☕ קאווע שטיבל — ארכיוו
הויפט זייט » פארברענגען » מייסטערווערק » א נחמה פאר א צעבראכענעם אבל - וועקער 18

א נחמה פאר א צעבראכענעם אבל - וועקער 18

571 פאסטס אין ארכיוו · אשכול #14480
בלאט: 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12

מי אני » דינסטאג נאוועמבער 15, 2022 4:28 pm

· #512032
לגבי די געדאנק פון קבע בתפילה איז דאך ידוע די משנה בברכות כח: ר״א אומר העושה תפלתו קבע אין תפלתו תחנונים, און דארט בדף כט: איז די גמרא מסביר אז דאס מיינט כשתפלתו דומה עליו כמשוי און כשאינו אומרה בלשון תחנונים ע״ש. און ווי דער רמב״ם זאגט דארט בפירוש המשנה (פ״ד מ״ד):
רוצה לומר בעניין קבע - שישים תפילתו כמי שיש לו עסק שהוא מצווה לעשותו, וישלמהו כדי שינוח מעבודתו ויסיר מעליו טרחו ומשאו.
און ער פסק׳נט אזוי טאקע במשנה תורה (הלכות תפילה פ״ד הט״ז):
ולא יעשה תפלתו כמי שהיה נושא משאוי ומשליכו והולך לו.
וע״ש בכסף משנה דהיינו דבעי תרווייהו: שאל תהיה עליו כמשוי ושיאמרה בלשון תחנונים ע״ש. ואיפסק נמי בשו״ע באו״ח סימן צח סעיף ג:
יתפלל דרך תחנונים כרש המבקש בפתח ובנחת ושלא תראה עליו כמשא ומבקש ליפטר ממנה.
והיינו, ככל הנ״ל אז די געדאנק איז די סאָבּמישאן דערפון צום ״אַבּסאַלוּט״.

‏אגב, עס איז מן הראוי לציין אז אנדערש ווי אין די ״אני מאמין׳ס״, וואו די פיפטע עיקר איז אוועקגעשטעלט אלס ״שהבורא ית״ש לו לבדו ראוי להתפלל ואין לזולתו ראוי להתפלל״, איז עס אוועקגעשטעלט אין די הקדמה פונעם רמב״ם בפירוש המשנה לפרק חלק, ״שהוא יתברך הוא הראוי לעבדו ולגדלו ולהודיע גדולתו ולעשות מצותיו״ ע״ש. עס איז בעיקר אוועקגעשטעלט קעגן דינען אנדערע ועכו״ם. און ווי דער מלכי בקודש (וכן טען נמי הרב דר. יהושע בערגמאן), זענען די ״אני מאמין׳ס״ נישט באמת דער רמב״ם׳ס עיקרים; די פיוט פון יגדל כאפט זיי בעסער ע״ש.

ובכל אופן איז די געדאנק מער אויף ״ראוי״ להתפלל.


***

לגבי די געדאנק פון דעם ״as if״ בנוגע די כבוד פאר א מת לגבי דאווענען בתוך י״א חודש וכו׳, איז מיר געווען אינטרעסאנט צו זעהן דעם טרעילאר פאר John Wick 4. אינעם אָנהויב זעהט מען ווי דער פּראטאגאניסט דזשאַן וויק זיצט אין א קירכע/crypt צו רעדן צו זיין פארשטארבענע ווייב. דער אנטאגאניסט פרעגט אים צי ער גלייבט אז זיין ווייב קען אים הערן? צו וועלכע דזשאַן ענטפערט ״ניין״. דער אנטאגאניסט פרעגט צוריק אז אויב אזוי פארוואס טוהט ער דאס? צו וועלכע דזשאַן ענטפערט, ״אפשר בין איך wrong [זי קען אים יא הערן].״ וידוע די (לכאורה apocryphal) אנעקדאט מיט דער פיזיקער ניעלס בּאָהר ווי א באזוכער האט באמערקט אז ער האט א horseshoe הענגן העכער זיין טוהר, וואס מענטשן גלייבן ברענגט מזל. האט ער אים געפרעגט ״דו גלייבסט אין דעם?!״ האט אים בּאָהר גע׳ענטפערט, ״אוודאי נישט. אבער מ׳זאגט אז דאס ברענגט מזל צום מענטש אפגעזעהן צי ער גלייבט דערין צי נישט.״…

אגב, דאס אז דער פּראטעגאניסט דזשאַן וויק שלאגט זיך פאר זיין לעבן דורכאויס דעם סעריע, ווען ס׳זעהט נישט אויס ווי ער האט פארוואס צו לעבן ויצא שכרה בהפסידה, גייט מיט מיט׳ן פסוק אין איוב (ב ד) פון כל אשר לאיש יתן בעד נפשו.

חדשים » דינסטאג נאוועמבער 15, 2022 4:55 pm

· #512033
דאס שטימט גוט מיט די שטיקלעך וואס מען רעדט פון גדלות הבורא. לגבי די חלקי הבקשה, ארויסצוברענגען שפלות עצמו, וואס דארף מען א גאט?

מי אני » דינסטאג נאוועמבער 15, 2022 5:06 pm

· #512034
איז דאס דען נישט א גוטע/עפעקטיוו וועג פון פועל זיין (א סארט) סאָבּמישאן צום טרענסענדענט "אַבּסאלוט"?

חדשים » דינסטאג נאוועמבער 15, 2022 5:13 pm

· #512035
פארקערט, עס מאכט אים טראכטן אז עס איז נאך דא א סעלף וואס דארף צרכים.

מי אני » דינסטאג נאוועמבער 15, 2022 5:29 pm

· #512036
איה"נ. ובפרט אז להרמב"ם איז די מטרה פון אלעס צוצוקומען צו pure contemplation בהמושכלות. אבער די געדאנק איז אז תפילה איז א מיטל אויפ'ן וועג אהין. עס איז נישט די מטרה ווי איידער רק האמצעי. און ווי איך האב צוגעברענגט ווי ער שרייבט במו"נ ח"ג פל"ב בדמיון ציווי הקרבנות למצות תפילה:
והיה דומה אז כאלו יבוא נביא בזמננו זה שיקרא לעבודת השם ויאמר: "השם צוה אתכם שלא תתפללו אליו ולא תצומו ולא תבקשו תשועתו בעת צרה, אבל תהיה עבודתכם מחשבה מבלתי מעשה". מפני זה השאיר השם מיני העבודות ההם והעתיקם מהיותם לנבראים ולעניינים דמיוניים שאין אמתות להם לשמו יתברך, וצונו לעשותן לו יתברך.
ער זאגט דאס טאקע אין די קאנטעקסט פארוואס ס'געווען א מצות קרבנות, אבער צווישן די שורות בא ללמד ונמצא למד... 😉

דאס גייט טאקע אין איינקלאנג מיט די חסידי'שע געדאנק אז מ'האט טאקע נישט צו דאווענען פאר צרכי עצמיים, ווי איידער א געבענקעניש וכו' פאר התגלות "כבוד שמים" והאמת מפני שהיא אמת (און אויך נישט ווייל דאס "וויל איך" - הגם, כידוע עפ"י פּסיכאלאגישע עגאָאיזם, והובא (טאקע...) בחובת הלבבות בפתיחה לשער עבודת אלקים, איז נישט שייך ס'זאל נישט זיין צרכי עצמיים וואס ער וויל, אפילו וואו עס איז ריין altruistic).

עכ"פ, עס איז אַן אמצעי צוצוקומען צו דעם סאָבּמישען און טאקע נישט קיין מטרה.

חדשים » דינסטאג נאוועמבער 15, 2022 5:46 pm

· #512038
מאכסט נאר שווערער די קשיא. וויאזוי איז מתפלל זיין על צרכים א אמצעי, עס שלעפט דאך אים אוועק פון די מטרה? לויט’ן רמב”ם פארוואס האט מען עס אריינגעלייגט אין די סדר התפילה?

מי אני » דינסטאג נאוועמבער 15, 2022 6:13 pm

· #512039
עס איז למעשה סאָבּמישען צו ״העכערס״, און אין דעם איז עס אַן אמצעי וואס ברענגט אים נענטער דערצו. די חלק פון פאקוסירן אויף די צרכים פון דעם ״איך״ איז טאקע נישט דייקא conducive דערפאר, אבער מ׳קען טענה׳ן אז יצא הפסידו פון דעם בשכרו פונעם סאָבּמישאן וואס עס ברענט. און צוביסלעך ווערט די חלק פונעם פאקוס על הסאָבּמישאן מער און דער חלק פונעם פאקוס אויף די צרכים און ״איך״ (וואס ברענגט מעיקרא דערצו, און אָן דעם איז שווער אפילו אָנצוהויבן וכדהבאתי דבריו בפל״ב) ווייניגער (עכ״פ דאס איז די געדאנק).

ועוד קען מען אפשר זאגן אז די געדאנק פון בעהטן על צרכים אז דאס איז תלוי אין די ״העכערס״, איז אים צו ברענגן צוביסלעך נענטער צו די הכרה פון די ״נאטורליכע״ סארט השגחה וואס איז ארומגעשמועסט געווארן אינעם צווייטן ארטיקל (און דורכאויס דעם אשכול). והיינו, אז ווען מ׳איז זיך מקשר ומתדבק בשכלו צו אט דעם ״העכערס״ (צו וואס תפילה איז טאקע אַן אמצעי צו), איז מען דאן מושגח וואס ברענגט טאקע די גוטס (נאטורליך וכו׳), ועכ״כ אז מ׳איז שוין ״גוט״ ומאושר אָן די ״גוטס״ המדומים (וכמש״כ בפנ״א) אויף וואס מ׳בעהט טאקע אויף בתפילה. ‏(עס דערמאנט פון דעם בּוּדהיסט געדאנק.)

ואגב, דר. ארטור היימאן שרייבט במשנתו של הרמב"ם אודות קביעת מצות תפילה:
it seems to follow that the formal prayer that we now possess is inferior to spontaneous prayer. One might wonder whether Maimonides would advocate a return to spontaneous, biblical prayer when the time of the exile is ended and the Jews once again will have their own land and a common language

. . .

It should be noted that in the Guide Maimonides emphasizes the cognitive function of prayer – instilling correct beliefs – and its role in fostering the love of God
און פונקט זעה איך דאס איבער החכם אַרנאלד ארליך (איינע פון דר. מרדכי קאפּלאן׳ס רביים): 📎 942BD7D7-EF36-4D1C-A03D-AEB179DC8FC4.jpeg ועיין מה שכתבתי כאן.

חדשים » מיטוואך נאוועמבער 16, 2022 10:28 am

· #512075
וועגן דעם דארף זיין לעולם יסדר אדם שבחו של מקום ואח”כ יתפלל, דאס גייט אים אוועקשטעלן צו די תכלית התפילה. ולפי”ז מיושב מה שהקשו על הרמב”ם מנין לו דהדין שיש ליתן שבח והודיה לאחר התפילה הוא מן התורה. דאם הסיבה שנתחייבנו לסדר שבחו של מקום הוא משום שזהו תכלית התפילה, כ”ש לאחר שהתפללנו על צרכינו צריכין לזכור שהמטרה הוא שבחו של מקום.

כרם זית » מיטוואך נאוועמבער 16, 2022 11:27 pm

· #512119
Re: א נחמה פאר א צעבראכענעם אבל - וועקער 18
מי אני

ולגבי מחיית עמלק ברענגט צו הרב דר. מלך שפירא אז עס איז יתכן אז די גמרא האט זעלבסט-צענזורירט ווער עס איז מבני בניו של המן כדי אז די קיצוניים זאלן זיי נישט זוכן צו הרג׳ענען כדי לקיים מצות מחיית עמלק:
R. Meir Mazuz calls attention to what he thinks is another example of internal censorship in the Talmud. BT Sanhedrin 96b and Gitin 57b state that descendants of Haman studied Torah in Benei Berak. Yet the version of Sanhedrin recorded in Ein ya'akov continues by identifying a descendant of Haman, R. Samuel ben Shilat. According to Mazuz, this is the original text, which was later removed from the Babylonian Talmud. This was done so that R. Samuel and his descendants not be put in danger by someone seeking to fulfill the commandment to destroy Amalek, and who did not know that a Jewish descendant of an Amalekite is to be left alone
דאס שטימט מיט דעם וואס דער רמב''ם, נאכן מסדר זיין די הלכות בנוגע עמלק שרייבט, 'וכבר אבד זכרם'.

חדשים » דאנערשטאג נאוועמבער 17, 2022 8:38 am

· #512130
כרם זית
מי אני

ולגבי מחיית עמלק ברענגט צו הרב דר. מלך שפירא אז עס איז יתכן אז די גמרא האט זעלבסט-צענזורירט ווער עס איז מבני בניו של המן כדי אז די קיצוניים זאלן זיי נישט זוכן צו הרג׳ענען כדי לקיים מצות מחיית עמלק:
R. Meir Mazuz calls attention to what he thinks is another example of internal censorship in the Talmud. BT Sanhedrin 96b and Gitin 57b state that descendants of Haman studied Torah in Benei Berak. Yet the version of Sanhedrin recorded in Ein ya'akov continues by identifying a descendant of Haman, R. Samuel ben Shilat. According to Mazuz, this is the original text, which was later removed from the Babylonian Talmud. This was done so that R. Samuel and his descendants not be put in danger by someone seeking to fulfill the commandment to destroy Amalek, and who did not know that a Jewish descendant of an Amalekite is to be left alone
דאס שטימט מיט דעם וואס דער רמב''ם, נאכן מסדר זיין די הלכות בנוגע עמלק שרייבט, 'וכבר אבד זכרם'.
דו מיינסט מסתם הלכות שבעה עממין. ווייל ביי עמלק זאגט ער עס נישט.

דא האסטו די צוויי הלכות.

הלכה ד: מצות עשה להחרים שבעה עממין, שנאמר: החרם תחרימם וכל שבא לידו אחד מהן ולא הרגו, עובר בלא תעשה, שנאמר: לא תחיה כל נשמה. וכבר אבד זכרם.

הלכה ה: וכן מצות עשה לאבד זכר עמלק, שנאמר: תמחה את זכר עמלק. ומצות עשה לזכור תמיד מעשיו הרעים ואריבתו, כדי לעורר איבתו, שנאמר: זכור את אשר עשה לך עמלק, מפי השמועה למדו: זכור – בפה, לא תשכח – בלב, שאסור לשכוח איבתו ושנאתו.

די רמב”ם אליינס בספר המצוות שמועסט אויס אז אפילו דכבר אבד זכרם, איז די מצוה נאך נוגע.
מצות עשה קפז - להחרים שבעה עממין
היא שצונו להרוג שבעה עממין שישבו בארץ כנען ולאבדם, שהם שורש עבודה זרה ויסודם הראשון. והוא אמרו יתעלה "החרם תחרימם". וביאר לנו בהרבה כתובים שסיבת זה כדי שלא נלמוד מכפירתם. והנה באו כתובים רבים לרמוז על זה, רוצה לומר על הריגתם, לחזק בזה. ומלחמתם מלחמת מצוה.

ואולי יחשוב חושב שזאת מצוה שאינה נוהגת לדורות, אחר ששבעה עממין כבר אבדו. וזה אמנם יחשוב אותו מי שלא הבין עניין מנהג נוהג לדורות ואינו נוהג לדורות. כי הציווי שנשלם בהגיע תכליתו מבלתי שיהיה זה תלוי בזמן ידוע, לא יאמר בו אינו נוהג לדורות, אבל הוא נוהג בכל דור שימצא בו אפשרות הדבר ההוא. התחשוב כשיאבד השם יתעלה זרע עמלק ויכריתהו עד אחריתו, כמו שיהיה במהרה בימינו, כמו שהבטיח אותנו באמרו כי מחה אמחה את זכר עמלק, אינו לדורות, זה לא יאמר, אבל נוהג בכל דור ודור, כל זמן שנמצא מזרע עמלק, מצוה להכריתו. וכן להרוג שבעה עממין ולאבדם, ציווי נצטוינו בו והוא מלחמת מצוה ואנחנו מצווים לחטט אחריהם ולרדפם בכל דור ודור עד שיכלו ולא ישאר מהן איש. וכן עשינו עד אשר תמו ונכרתו בימי דוד ונתפזרו הנשארים ונתערבו באומות עד שלא נשאר בהם שורש. ולא בעבור שנכרתו תהיה המצוה שנצטוינו להרגם בלתי נוהגת לדורות, ואפילו אחר כלותם ואבדם, מפני שאלה המצות אינן נקשרות בזמן ולא במקום מיוחד כמו המצות המיוחדות במדבר. אבל הם נקשרות בו כל זמן שימצא שיהיה אפשר בו הציווי ההוא.

ובכלל הנה ראוי לך להבין ולדעת ההבדל אשר בין המצות והדבר ההוא שנצטוינו עליו, כי פעמים הרבה תהיה המצוה נוהגת לדורות אבל יהיה הדבר שנצטוינו עליו כבר נעדר באחד מהמקומות מהדורות. ולא בהעדר הדבר שנצטוינו עליו תשוב המצוה בלתי נוהגת לדורות, אבל תהיה בלתי נוהגת לדורות כשיהיה הענין בהפך, והוא שיהיה דבר נמצא בענין אחד מן הענינים, והוא חייב לעשות המעשה אחד או משפט אחד בזמן מן הזמנים והוא היום בלתי נוהג, אע"פ שהדבר ההוא נמצא באותו ענין, כמו לוי שהיה פסול במדבר והוא כשר אצלנו היום, וכמו שהתבאר במקומו. והבן זה השורש ושים אותו בלבבך.

מי אני » דאנערשטאג נאוועמבער 17, 2022 7:09 pm

· #512182
דר. דזשאָרדען פּיטערסאן זאגט אין א קאמענסמענט אדרעס אין הילסדעיל קאלעדזש:
I think faith is a form of courage. You know if you're hurt by life and you will be it's understandable that you might react in a nihilistic and hopeless fashion and become anxious and depressed and cynical and bitter and all of that. That's a bad pathway and I think part of what helps you through that, is faith. And and part of that faith is that it's incumbent upon you and actually in your best interest and everyone else's to maintain faith in the fundamental goodness of existence including your own, despite the evidence to the contrary. Because you can draw conclusions from suffering in two ways: one is that you have a duty and perhaps the capability to transcend the suffering and still serve the good, or you can derive the conclusion that life is so unbearable that it would be best terminated, which is the conclusion that Girth as Mephistopheles derives for example in Faust. He says the world is rife with suffering and it's so unbearable that consciousness itself, all being, should cease to exist - that would be better; nothing is better than something, if something is rife with suffering. And you can derive that conclusion and you'll be driven to it in some of the farther reaches of your life when terrible things happen to you. But I would say faith is the courage to not take that path despite the evidence that that might be justified. And so I think it is a form of courage in the highest sense and I also think it is a redeeming form of courage
***

דער קריסטליכער טעאלאג דר. רענדעל ראַוּסער טענה'ט אז דאס וואס די תורה איז מצווה החרם תחרימם לגבי די ז' עממין ועמלק, איז מכח א סארט (ליטערערי) איראניע צו ארויסברענגען איר קעגנערשאפט דערצו. ער ברענגט צו ווי דר. דאָגלעס אירל זאגט ענליך לגבי ספר יהושע.

לגבי די פראבלעם פון שלעכטס נעמט ער דארט אויך אָן א מהלך פון אז אונז האבן נישט גענוג פּערספּעקטיוו. ווי ער שרייבט לדוגמא:
I presume that the charge of incompetence is really reflective of incredulity toward the pains of planet earth, a planet where the glory of creation brought forth sentient creatures who have at times suffered greatly. This presents us with a problem of evil that every theist must take seriously. While the problem of evil is difficult, it is also important to keep it in perspective. To dismiss God as an incompetent creator based on your experiences on planet earth is tantamount to dismissing the president of the United States as an incompetent leader based on the cleanliness of a single bathroom tile at Chicago's O'hare Airport. This kind of charge smacks of an indefensibly narrow-minded provincialism and anthropocentrism. Indeed, it appears to be the height of hubris to make sweeping judgments about the Creator's competence based merely on our experience on this infinitesimal pale blue dot called earth
***

לגבי עקידת יצחק שרייבט דר. דוד פרענקל, בנוגע וואס ער האלט אז מעיקרא זענען אברהם און יצחק געווען צוויי באזונדערע טראדיציעס וואס מ'האט דערנאך צאמגעפלאכטן אלס איינס, מאכענדיג זיי טאטע און זוהן:
I believe that the same situation adheres to the story of the “binding of Isaac” of Gen 22. Interpreters have long grappled with the strange fact that God’s demand that Abraham sacrifice Isaac contradicts his own promise that he would make of Isaac, the son of Sarah, a great nation. In my view, the original narrative spoke of an anonymous beloved son of an unknown mother, who was indeed sacrificed. There was nothing paradoxical about this demand, since this only son was never destined to be more than Abraham’s heir. Only at a secondary stage was this son identified with Sarah’s son, Isaac, the son of the covenant, and, accordingly, saved at the last moment

מי אני » זונטאג נאוועמבער 20, 2022 12:34 pm

· #512354
די וואך שבת ביי מנחה האב איך געזעהן דעם גליון ״אז נדברו״ פון פרשת וירא. אין דעם זאגט ער אז איינער האט אים געפרעגט אז היתכן מ׳טרעפט ביי סעקולארע ציוויליזירטע (ליבעראלע) מדינות ווי מ׳לייגט א געוואלדיגע דגוש אויף ארויסצוהעלפן די הענדיקעפּט ונכה לבבות, משא״כ אין די תורה טרעפט מען דאס נישט. אנשטאטס צו ענטפערן אז מ׳טרעפט (עכ״פ די אָנהויב פון) די געדאנק אין די תורה מיט איר דגוש אויף החזקת אלמנות יתומים וגרים וכו׳, אדער אז איה״נ מ׳דארף צו פארענטפערן די מאראלישע שוועריקייטן אין די תורה (ווי למשל עבדות וכו׳) אז ס׳איז צב״ש מיוסד אויף צו פּראגרעסירן די מאראלישע ווירדן פון זמן נתינתה און ווי מער די וועלט ווערט נתפתח אלס מער ווערט דאס טאקע בעסער, גייט ער מיט גאר אַן אנדערן צוגאנג. ער רייסט גאר אראפ(!) דעם געדאנק פון עקוואליטי, אינעם קאנטעקסט פון חסד לאומים חטאת, דורכ׳ן טענה׳ן אז די געדאנק וכדומה קומט בעצם פון א פארדארבענע אונטערליגענדע מחשבה פון ״גם להם מגיע״ און אז בעצם איז דאס אז איינער האט א דיסאבּיליטי, אַן עוול בהעולם. ער טענה׳ט אבער אז דאס איז קעגן די געדאנק פון יהדות, וואס גלייבט אז אלעס איז מיט א פונקטליכע חשבון מהקב״ה, און דאס האלטן פארקערט לייקענט בהשגחה פרטית. און יעצט אז חכמתו ית׳ האט אזוי גוזר געווען איז פשוט דא א מצוה מעמו ית׳ פון צדקה לעניים וכו׳.

און איך שטיי און איך שטוין. דאס איז מחשבת והשקפת יהדות, וואס מ׳פארטיילט נאך אויס אין בתי מדרשים?! לא די אז ער מאכט גאר אוועק דעם מאראלישן שכליית׳דיגן געדאנק פון עקוואליטי, טענה׳ט ער אז די געדאנק פון ״גם להם מגיע״ איז א פארדארבענער גאר?! איך פארשטיי אז ער וויל נעמען לגבי טעאדיסי דעם תירוץ פון ״נסתרים דרכי ה׳״ וכו׳, און נאך ווייטער אז אזש דער וואס האט גאר קושיות דערויף איז גאר דער אפגעפרעגטער, אבער דאס פירט דאך אריין אין צום קשיא אז אויב איז ג-ט א כל יכול וכל כולו טוב לגמרי, האט ער דען נישט געקענט מאכן בעסער ווי דעם אזוי אז מ׳זאל נישט דארפן צוקומען צום פארנעפעלטען ״נסתרים דרכי ה׳״? ער איז דאך א כל יכול וכולו טוב. וכמובן גייט זיין מהלך פון ״השגחה״ קעגן ווי אזוי דער רמב״ם האט דאס אפגעלערענט אז נאר דער דבוק איז מושגח (אחוץ טאמער נעמט ער אָן ווי דער משרת משה ודעימיה וואס האבן אים אפגעלערענט אז בעצם איז יעדער מושגח נאר למדריגה ווענדט זיך עס אין דביקות.) ולגבי זיין מהלך במצות צדקה, וואס איז בעצם די געדאנק פון תירוצו של ר״ע לטורנוסרופוס בב״ב י., הא׳מיר שוין אראפגעברענגט אז דאס טוהט טאקע אונטערמינעווען דאס געפיהל פון לינדערן דעם פראבלעם פון שלעכטס במעשה.

ווי מ׳קען זעהן איז דורכאויס דעם אשכול האב איך אראפגעברענגט פארשידענארטיגע מהלכים בטעאדיסי און נישט דוקא דאס וואס איך האב געשריבן אין די ארטיקלען. אבער די גליון׳ס מהלך האט מיר איבערגעלאזט מיט גאר א שלעכטן טעם אין מויל, און איך וואלט מיך געשעמט ווען א גוי ליינט דאס און טראכט, ״דאס איז מחשבת והשקפת יהדות?! דאס איז דאך קעגן מוסרי הטבעי!״ ולענ״ד יש בו משום חילול ה׳ באופן נורא ועד כדי גידוף.

ובאותו ענין, אויב למעשה האט ג-ט געקענט דאס מאכן אנדערש און דאס אויך אריינעמען אין כלל וכו׳, נאר ״כך גזרה חכמתו״ ווי דער גליון האלט אין איין זאגן, איז ווי @יאיר האט געשריבן:
יאיר
מייחס זיין אוממאראלישע מעשים צו גאט מאכט נישט די מעשים מאראליש; עס מאכט גאט אוממאראליש.
איי געס אזוי ווי א חבר מיינער האט מיר געזאגט, אין די קאנטעקסט פון מיין מהלך לגבי אסון מירון, "דו קענסט זיין גערעכט, אבער דו רעדטסט נישט צום קאמיוניטי." ליידער רעדט די סארט מהלך פונעם גליון יא צו זיי.

איך האב סתם אזוי עגמת נפש ווען איך ליין די סארט גליונות...

מי אני » זונטאג נאוועמבער 20, 2022 9:07 pm

· #512400
מ'האט דורכאויס דעם אשכוך דערמאנט עטליכע מאל דעם רמב"ן בשער הגמול אשר דרך אחרת היתה לו בזה. איז דאס איז וואס ער שרייבט אינעם הקדמה צום תורת האדם:
כי אומץ הלב בזה מדרך המרד, והמרך בו מדרכי ההודאה והתשובה. ועל הענין הזה כתוב (איכה ג לט) מה יתאונן אדם חי גבר על חטאיו. ולפרש הפסוק הזה בבאור אומר כי כתוב למעלה ממנו: כי לא יזנח לעולם ה' כי אם הוגה ורחם כרוב חסדיו כי לא ענה מלבו ויגה בני איש. רוצה לומר: אם תשובו בתשובה ותיחלו לאלהים – כמו שאמר בתחלת הפסוק: טוב ה' לקוויו לנפש תדרשנו – ירחם אתכם כרוב חסדיו, כי האלהים לא יענה בני אדם מרצונו ולא יגה בני אדם בחפצו ולדכא תחת רגליו אנשי הארץ שהם אסוריו, להראות ממשלתו עליהם או להטות משפט גביריהם, או לעוות דליהם בריבם עמו, כלומר בחטאם לפניו, כל זה לא ראה השם בלבו לעשות כן. וכיון שהרחיק חפצו מן הרע הזה אמר: אל תחשבו כי הצרות הרבות והרעות הבאות עליכם מקרה לכם, ואינן באות מאתו יתברך, כי מי הוא זה שאמר דבר והיה שהשם לא צוה, הכל בא מאתו והוא צוה ונבראו כל המעשים, ואין ברעות ובטוב דבר שיהיה ומפי עליון לא יצא, והכתוב האחד מושך חבירו. אם כן, מאחר שהכל יוצא מפיו והכל מאתו, והוא יתברך אין לו חפץ ברע, כי במשפט הוא עושה הכל, מה יתאונן האדם? על חטאיו יתאונן ויתאבל, על כן אמר אחריו: נחפשה דרכינו ונחקורה ונשובה אל ה'. ורבי המפרשים זכורים לטוב אמרו כי מפי עליון לא תצא הרעות והטוב לומר שאין הבורא גוזר על האדם לעשות רעה או טובה כי ברשות עצמו מעשיו, על כן יתאונן על חטאיו. והנכון בפסוק הזה מה שאמרנו.

ועל כל פנים, התאונן האדם על חטאיו בעת מקרהו הרע ופגעיו הקשים – מצוה. וידוע בתורה כי מות האדם קודם הזקנה עונש לו מדין הכריתות או המיתה בידי שמים, ונאמר בברכות "את מספר ימיך אמלא" (שמות כג כו), וכן מיתת הבנים בחיי אביהם עונש כמו שכתוב ערירים ימותו, וכתיב "כי אם יגדלו את בניהם ושכלתים מאדם" (הושע ט יב), ונאמר בברכות "לא תהיה משכלה ועקרה בארצך" (שמות כג, כו). אם כן, מי שימות טרם זמן הנקצב לרוב בני אדם ראוי הוא וכן ראויים האוהבים לו להתאונן עליו ולהתאבל, וכן באבדן הבנים, רק שיהיה התאוננותם בדרך עבודת האלהים על החטאים הגורמים להם הצער ההוא, ושובם מן הנודעים, והתוודותם על לא הודע שלהם, ויאוש בסבל האמיץ והלב החזק בענין הזה הוא רע מוחלט.

בני אם יפתוך חטאים אל תאבה, כי תמצא מאמרים רבים לפילוסופי היוונים והמתחכם בחכמתם מאמצי כח הלבבות ומחזקי המחשבות, משמחים ללא דבר, מנחמי עמל, מכחשים העתיד ומיאשים על העבר, זכרוניהם משלי אפר, תועבה יבחר בהם וכל כופר. כי סקראט‏ אחד מחכמיהם אמר עם הספר: שאלוני מדוע לא ראינוך נעצב מעולם, אמר לו מפני שאין לי דבר שאם אחסר אותו אתעצב עליו, ועוד אמר מי שיכיר העולם לא ישמח בטובתו ולא ידאג ברעתו, ואמרו: האומלל מי שידאג כלל, ועוד אמר: מה מאד נפתה מי שידע כי נוסע מן העולם וישתדל בישובו, וכהנה רבות עמו ועם חבריו הפילוסופים.

ואמנם כי הענין הזה ראוי להם ולכל מתחכם, לעשות כל מעשה תבל אפס ותהו ריק והבל,
וכאשר יוסיפו יגביהו ויעמיקו / ובילדי נכרים ישפיקו,
מה יתן לך ומה יוסיף לך לשונם / ורוממות גרונם,
הנה שלמה המלך ברוח הקדש הוסיף על כולם,
הכל להבל דמה / ואין אצלו יתרון לאדם מן הבהמה,
ועם כל זה אזן וחקר / ובין טוב לרע בקר,
להבדיל בין האמת ובין השקר / והוא צוה להיות האדם טוב ביום טובה, וביום רעה יוריד דמעה, כדכתיב "עת לבכות", ונאמר "עת ספוד".

והנה חכמי האמת רבותינו ז"ל אמרו בבראשית רבה (פרשה ט) "והנה טוב זה יצר הטוב, מאד זה יצר הרע, וכי יצר הרע טוב הוא מאד?! אלמלא יצר הרע לא בנה אדם בית ולא נשא אשה ולא הוליד בנים ובנות." העמיקו הרחיבו לעשות כל ישובו של עולם אפס ותהו מפני שאין בו קיום לבד עבודת יוצר הכל, ועם כל זה הוא טוב מאד לטובים ולישרים בלבותם, כי מעבודת האלהים הוא לעסוק בעניני העולם בקיום המינין, למען היות חפץ האלהים ביצירתו אותנו עומדת לעד, ונדע ונאמין כי בהצליחו אותנו ובהקימו ממנו מוסדות תבל מצאנו חן בעיניו, ובהכריתו רחקיו קצף ה' עליהם קצף, או הן יסורין של אהבה כראוי להן, כמו שנבאר בספר הזה בע"ה. ואין ספק ולא צורך לאמר כי ההתקצף וההשתומם על המקרים סכלות גמורה מצד השכל, ופשע ואשם מצד מרדו במשפט אשר שפט המלך ית'. הנה תראה ספר איוב בספור התלאות הגדולות והנוראות, מה ראה על ככה ומה הגיע אליו, קרע בגדיו בכה והתאבל בכל דרכי האבלות, וברך שופטו: ה' נתן וה' לקח יהי שם ה' מבורך.

כללו של דבר במה שיהיה ואשר כבר היה,
כי הקצף והדאגה / אולת ומשוגה,
ואם יתיאש ויתנחם / ולבבו לא יחם,
יתלהו במקרה או במנהג / בשגעון ינהג,
זה דרך התורה,
עליו תשכון נהרה,
ממנו תצא מאפלה לאורה,
ובו תדבק לאור באור המנורה הטהורה.
עס איז אויך מן הראוי לציין צו וואס דער רמב"ם זאגט בהל' אבילות (יג יא):
אל יתקשה אדם על מתו יתר מדאי שנאמר (ירמיה כב י) אל תבכו למת ואל תנודו לו כלומר יתר מדאי, שזהו מנהגו של עולם, והמצער עצמו יותר על מנהגו של עולם הרי זה טפש.
והוא עפ"י הגמרא במו"ק כז: ע"ש. והָבֵן אומרו וואס דער רמב"ם לייגט צו "שזהו מנהגו של עולם והמצער עצמו יותר על מנהגו של עולם הרי זה טפש", וואס גייט פולקאם אין איינקלאנג מיט זיין מהלך וואס אונז האבן ארויסגעברענגט.

חדשים » מאנטאג נאוועמבער 21, 2022 9:11 am

· #512432
מי אני
די וואך שבת ביי מנחה האב איך געזעהן דעם גליון ״אז נדברו״ פון פרשת וירא. אין דעם זאגט ער אז איינער האט אים געפרעגט אז היתכן מ׳טרעפט ביי סעקולארע ציוויליזירטע (ליבעראלע) מדינות ווי מ׳לייגט א געוואלדיגע דגוש אויף ארויסצוהעלפן די הענדיקעפּט ונכה לבבות, משא״כ אין די תורה טרעפט מען דאס נישט. אנשטאטס צו ענטפערן אז מ׳טרעפט (עכ״פ די אָנהויב פון) די געדאנק אין די תורה מיט איר דגוש אויף החזקת אלמנות יתומים וגרים וכו׳, אדער אז איה״נ מ׳דארף צו פארענטפערן די מאראלישע שוועריקייטן אין די תורה (ווי למשל עבדות וכו׳) אז ס׳איז צב״ש מיוסד אויף צו פּראגרעסירן די מאראלישע ווירדן פון זמן נתינתה און ווי מער די וועלט ווערט נתפתח אלס מער ווערט דאס טאקע בעסער, גייט ער מיט גאר אַן אנדערן צוגאנג. ער רייסט גאר אראפ(!) דעם געדאנק פון עקוואליטי, אינעם קאנטעקסט פון חסד לאומים חטאת, דורכ׳ן טענה׳ן אז די געדאנק וכדומה קומט בעצם פון א פארדארבענע אונטערליגענדע מחשבה פון ״גם להם מגיע״ און אז בעצם איז דאס אז איינער האט א דיסאבּיליטי, אַן עוול בהעולם. ער טענה׳ט אבער אז דאס איז קעגן די געדאנק פון יהדות, וואס גלייבט אז אלעס איז מיט א פונקטליכע חשבון מהקב״ה, און דאס האלטן פארקערט לייקענט בהשגחה פרטית. און יעצט אז חכמתו ית׳ האט אזוי גוזר געווען איז פשוט דא א מצוה מעמו ית׳ פון צדקה לעניים וכו׳.

און איך שטיי און איך שטוין. דאס איז מחשבת והשקפת יהדות, וואס מ׳פארטיילט נאך אויס אין בתי מדרשים?! לא די אז ער מאכט גאר אוועק דעם מאראלישן שכליית׳דיגן געדאנק פון עקוואליטי, טענה׳ט ער אז די געדאנק פון ״גם להם מגיע״ איז א פארדארבענער גאר?! איך פארשטיי אז ער וויל נעמען לגבי טעאדיסי דעם תירוץ פון ״נסתרים דרכי ה׳״ וכו׳, און נאך ווייטער אז אזש דער וואס האט גאר קושיות דערויף איז גאר דער אפגעפרעגטער, אבער דאס פירט דאך אריין אין צום קשיא אז אויב איז ג-ט א כל יכול וכל כולו טוב לגמרי, האט ער דען נישט געקענט מאכן בעסער ווי דעם אזוי אז מ׳זאל נישט דארפן צוקומען צום פארנעפעלטען ״נסתרים דרכי ה׳״? ער איז דאך א כל יכול וכולו טוב. וכמובן גייט זיין מהלך פון ״השגחה״ קעגן ווי אזוי דער רמב״ם האט דאס אפגעלערענט אז נאר דער דבוק איז מושגח (אחוץ טאמער נעמט ער אָן ווי דער משרת משה ודעימיה וואס האבן אים אפגעלערענט אז בעצם איז יעדער מושגח נאר למדריגה ווענדט זיך עס אין דביקות.) ולגבי זיין מהלך במצות צדקה, וואס איז בעצם די געדאנק פון תירוצו של ר״ע לטורנוסרופוס בב״ב י., הא׳מיר שוין אראפגעברענגט אז דאס טוהט טאקע אונטערמינעווען דאס געפיהל פון לינדערן דעם פראבלעם פון שלעכטס במעשה.

ווי מ׳קען זעהן איז דורכאויס דעם אשכול האב איך אראפגעברענגט פארשידענארטיגע מהלכים בטעאדיסי און נישט דוקא דאס וואס איך האב געשריבן אין די ארטיקלען. אבער די גליון׳ס מהלך האט מיר איבערגעלאזט מיט גאר א שלעכטן טעם אין מויל, און איך וואלט מיך געשעמט ווען א גוי ליינט דאס און טראכט, ״דאס איז מחשבת והשקפת יהדות?! דאס איז דאך קעגן מוסרי הטבעי!״ ולענ״ד יש בו משום חילול ה׳ באופן נורא ועד כדי גידוף.

ובאותו ענין, אויב למעשה האט ג-ט געקענט דאס מאכן אנדערש און דאס אויך אריינעמען אין כלל וכו׳, נאר ״כך גזרה חכמתו״ ווי דער גליון האלט אין איין זאגן, איז ווי @יאיר האט געשריבן:
יאיר
מייחס זיין אוממאראלישע מעשים צו גאט מאכט נישט די מעשים מאראליש; עס מאכט גאט אוממאראליש.
איי געס אזוי ווי א חבר מיינער האט מיר געזאגט, אין די קאנטעקסט פון מיין מהלך לגבי אסון מירון, "דו קענסט זיין גערעכט, אבער דו רעדטסט נישט צום קאמיוניטי." ליידער רעדט די סארט מהלך פונעם גליון יא צו זיי.

איך האב סתם אזוי עגמת נפש ווען איך ליין די סארט גליונות...
שיקט אים אונטער נאך גליונות. מיר דארפן נאך פון דעת תורה הצרופה...
ערנסט גערעדט, דער בעל ”אז נדברו” דארף ארויסגעברענגט ווערן לשבח פאר זיין ברייטע, געשמאקע שפראך וואס ער נוצט צו בארירן אסאך האקעלע נושאים. ער שרייבט אויך די גליון ”שלהבת” וואס ער גייט בדרך ר”ע טויבער. פון די אנדערע זייט, כדרך רבו, טוט ער מיט אידישקייט מה שלבו חפץ און ער לייגט אריין אסאך אייגענע סברות וואס איז ניטאמאל ווערט צו איגנארירן.
לגופו של ענין, מעולם איז מיר שווער געווען די מצוה פון כהנים בעלי מומין. איך ווייס פון די חינוך אז די עבודה דארף זיין אטראקטיוו. אבער לויט די היינטיגע בליק אויף people with disabilities וואס איז אין מיינע אויגן פלעין מאראליש, איז עס ריין דיסקרימינאציע אקעגן זיי.

היסטאריע » מאנטאג נאוועמבער 21, 2022 10:33 am

· #512437
אבער לויט די היינטיגע בליק אויף people with disabilities וואס איז אין מיינע אויגן פלעין מאראליש, איז עס ריין דיסקרימינאציע אקעגן זיי.
אין הכי נמי. די מצות פין די תורה זענען נישט לויט דער היינטיגע בליק. אין דער בית המקדש השלישי וועלען די בעלי מומין זיין כשר. אופס, עס וועט נישט זיין קיין בעלי מומין בכלל.

לגבי דער רעיון פין דער גליון, איך הער כסדר אויסדריקן פין מענטשען אז א געפייניגטער מענטש מיט צרות פין אלע זייטען דארף מען גלייבען אז עס קומט אים פין רבש"ע, און מיט א חשבון וכו'. ביי די מלחמה אין אוקריינא האבען אויך פיל חרדים (ר' מנשה ר"מ וסייעתו) געזאגט אז עס קומט זיי צוליב דער חטא פין זייערע זיידעס, און אז דאס איז דער ריינער אידישע השקפה.

אינטרעסאנט איז, אז דער ריינער חסידישער השקפה זאגט פארקערט, און האלט אז לגבי העלפען א צווייטער דארף מען זיין א אפיקורס.

און דאס גייט נאך צוריק צו דער באקאנטער מדרש פין ר"ע און טורונסרופוס לגבי עניים. ווי אויך דער מערסטע באקאנטע מדרש פין ראה בירה דולקת וואס מען קען לערנען ביידע וועגען, ברענען אדער לייכטען, והדברים עתיקים, נישטא קיין גוטע וועג מסביר צו זיין די צרות פין אזויפיל מענטשען אויף דער וועלט, און דאס איז טאקע א גרויסע סמכות פין אטיעסטין.

מי אני » מאנטאג נאוועמבער 21, 2022 10:39 am

· #512439
‏
חדשים
מעולם איז מיר שווער געווען די מצוה פון כהנים בעלי מומין. איך ווייס פון די חינוך אז די עבודה דארף זיין אטראקטיוו. אבער לויט די היינטיגע בליק אויף people with disabilities וואס איז אין מיינע אויגן פלעין מאראליש, איז עס ריין דיסקרימינאציע אקעגן זיי.
אויף דעם טאקע איז לכאורה גילטיג די זעלבע אפאלאגעטיקס וואס איז גילטיג אויף די אנדערע סארט עטישע וכו׳ פראבלעמען וואס מ׳טרעפט בהתורה (די פריערדיגע משל פון עבדות וכו׳ איך פארשטיי אז עבדות איז אסאך הארבער)). ועוד יותר אז עס גייט צוזאמען מיט דעם וואס מ׳דארף בכלל משווה זיין די עטישקייט פון עבודת הכהנים בכלליות, והיינו הקרבת קרבנות. ביי די זאכן ארבעט עס אז עס איז געגעבן/געזאגט געווארן לפי די נאָרמעס של זמן נתינתה/כתיבתה, וואס דאן איז דאס געווען אָנגענומען און מ׳האט פארשטאנען א כהן/כומר אזוי ווי א סארט מיניסטער/סאלדאט פון ג-ט וואס דארף צו באזיין אין peak physical perfection.

און טאקע סיי קרבנות און סיי עבודת הכהנים, וואס דארט גייט דאך אָן די מצוה פון בעלי מומין, זענען למעשה היינט שוין בטל. ולגבי צי זיי גייען צוריקומען לעת״ל? איז אחוץ מזה וואס, ווי @היסטאריע האט ארויסגעברענגט, איז במובן הפשוט של ״לעת״ל״ וועלן נישט זיין קיינע בעלי מומין (עיין ב״ר כ ה עפ״י הפסוק בישעיה לה ה-ו), לאזט זיך דאס סתם אזוי סיי אריין אין צו דעם להגדיר מהו בדיוק ״לעת״ל״ ו״ביאת המשיח״, און סיי דאס צי הקרבת הקרבנות וועט בכלל חוזר זיין ואפילו לפי מובנה הפשוט של ״לעת״ל״.

ולפי וואס דער חינוך שרייבט במצוה ערה משרשי המצוה קען מען דאס אויך גרינגער פארענטפערן:
משרשי המצוה, לפי שרב פעלות בני אדם רצויות אל לב רואיהם לפי חשיבות עושיהן, כי בהיות האדם חשוב במראהו וטוב במעשיו, ימצא חן ושכל טוב בכל אשר יעשה בעיני כל רואיו. ואם יהיה בהפך מזה פחות בצורתו ומשנה באבריו, ואם אינו ישר בדרכיו לא יאותו פעלותיו כל כך אל לב רואיו, על כן באמת ראוי להיות השליח שהכפרה תלויה עליו איש חן יפה תאר ויפה מראה נאה בכל דרכיו, למען יתפשו מחשבות בני איש אחריו. ומלבד זה, אפשר שיש בשלמות צורתו, רמז לענינים, שמתוך מחשבות האדם בהן, תטהר נפשו ותתעלה, ולכן אין ראוי בשום צד שיהיה בו שנוי צורה מכל צורותיו, פן תתפזר נפש המחשב מצד השנוי ותנוד מן החפץ.
ס׳איז מכח די אינטאלעראנץ חסרון פון די וואס זעהן דאס אלעס צו, און דאס קען אונטערברענגען די מטרה פון חשיבות עבודת ה׳.

מי אני » מאנטאג נאוועמבער 21, 2022 3:31 pm

· #512453
‏אויבן האב איך געשריבן איבער געים טעאריע בכל זה. כ׳האב אויך געהאט געשריבן איבער דעם אז ממזרות, וואס איז כנראה אַן עונש האב על הבן, איז א דיטערענט און סטראשע אז מ׳זאל דאס מעיקרא נישט טוהן און מזנה זיין. ולכן, קען מען קלערן אז כדי דאס צו מאכן א קרעדיבּל-סטראשע, מוז דאס אויסגעפירט ווערן אפילו ווי עטישקייט, והיינו ג-ט, פארלירט, למען די יוּטיליטי פון דאס גאנצע.

הגם, דער חינוך געבט דאס יא א מער דזשענעטיק הסבר מכח דער ממזר ומזגו אליין במצוה תקס:
משרשי המצוה לפי שתולדת הממזר רעה מאד (מסכת כלה פ"א) שנעשית בטמאה ובמחשבת פגול ועצת חטא, ואין ספק כי טבע האב צפון בבן ולכן השם בחסדו הרחיק זרע הקדש ממנו, כאשר הבדילנו והרחקנו מכל דבר רע.
ס'איז אויך אזוי משמע פון אים לגבי איסור חיתון עם זכרי עמון ומואב אינעם נעקסטן מצוה תקסא. אבער סתם אזוי, ווי אזוי ער ענדיגט צו דארט, האט מען שוין קובע געווען אז דאס גייט נישט אָן מער שכבר עלה סנחריב בלבל ע"ש. (ואפשר להעמיס ג"כ ענין מזגו של עמלק וזרעו בטעמו למצות זכירת כריתת עמלק במצות תרג-תרה ע"ש.)

ביי פצוע דכה וכרות שפכה פארשטייט מען דאס יא און ווי דער חינוך שרייבט במצוה תקנט:
משרשי המצוה להרחיק ממנו לבלתי הפסיד כלי הזרע בשום צד (עיין מורה נבוכים ח"ג פמ"ט), כידוע במלכים שמסרסים הזכרים למנותם שומרים לנשים, ויש מן הזכרים הפחותים שרוצים בדבר כדי לזכות בשלחן המלך ולהרויח ממון. ואנחנו עם הקדש, בדעתנו שכל הסריס בידי אדם יפסל מהתחבר עוד עם בת ישראל ומלשבת בית או דרך אישות, נרחיק הענין ונמאס אותו. ועם טענה זו נמצא טעם בחלוק האסור בין הנפסד בידי אדם לנפסד בידי שמים.
ועיין בדברי דר. דוד גלאט-גלעד (וואס זאגט אז מעיקרא איז די איסור געווען פשוט אויף געזעלשאפטליכע צאמקומענישן וכדומה און נישט אויף חתנות):
This person’s defect is physical, although the prohibition itself most likely derives from the legislator’s negative view of emasculation in the religious realm. (As Tigay, The JPS Torah Commentary: Deuteronomy, pp. 210–211 explains: “Deuteronomy may exclude emasculated men from the Assembly because of the association of emasculation with paganism or because of revulsion against mutilation. Since emasculation disqualifies priests from officiating, and invalidates animals for sacrifice, such defects may have been considered incompatible with the holiness demanded of Israelites.”) Since this person is incapable of producing offspring in any event, the prohibition of entering the assembly applies to him alone

מי אני » דינסטאג נאוועמבער 22, 2022 2:59 pm

· #512543
די עקזיסטענשעליסט פילאזאף און פעמיניסט סימוֺין דע בּוּוואר פארציילט ווען זי האט געלערענט צוזאמען אין שולע מיט סימוֺין ווייל ווען עס איז געווען א הונגער אין כינע:
Weil declared in no uncertain tones that only one thing mattered in the world: the revolution which would feed all the starving people of the earth. I retorted, no less peremptorily, that the problem was not to make men happy, but to find the reason for their existence. She looked me up and down: ‘It’s easy to see you’ve never been hungry,’ she snapped
***

אפלטון אין זיין פיִדאָ, מפי רבו סקראט, טענה׳ט אז די נפש איז נצחי און איז (כמעט) נישט שייך צו פארטיליגן. דר. שׁעלי קאגאן טוהט דורך זיינע טענות דערפאר אין די לעקציע (און אין די צוויי פריערדיגע און אין די נעקסטע). דאס איז אלס אינעם ברייטערן קאנטעקסט פון דוּעליזם נגד פיזיקעל מאָניזם.

***

ולגבי די געדאנק פון עונש, ובתוך ABA, איז דאס וואס דר. מאַנטרויס וואלף שרייבט (בנוגע אלעמאל זיין באוואוסטזיניג צום סאָבּיעקטיוון חלק, ואפילו בתוך אביעקטיווע סייענס, אין וועלכע בּיהעיוויאריזם פאלט אריין): 📎 121C6E9E-1267-4158-AD0C-57FD6D82260F.jpeg

מי אני » דאנערשטאג נאוועמבער 24, 2022 2:21 pm

· #512663
אז איך האב דערמאנט די צווייטע געזעץ פון טערמאדינאמיקס דא אינעם אשכול בקשר להרעות, איז מערקווידיג צוצוצייכענען וואס דער כעמיסט דר. עלען האַרוויִ (א קריסט) שרייבט אין דעם ובנוגע חטא עץ הדעת (בתוך דעם ברייטערן קאנטעקסט פארוואס די געזעץ איז נישט קיין סתירה צו עוואלוציע):
My final topic is the occasional identification of entropy with "evil" or "death," an identification often accompanied by the assertion that the 2nd law is a consequence of the Fall. I believe that this is wrong for several reasons. [NOTE: I am neutral with regard to the literalness of the Biblical account of the Fall. I am open to the idea that it is a figurative account of mankind's collective rejection of God's authority. For simplicity, this section uses terminology that presumes the literal interpretation. But the arguments are not significantly affected if one takes a less literal view.]

First, I believe the identification of the 2nd law with "evil" is a consequence of some of the misconceptions mentioned above. We identify God (and therefore good) with "order," but mistakenly identify the ungodly "disorder" in the world with the thermodynamic entropy. Certainly entropy is a factor in some of the world's "disorder," such as the degradation of the environment. But gravity, electromagnetism, and the 1st law are all involved as well, and there are no grounds for assigning any special "evil" role to the 2nd law. Calling the 2nd law evil because it is involved in, for example, the decay that accompanies physical death is as unfounded as calling gravity evil when somebody falls off a cliff

Second, the physical evidence strongly indicates that, like all God's other physical laws, the 2nd law has been operating since creation. Entropic processes are involved in the burning of the Sun and other stars (many of which emitted the light we see today longer ago than the 6000-20,000 years ago usually assigned to the Fall), and would have been involved as Adam and Eve walked, ate and digested their food, etc. Assuming there were flowers in the garden, it is the 2nd law that allowed Adam and Eve to smell them (again speaking against the concept that entropy is inherently evil). While it is not impossible that God had an entirely different set of physical laws in place before the Fall, such speculation is not supported by any scientific or Biblical evidence

There may be an additional logical (and theological) fallacy at work in those who attribute the 2nd law to the Fall. The (faulty) line of reasoning goes something like, "Since the 2nd law will not exist in God's final Kingdom [that may or may not be the case], it must not have existed before the Fall." This simply does not follow. Nowhere in the Bible does it suggest that the final Kingdom will simply be a restoration to pre-Fall conditions. Instead, it is pictured as something brand new and infinitely more glorious than what Adam and Eve experienced in the Garden

With all that said, I should add that I do believe that the Fall (whether interpreted as a singular event or as a metaphor for pervasive human sinfulness) has consequences. But Scripture does teach (Gen. 3.17) that there are also negative consequences for our surroundings. I do not deny that, in some sense, the ground (and maybe even all of creation) is "cursed" because of our sin (I lean toward viewing that as our relationship to the environment being corrupted by sin). What I do deny is that the 2nd law of thermodynamics is any more a part of that curse than is gravity or any of the other physical laws God has crafted for His creation

מי אני » דאנערשטאג נאוועמבער 24, 2022 2:21 pm

· #512664
ובנוגע אנטינעטעליזם ווס. פּראָמאָרטעליזם און די אסימעטרי דערין, איז אין די לעקציע טוהט דר. שׁעלי קאגאן דורך די געדאנק פארוואס מ׳באטראכט דאס טויט ווי ״שלעכט״ פאר׳ן טויטן מת גופא. והיינו, אז, ווי אפיקורוס האט גע׳טענה׳ט, אויב גלייבט מען נישט בהשארת הנפש באדייט דאס אז ביים טויט הערט מען אויף צו עקזיסטירן, וממילא בשעת מ׳לעבט איז דאך נישטא דאס טויט און ווען מ׳איז טויט עקזיסטירט מען דאך נישט לגמרי אז ס׳זאל חל זיין אויף אים עפעס ״שלעכט״? ועיין כאן.

אויף דעם קען מען ענטפערן אז דאס שלעכטס איז דאס וואס עס ווערט נחסר פאר׳ן מענטש דאס גוטס וואס ער וואלט געקענט האבן דורכ׳ן פארבלייבן ביים לעבן; די העדר החיים. (כמובן איז דאס וואו די חיים וואס וואלט ווען געווען ווייטער וואלט טאקע געווען גוט; אויב נישט האט דאך מאַנטעין גע׳טענה׳ט איז דאס טויט איז גאר א ברכה. ואפילו פון א רעליגיעזע מבט במובן הפשוט, אז דאס ווייטאג און שלעכטס פונעם מות פאר׳ן מענטש אליינס איז אז ער וואלט געקענט מסגל זיין נאך מצות ומעש״ט לזכות לחיי עוה״ב עוד יותר, איז דאס נאר וואו ס׳וואלט דאס טאקע שייך געווען; נישט למשל וואו ווען זיין גוף ושכל גייט ל״ע מער און מער צוגרונד, וואס דאן איז די ״שלעכטס״ נישט דאס טויט ווי איידער דאס׳ן גיין צוגרונד. ועיין כאן וג״כ כאן.)

און איי אויב אזוי קען מען דאך זאגן אז אלע מענטשן וואס וואלטן געקענט געבוירן ווערן דארף מען רחמנות צו האב אויף זיי אלס זייער העדר החיים? אויף דעם קען מען זאגן אז די שלעכטס פון העדר החיים איז נאר אויב האט מען אמאל עקזיסטירט און געהאט חיים בפועל ממש (ועיין ערך פּאַפּוּלעישאן עטיקס).
‏כמובן, אויב האלט מען פון נפשות וואס עקזיסטירן פון פאר דעם, דאן האט דאס יא עפעס אַן השוואה. אבער, צב״ש, דער רס״ג (אמונות והדעות מאמר ו פ״ג) האלט נישט אז די נפש איז א נברא בעפאר יצירת האדם נאר ״ואין ה' בוראה אלא עם שלמות צורת האדם, שנאמר (זכריה יב א) 'בקרבו'״ ע״ש (און ער האלט נישט פון גילגול). ועיין כאן וכאן.

אבער אויף דעם תירוץ האט לוּקריִשׁוּס, בעקבותיו של אפיקורוס, געפרעגט אז אויב אזוי פארוואס באטראכט מען נישט ווי ״שלעכט״ דאס אז דער עקזיסטירענדער מענטש האט געהאט א העדר החיים בעפאר זיין געבורט? וידוע מה שאמר מאַרק טוועין:
I do not fear death. I had been dead for billions and billions of years before I was born, and had not suffered the slightest inconvenience from it
אין די נעקסטע לעקציע ברענגט דר. קאגאן אראפ פון דר. דערעק פּאַרפיט אז דער מענטש איז אויסגעשטעלט צו זארגן אויפ׳ן עתיד און אים נישט אָנגיין דעם עבר. ער ברענגט דערצו אזא סארט משל: מ׳זאגט פאר א מענטש אז מ׳וועט דורכפירן אַן אפעראציע אויף אים אים צו היילן, אבער עס איז נישטא קיין ברירה דערביי און מ׳מוז דאס מאכן ווען ער איז גענצליך וואַך, מיט די יסורים וואס דאס באדייט. מ׳זאגט אים אבער אז דערנאך וועט מען אים געבן א מעדיצין וואס וועט אים מאכן לגמרי פארגעסן די פריערדיגע 24 שעה. ער איז אין שפיטאל און וועקט זיך אויף און וואונדערט זיך צי די אפעראציע איז שוין דורכגעפירט געווארן. ער פרעגט דאס פון די nurse און זי געדענקט נישט טאמער עס איז געווען ער וואס האט געהאט די אפעראציע פאר 10 שעה נעכטן צי דער וואס דארף דאס האבן היינט פאר 1 שעה, און זי גייט ארויס דאס מברר צו זיין. וואס האפט דער פאציענט וועט זיין די בירור? רוב האפן אז עס איז שוין דורכגעפירט געווארן אינעם עבר. איי, עס מוז דאך ערגעץ פאסירן אין צייט און ער וועט דאס ממילא נישט געדענקען, והא ראיה אז ווען ער שטייט אויף ווייסט ער דאך נישט קיין שום חילוק? ועכ״כ אז ער קען באשטיין אז די לענגערע 10 שעה צער זאל זיין בהעבר אנשטאט די קורצערע 1 שעה צער, על אף ביידע וועט ער פונקט אזוי זיין אומוויסענד צו לבסוף. ולכן גייט נישט אָן פאר׳ן מענטש דאס אז ער האט געהאט א העדר החיים בהעבר, משא״כ צו האבן א העדר החיים בהעתיד. (דאס דערמאנט אביסל פונעם סליִפּיִנג בּיוּטי פראבלעם.)

אין די לעקציע [פון 31:00] זאגט ער אויך די געדאנק אז אויב מ׳אנערקענט אין דאס הכרח דערפון פונעם טויט און אז עס איז למעשה אומפארמיידבאר, נעמט דאס אוועק (עפעס) פון דעם שטעך דערפון. דאס איז וואס שפינאזע האט געהאלטן על הכלל וקיום כולו, און דאס דארף צו בארואיגן די מענטש, ווי אראפגעברענגט אין עטליכע פלעצער אינעם אשכול.

אין די לעקציע זאגט דר. קאגאן אז פאר האבן ״פחד״ צו זיין appropriate פעהלט אויס 3 תנאים:

1). דאס פון וואס מ׳האט מורא דארף זיין א דבר רע בעצם

2). דאס פון וואס מ׳האט מורא איז נישט א דבר ברור אז עס גייט פאסירן

3). די שמא דערפון איז גענוג פּראַבּעבּל אז עס גייט פאסירן

ער זאגט אז לגבי מיתה גופא, פון א פיזיקעליסט, איז דאך נישט קיין דבר רע בעצם און נאר א העדר הטוב כנ״ל און ווי אויך איז דאס א דבר ברור פאר׳ן מענטש עווענטועל. איז פונעם מיתה גופא איז נישטא וואס מו האבן א פחד. (א סארט עפּיקוּריען און סטאָאיק מהלך דערין.) די פחד קען נאר חל זיין לגבי ווען די מיתה וועט זיין. ער איז מודה אז די וואס גלייבן אין גיהנום ועונש לאחר המיתה, האבן מורא פון דאס וואס קומט יא נאך די תנאים (אחוץ טאמער איז דאס טאקע א דבר ברור פאר זיי. אגב, דר. דזשאָרדזשעס רעי טענה׳ט אז אויף א טיפע לעוועל איז יעדעס אינטעליגענטע טעאיסט גלייבט נישט באמת).

ער זאגט אויך אז ״כעס״ איז טאקע יא appropriate אויף א דבר ברור, אבער נאר טאמער דאס איז דירעקטירט צו אַן אגענט הרוצה. וממילא קען דאס נאר נוגע זיין צו א טעאיסט וואס גלייבט אין אזא סארט אגענט ג-ט וואס האט דאס דירעקט געטוהן. אבער אפילו דעמאלטס נאר טאמער האלט מען אז ס׳איז זיך געקומען מער ווי ער האט באקומען, און דאס איז נישט זיכער. פארקערט גאר, ער דארף זיין דאנקבאר פארוואס ער האט יא באקומען (אזא סארט מה יתאונן). ער ענדיגט צו מיט וואס קוּרט וואַנעגוּט האט געשריבן בנוגע א תפילה א כאראקטער זאגט ביים גסיסה:
God made mud. God got lonesome. So God said to some of the mud, "Sit up. See all I've made," said God. "The hills, the sea, the sky, the stars." And I, with some of the mud, had got to sit up and look around. Lucky me, lucky mud. I, mud, sat up and saw what a nice job God had done. "Nice going God! Nobody but you could have done it God! I certainly couldn't have. I feel very unimportant compared to You. The only way I can feel the least bit important is to think of all the mud that didn't even get to sit up and look around. I got so much, and most mud got so little. Thank you for the honor!" Now mud lies down again and goes to sleep. What memories for mud to have! What interesting other kinds of sitting-up mud I met! I loved everything I saw
צום סוף פון די לעקציע צונעמט דר. קאגאן די טעאלאגישע טענות קעגן זעלבסטמארד. אויב מ׳נעמט אָן אז דאס לעבן איז אזוי שלעכט אז עס איז ראציאנאל פאר׳ן מענטש צו וועלן אַן ענדע דערצו, דעם על כרחך אתה חי, דאן איז א טעאלאגישע טענה קעגן דעם אז מ׳גייט קעגן ג-ט׳ס ווילן מיט׳ן ברענגן אַן ענדע צום לעבן. אבער אויף דעם האט דוד הום געפרעגט אז מאן יימר? מ׳קען דאס גענויע זעלבע זאגן אויף איינער וואס ראטעוועט איינעם׳ס לעבן, ״אז וואס גייסטו קעגן ג-ט׳ס ווילן?״ וכעין שאלתו של טורנוסרופוס הרשע. וממילא גייט מען דאך ענטפערן אז כל זה אכניס און אט דאס איז די רצון ה׳ צו ראטעווען דעם מענטש בידי אדם. איז קען מען דאך אבער ווייטער זאגן גענוי דאס זעלבע אויף די זעלבסטמארד און דאס אריינלייגן אלס רצון ה׳ (דאס דערמאנט אביסל פונעם באקאנטן מי השילוח, און אנדערע, לגבי בחירה וחטא). צו דעם דארף מען ענטפערן אז אונז ווייסן אז דוקא דאס איז קעגן ג-ט׳ס ווילן אלס דאס וואס שטייט אין הלכה וכדומה. איז אבער אין די זאכן פּיקד מען און מען טשוּסד, ובפרט ווען עס איז נישט אין איינקלאנג מיט מאראל כנ״ל.

מ׳קען אויך טענה׳ן אז מ׳איז א כפוי טובה אינעם מתנה פון חיים מאת ה׳ ווען מ׳ווארפט דאס אפ. אבער דאס איז נאר אימאראליש טאמער די מתנה איז בעצם א טובה. אויב נישט און דאך צווינגט ער דיר דאס צו נעמען און האלטן איז ער דאך אזוי ווי חלילה א בּוּלי וואס צווינגט דיר מיט סטראשענען ומעניש זיין בגיהנום ווייל ער איז שטערקער ווי דיר. אויב איז ער א כל טוב וואלט ער דיר געלאזט וועהלן ווען עס איז נישט גוט פאר דיר מחמת צער ח״ו וכדומה.

מי אני » זונטאג נאוועמבער 27, 2022 12:10 am

· #512759
אינעם פעלד פון ABA האט דר. בּוּרהוּס פרעדעריק סקינער אויך צונומען בעיון די געדאנק פון שפראך פון א בּיהעיוויאריסט פּערספּעקטיוו. איין סארט שפראך-אקט איז א מענד. דאס איז ווען די שפראך-אקט/בּיהעיוויאר איז תלוי אין עפעס וואס מען וויל פון פאר דעם (אַן MO/EO - והיינו א מאָטיוועיטינג אַפּערעישאן מעיקרא וואס מאכט די ריענפאָרסער וואס קומט דערנאך טאקע פאר א ריענפאָרסער) און דאס איז תלוי אין באקומען (האפענטליך פאר׳ן רעדנער) א ספּעציפישע ריענפאָרסמענט: אט דאס וואס די שפראך-אקט ברענגט (האפענטליך) אפיר.

דר. סקינער האט אויסגערעכענט 9 סארטן מענדס: 📎 DE006964-6198-4CCE-AF46-43125C081887.jpeg איינע פון זיי איז דאווענען. די MO דערפאר איז ווייל מ׳וויל האבן אדער ארויסברענגען מכח אל הפועל א געוויסע עמאָשענאל שטאנד, און די ספּעציפישע (האפענטליכע) ריענפאָרסמענט (וואס דער רעדנער/מתפלל דארף) דערפאר איז טאקע אט די טויש וכו׳ אינעם עמאָשענאל שטאנד.

‏זיי טענה׳ן אז מענדס זענען די ערשטע סארט שפראך-אקטן וואס א תינוק איז קונה. (אנדערש ווי די וואס האלטן אז עקאָאיקס, והיינו וואו מ׳מאכט פונקטליך נאך בפה אַן אנדערן׳ס שפראך-אקט בפה.) דאס געבט א נייעם אפטייטש אין דעם (ברכות י.) דר במעי אמו ואמר שירה וכו׳ ע״ש, וואס שירה ותפילה איז א סארט מענד כנ״ל. 📎 8446E7F9-7441-4237-A8AF-B12A4E1CD45F.jpeg ‏אגב, אז מ׳האט דערמאנט די געדאנק פון בחירה אינעם ארטיקל, איז ווי די וויקיפידיע בלאט אויף אים ברענגט ארויס, איז די געדאנק פון בּיהעיוויאריזם, און דאס אוועקשטיין פון יעדעס סארט אינערליכע מענטאליזם, געקומען אויך מכח זיין לייקענען אין בחירה חופשית.

***

‏זיי ברענגען צו:
Researchers (e.g., Chan, 1997; Chiang & Hadadian, 2007) have reported that Asians are more likely to attribute the cause of a child’s disability to ancestral influences, such as sins committed by the child’s ancestors

מי אני » דינסטאג נאוועמבער 29, 2022 9:26 pm

· #513022
הרב דר. אליעזר פינקעלמאן קלערט אז די געדאנק פון מצות הריגת ז׳ עממין איז מכח א סארט הכרח, וויבאלד זיי זענען refugees עבדים ממצרים און מדינות נעמען נישט אריין קיינע refugees קוים מיט צרות ואפילו כהיום. (נישט אז דאס מאכט genocide עטיש.)

ער זאגט אויך אז ס׳איז יתכן, על פי פשט, אז די געדאנק פון ותפשו את הבן סורר ומורה און מ׳ברענגט אים פאר זקני דער עירו איז וויבאלד זיי האבן אָנגענומען פאר granted אז עלטערן האבן די בעלות אויף זייער קינד אפילו צו הרג׳ענען (עס איז יתכן אז עס איז געווען אזוי אין אנדערע געזעלשאפטן אין יענע תקופה), און מ׳ברענגט אים פאר די זקנים אז נאר דעמאלטס זאל מען אים קענען טייטן, כדי צו מאכן שווערער דעם פראצעדור פאר די עלטערן.

ער קלערט אויך אז די מורידין ולא מעלין האבן חז״ל געשטעלט אינעם קאנטעקסט פון א בור, כדי דאס צאמצושטעלן מיט׳ן געדאנק פון מכירת יוסף און אז זיי זענען פארט אומבאקוועם מיט דעם, און טוהן דאס אלס א הכרח וויבאלד זיי האבן זיך געפילט באדראעט פון די סארט מינים ומלשינים.

ער שרייבט:
In her novel Corinne (1807), Madame Germaine de Staël (1766–1817) famously wrote “understanding everything makes you very forgiving”. But Rabbi Lichtenstein liked to quote her grandson, Jacques-Victor-Albert, 4th duc de Broglie (1801–1901), who answered with his own observation: “Beware of too much explaining lest we end by too much excusing.”

Possibly one can both sympathize with the unethical laws of the past, and condemn them at the same time; possibly if one sympathizes enough, one simply disagrees, rather than condemns. Graham Greene wrote that “hate was just a failure of imagination.” Sometimes people do hateful deeds because they cannot imagine the reality of their victims; sometimes a passage in Torah may seem ethically challenged to me because I do not understand ancient conditions; sometimes I condemn people because I fail to imagine their reality
‏דא רעדט דר. גילי קוגלער ארום די היסטאריע וואס מדינת ישראל האט זיך פארגליכען צו כיבוש יהושע, אבער זוכט זיך צו דערווייטערן דערפון אלס עטישע פראבלעם פון הריגת ז׳ עממין ולא תחיה כל נשמה. זי שרייבט אז אין די טעקסטבוכער ווען מ׳האט פארגעלערענט יהושע זענען געשטאנען:
אין לשפוט נוהגים וחוקים קדומים על פי ההשקפות המודרניות המקובלות בימינו
While there is certainly truth to this argument, this pedagogical approach prevents a moral engagement with the story. Paradoxically, this creates a vacuum, where the harsh narratives remain without mediation. They are presented as faits accompli – “what’s done is done, let’s not make an example from it and let’s not judge it either.”

Is it possible to teach the biblical narrative without making it serve an agenda, to speak plainly about the ethical problems it brings up, and yet not distance the readers from the text? Biblical criticism, which traces the realpolitik behind the narratives, may be helpful for tackling this cultural-pedagogical dilemma

Using archeological, philological and historical tools, biblical scholarship has shown the fictional nature of the conquest account in Joshua. Various pieces of evidence point to the likelihood that when these stories were composed, Israel had already been destroyed by the Assyrian Empire, and Judah was likely under a Babylonian vassal

Such an outlook naturally shifts the question from how we feel about Joshua’s having perpetrated genocide to why Judean authors invented such a history at all. A critical approach and academic tools enable us to trace the historical circumstances of the authors and the possible psychological or ideological factors that drove them to envision their history this way

Were they responding to a feeling of subjugation? Were they looking to boost national pride by responding to their failure with the imagined power and glory of the distant past? Or were they reflecting on actual events of defeat, conquest, and massacres they witnessed, experienced, or perpetrated?

At the same time, we can point to traditions in the Bible (Josh 17; Judg 1) that present an alternative version of a gradual and incomplete conquest that did not involve genocide and ethnic cleansing. Once we understand that the book of Joshua is not a history book, a larger range of options lie before us
דר. מרדכי קאָגען שרייבט אז לויט די חוקרים אז ספר דברים איז געשריבן געווארן בימי יאשיהו, איז די געדאנק דארונטער פון חרם ז׳ עממין געווען אונטערצושטרייכן די ווידערווילן צו עבודה זרה, וואס דאס איז דאך די סיבה פאר׳ן חרם, ועיין בחינוך מצוה תכה.

דר. טאמעס ראָמער שרייבט לגבי יהושע און די דברים-חדר היסטאראגרעפי:
the so-called ‘conquest tradition’ in Joshua was an invention of the Deuteronomists, a programmatic expression of the national policy of Josiah and his advisers... aimed at affirming Judah’s political and military independence
ומענין לענין באותו ענין האט בּערטראנד ראָסעל געשריבן איבער ווי אזוי מ׳קען פארדרייען די פעלד פון עטיקס בתוך פילאזאפיע ווען מ׳וויל עפעס מטהר זיין בק״ן טעמים:
Ethics is essentially a product of the gregarious instinct, that is to say, of the instinct to cooperate with those who are to form our own group against those who belong to other groups. Those who belong to our own group are good; those who belong to hostile groups are wicked. The ends which are pursued by our own group are desirable ends, the ends pursued by hostile groups are nefarious. The subjectivity of this situation is not apparent to the gregarious animal, which feels that the general principles of justice are on the side of its own herd. When the animal has arrived at the dignity of the metaphysician, it invents ethics as the embodiment of its belief in the justice of its own herd
***

איך האב געקלערט אז די מחלוקת בכוונתו של הרמב״ם ברענגט ארויף דאס וואס דר. מיכאל הוּמער האט זיך אפגערעדט לגבי די היסטאריע פון פילאזאפיע (צוגעברענגט דורך דר. אלכסנדר קליין):
let’s suppose that you have a really good historian of philosophy, who does a really great piece of work by the standards of the field, which also is completely correct and persuasive. What is the most that can have been accomplished?

Answer: ‘Now we know what philosopher P meant by utterance U.’ Before that, maybe some people thought that U meant X; now we know that it meant Y

This is of no philosophical import. We still don’t know whether X or Y is true
דאס איז אבער נישט ממש נוגע צו רעליגיעזע פילאזאפיע, וואס אין דעם אויב דאס האט טאקע דער אטאריטעט געמיינט ווערט דאס authoritative און acceptable פון א רעליגיעזע גלויבונג דאגמאטישע/דאגזאסטישע פּערספּעקטיוו.

אין די שיעור [פון 16:30] ברענגט @לעיקוואד/ר׳ יצחק לאווי אראפ (פון דר. פּיִטער עדעמסאן) אז עס איז יא ראוי צו לערנען און שטודירן אלטע פילאזאפיע און איר היסטאריע, וויבאלד עס קען מאכן דעם מענטש אויפמערקזאם צו אנדערע וועגן פון טראכטן פון וואס ער איז שוין איינגעוואוינט בלא יודעים.

***

במשנתו פון דער ראציאנאלער כינעזער פילאזאף ווענג טשאַנג (געלעבט אין די תקופה פון חורבן בית שני): 📎 DF5FD5B7-D6DB-4669-8305-6536ED6837BB.jpeg

מי אני » דינסטאג דעצעמבער 6, 2022 6:27 pm

· #513447
דר. גרשון חורגין שרייבט בנוגע הפגישה בין יהדות ופילוסופיה/מדע:
משנת אפלטון השתלבה יפה ביהדות והשפיעה על מחשבתה הדתית והמוסרית. ההשפעה הזאת נבעה דרך הצנתרות הרבות של הניאופלטוניות בצורותיה השונות. משנת הבריאה ע״י האצלה ניאופלטונית היא והשיגה את צורתה היהודית בתורת הסוד שהתפתחה בישראל אחר חורבן בית שני ובימי הבינים. אפלטון הוא אבי המשנות הרוחניות והפילוסופיות מבית מדרשו של האידיאליזם החדש. פילוסופיות ומשנות אלו היו והנן חיזוק ליהדות. הפילוסופיה הרוחנית היא ידידת הדת ויריבתה של הפילוסופיה המטיריאליסטית האויבת ליהדות ולדת בכלל. האפלטוניות והניאופלטוניות העשירו את היהדות בחזון העולם העליון, עולם האידיאות הרוחניות, והנחילה לה את המושג של עולם התחתון, פגום ורע. שני המושגים האמורים של עולם עליון ועולם תחתון היו לה למחשבת היהדות לברכה בבעיות הדתיות של טוב ורע, שכר ועונש הצלחת הרשע וכשלון הצדיק בעולם הזה וכו׳.
‏שפעטער שרייבט ער:
השקפות היהדות והמדע אינן עולות בד בבד ביחסם לעולם הנגלה, העולם הפיסי ועולם סביבתנו. לפי היהדות העוה״ז דומה לפרוזדור של עוה״ב. העולם הנראה והנגלה אינו העולם שכולו טוב. ״רשעים בו בנעימים וצדיקים כלתה עליהם הרעה״ עולם זה הוא עולם השקר והרע, עולם מסה ומריבה. מרובה בו הקלקול, השיבוש והפחיתות ומעטה בו הטובה. מטעם זה מה יתרון לאדם בכל עמלו וטרחתו תחת השמש. המדע אינו גורס שהעולם הנראה והנגלה הוא כולו רע ושקר. יש במדע אמונה ותקוה שיש ״שכר״ לעולם הזה. אפשר לתקנו ולשכללו. ישנה אפשרות בידי המדע להעלות ארוכה למכאובי האדם ויסוריו. אפשר, ע״י לימוד ומחקר לכבוש את איתני הטבע ולתקן את טבעו של האדם. רעת העולם או טובתו, בידי האדם. הרשות וגם היכולת, אם שהיא מגבלת לעת עתה, בידי האדם לכונן לו עולם נאה שלא היה כמותו בתולדות קורותיו. לפי המדע, סכנה רבה צפונה לאדם מדעות שיחסן שלילי לעולם הזה. הדעה שהעולם הזה הוא רע גורם לכך שהמתוקנים שבבריות יוואשו מכל תיקון ושפוד חברתי וימסרו עי״כ את הנהגתו של העולם לפחותים ולרשעים שיפרשו את מצודתם על האדם ותשלוט ממשלת זדון על האדץ.
און ווי געזאגט, איז די השקפת המדע אין דעם השקפתו של הרמב״ם.

***
📎 גבעת המורה.jpg גבעת המורה (עיון ג פ"ב).

***

דא האב איך געזעהן איינער וואס רעדט זיך אפ אויפ'ן מאמר העולם, "זאג נישט פאר'ן באשעפער ווי גרויס דיינע צרות זענען; זאג פאר דיינע צרות ווי גרויס דער באשעפער איז", אז דאס איז נישט אויסגעהאלטן:
עס איז זייער א הייליגע זאך צו זאגן פאר די צרות ווי גרויס דער באשעפער איז, אבער צו זאגן "זאג נישט פארו באשעפער ווי גרויס דיינע צרות איז" איז נישט אויסגעהאלטן [שיין גערעדט]. צו זאגן פארן באשעפער ווי גרויס דיינע צרות איז, איז א מצוות עשה מדאורייתא לכל הדיעות.
עס איז מן הראוי לציין אז דאס קען מען אריינלערנען ב(סוף )לשונו של הרמב"ן בהשגתו על מצות עשה ה' שמנה הרמב"ם בספר המצות שהוא מצות תפלה מדאורייתא:
ואם אולי יהיה מדרשם בתפלה עיקר מן התורה, נמנה אותו במנינו של הרב ונאמר שהיא מצוה לעת הצרות שנאמין שהוא יתברך ויתעלה שומע תפלה והוא המציל מן הצרות בתפלה וזעקה.
ועיין בחינוך מצוה תלג. אינעם רמב"ם איז נישט דוקא משמע אז דאס איז די געדאנק - "זאגן פאר'ן באשעפער די צרות" (הגם דער חינוך דארט לערענט אים יא אפ אזוי ע"ש). ועיין ג"כ בריש הלכות תפילה במשנה תורה. פארקערט גאר: לפי מה שהבאתי ממו"נ ח"ג פנ"א איז אט דאס דער געדאנק. והיינו, צוצוקומען צו אזא הבנה בטרענסענדענס הבורא והחכמה, אז די צרות ווערן אים כלאׂ וכאַיִן אף כשמנתחים אותו לנתחים רח"ל. און אט דאס איז דאך די מטרה פון תפילה. אין אנדערע ווערטער, די געדאנק פון תפילה איז אט דאס: זאגן פאר די צרות ווי גרויס דער באשעפער איז און דאס אינטערנעלייזן.

און דאס וואס דער רמב"ם זאגט בריש הלכות תענית, הא'מיר שוין דא געשריבן איבער און אינעם ארטיקל אז די געדאנק איז פשוט איבער זיך פארבעסערן און מער אלס אמונה הכרחית.

***

אינעם געדאנק פון ואשר הרעותי והמסתעף האט אַסקער וויילד געשריבן: I think God, in creating man, somewhat overestimated his ability ער האט אויך געזאגט: We are each our own devil, and we make this world our hell ווי אויך: It takes great deal of courage to see the world in all its tainted glory, and still to love it ולגבי עטיקס און מאראליטעט האט ער געזאגט: Morality is simply the attitude we adopt towards people we personally dislike ***

הרב דר. מיכאל אברהם אין זיין דעבאטע מיט דר. נועם ארון שרייבט לגבי השגחה והרעות:
טלו למשל את שאלת ההשגחה (המעורבות האקטיבית של הקב”ה בעולם). דומני שאדם חושב בדרך כלל יגיע למסקנה שהוא איננו מאמין בזה. עובדתית נראה שזה לא באמת קורה. בואו נניח לצורך הדיון שזוהי המסקנה (אין כאן המקום להתווכח על זה). מה עושים עכשיו? יש שלוש צורות להתייחס לקושי הזה:

* מאמינים פשוטים יאמרו לכם שאלוהים כן מעורב אבל מסתתר. הם יתעלמו או יתחמקו מהקשיים בהפטירם הצהרה (השתדלות, האמונה מעל השכל וכדומה) או ציטוט כזה או אחר ודי להם בכך.

* האקדמאים האנליטיים, כמו נועם ועמיתיו, יסבירו לכם שהם מאמינים בהשגחה, אבל ה’אמונה’ הזאת מתפרשת כמשחק שפה. זו לא אמונה במובן עובדתי כלשהו. הם מתפללים לקב”ה ומבקשים ממנו רפואה למרות שאינם מאמינים שהיא אכן תבוא בעקבות זאת (נועם אומר זאת בפירוש בהסכת הנ”ל). למה? ככה. לא הגיוני? אז מה?! משחקים לא חייבים להיות הגיוניים.

* אני, לעומת זאת, סבור שאם זה לא נכון אז איני מאמין בזה. כאשר אצלי המונח ‘מאמין’ פירושו במובן העובדתי הרגיל, בלי משחקי שפה או משחקים אחרים.

בהמשך דבריו נועם מסביר שהטיעון מן הרוע (אם יש רוע בעולם אז אין אלוהים) מאד רלוונטי גם בתמונת העולם שהוא מחזיק בה. בעצם בתמונה שלו הוא הכי רלוונטי, שהרי פירכות הגיוניות על קיומו של אלוהים לא מעניינות אותו כי הוא לא טוען טענת עובדה. אם האמונה אינה אלא האופן שבו נוח לי לראות את העולם, וכשאני אומר שיש אלוהים אני בעצם מתכוון לומר שהעולם הוא מושגח ואינו שרירותי, אז הטיעון מן הרוע בהחלט מפריע לפסטורליה הזאת. אבל זהו שוב אותו כשל. ברור שהרוע מפריע לי פסיכולוגית. אבל מה לזה ולשאלה האם יש או אין אלוהים במובן העובדתי. הוויתור על קיומו של אלוהים נעשה רק כי זה מפריע לי, ולא מפני שהגעתי למסקנה שאין אלוהים. אם כך, האמונה והכפירה אינם אלא פסיכולוגיה סובייקטיבית, כלומר האמונה אינה אלא אתאיזם בתחפושת.

איני יכול להימנע כאן מווידוי אישי חושפני. מבחינתי כל המערכת הדתית וההלכתית מפריעה לי, לא פחות מהרוע. מדובר במערכת לא מובנת ולא הגיונית, ואיני רואה שום סיבה להיות מחויב לה ושום תועלת שתצמח לי מהמחויבות הזאת. מבחינתי זה אפילו לא אופיום להמונים. נועם מציע לראות בדת אופיום להמונים, כולל אותו עצמו. אבל זהו אופיום שאפילו לא מביא אותי להיי. מה זה אם לא אתאיזם בתחפושת של מינוח דתי?!

מי אני » זונטאג דעצעמבער 11, 2022 2:41 pm

· #513627
דער פיזיקער דר. סטיווען וויינבערג שרייבט:
Judging from this historical experience, I would guess that, though we shall find beauty in the final laws of nature, we will find no special status for life or intelligence. A fortiori, we will find no standards of value or morality. And so we will find no hint of any God who cares about such things. We may find these things elsewhere, but not in the laws of nature

I have to admit that sometimes nature seems more beautiful than strictly necessary. Outside the window of my home once there is a hackberry tree, visited frequently by a convocation of politic birds: blue jays, yellow-throated vireos, and, loveliest of all, an occasional red cardinal. Although I understand pretty well how brightly colored feathers evolved out of a competition for mates, it is almost irresistible to imagine that all this beauty was somehow laid on for our benefit. But the God of birds and trees would have to be also the God of birth defects and cancer

Religious people have grappled for millennia with the theodicy, the problem posed by the existence of suffering in a world that is supposed to be ruled by a good God. They have found ingenious solutions in terms of various supposed divine plans. I will not try to argue with these solutions, much less to add one more of my own. Remembrance of the Holocaust leaves me unsympathetic to attempts to justify the ways of God to man. If there is a God that has special plans for humans, then He has taken very great pains to hide His concern for us. To me it would seem impolite if not impious to bother such a God with our prayers
דזשאן האָרגען טענה'ט אז די "פראבלעם פון שיינקייט" בהעולם גייט קעגן דעם פראבלעם פון שלעכטס, אויף כאטש אזויפיל צו ברענגען צו אגנאסטאסיזם.

דער פיזיקער פרימען דייסאן געבט עפעס א שטיקל טעאדיסי אז די מטרת הבריאה איז ארויסצוברענגען ווי מער novelty, חידוש, diversity, און אינטרעסאנטקייט (אזא סארט היפך קהלת). א פועל יוצא דערפון איז אז עס מוז בהכרח זיין רעות (אינעם קורצן טערמין). ווי ער שרייבט:
The problem here is to try to formulate some statement of the ultimate purpose of the universe. In other words, the problem is to read God's mind. Previous attempts to read God's mind have not been notably successful. One of the more penetrating of such attempts is recorded in the Book of Job. God's answer to Job out of the whirlwind was not encouraging. Nevertheless I stand in good company when I ask again the questions Job asked. Why do we suffer? Why is the world so unjust? What is the purpose of pain and tragedy? I would like to have answers to these questions, answers which are valid at our childish level of understanding even if they do not penetrate far into the mind of God. My answers are based on a hypothesis which is an extension both of the Anthropic Principle and of the argument from design. The hypothesis is that the universe is constructed according to a principle of maximum diversity. The principle of maximum diversity operates both at the physical and at the mental level. It says that the laws of nature and the initial conditions are such as to make the universe as interesting as possible. As a result, life is possible but not too easy. Always when things are dull, something new turns up to challenge us and to stop us from settling into a rut. Examples of things which make life difficult are all around us: comet impacts, ice ages, weapons, plagues, nuclear fission, computers, sex, sin and death. Not all challenges can be overcome, and so we have tragedy. Maximum diversity often leads to maximum stress. In the end we survive, but only by the skin of our teeth
***

אין די שמועס צווישן אקאדעמיקער איבער דעם פראבלעם פון שלעכטס, לייגט מען פאר א תירוץ [28:30-29:44] צום קשיא אז די תירוץ פון בחירה חופשית איז נישט גענוג צו דערלאזן אזעלכע רעות חמורות. והיינו, אז אויב וואלט די ערגסטע זאך בהעולם מהאדם אל קצתו געווען אים צו דערלאנגען א פראסק, וואלטן אונז זיך אויף דעם געוואונדערט אז ״היתכן?״

***

לגבי שואה טעאלאגיע: 📎 11.jpg 📎 12.jpg דר. זכריה ברייטערמאן, אין זיין מהלך פון "אנטי-"טעאדיסי, שרייבט:
My own suspicions regarding theodicy and my sympathies towards antitheodicy do not overlook the point that neither represent stable entities. Theodicy and antitheodicy are but second order, heuristic categories with which to evaluate the meaning of a given religious utterance. As such, both remain subject to intense interpretive play. A statement that is theodic in one context (e.g., “God is good because God rewards the righteous in the world-to-come”) can become antitheodic in another semantic context (e.g., “God misgoverns this-world and so defers reward until the world-to-come”)

מי אני » מיטוואך דעצעמבער 14, 2022 11:29 pm

· #513891
דער נרבוני שרייבט בריש פ"ח מח"ג:
וכלל הענין בראשית דבריו ואמר בגזירת כוללת כי כל הגשמים ההוים הנפסדים אמנם ישיגם ההפסד מצד החומר הנה אחר שהיה החסיד בעל חומר יחויב שישגוהו משיגי החומר כפי חמרו אם טוב ואם רע, ואין להפליא מצדיק ורע לו כי זה אינו במה הוא צדיק והוא מצד צורתו אבל במה הוא משותף לרשע גם לכל הווה נפסד והוא מצד החומר.
***

עס איז אינטרעסאנט צו באמערקן אז דער נוצרי'שער טעאלאג אגוסטין האט פארענטפערט דעם פראבלעם פון שלעכטס ענליך צו, להבדיל, שיטת הרלב"ג, נאר פון א יש מאַיִן פּערספּעקטיוו. והיינו, וויבאלד ג-ט האט באשאפן די וועלט מאַיִן, ווי איידער מעצמותו ית', איז דאס דאס וואס ברענגט אריין די הכרח פון הפסד ורעות. אויב עס וואלט געווען מעצמותו ית' וואלט נישט געקענט זיין קיינע רעות, אבער עס וואלט נישט געקענט זיין קיין פרייהייט אויך נישט.

***

אין (די ערשטע העלפט פון) די שיעור, ברענגט ר׳ יצחק לאווי/@לעיקוואד ארויס די ראציאנאלע געדאנק פון ״שכר ועונש״ אז עס איז נישט אַרבּיטרערי: שכר מצוה מצוה אין דעם אז די מצות אליינס זענען אינהערענטלי גוט און זענען בעצם די end, נישט די means. ‏די געדאנק איז אויך אז טשאנס בעצם מוז זיין אינעם בריאה בהכרח אנליטי, און אז מ׳פירט זיך כצדיק העכערע מען דעם פּראַבּעבּיליטי אז עס וועט גוט גיין וההיפך אז מ׳פירט זיך ווי א רשע.

ולפי מש״כ הרמב״ם בהקדמתו לפרק חלק איבער ווי אזוי מ׳ברענגט א מענטש לאהוב האמת, כמו שהמלמד מזרז נער קטן בדברים האהובים אליו לפי חולשת שכלו ע״ש, איז דאס די געדאנק ב״שכר ועונש״: מ׳ברענגט דעם מענטש בזה מעיקרא לפי די אמונה הכרחית שבו צו א סארט רוּל-גאָווערנד (contrived) ריענפאָרסמענט לעתיד, אבער די מטרה איז אז צום סוף זאל ער צוקומען דערצו אז דאס אליינס איז די נאטורליכע ריענפאָרסמענט און ״שכר״ שבו.


ער גייט אויך אריין אין דעם געדאנק פון צדיק ורע לו אז דאס איז נאר על המיעוט מחמת מקרה, משא״כ רוב צדיקים גייט זיי גוט (ובפרט עפ״י מה שהבאנו הרבה פעמים מהרמב״ם במו״נ ח״ג פנ״א). ער רירט אין דעם אויך אָן אויף דר. ראַבּערט נאָזיק׳ס געדאנק פונעם ראציאנאלקייט נישט צו וועלן ווערן צוגעטשעפעט צו א תענוג מאשין לעולם.

***

דר. גערי קאַקס שרייבט לגבי דעם פראבלעם פון שלעכטס וחטא עץ הדעת:
It is interesting to ask, as something of an aside, if Adam and Eve could really have been morally responsible for eating the fruit, if it was eating the fruit that gave them knowledge of good and bad? Before eating the fruit they were naïve and innocent, so surely they could not have known that what they were doing was wrong. One possible reply is that they did not know eating the fruit was wrong, but they did know that God had forbidden it. But if they were innocent then they had no understanding that it was wrong to disobey God. It has also been asked why God created the tree of knowledge in the first place and why he put it in the middle of the garden of Eden as an obvious temptation? In picking over the details of the Eden myth, one begins to suspect that Adam and Eve were set up, but we shall let that pass on the grounds that tangling with the details of Scripture as though it were literally true is a fool’s errand unbecoming of serious philosophers

It is highly unlikely, to say the least, that the Eden myth is literally true. The world is far older than the Eden story supposes and science shows that we are not descended from Adam and Eve. It is also surely absurd to suggest that there is evil in the world simply because we are all still being punished because Adam and Eve scrumped God’s special fruit thousands of years ago. But of course, it does not matter that the Eden myth is not literally true. Today, only very unsophisticated or very brainwashed people believe that the Eden myth is literally true and that it is important that it be literally true. What matters, as with all myths, legends and fables, is what the Eden myth symbolizes and the point that it makes

The point the Eden myth makes is that moral evil at least, what religion calls sin, results entirely from human freedom and choice
***

ולגבי דעם אז כדי צו געבן א ריכטיגע נחמה עפ"י פילאזאפיע דארף עס זיין אין איינקלאנג מיט'ן אבל'ס פילאזאפיע און וועלט-אויסקוק, און מ'ברויך "רעדן צום קאמיוּניטי", איז מיר געווען אינטרעסאנט צו זעהן ווי דר. אברם אלפּערט שרייבט:
Imagine the following situation. You have spent your life dedicated to the cultivation of wisdom. You have read all the books of wisdom literature from around the world, and are up to date with the latest advances from the discipline of psychology. Not only that, but you practice many techniques to increase your wisdom, adapted from cultures around the world. For example, following Buddhist advice, you do mindfulness meditation every evening, carefully paying attention to your breath as a means of increasing your presence and focus. And when you wake up every morning, you echo the words of Marcus Aurelius, reminding yourself that you will deal with many treacherous forces throughout the day, and that you must keep to your own sense of goodness in order to face them. Above all, following the existentialist philosophers, you believe that this life is your only life, and that being wise means coming to terms with death and the nothingness that comes after

Then, one day, your best friend since childhood comes to you and says that their father has passed away. You love this friend and their father immensely. The father was practically yours as well. But one thing stands between you: they are as ardent a believer in the Christian afterlife as you are in the nothingness to come. You have spent your life cultivating the wisdom necessary to deal with loss and give advice and consolation, but your friend needs neither of these. They are sure that their father has passed into a better place and are simply thankful that he has gone home to be with God. At least that’s what they say, but you can tell that underneath the veneer they are profoundly grief stricken

You, too, are grieving for the loss of your friend’s father, and you want to be able to share this difficult time with them, but instead you find yourself both enraged and paralysed. You are angry that your friend refuses to accept that there is neither heaven nor hell, and you cannot believe that someone you love so much is so taken in by what you consider lies and fantasy. At the same time, you know the importance of the Church for your friend, and do not want to come off condescending or patronising. You don’t know what to do, and begin to ask yourself what good your pursuit of wisdom has been for all these years. Have you actually learned anything about how to live well? What texts or stories could possibly have taught you to prepare for this moment?
***

ולגבי ההריגות במגילת אסתר ברענגט הרב דר. מלך שפירא צו: 📎 47A13D1F-8F26-4D2A-A71E-56D31565066C.jpeg

מי אני » מאנטאג דעצעמבער 19, 2022 5:11 pm

· #514134
לגבי דעם געדאנק אז עונשים זענען פשוט א סטראשע און דיטערענט צו דערשרעקן אז מ׳זאל זיך אפהאלטן פון דאס טוהן, אפגעזעהן פונעם אמת שבו, שרייבט דער ריב״ש (סימן קעא), ״שדרך החכמים להפליג בהגדלת העונות כדי שישמר אדם מהכשל בהן״ ע״ש. ולכאורה ה״ה לגבי העונשים. דער ט״ז שרייבט אויך ביו״ד סימן קטז ס״ק ד לגבי שלא לשתות מים בשעת התקופה, ״ויש מהגאונים אמרו כי לא נחש ביעקב אלא הקדמונים אמרו אלה הדברים להפחיד בני אדם שייראו מאת השי״ת וישובו כדי שיצילם השי״ת מארבע תקופות השנה״ ע״ש.

***

דער תשב״ץ זאגט באוהב משפט (פ״י) דארט אז אמונת ההשגחה איז אזא מין שטארקע עיקר אז וועגן דעם איז טאקע נישטא דערויף קיין ציווי להאמין בה.

ער טענה׳ט דארט אויך, ״כי המאמין בתחיית [המתים] שהוא בגוף ונפש כ״ש שיאמין בעוה״ב אחר המות.״ ועיין כאן.

***

אז מ׳האט דערמאנט ענין נסים ונבואה במשנתו של הרמב״ם, ברענגט דר. צבי לאנגערמאן צו פון פירוש ר׳ זכריה הרופא על המורה נבוכים: 📎 9EA0B540-3B22-4EE7-B1EF-5F227D656E69.jpeg דר. נפתלי לאווענטאל ברענגט דארט צו:
Joseph Weiss believed that the Guide III 51 was actually a source of the Hasidic theme of devekut, mystical cleaving to G-d, an idea reiterated by Louis Jacobs
און אז מ׳רעדט שוין שרייבט דארט דר. מנחם קעלנער איבער מהלך הרמב״ם ביהדות בכלל: 📎 D1775516-4D1D-4029-8E04-B0239E1A161B.jpeg ***

א סאך פון וואס איז אויסגעשמועסט געווארן אינעם אשכול, א ראציאנאלע צוגאנג צו דת וכו׳ לעומת א מער פונדאמענטאליסטישע וכדומה, ברענגט ארויס ענליכקייטן די קארטון, געדרוקט אין 1924, ארויסצוברענגען די התדרדרות אין גלויבונג ביי די קריסטן ע״י מאדערניטי. 📎 432A4B62-BA4B-472E-B270-ACF815693D00.jpeg ***

בּערטראנד ראָסעל האט געשריבן (לגבי די טענה אז ס'דא אַן עוה"ב כדי צו משוה זיין די אי-ישרות בעוה"ז):
Supposing you got a crate of oranges that you opened, and you found all the top layer of oranges bad, you would not argue, ‘The underneath ones must be good, so as to redress the balance’; You would say, ‘Probably the whole lot is a bad consignment’; and that is really what a scientific person would say about the universe
ולגבי אמונות הכרחיות בכלל האט ער געשריבן:
The governors of the world believe, and have always believed, that virtue can only be taught by teaching falsehood, and that any man who knew the truth would be wicked. I disbelieve this, absolutely and entirely. I believe that love of truth is the basis of all real virtue, and that virtues based upon lies can only do harm
***

דא ענטפערן דר. איתן בר און דר. גולן ברושי (יהודים נוצרים) לגבי "וואו איז ג-ט געווען ביים שואה?" אז דאס איז עפ"י די תוכחה בספר דברים. והיינו, אז וויבאלד מ'האט איבערגעלאזט ג-ט האט ער נישט געהיטן אויפ'ן פאלק מהשודדים. און דאס איז נישט ממש אַן "עונש" ווייל עס איז דומה צו ווען מ'נידערט אראפ במכוון א פאנצער און א חץ איז פוגע בו רח"ל.

מי אני » מוצ"ש דעצעמבער 24, 2022 11:04 pm

· #514433
ר׳ שלמה קלוגער אין זיין אמרי שפר (פ׳ ויגש) זאגט (עפ״י הפנים יפות) אז בימי התנ״ך (אדער עכ״פ התורה) איז א קטן נחשב געווארן לגדול אלס׳ן האבן מער דעת ע״ש. עכ״פ קען מען דאס נוצן להשיב אז מ׳קען נישט ברענגען קיין ראיה וואו מ׳טרעפט בתנ״ך אז קינדער האבן געליטן מחמת עון אביהם, ווייל עס איז יתכן אז זיי זענען נענש געווארן מעון עצמם און עס איז נספח געווארן עון אביהם אלס ט סיבה וכדומה.

מי אני » מאנטאג יאנואר 2, 2023 4:33 pm

· #514914
📎 564CD8C1-9B98-477A-845B-C1D58BF6BA74.jpeg אַן ״עמו אנכי בצרה״ געדאנק במשנתה פונעם קריסטליכן טעאלאג דר. סעלי מקפעיג, וואו ג-ט איז אינעם בריאה ממש [פּאַנענטעאיזם].

***

לגבי די געדאנק וואס איז ערווענט געווארן אז א גרויס חלק טעאדיסיס פארלאזן זיך אויף דייקא א קאנסעקווענטשעליסט מהלך בעטיקס וואו די מטרה מקדשת את האמצעים וכו׳, טוהט דר. וויליאם לעין קרעיג פרובירן דאס צו פארטיידיגן (אין די קאנטעקסט אז שכר לע״ל גייט איבערוועגן די שלעכטס). איך פארשטיי נישט בעצם זיין חילוק.

סבא דבהתא » מאנטאג יאנואר 2, 2023 5:15 pm

· #514916
Re: א נחמה פאר א צעבראכענעם אבל - וועקער 18
ווער מאכט אפ וואס איז שלעכט און וואס איז גוט? די גאנצע לאגיק פון right & wrong איז דאך אויכעט א בריאה פון גאט ממילא איז נישט שייך בכלל צו פרעגן פארוואס געשעהט שלעכטס ווייל אויב דאס האט גאט גאוואלט איז דאך דאס די גוטס, פשוט ווייל די איינציגסטע זאך וואס איז גוט איז דאס וואס ער וויל.

די קריסטן האבן א געפערליכע טעות (און אויך טייל אידן להבדיל) מיטן האלטן אז עס עקזיסטירט א מין מושג פון טוב כשלעצמו און גאט וויל נאר דאס טוהן, דערנאך מיטשענען זיי זיך פארוואס ער טוט עס נישט.

דער אמת איז אז נישט ווייל גאט איז א גוטער וויל ער טוהן גוטס, נאר פארקערט, ווייל גאט וויל עפעס ממילא איז דאס ביי דעפינישן די בעסטע גוטס.

Sent from my SM-T738U using Tapatalk

שמן למאור » מאנטאג יאנואר 2, 2023 5:49 pm

· #514917
סבא דבהתא
ווער מאכט אפ וואס איז שלעכט און וואס איז גוט? די גאנצע לאגיק פון right & wrong איז דאך אויכעט א בריאה פון גאט ממילא איז נישט שייך בכלל צו פרעגן פארוואס געשעהט שלעכטס ווייל אויב דאס האט גאט גאוואלט איז דאך דאס די גוטס, פשוט ווייל די איינציגסטע זאך וואס איז גוט איז דאס וואס ער וויל.

די קריסטן האבן א געפערליכע טעות (און אויך טייל אידן להבדיל) מיטן האלטן אז עס עקזיסטירט א מין מושג פון טוב כשלעצמו און גאט וויל נאר דאס טוהן, דערנאך מיטשענען זיי זיך פארוואס ער טוט עס נישט.

דער אמת איז אז נישט ווייל גאט איז א גוטער וויל ער טוהן גוטס, נאר פארקערט, ווייל גאט וויל עפעס ממילא איז דאס ביי דעפינישן די בעסטע גוטס.

Sent from my SM-T738U using Tapatalk
די רבי ר' זושא האט טאקע אנגענומען אזוי ווי דיר, ער האט נישט געוויסט וואס דאס מיינט שלעכטס! אבער די משנה זאגט דאך קעגן דיר... "חייב אדם לברך על הרעה כשם שהוא מברך על הטובה" די משנה שרייבט דאך קלאר אז עס איז יא דא אזא מין זאך ווי שלעכטס...

עס איז נישט שייך צו זאגן אז א מענטש וואס ליידט א פאר'צרה'טע לעבן, האט פונקט אזא גוטע לעבן ווי דער וואס האט א חיים טובים- אמער די באשעפער וויל דאך אז ער זאל ליידן און דער אנדערע זאל אים גוט גיין, נו, איז דאך ביי זיי די זעלבע גוט... נישט דאס איז וואס אונז ריפן גוט.

סתם צו נעמען די ווארט גוט און עס רידיפיינען צו מיינען א נייע זאך- נעמליך "דאס ווילן פון גאט" איז סתם געספינט מיט די באדייט פונעם ווארט.

מי אני » מאנטאג יאנואר 2, 2023 7:00 pm

· #514921
אויבן האב איך טאקע צוגעברענגט ווי דר. ניק טראקאקיס זאגט אט דאס: אויב האלט מען פון דיוויין קאמענד טעאריע איז די קשיא נישט גילטיג, ווייל דאס'ן מושג פון מגדיר זיין "מהו טוב?" איז דאך אָנגעוואנדן אין מציאות הא-ל אויף וואס מ'טוהט דאך יעצט פרעגן - זיין ווילן כביכול איז דאס וואס איז דאך דאס (אביעקטיוו) קובע בכלל.

אבער עס איז ל"ד אזוי פשוט. ווייל ווי באקאנט איז איינע פון די אומבא'טעמ'טע השלכות פון דיוויין קאמענד טעאריע אז עס קומט לכאורה אויס אז ווען ג-ט זאל arbitrarily אפמאכן צו הייסן מארדן נקיים וכדומה, איז דאס פונקט אזוי "גוט" ווי געבן צדקה וכדומה, וואס איז אויך נאר "גוט" מחמת זיין דאס קובע זיין כביכול. (איך האב טאקע דורכאויס דעם אשכול, און דא, צוגעברענגט אפאלאגעטישע מהלכים וואס זוכן טאקע צו פארענטפערן וואו עס איז יא משמע אז עס זענען טאקע דא אזעלכע סארט ציוויים.) דאס קען מען פארענטפערן מיט איינע פון די וועגן זיך ארויסצודרייען פון דעם באקאנטן יוּטיפרוׂי דילעמא, וואס אויף דעם באציהט זיך אויך דיוויין קאמענד טעאריע. די דילעמא פרעגט "צי ווייל א זאך/אקט איז גוט האט דאס ג-ט באפוילן, אדער וויבאלד ג-ט האט עס באפוילן איז די זאך/אקט גוט?" - דיוויין קאמענד טעאריע נעמט אָן די צווייטע מהלך. מ'קען אבער זאגן אז היינו הך. מיינענדיג, אז עס איז נישט קיין if-then פּראַפּאזישאן (←) וואו איינס, דאס "גוטס" אדער "ג-ט'ס ווילן", איז (מעטאפיזיש) בעפאר דאס צווייטע. נאר עס איז ממש אַן אידענטיטעט (=): דאס וואס דו באגרייפסט אלס "גוט", איז לא די וויבאלד "ג-ט האט דאס באפוילן" און דאס איז וואס איז דאס קובע, נאר אט דאס איז (בתוך די מושג ופשטות פון דאס קאנצעפט פון) ג-ט און עס איז היינו הך ממש. והיינו, אין די טעזע פונעם ערשטן ארטיקל, עס איז מן הנמנע, אפילו פאר ג-ט אליין, צו זינדיגן און טוהן שלעכטס און זיין אכזריות'דיג, ווייל דאס, דאס וואס אונז פארשטייען אלס "גוט", איז עצמותו ממש כביכול - זיין אַמניבּענעוואלענס.

עכ"פ, אויב נעמט מען דאס אָן, דאן טוהט כמובן דאס'ן זאגן "אז אויב ג-ט טוהט דאס איז אט דאס אליינס אז ג-ט טוהט דאס דאס קובע אלס גוט (אפגעזעהן פון עני אנדערע קאנסידערעישאנס)" נישט ראטעווען פונעם פראבלעם פון שלעכטס. אונז פארשטייען מיר דאך דאס אלס יא שלעכט און דאס איז דאך קעגן עצמותו וכנ"ל. סיידן טאמער האלט מען יא פון אַן if-then טרוקענע מהלך אין דיוויין קאמענד טעאריע (טראץ איר אומבא'טעמ'טע השלכה הנ"ל).

מי אני » מיטוואך יאנואר 4, 2023 4:40 pm

· #515047
לגבי דעם שמועס איבער יוסטיץ ועונש זאגט דר. וויליאם לעין קרעיג (פון א ריין קריסטליכע מבט):
I claim that it is very plausible that retributive justice is essential to God and therefore couldn't be overridden but must be met. The demands of retributive justice belong to God's very essence and would need to be satisfied
ולגבי נסים שרייבט ער במשנתו פונעם קריסטליכן טעאלאג דוד פרידריך סטראַוּס:
As an acknowledged pantheist and in later life a materialist, Strauss proceeded, like the Rationalists before him, from the assumption that miracles are impossible in principle. According to Strauss, this is not a presupposition requiring proof; on the contrary, to affirm that miracles are possible is a presupposition which requires proof. God acts immediately on the universe only as a whole, but not on any particular part; on any particular part he acts only mediately through the causal laws of all other parts of nature. Hence, with regard to the resurrection, God's interposition in the regular course of nature is 'irreconcilable with enlightened ideas of the relation of God to the world.' Thus, any purportedly historical account of miraculous events must be dismissed out of hand; 'indeed no just notion of the true nature of history is possible without a perception of the inviolability of the chain of finite causes, and of the impossibility of miracles
און ער ברענגט צו פון וואלטעיר:
Voltaire exemplified this incredulous attitude. In his Dictionary article on miracles, he asserts that a miracle is, properly speaking, something admirable; hence, 'The stupendous order of nature, the revolution of a hundred millions of worlds around millions of suns, the activity of light, the life of animals, all are grand and perpetual miracles. But according to accepted usage, 'A miracle is the violation of mathematical, divine, immutable, eternal laws; therefore, it is a contradiction in terms. But, it is said, God can suspend these laws if he wishes. But why should he wish so to disfigure this immense machine? It is said, on behalf of mankind. But is it not 'the most absurd of all extravagances to imagine that the infinite Supreme Being would on behalf of three or four hundred emmets on this little atom of mud 'derange the operation of the vast machinery that moves the universe? Voltaire's God, indeed the God of all Deists, was the cosmic architect who engineered and built the machine, but who would not be bothered to interfere in the trivial affairs of man. In this light miracles simply became unbelievable
און פון שפינאזע:
Spinoza attempts to establish four points: (1) nothing happens contrary to the eternal and unchangeable order of nature; (2) miracles do not suffice to prove God's existence; (3) biblical 'miracles' are natural events; and (4) the Bible often uses metaphorical language concerning natural events so that these appear miraculous. I shall leave (3) and (4) to my colleagues in biblical studies, but the first two contentions merit closer exposition here. (1) Spinoza argues that all that God wills or determines is characterized by eternal necessity and truth. Because there is no difference between God's understanding and will, it is the same to say God knows or wills a thing. Therefore the laws of Nature flow from the necessity and perfection of the divine nature. So should some event occur which is contrary to these laws, that would mean the divine understanding and will are in contradiction with the divine nature. To say God does something contrary to the laws of Nature is to say God does something contrary to his own nature, which is absurd. Therefore, everything that happens flows necessarily from the eternal truth and necessity of the divine nature. What is called a miracle is merely an event that exceeds the limits of human knowledge of natural law. (2) Spinoza maintains, in rationalist tradition, that a proof for the existence of God must be absolutely certain. But if events could occur to overthrow the laws of Nature, then nothing is certain, and we are reduced to scepticism. Miracles are thus counter-productive; the way in which we are certain of God's existence is through the unchangeable order of Nature. By admitting miracles, which break the laws of Nature, warns Spinoza, we create doubts about the existence of God and are led into the arms of atheism! And at any rate, an event contrary to the laws of Nature would not warrant the conclusion to God's existence: the existence of a lesser being with enough power to produce the effect would suffice. Finally, a miracle is simply a work of Nature beyond man's ken. Just because an event cannot be explained by us, with our limited knowledge of Nature's laws, does not mean that God is the cause in any supernatural sense
אויף די ערשטע טענה קען מען ענטפערן עפ״י הרמב״ן (שמות יג טז) אז די טבע איז פונקט אזא נס און דארף אָנקומען צו ג-ט ורצונו כביכול, און די איינציגסטע חילוק בין זה ל״נס״ איז פשוט אז דאס איז מער זעלטן. ווי אויך ארבעט שפינאזע׳ס טענה עפ״י זיין פּאַנטעאיזם וואו ״ג-ט״ און ״נאטור״ זענען איינס און דאס זעלבע, ולכן איז עפעס וואס גייט קעגן און/אדער איז אומעגליך אין ״נאטור״, ממילא קעגן ״ג-ט״. דער טעאיסט איז אבער נישט מסכים מיט די פּאַנטעאיסטישע הנחה מעיקרא.

קעגן די צווייטע טענה קען מען זאגן אז די טענה נעמט בעצם אָן צוויי הנחות: 1). א הוכחה למציאות הא-ל מוז זיין דעמאנסטרעטיוו ברור לגמרי. 2). מציאות הא-ל זעהט מען פון די נאטורליכע געזעצן. צו ביידע איז דער טעאיסט ל״ד מסכים (ועיין כאן).

און פון דוד הום ברענגט ער צו:
Hume supplies four reasons, which are a catalogue of typical Deist objections to miracles, why in fact the evidence for miracles is so negligible: (1) No miracle in history is attested by a sufficient number of men of good sense and education, of unimpeachable integrity so as to preclude deceit, of such standing and reputation so that they would have a good deal to lose by lying, and in sufficiently public a manner. (2) People crave the miraculous and will believe absurd stories, as the multitude of false miracles shows. (3) Miracles only occur among barbarous peoples. (4) All religions have their own miracles and therefore cancel each other out in that they support irreconcilable doctrines
דער טעאלאג גאטפריד לעס האט גע׳ענטפערט דערויף:
Less argues: (1) Because nature is the freely willed order of God, a miracle is just as possible as any event. Therefore, it is just as believable as any event. (2) Testimony to an event cannot be refuted by experiences and observations. Otherwise we would never be justified in believing anything outside our present experience; no new discoveries would be possible. (3) There is no contradiction between experience and Christian miracles. Miracles are different events (contraria) from experience in general, but not contradictory events (contradictoria) to experience in general
ועיין ערך די פראבלעם פון אינדאָקשען פון הום אליינס. ובכעין זה זאגט ער טאקע:
It will be remembered that the world view that formed the backdrop to the Deist controversy was a model of the universe as a Newtonian world-machine that bound even the hands of God. So ironclad a view of natural law is, however, untenable. Natural law is today understood essentially as description, not prescription. This does not mean that it cannot serve as a basis for prediction, for it does; but our formulation of a natural law is never so certain as to be beyond reformulation under the force of observed facts. Thus an event cannot be ruled out simply because it does not accord with the regular pattern of events. The advance of modern physics over the Newtonian world-machine is not that natural law does not exist, but that our formulation of it is not absolutely final
ער ברענגט צו פון דר. סטיפען בּילינסקי אז׳ן זאגן אז ״א נס איז קעגן די געזעצן פון נאטור״ מאכט נישט קיין סענס. ווייל אדער איז די הגדרה פון א ״געזעץ פון נאטור״ אז ״עס וועט האלטן ווי לאנג עס איז נישטא עפעס אנדערש נאטורליך דערקעגן.״ דאס זאגט אבער גארנישט צו ווען ג-ט איז דערקעגן. אדער קען די הגדרה זיין אז ״עס וועט האלטן ווי לאנג עס איז נישטא עפעס אנדערש נאטורליך אדער אובערנאטורליך דערקעגן.״ אין אזא פאל איז ווייטער נישט געבראכן געווארן די געזעץ דורך א נס וויבאלד ג-ט האט זיך טאקע קעגנגעשטעלט. א ״נס״ באדייט פשוט אז עס איז ״נאטורליך אומעגליך״ און טערמינען פון די ריין נאטורליכע פועלים.

ער ענדיגט צו:
Perhaps Pascal was right in maintaining that God has given evidence sufficiently clear for those with an open heart, but sufficiently vague so as not to compel those whose hearts are closed
***

דער קריסטליכער טעאלאג דר. רענדעל ראַוּסער האט שטארקע טענות קעגן דר. וויליאם לעין קרעיג׳ס פארטיידיגונג פון מצות כריתת עמלק והחרמת ז׳ עממין. ער איז אויך נישט מסכים מיט דר. פּאָל קאָפּען וועלכע האלט ענליך (הגם, דר. קאָפּען האט יא זעהט אויס צוריקגעצויגן). דר. ראַוּסער טענה׳ט אז מ׳דארף צו גיין פארקערט: נישט טענה׳ן אז וויבאלד ג-ט האט דאס באפוילן קען נישט זיין אז ער איז רחום וכו׳, נאר וויבאלד ער איז דער אָלטימעט רחום קען נישט זיין אז ער האט דאס באפוילן.

ער שרייבט:
‏
The most glaring limitation of the irredeemable culture argument concerns the seemingly gratuitous slaughter of infants and small children. In response, Copan offers his "mercy killing" argument: "What then of the children? Death would be a mercy, as they would be ushered into the presence of God and spared the corrupting influences of a morally decadent culture." In short, Copan would have us believe that the Israelites were saving the Canaanite children from their own fate, rather like the marines in the film Aliens who mercifully kill the pitiful wretches that are incubating alien spawn. But if we have no guidelines to determine when a culture is irredeemable, then we cannot determine when a mercy killing is justified since the latter is dependent on the former. Hence, these two arguments fall together. In addition, the claim that an infant could be so formed by its culture that it would have to be killed is most doubtful
ולגבי די טענה אז וויבאלד ג-ט האט זיי באשאפען קען ג-ט טוהן מיט זייערע לעבענס וויאזוי ער פארשטייט און וויל, טענה׳ט ער:
‏
Copan seems to progress from a relatively uncontroversial claim to a very contentious one. We may grant Copan the following:
‏(a) God can rightly allow creatures to die
‏(b) God can rightly allow creatures to be killed
‏(c) God can rightly kill creatures
‏(d) God can rightly direct some creatures to kill other creatures

‏But even granting (a)-(d), it is by no means obvious that we must also accept (e):
‏(e) God can rightly direct a human being to kill a healthy baby

‏Not only is this by no means obvious; it seems to me obviously false
ער זאגט אז אפילו מ׳זאל שוין יא טרעפן עפעס אַן הצתדקות אויף אזא באפעהל, איז דאס אבער פראבלעמאטיש פון די טבע וואס דאס איז מקנה אינעם מענטש המקיימו; וג״כ בכל הדורות וואו מ׳קען דאס נוצן אלס פּרעצעדענט. (וידוע מש״כ האוהחה״ק עה״פ, דברים יג חי, ונתן לך רחמים, וואו הקב״ה האט געגעבן א הבטחה אז דאס וועט נישט פאסירן לגבי הריגת עיר הנידחת ע״ש. אבער למעשה איז זיך דאס פארלאזט אויף א נס.)

וע״ע לעיל במה שהבאתי מדבריו בענין זה.

דר. קאָפּען שרייבט:
‏
John Barton warns (Ethics and the Old Testament, 1998) that there can be no “simple route” to dealing with Old Testament ethics. Bruce Birch (Let Justice Roll Down, 1991) considers Old Testament ethics as something of a “patchwork quilt.” Any treatment of the Hebrew Bible with regard to ethics, especially as an ethical resource to contemporary communities, must acknowledge the impediment created by the simple fact that these texts are rooted in a cultural context utterly unlike our own, with moral presuppositions and categories that are alien and in some cases repugnant to our modern sensibilities. (See Brevard S. Childs, Biblical Theology in Crisis (Philadelphia: Westminster, 1970), 125, where he notes that there is no "clear-cut answer" on how to do biblical ethics)
ער שרייבט אויך:
While the new atheists are correct in pointing out moral flaws and horrendous actions of Old Testament characters, they often imply that "if it's in the Bible, it must be approved by the author." Yet we see that many of Israel's stories involving stubbornness, treachery, and ingratitude are vivid negative role models to be avoided. The OT's "is" does not amount to "ought." (Christopher Hitchens's remarks about "the ungrateful and mutinous children of Israel" is quite right!) OT descriptions are not necessarily normative. Moreover, the hero status given by the OT to Abraham, Moses, David is rooted not in their moral perfection but more so in their uncompromising dedication to the cause of God and their rugged trust in the promises of God rather than lapsing into the idolatry of many of their contemporaries
ער ברענגט צו וואס דר. טשארלס טאַליאפערוֺי שרייבט:
If there is a robust sense in which the cosmos belongs to God, then God's moral standing from the outset is radically unequal to ours. ... Arguably our rights [to, say, property or privacy or even life] are at least hedged if the ownership of God is taken seriously. Being thus beholden to God would not seem to entitle God to create beings solely to torment them, but if life is indeed a gift from God which no creature deserves . … then certain complaints about the created order may be checked
‏דא טענה׳ט דר. וויליאם לעין קרעיג אז די ז׳ עממין זענען שוין געווארענט געווארן הונדערטער יארן פאר כיבוש יהושע לשוב מדרכם הרעה, הגם עס שטייט נישט; די תורה איז נאר אינטרעסירט בנוגע בני ישראל. (ואולי איז דאס נאך א סיבה פארוואס גרגשי איז געראטעוועט געווארן, ועיין בירושלמי שביעית פ״ו ה״א, ״והאמין לו להקב״ה״ ע״ש.)

***

אין די דעבאטע צווישן דר. וויליאם לעין קרעיג און דר. שׁעלי קאגאן איבער צי עס פעהלט אויס מציאות הא-ל צו אביעקטיוולי קובע זיין "מאראל", ענטפערט דר. קרעיג ענליך צו די חילוק וואס הרב דר. מיכאל אברהם האט געמאכט צווישן חוקי לאגיק און חוקי מאראל.

‏‏דא זאגט דר. קרעיג אז א געדאנק פונעם ארגומענט פון מאראליטעט פאר מציאות הא-ל, איז אז איינמאל מ׳האט שוין א ראציאנאלע באזיס צו גלייבן אין ג-ט (מכח דעם קאלאם קאסמאלאגישן ארגומענט וכדומה), וואס צייגט אבער נאר אויף מציאות הא-ל אבער זאגט גארנישט איבער די תוארים (במושאל) וואס דאס איז וכו׳, קען מען גיין צום ארגומענט פון מאראליטעט, וואס שטעלט ג-ט אלס דאס גרונט דערפון, וממילא צייגט דאס אויף דעם חלק החנון ורחום און אַמניבּענעוואלענס פון וואס ג-ט איז. (ועיין כאן.)

***

דא שרייבט דר. קרעיג איבער אַמניפּאָטענס און דאס אז ג-ט קען נישט מאכן א טעות. דא רעדט ער איבער אַמניפּאָטענס, אַמנישיענס, און די פראבלעם פון שלעכטס. ‏דא זאגט ער אז טענות פון עפישׁענסי און waste אין די בריאה זענען נישט קיין טענה קעגן ג-ט, וויבאלד די זענען נאר פראבלעמען פאר פיניט ברואים וועלכע האבן נישט קיינע אינפיניט ריסאָרסעס, משא״כ ג-ט.

מי אני » זונטאג יאנואר 8, 2023 1:22 pm

· #515199
לגבי מזמור קלז שרייבט דר. וויליאם לעין קרעיג:
obviously there are things in the Bible that are not part of its teaching or part of its affirmation, and those things are not intended to be inerrant. A good example would be the speeches of Job’s comforters where they give all sorts of bad advice to Job and make many false statements. So the doctrine of inerrancy, properly formulated, says that the Bible is inerrant in everything that it means to teach or to affirm. I think this can be extremely important. I think a great example of this would be the imprecatory Psalms where the psalmist asks God to exact vengeance upon his enemies and to dash the heads of their babies against the rocks. It's an ugly, bloody, vengeful sort of thing. So what is the imprecatory Psalm intending to teach? That we should pray like this for the vengeance of God upon the children of our enemies and so forth? No, I don't think so. I think what the Psalm is teaching is that we can be honest with God in our prayer when we come to him. We can express to him all of the ugly and angry emotions that are within us and not try to cover them up or to stifle them. We can come to God in prayer honestly and forthrightly, and he will listen to us. I think that's what the imprecatory Psalm is really trying to teach
‏דא איז ער אויך מסביר פארוואס די פאזיציע פון ״נסתרים דרכי ה׳״ בטעאדיסי איז ל״ד קאנסעקווענשעליסט. ער טענה׳ט אז יעדעס מאראלישע מהלך האט עפעס א חשבון פון קאנסעקווענצן דערין.

‏דא זאגט דר. קרעיג בנוגע קעלוויניזם, אז הגם, לפי וואס דאס נעמט אָן אז ג-ט האט מאכט אפ בהכרח, שוין מעיקרא, ווער עס גייט געראטעוועט ווערן און ווער נישט [די קריסטליכע געדאנק פון גרעיס], און די איבעריגע ווערן פארלאזט צו פארפאלן ווערן בעוונם. דר. קרעיג זאגט אז הגם דאס איז נישט בעצם קעגן יוסטיץ, וויבאלד למעשה איז יעדער שולדיג בעון און די וואס ער ראטעוועט איז לפנים משורת הדין, איז דאס אבער קעגן אַמניבּענעוואלענס וואו ג-ט קען דאך בעצם ראטעווען יעדן איינעם. (ובכלל קען מען אויך פרעגן פארוואס איז דאס בכלל מעיקרא אויסגעשטעלט אזוי?).

אין א שמועס דא ברענגט ער ארויס אז רעות מסוג א׳, מחמת הטבע, זענען אלעמאל מקושר מיט רעות מסוג ב׳, מחמת האדם אל קצתו (וממילא בחירה), בנוגע ווי אזוי די סאציאלע אינעקוואליטי וכו׳ געבט זיך אפ מיט׳ן העלפן דערמיט.

***
📎 4B2B9E2F-0CCC-4BC2-A37E-CF75DE5A9F0D.jpeg 📎 4FDBBC45-0619-4044-B65B-9B06CBBD1EA7.jpeg הרב חיים רפופורט צו הרב דר. מלך שפירא.

ואגב, ברענגט הרב דר. שפירא אויך צו (בסימן עז) וואס הרב מאיר מאזוז האט אים געשריבן איבער׳ן רלב״ג ומלחמות ה׳: 📎 464F5351-020E-4106-9847-A5694B7BD755.jpeg ***
מי אני
עס איז אינטרעסאנט צו באמערקן אז דער נתיב משה זאגט, אין די קאנטעקסט פון די באציאונגען עם הנוצרים בזמן התנאים, אז די עיקרים פון ביאת המשיח, תחיית המתים, און שכר ועונש זענען בימי חכמי המשנה והתלמוד (נאך) נישט געווען ״אמונות עיקריות״ כמו למשל אמונת האחדות. ולכן לא הרחיקום הפרושים אז (כ״כ) - לא הנוצרים ולא הצדוקים.
ואולי איז [רבן] גמליאל'ס פּרינציפּ אין די ברית החדשה א ראיה דערצו.

***

‏ועיין במה שכתבתי באשכול זו.

מי אני » זונטאג יאנואר 15, 2023 7:41 pm

· #515699
דר. וויליאם לעין קרעיג ברענגט צו א טענה אז לא׳מיר זאגן ס׳וואלט קיינמאל נישט געווען קיין צער, וואלטן מענטשן נישט געהאט א קאנצעפט פון צער בכלל. וואס וואלט יא געווען איז אומבאקוועמליכקייט. און דאן וואלט מען אויף דעם געהאט טענות אז ״היתכן?״ און אז עס וואלט נישט געווען קיין קאנצעפט דערפון בכלל, וואלט געווען אומ׳בא׳טעמ׳טקייט. און דאן וואלט מען אויף דעם געהאט טענות אז ״היתכן?״ אא״וו. דאס ענדיגט זיך ווען מען זאגט אז ג-ט וואלט דאס אזוי געמאכט אז מ׳איז אלעמאל צופרידן אָן טוהן גארנישט. אבער דאס איז אזוי ווי ראבאטן אָן קיין שום הוּמעניטי. (אסאך סייענס פיקשאן פילמס ארבעטן מיט אזא פּרעמיס. און דאס איז וואס דער ווילעין וויל.)

דאס גייט אין איינקלאנג מיט וואס דער טעאלאג דר. ריטשערד סווינבּורן זאגט אז ס׳איז יתכן אז אונז קענען מיר נישט משיג זיין און האבן א קאנצעפט פון העכערע מדריגות אין צער וואו מ׳פארלירט דאס באוואוסטזיין.

און אז מ'האט דערמאנט די געדאנק פון דעם אז אדה"ר ועץ הדעת משל הוא, איז דר. קרעיג, זייענדיג א קריסט וואס וויל דאס יא אָננעמען מער ליטעראל און היסטאריש (הגם ער איז מודה אז די ערשטע 11 פרקים בבראשית זענען mytho-history, וואו עכטע היסטאריע איז באדעקט און באקליידעט בתוך מיתוס), האלט אז אדה"ר וחוה זענען האָמאָ-היידעלבּערגענסיס, וועלכע האבן געלעבט צווישן 770,000 און 126,000 יאר צוריק. און זיי זענען אבי כל חי פון אלע מענטשן (ווי אויך די ניענדערטאלס וועלכע זענען געגאנגען עקסטינקט).

דער ביאלאגיקער דר. יהושע סוואַמידאַס האלט אז זיי זענען באשאפן געווארן א 10,000 יאר צוריק צי מער אין א גן ווי די תורה זאגט, און נאכ׳ן חטא האבן זייערע קינדער וכו' געהייראט מיט די מערערע האָמאָ סארט דזשינוס אינדרויסן פונעם גן וועלכע האבן געהאט עוואלווד לפי וואס סייענס זאגט. און ביי סוף תקופת בית שני האבן שוין אלע מענטשן בהעולם אויך געשטאמט פון אדה״ר וחוה.

און אז מ'האט דערמאנט די יוטיפרוי דילעמאַ דורכאויס דעם אשכול, זאגט ער מערערע מאל, ועפ"י די געדאנק פון וואס עס איז נמנע אף ממנו ית' כביכול, אז עס איז היינו הך: ג-ט איז די פּאראדיים פון מאראל און ער "קען נישט" באפעהלן עפעס וואס איז אימאראל. (ולגבי די אימאראלישע ציוויי התורה הא'מיר שוין געשריבן דורכאויס אפאלאגעטישע מהלכים, אשר הצד השוה שבהן איז אָנצוהאלטן מאראל און "פארדרייען" די ציוויים.)

***

דער שו״ת נחמת יוסף (סימן א) ברענגט אראפ אז די געדאנק פון אין בי״ד יכול לבטל דברי בי״ד חבירו אא״כ גדול הימנו בחכמה ובמנין, אז דאס איז נישט אזוי ווייט ביי קנס שקנסו בי״ד הקודם. ווייל דאן קען מען זאגן אז ווען עס האט זיך געטוישט לטובה די טעם שקנסו אותם בי״ד הקודם, וואלטן זיי ווען אליין מבטל געווען זייער קנס. און אין אזא פאל דארף די בי״ד וואס איז דאס מבטל נישט זיין גרעסער פון בי״ד הקודם ע״ש.

ועפי״ז האב איך געקלערט בדרך אגדה אז דאס איז די געדאנק מיט עמלק וכדומה. והיינו, די טעם אז הקב״ה האט זיי גע׳קנס׳עט מיט חירום איז מכח רוע מזגם. אבער אז מ׳זעהט אז דאס איז נישט אזוי קען אפילו א קלענערע בי״ד דאס מבטל זיין. וכן עשו חז״ל (מער ווייניגער). (ענליך צו וואו מ׳טרעפט אין עטליכע פלעצער אז הקב״ה רעכענט זיך מיט די בי״ד של מטה.)

***

די מהלך פונעם אשכול איבער דאס לימיטן ג-ט׳ס יכולת אז באשאפן א וועלט פון חומר אָנע רעות איז מן הנמנע אף ממנו כביכול, גייט אויך, כמובן, ענטפערן דאס וואס [tag]שמן למאור[/tag] האט געשריבן דא:
שמן למאור
די שאלה איז נאר צו דער גוטע כל יכול קען נישט אויסשטעלן א בעסערע בלופרינט, ווי עס קומט בכלל נישט פאר קיין קליינליכע שלעכטס לצורך גרעסערע פארדינסטן?
והיינו, אז ״ניין״. עס איז נמנע אף ממנו ית׳ כביכול; עס איז אזוי ווי א סתירה מיניה וביה אין די קאנטעקסט להרמב״ם.

***

דער חובת הלבבות אין שער הביטחון (פ"ג) רעדט ארום איבער דעם פראבלעם פון צדיק ורע לו רשע וטוב לו. ער געבט אויף דעם די מער טראדיציאנאלע סארט תירוצים, ווי מ'צאלט אפ די עבירות פאר'ן צדיק און מצות פאר'ן רשע בעוה"ז, אדער אז דער צדיק ליידט כדי להראות חסידותו להעולם און דער רשע האט גוטס כדי לנסות בזה בני דורו, אדער אז ער ליידט וועגן א העדר פון מוכיח זיין אנשי דורו, אדער אז דער האט גוטס כדי אז זיינע קינדער צדיקים זאלן דאס האבן, אדער אז ס'איז עושר שמור לבעליו לרעתו, אדער אלס די טאטע'ס שכר. ע"ש.

***

אז מ׳האט גערעדט פון תחיית המתים דורכאויס דעם אשכול און פון א פילאזאפישן מבט, איז דער רעליגיעזער פילאזאף דר. פּיטער וואן אינוואגען האלט נישט פון דוּעליזם ונשמה, אבער ער גלייבט יא בתחיית המתים. ער האלט אז עס איז מן הנמנע צו צוריק צאמשטעלן דעם מענטש אחרי שנפסד און ער זאל נאך אלס גערעכענט ווערן ווי דער זעלבער מענטש. דעריבער האלט ער אז ווען דער מענטש שטארבט טוישט ג-ט אויף דעם גוף מיט א קאַפּי און האלט די אריגינעלע ״מיט זיך״ עד התחייה.

מי אני » מיטוואך יאנואר 25, 2023 12:19 pm

· #516223
דר. מערילין מקאָרד עדעמס זאגט אז די תירוץ פון בחירה חופשית איז נישט מספיק צו פארענטפערן דעם פראבלעם פון שלעכטס פאר רעות מסוג ב׳ מאדם אל קצתו. דאס איז ווייל די מרחק צווישן אונז און ג-ט כביכול איז דאך אסאך מער ווי די מרחק צווישן אַן ערוואקסענער און א קינד. און מ׳פארשטייט אז טאמער וועט א לעהרער/לעהרערין אין א קלאס פון קליינע קינדער איבערגעבן די ״בחירה״ צו זיי און זיי וועלן זיך שעדיגן איינע דאס אנדערע, וועט ער/זי זיין שולדיג דערין. דאס איז (אויך) ווייל ממבט המרחק בדעת ווי זיי וואלט ער/זי דאס געדארפט פאראויסזעהן אז די תינוקות וועלן דאס אויסנוצן לרע. און דאס זעלבע, וכ״ש, לגבי היחס צווישן ג-ט און מענטשן כביכול. (מ׳קען טענה׳ן אז עס איז נישט דומה וויבאלד תינוקות לא באו לכלל דעת, וממילא בחירה, כלל, משא״כ דער ערוואקסענער בן אדם, הגם ג-ט איז פי כמה וכמה כביכול מער ווי אים אין דעם געביט פון דעת.) ועיין במו״נ ח״ג פי״א אז רעות מסוג ב׳ מאדם אל קצתו זענען אויך מחמת החומר ע״ש, ולכן איז פונקט אזוי אויף דעם אויך שייך דעם נמנע אָן דעם אין א בריאה פון חומר.

זי זאגט אויך אז בעצם איז דאס פראבלעם פון שלעכטס אויך שווער פאר׳ן אטעאיסט, וואס וויל זיין אַפּטעמיסטיק. ובפרט די סארט שרעקליכע שלעכטס וואס אונטערמינעוועט דאס גאנצע מיינונג פון לעבן. און דאס איז שווערער פאר׳ן טעאיסט וואס קען כאטש זאגן אז לאחרי הכל איז דא עפעס א פלאן ותפקיד צי וואס דערפאר. ועיין כאן.

***

ולגבי אפאלאגעטישע מהלכים אין פארענטפערן און פארטייטשן די אומעטישע געזעצן בהתורה, איז עס אזוי ווי סאָרען קירקעגארד האט געזאגט:
The Bible is very easy to understand. But we [Abrahamic theists] are a bunch of scheming swindlers. We pretend to be unable to understand it because we know very well that the minute we understand, we are obliged to act accordingly
וידוע מש״כ יצחק אסימאוו:
Properly read, the Bible is the most potent force for atheism ever written
ועיין כאן.

און ווי דר. וואָלטער סינאט-אַרמסטראָנג זאגט, לגבי דעם ארגומענט פון מאראליטעט, אז מ׳זעהט טאקע אז מאראליטעט איז אומאפהענגיק פון דאקטרין ברעליגיע וויבאלד פיינע טעאיסטן וועלן אויסוועהלן די עטישע מצות וכו׳ אין די הייליגע שריפטן, און איגנארירן און פארטייטשן די אומעטישע. (ער זאגט אויך אז אונז זעה׳מיר אז אלע רעליגיעס האבן די ברייטע עטישע מצות פון מניעת רציחה וגזילה וכדומה, וואס ווייזט אז דאס זענען מצות שכליות מכח קאמאן סענס און ל״ד אָנגעוואנדן אויף א באזיס אין ג-ט. דער טעאיסט קען דאס צאמשטעלן מיט׳ן סענסוּס דיוויניטאטיס ווי ג-ט ואמונה איז, אין א וועג, מושרש בהאדם. וכן הוא לגבי מאראליטעט וואס איז עצמותו ית׳. און דעריבער הייבט דער טעאיסט אויך אָן מיט׳ן הנחה פון מאראליטעט ועפי״ז פארטייטשן די חוקים. און ענליך צו וואס לודוויג פויערבאך האט געזאגט, ״דאס אחדות צווישן מיר און דיר, דאס איז ג-ט.״
און אויך קען דער טעאיסט זאגן אז וואס איז למעשה די מחייב און סמכות דערפון פון מאראליטעט?
)

מי אני » דאנערשטאג יאנואר 26, 2023 7:08 am

· #516269
לגבי אסון מירון און טענה׳ן טעאלאגישע סיבות אויף אסונות/צרות מחמת עונש/חרון אף וכדומה, שרייבט הרב דר. מיכאל אברהם:
מקובל במחשבה היהודית שיש לעשות חשבון נפש וללמוד מכל מה שקורה לנו. אני אישית, כידוע לרובכם, לא חושב כך. חשבון נפש בהחלט כן, זה תמיד טוב. אבל להבין סיבות למה שקורה ולהסיק מסקנות – ממש לא. לדעתי מה שקורה הוא (לפחות בדרך כלל) מטבעו של עולם ולא מעשה ידיו של הקב”ה. אבל לשיטת מי שחושב שאירועים שקורים כן באים ללמד אותנו, אני שואל אותו מה לדעתו עלינו ללמוד מהאירוע הזה? (חוץ מהתחזקות בצניעות ואורך השרוולים של נשים, בלימוד תורה ובאיסור לשון הרע כמובן.) אם הייתי חושב שאירועים באים ללמד אותנו, היה לי מאד קשה להימלט מהמסקנה שהקב”ה רצה ללמד אותנו שאולי כוונתנו רצויה (ואולי לא), אבל מעשינו ודאי אינם רצויים. שפולחן הקברים במירון הוא הילולת טרנס שאינה לרצון לפניו.

כזכור, הרב יצחק פרץ (רבה של רעננה ושר לשעבר מטעם ש”ס) הסביר לנו בטוטו”ד שאסון “הבונים”, מיתת עשרות תלמידי בי”ס מפתח תקווה בהתנגשות עם רכבת, קרה בגלל חילולי שבת בפתח תקווה (קולנוע “היכל”). ואני רק תוהה האם יימצא אדם ישר אחד מיני אלף מבין הרבים (כמעט כולם) שחולקים עליי, אולי הרב פרץ עצמו?!…, שיהיה מוכן לשקול מחדש את יחסו לקרנבל הרשב”י בעקבות מה שקרה? האם זו לא יד ה’ שפרצה פרץ עז ומכאיב בהוללי העבודה זרה במירון? לכאורה זהו ממש מעמד הר הכרמל בימינו, לשיטתם. אם את הלקח המתבקש הזה אי אפשר ללמוד מהאסון שקרה כאן, אז באמת אירועים לא מלמדים אותנו כלום.

כשלעצמי, אני חוזר וטוען שמכל אירוע שקורה כל אחד לומד את מה שהוא חשב קודם (כמו שקורה תמיד בלימוד אגדה, תנ”ך ומוסר), כלומר לא לומד ממנו כלום. מכאן אני גם מסיק שאין לנו מה ללמוד מאירועים (במישור התיאולוגי), וגם שהקב”ה כנראה לא מנסה ללמד אותנו מאומה (אחרת הוא נכשל כישלון פדגוגי חרוץ, מה שלא ממש מתאים ליישות כל יכולה כמוהו. ראו על כך בספר השני בטרילוגיה שלי). אבל כאן אני זורק כפפה לבעלי הגישה המנוגדת. אם לא יימצא מישהו כזה מביניכם, זו גופא תהיה הודאת בעלי דין וראיה לשיטתי העקרונית על לימוד מאירועים. אני, כאמור, חושב כך על הילולת מירון בלי קשר לאסון, ואני, כאמור, גם לא חושב שאסונות באים ללמד אותנו משהו. אבל כאן אני טוען שמי שחולק עליי בשני אלו מציג משנה סתירתית.
דאס איז נאכ׳ן געבן א שארפע ביקורת נגד הילולת ל״ג בעומר און דאס חרדי׳שע געזעלשאפט׳ס אדיקות אין אבערגלויבנס בכלל:
אי אפשר להימלט מכמה מילים פותחות על עצם קרנבל הרשב”י במירון. מדובר באירוע הזוי שאין שני לו, אולי למעט קרנבל הקברים ופולחן הצדיקים באומן. והרי המרשם: טלו יום שלא ברור מה מקורו ומה משמעותו (ראו שו”ת חת”ס יו”ד סי’ רלג-ד), צקו לתוכו תכנים הזויים שלא שערום אבותינו ואף אחד לא יודע מה הם אומרים (כנראה כלום), הוסיפו קורט מנהגים שיסודתם בהררי קודש (כלומר בלשכתו של האדמו”ר האמצעי מווייסכווס-פילץ, זה שהצליח אחרי מאבק משפטי מול אחיו לזכות בפלח האדמו”רות של צפון מושב שלשלת ויש לו גרטל מזהב וורוד), ערבבו היטב, בשלו כחצי שעה, וזה מיד יהפוך לאירוע ה”דתי” הכי מרכזי וגדול בעולם, וכל המוני העם החכם והנבון שלנו ישתפו פעולה עם הטמטום הזה. בדוק ומנוסה.

למיטב הבנתי, הקרנבל הזה והנהייה ההמונית אחריו מגיעים בדיוק מאותו מקום שממנו מגיעים פסטיבל הבומבמלה או מסיבות טרנס אצל חילוניים. עובדה ידועה, אם כי מצערת, שאצל אנשים רבים קיימת נהייה פנימית עמוקה לרגש ולאקסטזה שיוציאו אותם קצת מהיומיום האפריורי שלהם ויתנו להם תחושת התעלות. המסיבות הנ”ל הן רק דוגמאות מזמננו, אבל התופעה הזאת לא התחילה היום. זה כנראה גם היה המקור לאקסטזה של עובדי אלילים שפוערים לפעור, או אלו שרקדו סביב עגל הזהב ואמרו לו “אלה אלוהיך ישראל”. אנשים מחפשים פורקן לנהיות שמקננות בהם אל הרוחני, האקסטטי והרגשי. הם רוצים לברוח מהשכל המעצבן והקר שכופה עלינו לחשוב ולהבחין בין שבת לששת ימי המעשה, בין עיקר לתפל (וטפל), ובין עובד אלוקים לאשר לא עבדו. ואם שכל אין הבדלה מניין?!

במקום ללמוד נושאים עיוניים כבדים ולהפעיל את הראש, הם מעדיפים להגות באמרי שפר חסידיים שלא מחייבים כלום ולא דורשים מאמץ, אם כי לא מלמדים אותנו מאומה. אבל הם נותנים לנו חוויות נשגבות של עומק חסר פשר. לכן ימי עיון והרצאות בנושאים אלו גדושים והומים אדם, ואילו הלימוד העיוני והשיטתי בנושאים שונים מונח בצד כאבן שאין לה הופכין. הכוהנת מוטלת בקרן זווית והפונדקית מקריבה על גבי המזבח.

אנשים מעדיפים להפריש חלה בדבקות ולהאמין שזה יביא מזור למחלתו של מישהו, על פני ההבנה שחלה היא מצווה ככל מצווה אחרת שיש לקיימה כי כך צווינו, ושקיומה למען מטרות כאלה גובל באיסור דאורייתא. סך הכל זו סתם הכרה פרוזאית במציאות העגומה. הרבה יותר מספק ומרומם להפריש חלה תוך מלמולים (שיסודתם באותם הררי קודש כנ”ל), ואז לא להכיר בכך שזה לא הועיל בשום צורה. שום טיפת בכי ומלמול נשגב לא חוזרים ריקם, כידוע.

בחזרה לל”ג בעומר. זה מתחיל מכמה אדמו”רים שמחפשים בקעה להתגדר בה. כנראה אין להם משהו יותר מעניין ומועיל לומר ולעשות, ובמה ייודע אפוא שהם אדמו”רים? איך נדע כולנו שהם נצר לתרשישים ואראלים, שבעצמם היו נצר לתרשישים ואראלים אחרים (האם היה אי פעם תרשיש ואראל אמיתי בשרשרת כזאת? מי יודע?!). שמעתי פעם שהרבי מצאנז לקח כחתן לבתו בחור פשוט שנבחן אצלו על אלפיים דף גמרא. כששאלו אותו איך אדמו”ר חשוב כמוהו מרשה לעצמו להשתדך עם בחור פשוט כל כך, ענה להם שהוא מעדיף מישהו שמתחיל את הייחוס על פני מי שמסיים אותו. אדמו”רים אלו נעזרים בשירותיהם של גבאים, עסקנים ויח”צנים, וכל אלו רבים ביניהם ומפעילים אינטריגות משפטיות ואחרות, כדי לזכות בחזקות על מעמדי ההדלקה הקדושים במירון. מדובר בחזקות על שטחים במרחב ובזמן, מי ידליק מדורה ומי לא, ומי יעשה שם גדול יותר לאדמו”רו האראל והתרשיש הידוע. האדמו”ר שלי הוא בריון גדול יותר, שהרי הוא הדליק את מדורת ההבלים של ל”ג בעומר תוך מלמולים נשגבים ולא ברורים בשטח X בזמן Y, ממש לא כמו האדמו”ר שלך, נעביך, שהדליק רק בשטח Y ובזמן X ושהיו אצלו רק 10,000 חסידים שוטים ולא 200,000 כמו אצלנו. וחוצמזה גם הפנים שלו לא היו ממש תפוסים בשרעפי קודש ובשמחה עילאה כמו האדמו”ר שלי. כך נולדים המיתוסים של ח”י רוטל והופכים לעיקרי אמונה המוניים, אני מניח שבדיוק כך נולדה גם העבודה זרה.

היח”צנות הזאת, שכולה אינטרסים כלכליים ושל כוח וכבוד, נושאת פרי למרבה הפלא, שכן היא מתלבשת על אותן נהיות אחרי “רוחניות” וחוויות באופן שאינו דורש מאמץ אינטלקטואלי ח”ו (רק קצת להידחף ולסבול, ולמלמל פרקי תהילים שיביאו לישועה בזכות הצדיק). העובדה שיש שם חששות כבדים לכמה איסורים הלכתיים חמורים לא תעצור את עובדי האלילים שלנו ולא היא שתמנע מהם את מסיבת הטרנס הגדולה בעולם. כשאני רואה את הנענועים האקסטטיים ההמוניים והאחידים של ההמון באירועים חסרי הערך והטעם הללו אני ממש מתפלץ למראה כוחה העצום של סוגסטיה המונית, ונזכר בחוויות העבודה זרה שלכאורה נחסכו מאיתנו בדורות הללו.
ער ברענגט אויך צו וואס ירון לונדון האט געזאגט:
בתשובה לשאלה על אודות החשש מפני הצפיפות שהיא צלחת פטרי של נגיפים, השיב החרדי כי “זכותו של ר’ שמעון תגן עלינו”. כן” אמרתי בליבי, “היא תגן ממש כפי שרבו עקיבא הגן על מאות אלפי היהודים שנקטלו בימי מרד בר כוכבא”.
און אז מ׳האט דערמאנט דעם רמב״ם במו״נ (ח״ג פל״ב) לגבי קרבנות וענין קשר עם אלקים, שרייבט הרב אברהם דא:
אדם [ואפילו חילוני] לא יכול כנראה לחיות בלי קדושה ובלי אלילים.

פעם שמעתי מחבר הצעת פתרון לסתירה בין דברי הרמב”ם בסוף הלכות מעילה, שם הוא כותב שהלכות הקרבנות הם גזירת הכתוב ואין להם הסבר, לבין דבריו במורה הנבוכים שם הוא מסביר שהקרבנות הם דרכה של התורה להתמודד עם יצר העבודה זרה. חברי הציע שאולי כוונת הרמב”ם לומר שבתוך כל אחד מאיתנו יש נהייה בריאה ונכונה אל הטרנסצנדנטי. יש בנו תחושה שיש משהו או מישהו אי שם למעלה, ואנשים מחפשים דרך ליצור עמו קשר. התחושה הזאת מחפשת דרך לפרוץ החוצה ולהתבטא באופן מעשי, ולכן עובדי העבודה זרה מצאו להם ערוצים מעוותים כדי לבטא זאת (כמו בעגל “אלה אלוהיך ישראל”). התורה בהלכות הקרבנות שבה מציעה דרך נכונה וראויה יותר לענות על אותו צורך. לכן מחד הלכות קרבנות הם אמנם התמודדות עם יצר העבודה זרה, אבל בו בזמן הן גם בבחינת גזירת הכתוב (שאומרת שכך יוצרים קשר עם האלוהות).
ועיין כאן שהבאתי מדבריו בזה.

ולגבי אמונות הכרחיות, שקרים קדושים (שק״ק), זאגט ער אז דאס איז ביי אלעס, ולא רק ביי רעליגיע:
הטכניקה של שק”ק לא משמשת רק במסורת הדתית היהודית, או רק אצל החרדים, ואפילו לא רק אצל דתות ודתיים בכלל. חברות רבות (יש שיאמרו כולן) משתמשות בטכניקה הזאת כדי להגן על עצמן. כך החברה המטריאליסטית ממשיכה לדבוק בצלם האדם (ואצל המהדרין: צלם אלוהים) ובהומניזם, כמו גם באחריות מוסרית, כשלשיטתם בעצם מדובר בדברי הבל. הנימוק הוא ברור. בלי זה, מה יהא עלינו? כיצד נשמור על המוסר ועל החברה מפני הרעיונות החדשים הללו (ויש שיאמרו, בטעות, מפני המידע המדעי החדש)?

כאשר עולות טענות של פשוטי העם שתוהים על כך שהמלך עירום, כלומר שיש כאן משהו לא סביר אולי רמז לשק”ק, הדובר מוקע ככופר בעיקר. נסו רק לומר שאין דבר כזה מוסר חילוני. מה שיתחולל אחר כך לא יהיה ויכוח, אלא לעג וביזוי והוקעה (על פטרנליזם, פרימיטיביות, חוסר עדכון מדעי ופילוסופי ועוד). כמעט כמו לומר שהומוסקסואליות היא מחלה או סטייה, או שלא נכון לאשר מצעד גאווה. השק”ק הוא כלי שרת רב עוצמה בידי הפוליטיקלי קורקט (=התקינות הפוליטית), הדתי, החילוני, הלאומי או האתיאיסטי. לית אתר פנוי מיניה. שימו לב שהמושג תקינות פוליטית עצמו אינו אלא מינוח אחר לשקר קדוש. משמעותו היא: מה שאתה אומר אמנם נכון, אבל פוליטית אסור לומר זאת. מה זה אם לא שקר קדוש?!

טכניקת השק”ק לא פונה רק לאנשים פשוטים וחסרי השכלה. היא נפוצה בקרב שכבות רבות ומגוונות של החברה, כולל האינטלקטואלים (ובמקרים מסויימים עוד יותר אצלם). כפי שראינו היא גם לא מיוחדת לסוג מסויים של חברות. לוקים בה דתיים וחילוניים, מטריאליסטים ודואליסטים, ימין ושמאל (רק חול וחול) ועוד. חשבו היכן בעיקר נפוץ הביטוי תקינות פוליטית, ותיווכחו שלא מדובר בדלת העם או במעמדות הפחות משכילים. ממש לא.

הטכניקה הזאת הופכת לפעמים לאידיאולוגית מודעת, ואנשים חשים מחוייבים לה. זו דרישה לדבר בשפה של שק”ק, כלומר של תקינות פוליטית. מי שלא משתמש בשק”ק או מנסה לחשוף את השק”קים ככאלה, נתפס ככופר, או לפחות כחריג, וחובת הראיה עליו. הרי יש לשמור על __ (המסורת, המוסר, החברה, המדע, התרבות, הלאום, השוויון, המגדר ועוד, מלא את החסר).
ער ברענגט דארט צו אלס משל דאס וואס דר. שאול סמילנסקי האלט אז בעצם איז טאקע נישטא קיין בחירה חופשית אבער מ׳דארף דאס אָנהאלטן אלס אמונה הכרחית/שק״ק פאר׳ן המון עם אלס כדי אָנצוהאלטן מאראל. הרב אברהם טענה׳ט אז קאָמפּעטיבּעליזם, וואס פרובירט משווה צו זיין צווישן דעטערמעניזם און בחירה חופשית, איז נישט מער ווי א שקר קדוש.

און אז מ׳האט גערעדט פון מאראל ביחס לחוקי התורה, הא׳מיר פון דא און ווייטער צוגעברענגט די מבוכה בשיטת הרמב״ם דערביי: צי ער איז א נאַן-קאַגניטיוויסט דערביי און האלט אז מאראל איז פשוט מהמפורסמות ולא יותר. דא לערענט הרב דר. מיכאל אברהם אפ דעם רמב״ם אז ער איז בעצם יא א מאראלישע ריעליסט און האלט אז אויף מאראלישע זאצן איז יא שייך ״אמת/שקר״; זיי זענען יא פון די מושכלות. וואס זענען פון מפורסמות אויף וועלכע ס׳איז נאר שייך ״טוב/רע״ אדער ״מגונה/נאה״ זענען די סארט סאציאלע נאָרמעס און מאָרעס חברותיות ונימוסיות.

מי אני » מאנטאג יאנואר 30, 2023 7:04 pm

· #516446
הרב דר. מיכאל אברהם זאגט דארט ווייטער לגבי שקרים קדושים:
במישור הנורמטיבי, חשוב לזכור שיש ערך לאמת כשלעצמה. השק”ק הוא בעייתי מעצם היותו שקר, גם אם הוא שקר מועיל. השימוש בשק”ק חייב להיות סוג של דיעבד. יתר על כן, חובת הראיה היא על מי שרוצה לעשות בו שימוש ולא על מי שמקפיד על אמירת אמת. על כך אמרו רבותינו: הדורש לשק”ק ירחיק עדותו (שם, שם).

ועוד במישור הנורמטיבי, יש ערך שאדם יגבש את עמדתו באופן ישר  ובעצמו. כשאני משקֵ”ק לו, אני מונע ממנו את האפשרות לבדוק את הדברים ולגבש עמדה. מי שמני להשתלט על מוחם של אחרים? לא רק במובן המוסרי אלא אולי גם במובן שיש חשש שאני לא החכם והצודק היחיד והאולטימטיבי כאן בסביבה. בשק”ק יש משום היבריס מופרז. קצת ענווה, ובעצם מודעות עצמית, יביאו אותנו לחשוש שמא האמת שעליה באנו להגן באמצעות השק”ק אינה כה ברורה ונכונה. חשוב לבדוק אותה ביושר כדי לגבש עמדה לגביה.

יתר על כן, אולי אדם שמאמץ את המסורת בגלל שק”ק הוא לא באמת מאמין. הרי אמונתו מבוססת על טעות (כמשל הפיל הידוע במו”נ לרמב”ם), והיא כעין מקח טעות. אדעתא דהכי (אם היה יודע את האמת) לא היה מאמין. אז מה הרווחנו מהשימוש בשק”ק?
ער צייכענט צו די מ״א באו״ח סימן קנו ס״ק ג וואס זאגט עפ״י הגמרא בעירובין נא. ובפסחים קיב. אם בקשת ליחנק היתלה באילן גדול, אז אם שמע דין ונראה לו שהלכה כך מותר לאומרו בשם אדם גדול כי היכי דליקבליה מיניה, און ער פרעגט טאקע דערויף מברכות כז: ע״ש. והיינו, א שקר קדוש. ער שרייבט דערויף:
כדי להבין את הבעייה במישור הטקטי-עובדתי, אפתח בהמלצה לקורא ללכת לבדוק אותי. אולי אני נתלה במג”א למרות שהוא לא באמת אמר זאת? (יש הלצה ידועה של המגיד הירושלמי הידוע רבי שלום שבדרון, שאמר למאזיניו פעם שמקובלהו מהחזו”א שמותר לומר דברים בשם אדם גדול כדי שיקבלו ממנו, ומייד הוסיף וביקש מהם שלא ישאלו אותו אם החזו”א באמת אמר זאת.) וגם אם תמצאו זאת מודפס שחור על גבי לבן, כדאי לבדוק דפוסים ישנים כי אולי המדפיס הכניס את הדברים לשם וטעמיו עמו. וגם אם לא מצאתם, לכו תדעו, אולי המג”א בכלל הביא גמרא שלא קיימת? ואולי בגמרא עצמה הדברים מובאים בלי שום בסיס? (למען הקוראים בעלי הרגישות הלוגית, רק אעיר כאן שמדובר בלולאה. אם ההיתר לשק”ק הוא עצמו שק”ק, אז אין היתר כזה ואי אפשר ליישם אותו גם לגבי השק”ק עצמו. אבל זה לא הכרחי, שהרי מי שחושב בעצמו מסברתו שלו שיש היתר לשק”ק, יאמר שיש מקור להיתר כזה בשם אדם גדול או מקור מוסמך כדי שיקבלו זאת ממנו.)

אתם מבינים את הבעייה? השק”ק נותן תועלת טקטית מקומית, אבל לטווח הארוך, האסטרטגי, מחיריו כבדים. אנחנו גורמים לאבדן האמון במסורת. אם מתברר לנו שיש חלקים במסורת שמבוססים על שק”ק, אין לנו דרך לדעת מה בכל זאת אמיתי בכל העניין הזה, אם בכלל? גישת עסקת החבילה כרוכה במחירים כבדים. מי שמוותר עליה מוותר על כל העסקה. לעומת זאת, אם מוכנים לוותר על חלק מהעסקה, ייתכן שאלו שיאבדו אמון בחלקים מסויימים יישארו מחוייבים לשאר (שבעצם הוא אולי החלק האמיתי מתוך המערכת כולה).
ער פארענטפערט דעם מ״א אז די שקר איז פשוט כדי מ׳זאל כאטש שוקל זיין דעם דעה און נישט ווייל דאס איז משכנע דאס מקבל צו זיין.

ער ברענגט נאכדעם ארויס, ווי איך האב געהאט ארויסגעברענגט, אז כהיום אין די עידזש פון אינפארמאציע איז דאס׳ן מסתיר זיין און משקר זיין גאר קאַוּנטער-פּראדוקטיוו:
הוסף לכך את הכפר הגלובלי שבתוכו אנחנו חיים, שמקשה מאד על ההסתרה. ספר לאנשים שק”ק כלשהו, באותו ערב הם כבר מוצאים באינטרנט את טיעוני וטועני הנגד, עם מקורות מבוססים, ומבינים שאי אפשר לתת בך ובדבריך אמון. מעתה והלאה הם לא יאזינו גם לטיעונים טובים ונכונים שלך. משמעות הדבר היא שהמתודה של המג”א היא כחרב פיפיות, או בומרנג. מטרתה לוודא שיקשיבו לך ויקבלו את דבריך, אבל בטווח הארוך היא עלולה להשיג את ההיפך הגמור. זוהי הבעיה הטקטית בשק”קים. ההצדקה לשק”ק, אם היא בכלל קיימת, נעוצה בכך שהוא מגן על אמינות המסורת (או הלאום, או המוסר, או המדע…), אבל עובדתית הוא לא בהכרח עושה את זה. לכן השיקול הטקטי הוא מאד חשוב. אם אנחנו משלמים על התועלת הטקטית של השק״ק במטבע אסטרטגי, חשוב לשקול האם נכון להשתמש בו.

רק אעיר שבתקופות קדומות יותר השימוש בשק”ק כנראה היה קל יותר טקטית, שכן הידע לא היה מבוזר ולא היה נגיש לכל אחד כפי שהוא כיום. אבל בימינו הטכניקה של שק”ק נעשית בעייתית גם ברמה הטקטית.

כך גם בשאלת החומרות ההלכתיות והנוהג הנפסד של פוסקים לא להבחין בין הלכה להנהגות טובות, בין החובה והאסור לרצוי. כשבאים אנשים ושואלים שאלות בנושאים טעונים, כמו לגבי מניינים שוויוניים, מעמד האישה וכו’, נוח לפוסקים רבים להשתמש בשק”ק, ולומר פשוט: אסור! גם במקרים שהאמת היא שאין איסור הלכתי, או שמדובר במנהג לא  מחייב. אם הדבר לא ראוי בעיני הפוסק קל לו יותר לומר בפשטות שאסור. בפרט אם הוא מעריך שאם הוא יאמר את האמת שזה לא ראוי אולי לא ישמעו לו, ולכן הוא מעדיף לשק”ק. אבל התוצאה היא שגם אם בטווח הקצר זה לפעמים מועיל, בטווח הארוך אנשים מאבדים את האמון בפוסקים, ולא מקבלים מהם גם הוראות שבאמת אסורות הלכתית.

לכן כיום דומני שאסור לענות לשואלים באופן כזה. יש לומר את האמת לאמיתה, מה אסור ומה מותר, ואפשר כמובן להוסיף מה ראוי ומה לא ראוי לדעת הנשאל. זה גם אמיתי יותר וגם נכון יותר אסטרטגית (גם אם לא טקטית). אמנם נכון שבמסורת שלנו חכמים עשו שימוש פעמים רבות בהסתרה הלכתית כזאת (כמו הלכה ואין מורין כן), אבל כאמור המצב השתנה, וגם כאן יש להתאים את ההתייחסות למציאות. הרחבות חזית מהסוגים שתיארתי כאן בדרך כלל מזיקות בימינו.

המסקנה המתבקשת היא שבאופן עקרוני המדיניות הנכונה כיום היא להתמודד באופן אמיץ עם שאלות ולא להשתמש בשק”ק. ייתכן שבמקרים מאד קיצוניים יש הצדקה לשימוש בשק”ק, אבל יש לשקול זאת בזהירות רבה. חובת הראיה היא על מי שכן רוצה לעשות בהם שימוש.

תחושתי, ודומני שכך גם אצל רבים אחרים, שהמערכת שהועברה אלינו במסורת מכילה יותר מדיי שק”קים. וגם אם פעם זה היה מוצדק ומועיל, כיום זה כבר לא מוצדק. בראש ובראשונה אני רואה לעצמי חובה לדעת את האמת, ועקרונית חובה עליי גם לומר אותה. לפעמים ניתן לשקול בשלב השני, אחרי שהגענו לאמת, האם כדאי לומר אותה. אבל בוודאי לא לכפוף את האמת לשיקולים טקטיים. יתר על כן, גם במישור השני אני כמעט לא רואה מקרה שבו זו התנהלות מוצדקת, מוסרית ועובדתית. אני לא מוכן לספר לאנשים שיש גן עדן אם אני חושב שאין, רק בגלל שאחרת הם לא יקיימו מצוות. הן בגלל ערך האמת והן בגלל המחירים האסטרטגיים, כפי שהסברתי למעלה. אבל בראש ובראשונה כלפי עצמי, התחושה היא שעליי לעשות בירור ישר של האמונות שלי. לדעת במה אני מאמין, ולא לפחד מנטישת כמה עיקרי אמונה (עם או בלי מרכאות).

לפעמים מאשימים אותי בכך שאני כופר או רפורמי. הכינויים הללו לא ממש מרשימים אותי, משתי סיבות עיקריות: 1. ברוב המקרים דומני שזה לא נכון. 2. גם אם זה נכון, שמות לא אמורים לקבוע מהות. לכל היותר אני אכן כופר או רפורמי. אז מה?

נמאס לי שעליי לקבל מערכת שבאחוזים ניכרים ממנה אינני יכול להאמין. דומני שגם לאנשים אחרים נמאס לשמוע את זה, ואני משמש להם פה. הספר שאני כותב על התיאולוגיה בא לתת להם מענה ולהראות שאפשר להיות מאמין רציונלי, ולא צריך לבחור בין אמונה לרציונליות (האם להיות צדיק טיפש או רשע חכם). בדברים שאני כותב בשנים האחרונות (שמידרדרים יותר ויותר לכיוונים הרדיקליים) יש ניסיון לתת מענה לאלו שדווקא השק”קים זורקים אותם החוצה וגורמים להם לאבד אמון במערכת (ובתוכם אני). לאלו דווקא אמירת האמת, חריגה ככל שתהיה, תיתן מענה אמיתי ותשמר את המחוייבות הדתית שלהם. האחרים יכולים תמיד להמשיך לקרוא כהרגלם את הכתיבה המקובלת ולא להיות “כופרים” או “רפורמים” ר”ל.
ער ברענגט ארויס אז אסאך שקרים קדושים זענען בעצם שלא מדעת און זענען פשוט מונחל געווארן בעירבוב מיט אסאך אנדערע הנחות וכו׳:
ביטוי לגישה זו מצוי בערבוב בין שיקולים ענייניים לתיוגים וכינויים. כשעולה טיעון חריג כלשהו שנראה מנוגד למסורת, ובעיקר כשאין לנשאלים תשובות טובות לגביו, הם עוברים לדון בשאלה האם זו “כפירה” או לא. התיוג משמש תחליף לדיון הענייני. ושוב, במקרים רבים הדברים נעשים בתום לב, ולא כתעלול דמגוגי. אדם חושב באמת ובתמים שאם מדובר בכפירה זה כשלעצמו מהווה טיעון נגדי ראוי, שהרי כיצד אנחנו הקטנים יכולים לבקר את הקב”ה בכבודו ובעצמו. יש כאן התעלמות כמובן מזה שרוב מה שהגיע אלינו לא יצא מידי הקב”ה, אלא הוא תוצר של פרשנות וסברות של חכמים לאורך הדורות. חכמינו היו אנשים בשר ודם ויכלו לטעות, ולכן עצם העובדה שיש רבי עקיבא, רב אשי, רמב”ם, כוזרי, או רשב”א נגדי, אינה טענה כשלעצמה (יש להבחין בין הלכה למחשבה בעניין זה, אבל לא אכנס לזה כאן). בעצם, שימוש בכינויים כמו “כופר” או “רפורמי” וכדומה, הוא סוג של שק”ק שלא מדעת (ולפעמים כן מדעת). גם הוא ביטוי להרחבת החזית המזיקה שתוארה למעלה.
***

‏דא האט @ונבנתה העיר געשריבן:
ונבנתה העיר
געווען איז אן אמעריקאנער איד (אדער 'אידל', כגירסת ההיימישע אויסגאבעס. כלומר, מיט אן אומערוואקסענעם אידישקייט. א 'בעיבי-איד' אזא.) וועמענ'ס פיצל קינד איז געווען זייער נישט געזונט ל"ע.

קומט דער איד אריין צום סקולענער רבי ז"ל, און בעט א ברכה. ער פארלאנגט א ישועה פאר'ן קינד.

לייק דע פראפעשינאל הי איז, גייט דער רבי באלד צו דער ארבעט, דערטאפן וואו עס קען זיין דער מעגליכער ליעק.

- טעלעוויזשאן, חלילה? פרעגט דער רבי.

- עפעס מיט די האר, אפשר?

דער איד ווייסט נישט וואס דער רבי וויל פון אים. ברוב תמימותו גיבט ער א זאג:

Can the Rebbe focus on the baby, please?
די געדאנק איז אויך אז ער איז א ׳בעיבי-איד׳, בו בעת ווען מ׳זוכט סיבות פארוואס ג-ט שטראפט די בּעיבּי מחמת חטא אבותיו. דאס דערמאנט פון וואס כ׳האב דורכגעטוהן אין מיין צווייטן ארטיקל איבער וואס דער רמב״ם זאגט בריש פ״ו בהל׳ תשובה וכו׳ אודות שטראפן א קטן מחמת חטא אבותיו. מ׳פארשטייט אז ווען א מענטש זאל ווען שטראפן יענעם׳ס קליינע קינדער מחמת חטא האב או האם, וואלט ער גערעכענט געווארן ווי אַן אימאראלישער רשע, משא״כ לגבי ג-ט. Might makes right?

אט דאס איז א קינדערישע אפטייטש אין אידישקייט און אין ג-ט.

מ׳קען טאקע זאגן אז ער זוכט דאס פשוט אז ער זאל זיך פארבעסערן מחמת סגולה צי וואס (וכדי צו טאקע צוקומען צום מדריגה פון דביקות והשגחה), און נישט מער. אבער כנראה פארשטייט מען, ובפרט פון ווי אזוי מ׳זעהט די טאכטער לערענט דאס אלעס אפ פון אירע דרשות, אז דאס איז בגדר ״ליעק״ און עונש וואס מחמת זה איז דאס געקומען. דער איד׳ל׳ קומט טאקע מיינענדיג אז תפילה פון א צדיק העלפט אז ג-ט זאל זיך ״אריינמישען״ בפועל און אים העלפן, דעם ילך אצל חכם וכו׳, בשעת וואס ווי ארויסגעברענגט אין די צוויי ארטיקלען איז די געדאנק פון תפילה להרמב״ם פשוט א מעדאטעטיוו מיטל צוצוקומען לדביקות והשגחה. אבער ער איז דאך טאקע א ״בּעיבּי-איד״.

***

לגבי מטרת העונש טענה׳ט דר. וויקטאר טעדראָס אז דאס׳ן מעניש זיין למען ישמעו וייראו (גרידא) איז נישט א מאראלישע טעם מספיק. דאס איז וויבאלד מ׳פארשטייט אז מעניש זיין אומשולדיגע ווען דאס גייט בּענעפעטירן דעם כלל למען ישמעו וייראו איז נישט אויסגעהאלטן. און סתם כדי צו מאכן דעם חוטא ליידן איז בּארבּאריש. (די שאלה איז צי ווען מ׳שטעלט צאם די צוויי איז בעסער?)

‏עס איז אינטרעסאנט ווי ער ברענגט ארויס א געדאנק פון קאַמפּענסעישאן בתוך יוסטיץ, מיט א משל לגבי די חטא פון מאנס זיין, אז די קאַמפּענסעישאן בזה איז אז ער דארף איר באשוצן פון אז דאס זאל געשעהן נאכאמאל. דאס קען אולי גיין אין איינקלאנג מיט ציווי התורה אז לא יוכל לשלחה כל ימיו, עכ״פ ווען זי זאגט נישט אפ (כתובות לט:), ועיין בחינוך מצוה תקנז.

***

http://www.kaveshtiebel.com/viewtopic.php?p=516475#p516475

מי אני » פרייטאג פעברואר 3, 2023 4:26 pm

· #516581
‏
מי אני
פון מיתת בן דוד ובת שבע (שמואל ב פרק יב) קען מען אפשר אויך בעצם ענטפערן אז בע״ז נד: איז דאך משמע אז די גאנצע בריאה פון דאס אז ס׳זאל ארויסקומען א ולד פון א ביאה אסורה וואלט בעצם נישט באדארפט צו זיין מעיקרא, וממילא דא האט מען עס צוריקגעשטעלט דערצו. און הגם ביי דוד איז עס טאקע נישט געווען א ביאה אסורה ממש, איז עס אבער געווען א סרך דערפון וואס אויף דעם האט מען אים דאך פארגעהאלטן. (ווי אויך איז דער מהר״י קרא דארט מסביר ענליך צו יבמות אז עס איז מחמת רינון העמים ע״ש.)
מ׳קען דאס אולי אויך צאמשטעלן מיט דאס וואס די גמרא זאגט ביבמות עח: אז ממזרא לא חיי ע״ש. והגם עס איז דארט משמע, וואו מ׳מאכט א חילוק בין ידיע ולא ידיע (ועיין ג״כ שם בערוך לנר עפ״י היש״ש דזה דוקא ביחיד ע״ש), אז דאס איז א סארט דבר נסי ושלא בטבע, קען מען דאס אולי צאמשטעלן מיט א קנייטש אין דעם חינוך במצוה תקס אז מזגם רע. הגם דאס שטימט לכאורה נישט מיט די געדאנק דארט בע״ז נד: אז עולם כמנהגו נוהג.

און דאס איז שוין אויף איינעם וואס כל לידתו איז אך ורק ע״י עבירה. דאס פירט אריין אין צו דעם וואס @אנאנים ברענגט דא צו א סיפור:
[ציטאט אראפגענומען]
עמפאסיס מיינע.

דא פארשטייט מען אז בעפאר דאס מיידל איז דא בעולם, איז דאס׳ן טובה פון איר זיין בעולם נאר די עלטערענ׳ס (עיין לדוגמא בעירובין יג:), וממילא פארשטייט מען אז איר יא אדער נישט געבוירן ווערן איז תלוי בזכותם גרידא. אבער איינמאל זי איז שוין דא איז עס שוין נישט תלוי אין זיי גרידא - דא איז שוין דא אַן אנדערן אומשולדיגע לעבעדיגע מענטש וועמען דאס אפעקטירט און וואס מ׳דארף עטיש נעמען בחשבון ווען מ׳געבט אַן עונש, ווען אט די עונש בעדם איז דאך אט אויף יענעם לעבעדיגן מענטש ממש. ואפילו וואו איר געבורט איז תלוי אין א תנאי וואס די עלטערן האבן מקבל געווען, קען דאס אבער נאר גילטיג זיין אויף איר געבורט, וואס דארט איז עס נאר שייך לההורים וכנ״ל. משא״כ אויף איר צו טויטן ווען זיי זענען נישט מקיים די תנאי איז שוין נישט רעכט ויושר, ווייל דו דארפסט דיך רעכענען דערמיט. אין אנדערע ווערטער:
״טויטן״ ≠ ״קיינמאל נישט געבוירן מעיקרא״
דאס איז שוין שישיב האתמול חולף וואס כביכול איז נמנע אף ממנו ית׳.

‏די אשכול דארט בכלל איז אויך עוסק אינעם געדאנק פון נסים. עס איז אויך בסיגנון פון מיין אשכול דא.

***

דא ברענגט ארויס דר. תומר פרסיקו אז וואס דער רמב"ם זאגט במו"נ ח"ג פנ"א איז פון די מער מיסטישע חלקים בספרו, און וואס מ'האט טאקע געזוכט צו באגראבן למען הראציאנאלקייט.

כרם זית » מוצ"ש פעברואר 4, 2023 10:24 pm

· #516587
Re: א נחמה פאר א צעבראכענעם אבל - וועקער 18
אויב עלטערן קענען זיך נישט ארויסנעמען עפעס וועגן די קינדער, דאן ווי אזוי ארבעט די איסור אפצולאזן מנהגים אלס קבלו על זרעם?

מי אני » מוצ"ש פעברואר 4, 2023 10:57 pm

· #516588
וואס איך בין עוסק דא איז איבער די עטישע/מאראלישע שאלה און פראבלעם פון מעניש זיין א קינד (קטן) אלס חטא האב ו/או האם; וויקעריאס עונש - עפעס וואס ער ער/זי האט נישט פארדינט. דו פרעגסט א לעגאלע שאלה בנוגע מחייב זיין א התנהגות וכדומה אויפ'ן קינד מחמת קבלת אבותיו. (איך פארשטיי אז עס איז דא אָווערלעפּ צווישן עטיקס און לעגאל, ווי ארויסגעברענגט דא.)

אויף דיין לעגאלע שאלה קען מען לכאורה ענטפערן עפעס ענליך צו דעם, והיינו אז די התחייבות קומט פון א סארט לעגאלע קאנסענסוס פון די לעגאלע גרופע צו וועמען ער/זי באלאנגט, וואס אין די קאנטעקסט איז דאס זיין/איר פאמיליע. (איך גלייב אז עס איז אביסל ענליך צו די סיבה אז א לעגאלע קאנסטיטוציע פון א לאנד וואס איז געשריבן געווארן הונדערטער יארן צוריק, איז נאך אלס מחייב בסתם יעדעס בירגער וואס באלאנגט צום געזעלשאפט/גרופע פון דעם לאנד. דאס צו טוישן פעהלט אויס א קאנסענסוס להיפך ולדון בו, וכמו שכתבתי שם, וה"ה לגבי קימו וקיבלו.) אזא סארט תירוץ לגבי התחייבות איז לכאורה נישט שייך לגבי די עטישע פראבלעם פון מעניש זיין אחד (שלא ברצונו) על חטא קרובו.

רביה''ק זי''ע » מוצ"ש פעברואר 4, 2023 11:09 pm

· #516589
כרם זית
אויב עלטערן קענען זיך נישט ארויסנעמען עפעס וועגן די קינדער, דאן ווי אזוי ארבעט די איסור אפצולאזן מנהגים אלס קבלו על זרעם?
ס'דא מענטשן וואס זייער גאנצע קיום קומט נאר פון זייערע אבות וואס קומען אראפ משפיע זיין אויף זיי פון אויבן און אויב מ'ווייסט נישט וויאזוי צו האנדלען מיט נשמות און מ'טוט זאכן וואס מאכט זיי פילן אומבאקוועם קענען זיי אויפהערן קומען.

מי אני » מאנטאג פעברואר 6, 2023 1:21 pm

· #516648
לגבי די געדאנק פון יוסטיץ ומטרת העונש, זאגט דער פסיכאלאג דר. פיירי קושמאן אז די סיבה פארוואס ביי ״מאראלישע מזל״ שטראפט די געזעץ אויפ׳ן תוצאה הגם די כוונה פון די צוויי מעשים זענען דאס זעלבע, איז וויבאלד בּיהעיוויארילי לערענט מען זיך בעסער וואס צו טוהן ריכטיג אינעם עתיד ווען מען ווערט געשטראפט אויפ׳ן תוצאה ווי איידער די כוונה.

***

און אז מ'האט גערעדט פון דאס געדאנק פון תפילה און לאגישע סתירות מיניה וביה שהן דברים הנמנעים אף מהקב"ה כביכול, וואס איינע פון זיי איז שישוב האתמול חולף, איז דאך באקאנט די משנה בברכות פ"ט מ"ג אז א צועק לשעבר איז א תפילת שוא ע"ש. דער קאטוילישער פילאזאף דר. מיכאל דאָמעט האט זיך אבער געדינגען דערמיט. ער שרייבט:
We can affect the future by our actions: so why can we not by our actions affect the past? The answer that springs to mind is this: you cannot change the past; if a thing has happened, it has happened, and you cannot make it not to have happened. This is, I am told, the attitude of orthodox Jewish theologians to retrospective prayer. It is blasphemous to pray that something should have happened, for, although there are no limits to God's power, He cannot do what is logically impossible; it is logically impossible to alter the past, so to utter a retrospective prayer is to mock God by asking Him to perform a logical impossibility. Now I think it is helpful to think about this example, because it is the only instance of behavior, on the part of ordinary people whose mental processes we can understand, designed to affect the past and coming quite naturally to us. If one does not think of this case, the idea of doing something in order that something else should previously have happened may seem sheer raving insanity. But suppose I hear on the radio that a ship has gone down in the Atlantic two hours previously, and that there were a few survivors: my son was on that ship, and I at once utter a prayer that he should have been among the survivors, that he should not have drowned; this is the most natural thing in the world. Still, there are things which it is very natural to say which make no sense; there are actions which can naturally be performed with intentions which could not be fulfilled. Are the Jewish theologians right in stigmatizing my prayer as blasphemous?
ער האלט, עפ"י א פילאזאפישע אריכות וואו ער ברענגט אריין אויך די געדאנק פון ידיעתו של הקב"ה ושהוא למעלה מן הזמן, אז דארט וואו מ'ווייסט נישט די אויסקום פון עפעס וואס האט פאסירט אינעם עבר, האט עס יא א פשט צו דאווענען דערויף. דר. דזשאפרי ברוין זאגט אויך ענליך. דר. הוּ פּרייס זאגט אז עס קען האבן סמיכות פון קוואנטום פיזיקס, אויב לערענט מען אפ אז עס איז יא שייך דערין אין געוויסע פעלער רעטראָקאָזעליטי.

דאס איז וואס הרב דר. מיכאל אברהם שרייבט אין דעם:
כל היענות לתפילה היא נס (שינוי הטבע). צריך להבין היטב את ההקשר של הדיון. כל היענות לתפילה היא נס. כשהקב”ה נענה לתפילה פירוש הדבר הוא שללא התפילה החולה היה מת (כלומר זו אמורה להיות התוצאה של מצבו על פי חוקי הטבע), ורק בגלל התפילה הוא יחיה. אם כך, זהו שינוי מנהגו של עולם והתערבות בסדרי וחוקי הטבע. בחלק הקודם ראינו שאין התערבות אלוקית בעולם שהיא במסגרת חוקי הטבע, וכעת אנו נוכחים לראות שבה במידה אין היענות לתפילה שהיא במסגרת הטבע. לכל היותר יכולה להיות היענות נסתרת, כלומר חריגה מהחוקים שלא נצפית בעין אנושית. אבל עלינו לדעת שכל היענות לתפילה היא נס, ולכן כל תפילה להתערבות אלוקית היא בעצם תפילה להתרחשותו של נס. שאלת ההיענות לתפילות היא היא שאלת הנסים.

למיטב הבנתי, הנקודה הזאת עצמה לא היתה ברורה לחז”ל ולראשונים, והיא גם לא ברורה לחלק מחכמי זמננו. בדיוק כמו שלא ברור להם שכל התערבות אלוקית היא נס ושאין דבר כזה התערבות שלו במסגרת חוקי הטבע (כלומר התערבות שלא סותרת את חוקי הטבע). חז”ל עצמם אסרו להתפלל על נס, על אף שכל תפילה היא תפילה לנס. הדבר כנראה נבע מתפיסת העולם שלהם שתיארנו בחלק הקודם שחלק מהטבע עצמו הוא פתוח (במובן הזה שהתוצאות לא מוכתבות בצורה חד משמעית על ידי הנסיבות העכשוויות). הם לא תפסו את העולם בצורה הדטרמיניסטית שאנחנו רואים אותו כיום במסגרת תפיסת העולם המדעית שלנו. אז אין פלא בכך שהם יכולים להתייחס להתערבויות אלוקית או להיענות לתפילות כמשהו שאינו בהכרח נס. אבל אנחנו כיום מבינים שהתנהלות העולם היא דטרמיניסטית, כלומר שהנסיבות העכשוויות לעולם מכתיבות באופן חד משמעי את העתיד לבוא. ולכן כל היענות לתפילה כמו כל התערבות אחרת בבריאה היא נס ושינוי מסדרו של עולם. לכן לא סביר מבחינתנו לצפות בכלל להיענות כזאת.

אמנם היה מקום לפרש שהאיסור להתפלל לנס מתייחס רק לתפילה על נס גלוי לעומת תפילה על נס נסתר, אבל ממקור ההלכה עצמה רואים שאין זה נכון. מקור ההלכה הוא המשנה בברכות (פ”ט מ”ג. ולהלכה ראה שו”ע או”ח סי’ רל ס”א):
והצועק לשעבר – הרי זו תפלת שוא; היתה אשתו מעוברת, ואומר: יהי רצון שתלד אשתי זכר – הרי זו תפלת שוא; היה בא בדרך ושמע קול צוחה בעיר, ואומר: יהי רצון שלא תהא בתוך ביתי – הרי זו תפלת שוא.

כלומר אפשר להתפלל לזכות בבן זכר אבל לא מתפללים על עובר שכבר קיים שיהיה זכר. מה ההבדל בין שני המקרים הללו? הרי גם אם כבר יש עובר ברחם האם עדיין מדובר על נס נסתר, שכן אף אחד עוד לא יודע את מין העובר. רואים מכאן שאין להתפלל על נס, גם אם הוא נסתר. אז למה מותר להתפלל על בן זכר בטרם נוצר העובר (או, כמו שכתבו הפוסקים, גם עד ארבעים יום שעוד לא הוכרה צורתו)? ההסבר הפשוט הוא שתפילה על בן זכר בטרם נוצר העובר נתפסה כשינוי שנעשה בדרך הטבע (כלומר שלא סותר את החוקים), ואילו תפילה על עובר קיים היא תפילה לנס. אין להתפלל על נס כי הקב”ה לא עושה ניסים. לכן זוהי תפילת שווא.

אבל לאור תפיסתנו כיום, גם לפני היווצרות העובר השאלה האם הוא יהיה זכר או נקבה נקבעת על ידי תהליכים טבעיים (כלומר נשלטת על ידי חוקי הטבע). לפי זה גם על זה אין כבר טעם להתפלל. אם הקב”ה לא עושה ניסים אפילו אם הם נסתרים, אז כנראה שהוא לא עושה גם ניסים נסתרים אחרים. בתפיסה המדעית ברור שהפיכת העובר לזכר היא תהליך טבעי לגמרי, ואם הקב”ה ישנה זאת הוא משנה משהו במציאות. אם אסור להתפלל שהקב”ה ישנה את המציאות, אז למה כאן מותר? רואים מכאן שחז”ל כנראה הבינו שלפני יצירת הוולד יש בטבע עצמו מרווח לא דטרמיניסטי, כלומר מין הוולד נקבע על ידי הקב”ה והוא לא קבוע על ידי הטבע. לדעתם זה לא שינוי במציאות אלא רק בחירת נתיב אחד מבין כמה נתיבים טבעיים אפשריים. אבל אחרי שהעובר נוצר מדובר על שינוי הטבע ואת זה כבר לא נכון לבקש ממנו שיעשה. תפיסה זו לא מתאימה לאופן שבו אנחנו רואים את הדברים כיום.

אחדד שוב שאין כוונת חז”ל לומר שהקב”ה לא יכול לעשות זאת, אלא שהמדיניות שלו היא לא לעשות זאת (או אפילו מינורי יותר: שגם אם כן, לנו אסור להתפלל לזה). אם כן, הוא הדין לגבי כל התערבות בטבע, שהרי כל התערבות כזאת היא נס. במילים אחרות: אסור להתפלל תפילה שתיענה, שהרי אם היא תיענה זה יהיה שינוי בטבע, כלומר נס, ואין מתפללים על נס. התפילות המותרות הן רק אלו שלא נענות (אלא שחוקי הטבע פועלים כדרכם). אבל אז בשביל מה בכלל להתפלל?
נאר ווי איך האב ארויסגעברענגט מערערע מאל איז די געדאנק פון תפילה פשוט׳ע התחברות וזהו.

‏דא גראדע שרייבט ער:
אם לדעתך התפילה מעצימה אותך ומביאה אותך לפעול – בסדר גמור. אבל דומני שזה לא המצב בד”כ. יתר על כן, לשיטה זו התפילה היא סוג של מנטרה, ובעצם אתה בכלל לא מתכוין למה שאתה אומר (שהקב”ה ישלח רפואה או גשם). אתה ממלמל מנטרה שמסייעת לך להתעצם. זה נראה דוחק.

יש לי בעיה קשה עם חלק הבקשות בתפילה, ואני מסב אותן על אלו שנזקקים באופן מיוחד אולי הקב”ה יתערב לטובתם. כולי האי ואולי.

לפי לייבוביץ התפילה היא מנטרה חסרת משמעות. הוא מציע לומר מילים שתוכנן הוא בקשה מהקב”ה אף שאנחנו מבינים שהבקשות לא תיעננה. זהו שקר. הוא אמנם יכול להציע לעשות זאת למרות שאין תוכן לתפילה רק בגלל סמכות חכמים שקבעו שיש להתפלל, אבל זה לא לתת תוכן לתפילה אלא להציע לומר אותה גם בלי תוכן. אלא שספציפית לגבי תפילה גם זה בעייתי, שכן תפילה היא מצווה שבדיבור, ודיבור אינו הנעת שפתיים גרידא, אלא הנעת שפתיים שמבטאת תוכן. ואם איני מתכוין להביע תוכן אז איני מדבר, וממילא גם איני מתפלל.

ואלו דברי חז”ל ביומא סט ע”ב:

אמר רבי יהושע בן לוי למה נקרא שמן אנשי כנסת הגדולה שהחזירו עטרה ליושנה אתא משה אמר האל הגדל הגבר והנורא אתא ירמיה ואמר נכרים מקרקרין בהיכלו איה נוראותיו לא אמר נורא אתא דניאל אמר נכרים משתעבדים בבניו איה גבורותיו לא אמר גבור אתו אינהו ואמרו אדרבה זו היא גבורת גבורתו שכובש את יצרו שנותן ארך אפים לרשעים ואלו הן נוראותיו שאלמלא מוראו של הקדוש ברוך הוא היאך אומה אחת יכולה להתקיים בין האומות ורבנן היכי עבדי הכי ועקרי תקנתא דתקין משה אמר רבי אלעזר מתוך שיודעין בהקדוש ברוך הוא שאמתי הוא לפיכך לא כיזבו בו

ודוק היטב.
ועיין באשכול זו.

‏דא שרייבט ער:
מה יש לסופר חילוני להתמודד עם השואה? אם הוא לא מאמין באלוקים אין לו שאלה. אז עם מה הוא  צריך להתמודד? עם הרוע האנושי? עם זה צריכים כולנו להתמודד. זה לא תחליף להתמודדות הדתית עם התנהלותו של אלוקים בשואה.

שום סופר חילוני לא יצר התמודדות עם בדל שאלה לגבי השואה. לא רק מפני שיכולתם לא עולה על זו של הרבנים (בדרך כלל ירודה יותר), אלא בעיקר מפני שאי אפשר להתמודד עם שאלות שאינך מוטרד מהן. בדיוק כפי שאני לא התמודדתי עם הבעיות שבפניהם ניצב מאמין השינטו המצוי. עמוס עוז שוב ושוב לא מבין שבהיעדר מסגרת אין התמודדות. זה מלל ריק. התמודדות היא לעולם בתוך מסגרת, כמו שחידה היא לעולם במסגרת של אילוצים. התמודדות בלי מסגרת היא כמו חידה בלי אילוצים. כשאני כיהודי מאמין ניצב מול השואה, אני נדרש לתת לעצמי דין וחשבון על התנהלותו של הקב”ה. זה לא מתיישב עם אמונותיי לגביו. או שאני מוצא תשובה או שלא (אני דווקא כן מציע, לפחות משהו חלקי). אבל מי שאינו מאמין באלוקים לא אמור להתמודד עם התנהלותו.

הדבר מזכיר לי את ההלצה הידועה על בני הזוג ניצולי שואה שנטשו את אמונתם הדתית. יום אחד האישה, יוכבד, שומעת את בעלה היקר שמערל מחרף ומגדף כלפי שמיא. היא מזדעזעת ונוזפת בו על כך. שמערל המופתע מזכיר לה שהם בעצם לא מאמינים בו כבר שנים לא מעטות. ואז אומרת לו יוכבד: “כן, אבל האלוהים שבו אני לא מאמינה הוא רחום חנון וארך אפיים. איך אתה יכול לחרף אותו בצורה כזאת?!”. אותה אישה כמובן מאמינה במובלע באלוהים, או סתם מפטפטת מתוך שאריות לא רציונליות של אמונתה הקודמת. ייתכן שה”התמודדות” החילונית שמתאר עמוס עוז היא פטפוט בעלמא, וייתכן שהיא מבטאת אמונה מובלעת.

אנשים חילוניים כועסים על הקב”ה מסיבות שונות, והכעס הזה יכול להיות ביטוי לאמונה שהם מתכחשים לה. אבל כבר כתבתי כמה פעמים שאני לא מתייחס למניעים וסיבות נסתרים, אלא לטיעונים שמוצגים בפניי. אם הסופרים הם מאמינים סמויים – שיהיה להם לבריאות. אבל הטיעונים שלו לגבי התמודדות שלהם עם השואה הם שטות. בלי מסגרת אין שיח, ובלי אמונה אין התמודדות עם אמונה.
***

און אז כ׳האב דערמאנט דעם משכיות כסף אז ״כי השכל הוא האל והאל הוא השכל״, זאגט דר. פּיטער עדעמסאן (צום סוף) אז אבן סינא׳ס שוועבעדיגע מענטש טראכטן עקספּערימענט איז געווען צו צייגן ווי אזוי ג-ט איז כביכול ״בתוך״ דעם מענטש.

מי אני » מוצ"ש פעברואר 11, 2023 8:51 pm

· #516840
דאס איז ווי אזוי דר. חנה כשר איז מסכם דער רמב״ם׳ס מהלך בטעאדיסי: 📎 94287FF4-9BC6-4E37-B10B-24F42EA09B63.jpeg 📎 F8309EBD-0E55-464F-AE14-7EB0D8A3A304.jpeg און דאס איז ווי אזוי דר. משה הלברטל איז מסכם דאס און השגחה דארט (ועיין ג״כ לעיל שהבאתי דבריו במקום אחר בזה). ומן הראוי לציין ווי אזוי ער איז דאס אויך מקשר עם גישת הרמב״ם למהו ״ימות המשיח״ וגישתו לענין הישארות הנפש. עס איז אויך אינטרעסאנט ווי ער איז דאס מקשר מיט די צוגאנג צום פראבלעם פון גלאָבּעל ווארעמונג: 📎 C046BE8D-ADCC-4FE6-9733-6D9B14A8F2D6.jpeg 📎 ABB721E0-94F1-4571-8911-E67363A353C6.jpeg 📎 96EE804E-1D51-47A2-B4EB-D0BC03DD2080.jpeg

מי אני » זונטאג פעברואר 12, 2023 5:01 pm

· #516911
לגבי די פסוק בישעיה (מה ז) למען ידעו ממזרח שמש וממערבה כי אפס בלעדי אני ה' ואין עוד יוצר אור ובורא חשך עשה שלום ובורא רע אני ה' עשה כל אלה (ועיין בברכות יא:), זאגט דר. ישראל קנוהל אז דאס האט (דער צווייטער) ישעיהו הנביא געזאגט אלס זיין זיך געשלאגן קעגן דעם זאָראָאַסטריען גלויבונג אין שניות, וואס האט געהאלטן אז אַהוּראַ מאַזדאַ איז דער (אפ)גאט פון פייער און גוטס, און אַרימאַן איז דער (אפ)גאט פון חושך און רע. איז כנגד זה האט ישעיה געזאגט אז עס איז מאַנאָטעאיסטיק און עס איז איין ג-ט וואס באשאפט דאס ביידע. זיי שרייבן:
The statement of Isaiah, according to which both light and darkness are the creations of God, reads surprisingly like an echo of Y. 44.5, where it is implied that Ahura Mazda is responsible for the existence of both luminosity and darkness. In later Zoroastrianism the area of darkness is the exclusive realm of the Evil Spirit, but in this early text the deity is taken to be the creator of both opposite poles. Isaiah goes further and claims that God is the creator of peace (i.e., harmony) and of evil (or distress), something that no Zoroastrian, it seems, would have been able to accept. We are left here with a dilemma: is the verse Isaiah 45:7 influenced by Zoroastrianism, or does it go against it? It may be reasonable to assume that it does not reflect antagonism towards Zoroastrianism; its author may have enlarged the scope of light and darkness to include peace and evil, in keeping with his Jewish faith, not necessarily in a spirit of argument (thus according to Morton Smith, 1989, p. 200; cf. also Moulton, 1913, pp. 220, 291)
ועיין מה שהבאתי לעיל.

(זיי ברענגען דארט צו אז דער דר. מאָרטאן סמיט האט געהאלטן אז די גאנצע קאנצעפט אין יהדות פון דער באשעפער אלס א "יוצר ובורא" בכלל איז ערשט אריינגעקומען און מושפע געווארן פון זאָראָאַסטריעניזם בגלות בבל.)

***

לגבי די געדאנק פון אמונות הכרחיות איז אינטרעסאנט ווי דר. אלכסנדר פּרוּס לערענט אפ אפלטון און סקראט אינעם יוּטיפרוֺי אז דער אלגעמיינער מענטש וואס שטעלט זיך אפ טראכטן פאר זיך האט נישט צו אפנויגן פון די נארמעס פונעם כלל. עס איז אסאך מער מצוי אז ער מיינט ער איז א חכם, ווי איידער אז ער איז באמת א חכם:
The message we get seems to be that you should abide by cultural norms, unless you are “far advanced in wisdom”. And when we add the critiques of cultural elites andordinary competent craftsmen from the Apology, we see that almost no one is “advanced in wisdom”. The consequence is that we should not depart significantly from cultural norms

This reading fits well with the general message we get about the poets: they don’t know how to live well, but they have some kind of a connection with the gods, so presumably we should live by their message. Perhaps there is an exception for those sufficiently wise to figure things out for themselves, but those are extremely rare, while those who thinkthemselves wise are extremely common. There is a great risk in significantly departing from the cultural norms enshrined in the poets—for one is much more likely to be one of those who think themselves wise than one of those who are genuinely wise

I am not endorsing this kind of complacency. For one, those of us who are religious have two rich sets of cultural norms to draw on, a secular set and a religious one, and in our present Western setting the two tend to have sufficient disagreement that complacency is not possible — one must make a choice in many cases
און וואס ער ענדיגט רירט שוין אָן אויף די געדאנק דערמאנט איבער משווה זיין עטיקס מיט רעליגיע.

ולגבי די געדאנק פון יכולת און אַמניפּאָטענס און מאכן דאס בעסטע וועלט שייך, איז אינטרעסאנט ווי ער שרייבט:
A necessary and sufficient condition for a student to have perfect performance on a calculus exam is to correctly, perfectly clearly and with perfect elegance answer every question within the time allotted. But what if the student also includes her proof of the Riemann Zeta Conjecture on the last page? Hasn't the student done better than perfect?

Or the student is doing a graduate-level exam in number theory. She is asked to prove some known theorems about the distribution of prime numbers. She gives an elegant proof of the Riemann Zeta Conjecture and shows how the other theorems quickly follow from it

Well, the student hasn't done something more perfect. But the student has taken her answers above and beyond the nature of a calculus exam. So, yes, while one cannot be more than perfect, one can go above nature. Perfection is not the same as maximality of value
‏דא זאגט ער (עפ״י דר. סטיפען לעימען) אז עפ״י קאנדישאנעל פּראַבּעבּיליטי איז ריין נאטורטליזם נישט מער לייקלי מחמת מציאות הרעות ווי טעאיזם. ער הייבט אָן:
The only argument against theism that is worth considering at all seriously as an argument against theism is the inductive problem of evil. The inductive argument from evil holds that it is unlikely that God would have created a world containing the degree, kind and amount of evil that we observe
ועיין כאן בדבריו.

מי אני » מיטוואך פעברואר 15, 2023 5:42 pm

· #517062
הרב דר. מיכאל אברהם ברענגט צו:
הרב יהודה עמיטל סיפר פעם שהוא פגש את אבא קובנר (משורר וסופר, פרטיזן, פובליציסט ואידיאולוג, קצין החינוך, יש שכינו אותו הפוליטרוק, של חטיבת גבעתי). שניהם היו ניצולי שואה. אבא קובנר אמר לרב שבשואה הוא איבד את אמונתו באלוקים. הרב עמיטל ענה לו שבשואה הוא איבד את אמונתו באדם. (אני לא חושב שנכון לומר שלרב עמיטל לא היתה אמונה באדם. לפעמים היתה לי תחושה שאמונתו באדם היא מופרזת. דומני שכוונתו היתה לומר שאין לתלות את השואה באלוקים אלא באדם, ולכן אם כבר מאבדים אמונה במשהו ראוי לאבד את האמונה באדם ולא באלוקים.) יש כאן היפוך מעניין, האתאיסט תולה את השואה באלוקים ודווקא הרב תולה אותה באדם. כבר עמדתי כאן בעבר על כך שהאמונה לא מחייבת לראות את האירועים בעולם כמעשי ידיו של הקב"ה, שהרי הוא העניק לנו בחירה בטוב וברע, ולכן מעשים כמו השואה מבוצעים על ידי הנאצים ולא על ידי הקב"ה (הוא לכל היותר לא מנע אותה).
***

ס׳איז מיר געווען אינטרעסאנט ווי דער ברענגט אראפ, צווישן אסאך פירכות אויף טעאיזם, 38 אנדערע גירסאות פונעם פּראבלעם פון שלעכטס. 📎 03B111E5-216A-47C7-9FCB-9A1C88830410.jpeg ***

און אז מ׳האט דערמאנט און ארומגערעדט איבער דעם רמב״ם׳ס קאנסעפּשאן בענין ״ימות המשיח״ (ביחס להסרת הרעות והמסתעף), וואו דאס מענטשהייט ווערט צוביסלעך אלס בעסער און בעסער און איז זיך מער מתקדם, איז מערקווידיג צו באטאנען וואס בּערטראנד ראָסעל האט געשריבן:
An extra-terrestrial philosopher, who had watched a single youth up to the age of twenty-one and had never come across any other human being, might conclude that it is the nature of human beings to grow continually taller and wiser in an indefinite progress towards perfection; and this generalisation would be just as well founded as the generalisation which evolutionists base upon the previous history of this planet. Apart, however, from this scientific objection to evolutionism, there is another, derived from the undue admixture of ethical notions in the very idea of progress from which evolutionism derives its charm. Organic life, we are told, has developed gradually from the protozoon to the philosopher, and this development, we are assured, is indubitably an advance. Unfortunately it is the philosopher, not the protozoon, who gives us this assurance, and we can have no security that the impartial outsider would agree with the philosopher’s self-complacent assumption

This point has been illustrated by the philosopher Chuang Tzu in the following instructive anecdote:

“The Grand Augur, in his ceremonial robes, approached the shambles and thus addressed the pigs: ‘How can you object to die? I shall fatten you for three months. I shall discipline myself for ten days and fast for three. I shall strew fine grass, and place you bodily upon a carved sacrificial dish. Does not this satisfy you?’

Then, speaking from the pigs’ point of view, he continued: ‘It is better, perhaps, after all, to live on bran and escape the shambles. . . .’

‘But then,’ added he, speaking from his own point of view, ‘to enjoy honour when alive one would readily die on a war-shield or in the headsman’s basket.’ So he rejected the pigs’ point of view and adopted his own point of view. In what sense, then, was he different from the pigs?”

I much fear that the evolutionists too often resemble the Grand Augur and the pigs

מי אני » מיטוואך פעברואר 15, 2023 8:55 pm

· #517070
דאס איז וואס א חשוב'ער מיטגליד האט מיר געפרעגט אין אישי וואס האט א שייכות צום נידון ונושא האשכול (איך שטעל עס דא ארויף ברשותו):
חשוב'ער מיטגליד
כ'האב פונקט געהאט א שמועס מיט איינעם איבער האמאסעקסוליזם און אידישקייט. איך האב געטענה'ט אז איך גלייב נישט אז אויב איז דא גן עדן און גיהנום וועט אזא מענטש גיין אין גיהנום. ווייל ווי קען מען האבן א תביעה אויף איינעם וואס דו האסט אליין באשאפן מיט אזעלכע נטיות? זאגט מיר יענער אז למעשה אין תורה שטייט דאך קלאר מות יומת.

איז וואס איז טאקע פשט? איז דא עפעס א מינימאלע הסבר אויף דעם? ווי קען מען באשאפן איינעם מיט א אזא נטיה און אים הרג'ענען אויב ער איז עובר דערויף?
פאלגענד איז וואס כ'האב אים גע'ענטפערט:

ס׳איז א קנאקעדיגע קשיא און גייט אריין אינעם פעלד פון וואו מ׳דארף עוסק זיין באפּאלאדזשעטיקס איבער די אומעטישע ציוויי התורה (ארומגערעדט און עטליכע פלעצער בתוך האשכול שלי וכאן ועוד מקומות).

אין די פאל וואלטן למשל די מער קאנסערוואטיווע גענויגטע אפאלאגעטיקער געזאגט אז עס איז נישט זיין נטייה וואס איז די חטא - עס איז זיין אקט פון אויספירן זיין נטייה וואס איז די חטא. און דאס איז טאקע זיין פערזענליכע נסיון מיט וואס ער דארף זיך מתמוקד זיין זיין גאנץ לעבן. זיי וואלטן דאס קאָמפּעירד (און טאקע אַן עקסטרעמע קאָמפּעריסאן) צו איינער וואס איז ל״ע געבוירן מיט פּעדאפיליק נטיות ותאוות. דאס איז נישט קיין חטא ווי לאנג ער ברענגט דאס נישט ארויס לפועל. (דאס זעלבע לגבי אזא דעקסטער פסיכאפּאט וואס איז באשאפען געווארן מיט אַן הנאה פון רציחה. וכדומה.)

מיט דעם קען מען (עכ״פ אביסל) פארענטפערן די תלונה אז ״ווי אזוי באשאפסטו א מענטש מיט אזעלכע נטיות און דערנאך שטראפסטו אים דערויף?״ וכהגמרא בברכות לב. מיינענדיג, אויב האסטו נישט די ספעציפישע קשיא אויף מענטשן וואס ווערן באשאפן אלס פּעדאפילס וכנ״ל, קענסטו נוצן דעם פּאראדיים דא אויך.

אגב, לפי מיין גאנצע טעזע אינעם דערמאנטן אשכול, אז ג-ט טוהט נישט ״דירעקט״ באשאפן אא״וו, און דאס אלעס איז במקרה ובהכרח במיעוט אנשים ע״י ומחמת החומר, איז די קשיא לכאורה נאך שוואכער: דאס גייט זיין בהכרח ביי א מיעוט (פונקט אזוי ווי מ׳פארשטייט דאס פון א ריין נאטורטליסטישע מבט) און אז ס׳איז דא דארף זיך דער מתמקד זיין דערמיט. פונקט ווי איינער וואס ווערט ל״ע געבוירן א בעל מום, וואס איז אויך נישט ״דירעקט״ מה׳ און איז פשוט ביי א מיעוט בהכרח מחמת החומר, דארף זיך נעבעך מתמקד זיין דערמיט בהעולם החומרי וואס גייט לפי די געזעצן וואס ג-ט האט (בלשון מושאל) אוועקגעשטעלט וואס איז דאך נישט בהתאם מיט זיין גוף עם מומו. דא דארף זיך דער האָמאָסעקשועל מתמקד זיין מיט די געזעץ פון איסור משכב זכר וואס איז נישט בהתאם מיט זיין גוף.

וואס בלייבט נאך יא שווער איז אויף דעם עצם ציווי פון איסור משכב זכר (אפילו בלא עונשים). אין דעם איז דאך דאס נישט דומה צו פּעדאפיליע, וואס שעדיגט א צווייטן וממילא איז עס פארשטענדליך אז עס איז מאראליש אומריכטיג, משא״כ משכב זכר? א שוואכע תירוץ דערויף קען מען געבן אז (אולי) אין יענע עפאכע איז דאס געווען א שטערקערע threat צום סאָשׁעל אָרדער, וממילא איז דאס געווען שטרענגער. כהיום וואס מען פארשטייט אז דאס איז נישט קיין פראבלעם איז טאקע יעצט על הכלל כולו ״קאָנוויניענטלי״ טאקע נישטא קיינע עונשים מבי״ד (מן התורה) דערויף.

אבל, כמובן, מידי אפולוגטיקה לא יצאנו.

אז מ׳רעדט שוין, איז ווי איך האב דערמאנט איז די דריטע ארטיקל אין אט די סעריע על הרעות, אַן ארטיקל וואס רעדט ארום איבער מציאות הגיהנום במשנתם של הרמב״ם והרלב״ג. וואס מיינסטו איז די מסקנא דערפון?… 😉

אגב, עיין כאן.
חשוב'ער מיטגליד
כ'פארשטיי טאקע אז לויט דיין טעזע קומט נישט עכט אריין דער פראגע. (איך האב נישט אקצעפטירט אינגאנצן דיין טעזע, דערווייל. איך פארשטיי נאכנישט פונקט וויאזוי מ'קען גלייבן אין א גאט און אין חידוש העולם אן וואס ס'זאל זיין האבן א קשר.)
יא יא. דער רמב"ם אליין מוטשעט זיך טעקניקעלי דערמיט במו"נ ח"ב פי"ח, ווי איך האב צוגעברענגט. (וידוע אז עס זענען דא וואס האלטן, ווי דר. ליִאוׂ סטראַוּס, אז דער רמב"ם האט באמת יא געהאלטן פון קדמות.)
חשוב'ער מיטגליד
איך שטעל מיך פאר אז דער מסקנה פונעם ארטיקל איז אז (צו מיין באדויערן...) גן עדן- גיהנום איז נישט למעשה. ס'איז צו א ''מיסטישע'' געדאנק אז דער רמב"ם זאל עס קענען צולאזן כפשוטו 😂
😉
וידעתי גם ידעתי וואס דער רמב"ן שרייבט איבער דעם רמב"ם'ס שיטה דערין בשער הגמול.

כרם זית » מיטוואך פעברואר 15, 2023 11:58 pm

· #517086
Re: א נחמה פאר א צעבראכענעם אבל - וועקער 18
שפתים ישק.

מ'קען צולייגן אז די צוי התורה איז דירעקט פאר איינער וואס האט נישט די נייגונגען, צי אפילו איינער וואס איז ביי, וועלכער קען זיך באהערשן. צי מטעם שלא לבטל מפריה ורביה כדברי ר''י החסיד הידועים, צי מטעם האב''ע שם אז דאס איז קעגן סאציאלע נאָרמע. אָבער איינער וואס קען זיך באמת נישט באהערשן דאן ילך למקום שאין מכירים אותו ויעשה מה שלבו חפץ. איי די שטראף בידי שמים ביום הדין? אויף דעם וועט ער אפגעבן דין וחשבון ואונס רחמנא פטריה.

כ'מיין אז כגון דא קען מען ניצן דער רמב''ם'ס ווערטער אז 'התורה על הרוב ידבר'.

פארשטייט זיך אז לפי דברי וועט אבער נישט זיין קיין מקום צו סעלעבאטירן, וכדברי הגמרא ילך למקום שאין מכירים אותו.
.

מי אני » דאנערשטאג פעברואר 16, 2023 12:20 pm

· #517115
לגבי מטרת העונש וקשרו לבחירה חופשית רעדט דר. גרעג קאַרוּסאָ ארום איבער דעם אז אויב נעמט מען נישט אָן בחירה חופשית קען מען דאך נישט מעניש זיין מכח א ‏רעטריבּיוּטיסט מהלך. דאס באדייט דאך אז עס ״קומט זיך אים״ די עונש, בשעת טאמער איז נישטא קיין בחירה איז דאך ער נישט בעצם ״שולדיג״. ווידעראום נוצן א קאנסעקווענטשעליסט מהלך וואו עס איז א דיטערענט למען ישמעו וייראו, ברענגט אנדערע פראבלעמען ווי למשל אז מ׳קען אויך מעניש זיין אַן אומשולדיגער נקי כדי אויפצוטוהן בעד הכלל (הגם אז מ׳קען אויף דעם לכאורה ענטפערן אז ווען עס איז סיי מכח שפעטערע בּענעפיטן בעד הכלל, צוזאמען מיט דער וואס האט דאס למעשה געטוהן, אפגעזעהן אין שולד, קען מען דאס יא טוהן). ער פאר זיך האלט אז עס איז פשוט כדי לסלק נזק, און ווענדענדיג זיך טאקע אין ווי הארב די היזק איז.

Tachlis » דאנערשטאג פעברואר 16, 2023 12:37 pm

· #517117
מי אני
לגבי מטרת העונש וקשרו לבחירה חופשית רעדט דר. גרעג קאַרוּסאָ ארום איבער דעם אז אויב נעמט מען נישט אָן בחירה חופשית קען מען דאך נישט מעניש זיין מכח א ‏רעטריבּיוּטיסט מהלך. דאס באדייט דאך אז עס ״קומט זיך אים״ די עונש, בשעת טאמער איז נישטא קיין בחירה איז דאך ער נישט בעצם ״שולדיג״. ווידעראום נוצן א קאנסעקווענטשעליסט מהלך וואו עס איז א דיטערענט למען ישמעו וייראו, ברענגט אנדערע פראבלעמען ווי למשל אז מ׳קען אויך מעניש זיין אַן אומשולדיגער נקי כדי אויפצוטוהן בעד הכלל (הגם אז מ׳קען אויף דעם לכאורה ענטפערן אז ווען עס איז סיי מכח שפעטערע בּענעפיטן בעד הכלל, צוזאמען מיט דער וואס האט דאס למעשה געטוהן, אפגעזעהן אין שולד, קען מען דאס יא טוהן). ער פאר זיך האלט אז עס איז פשוט כדי לסלק נזק, און ווענדענדיג זיך טאקע אין ווי הארב די היזק איז.
מ'קען אויך זאגן אז עונש איז א רעזאלט פון א עבירה אזויווי ווען איינער לייגט אריין זיין הענט אין פייער כאפט ער א ברי אפי' ער האט גארנישט געטון שלעכט די זעלבע מיט א עבירה די עונש איז א פועל יוצא פון די עבירה נישט ווייל ער האט געטון עפעס שלעכט נאר ווייל די מעשה ברענגט אזעלכע רעזאלטס

מי אני » דאנערשטאג פעברואר 16, 2023 1:14 pm

· #517119
Tachlis
מי אני
לגבי מטרת העונש וקשרו לבחירה חופשית רעדט דר. גרעג קאַרוּסאָ ארום איבער דעם אז אויב נעמט מען נישט אָן בחירה חופשית קען מען דאך נישט מעניש זיין מכח א ‏רעטריבּיוּטיסט מהלך. דאס באדייט דאך אז עס ״קומט זיך אים״ די עונש, בשעת טאמער איז נישטא קיין בחירה איז דאך ער נישט בעצם ״שולדיג״. ווידעראום נוצן א קאנסעקווענטשעליסט מהלך וואו עס איז א דיטערענט למען ישמעו וייראו, ברענגט אנדערע פראבלעמען ווי למשל אז מ׳קען אויך מעניש זיין אַן אומשולדיגער נקי כדי אויפצוטוהן בעד הכלל (הגם אז מ׳קען אויף דעם לכאורה ענטפערן אז ווען עס איז סיי מכח שפעטערע בּענעפיטן בעד הכלל, צוזאמען מיט דער וואס האט דאס למעשה געטוהן, אפגעזעהן אין שולד, קען מען דאס יא טוהן). ער פאר זיך האלט אז עס איז פשוט כדי לסלק נזק, און ווענדענדיג זיך טאקע אין ווי הארב די היזק איז.
מ'קען אויך זאגן אז עונש איז א רעזאלט פון א עבירה אזויווי ווען איינער לייגט אריין זיין הענט אין פייער כאפט ער א ברי אפי' ער האט גארנישט געטון שלעכט די זעלבע מיט א עבירה די עונש איז א פועל יוצא פון די עבירה נישט ווייל ער האט געטון עפעס שלעכט נאר ווייל די מעשה ברענגט אזעלכע רעזאלטס
יא יא. דאס האב איך געשריבן אינעם צווייטן ארטיקל, ובפרט עפ״י א מער ראציאנאלע ״נאטורליכע״ סארט עונש וואס זענען פשוט עפ״י מקראי הטבע און נישט ״דירעקט״ מהקב״ה. ועיין באור ה׳ (מאמר ב כלל ה פ״ג ופ"ה) שציינתי שם.

‏
כרם זית
מ'קען צולייגן אז די צוי התורה איז דירעקט פאר איינער וואס האט נישט די נייגונגען, צי אפילו איינער וואס איז ביי, וועלכער קען זיך באהערשן. צי מטעם שלא לבטל מפריה ורביה כדברי ר''י החסיד הידועים, צי מטעם האב''ע שם אז דאס איז קעגן סאציאלע נאָרמע. אָבער איינער וואס קען זיך באמת נישט באהערשן דאן ילך למקום שאין מכירים אותו ויעשה מה שלבו חפץ. איי די שטראף בידי שמים ביום הדין? אויף דעם וועט ער אפגעבן דין וחשבון ואונס רחמנא פטריה.

כ'מיין אז כגון דא קען מען ניצן דער רמב''ם'ס ווערטער (במו״נ ח״ג פל״ד) אז 'התורה על הרוב ידבר'.

פארשטייט זיך אז לפי דברי וועט אבער נישט זיין קיין מקום צו סעלעבראטירן, וכדברי הגמרא ילך למקום שאין מכירים אותו.
הרב דר. מיכאל אברהם שרייבט:
חשבתי פעם לגבי ההומוסקסואליות שרבים מתחבטים כיום בשאלה האם יש מכניזם הלכתי-פרשני שיכול להצדיק היתר הלכתי ליחסים הומוסקסואליים. על פניו נראה שאין, שכן מדובר באיסור שכתוב במפורש בתורה (דבר שהצדוקים מודים בו). אבל כפי שכתבתי כאן פעם, דווקא ר"מ פיינשטיין שבא להחמיר עם ההומוסקסואלים יכול להוות בסיס לשיקול כזה. הוא כותב (אגרות משה או״ח ח״ד סימן קטו (ועיין באהע״ז ח״ד סימן קיג)) שהקב"ה לא מציב בפני אנשים אתגר שלא יוכלו לעמוד בו, ולכן ברור לו שלא מדובר בטבע אלא ביצר הרע. הוא אמנם בא להחמיר עם התופעה, אלא שאם הוא צודק זהו גופא בסיס אפשרי לשינוי במהופך: אם השתכנענו שההומוסקסואליות היא טבע ולא יצר (לפחות בחלק מהמקרים), או אז המסקנה היא שהתורה לא אוסרת אותה על אנשים כאלה (שהרי לפי הנחתו היא לא דורשת מאדם משימה שלא יוכל לעמוד בה). מה שהיא אסרה הוא רק יחסים ככאלה בין אנשים שזה לא טבעם (או לפחות כאלה שיש להם אופציה אחרת, כמו בי-סקסואלים).
‏דא האט @חדשים געשריבן לגבי שמשון הגיבור׳ס בחירה:
חדשים
אני כשלעצמי פארשטיי נישט בכלל וואס עס מיינט ”בעל בחירה” און וועגן דעם קען איך נישט אריינרעדן. איך האב נאר געמאכט אין באלד די אלע ווערטער וואס די רד”ק שרייבט אז די אלע זאכן וואס שמשון האט געטון איז געווען פשוט ווייל דער אייבירשטער האט אזוי געוואלט און ער איז געווען די פאפעט אויסצופירן די פלאן. קען זיין פון דא האט ער גענומען אז ער האט נישט געהאט קיין בחירה.

וואס איך פארשטיי נישט איז, אלעס וואס א מענטש טוט איז דאך די אייבירשטענס פלאן? נאכדעם וואס ער איז געגאנגען נאך זיינע תאוות און ער האט שאדן געמאכט כוונתו האלהית, איז דאס נישט געווען מידיעת האל? בקיצור, איך פאר אריין אין די ידיעה ובחירה דיון וואס איך בין נישט קלאר. אבער איך זע אז די רד”ק וויל עס עפעס אפטיילן. קודם איז געווען אלעס די אייבירשטענס פלאן און שמשון האט געמוזט אזוי טון אבער נאכדעם איז הפסיד כוונתו האלקית שהיה רצון הא-ל. איך פארשטיי נישט ווי רצון האל שטעלט זיך אפ, אפשר מי אני קען עס מסביר זיין.
דאס רירט אָן אויפ׳ן באקאנטן מי השילוח בפ׳ פנחס און אנדערע לגבי הקשר בין חטא וידיעת הקב״ה.

כמובן גייט דאס נישט אין איינקלאנג מיט׳ן רלב״ג׳ס מהלך בידיעת ה׳, וואס איך האב דערמאנט אינעם ערשטן ארטיקל אז אין ידיעת הקב״ה מגעת אל הפרטיים באשר הם פרטיים. און דאס איז אזא סארט.

‏@שמן למאור ענטפערט דארט טאקע מיט מהלכו של הרמב״ם:
שמן למאור
מען קען זיך נישט מישן אין ידיעה-בחירה, מען פארשטייט עס סייווי נישט. מיר גלייבן (יא?) אז דאס אז די באשעפער האט שוין אלעס געוויסט פון פריער, איז נישט קיין סתירה מיטן זאגן אז ער האט געהאט א בחירה. די באשעפער האט אזוי צוגעפירט אבער ער האט למעשה געוועלט. אט דאס איז די פראבלעם מיט ידיעה ובחירה. ואכמ"ל.
‏(לגבי גיור והשלכותיה לגבי חתנות האב איך דאס טאקע אביסל דערמאנט אינעם אשכול @חדשים דערמאנט דארט.)
בלאט: 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12