☕ קאווע שטיבל — ארכיוו
הויפט זייט » פארברענגען » מייסטערווערק » א נחמה פאר א צעבראכענעם אבל - וועקער 18

א נחמה פאר א צעבראכענעם אבל - וועקער 18

571 פאסטס אין ארכיוו · אשכול #14480
בלאט: 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12

ברוינשטיין » דאנערשטאג יאנואר 13, 2022 1:46 pm

· #491583
Re: א נחמה פאר א צעבראכענעם אבל - וועקער 18
מי אני
עס איז אויך מערקווידיג אינעם שמועס צוצוצייכענען צום מאמר העולם, ״אויב די וועלט וואלט געווען פּערפעקט וואלט עס נישט געווען פּערפעקט.״


וואס הייסט?

Sent from my SM-A125F using Tapatalk

מי אני » דאנערשטאג יאנואר 13, 2022 3:01 pm

· #491591
‏
ברוינשטיין
מי אני
ער מאכט א חילוק צווישן 4 סארטן טעאדיסיס:

‏1). יוּניווערסאליסט - וואס די הנחות דערפון וואלטן אפילו אטעאיסטן אָנגענומען [צב״ש אז די טוב פון בחירה חופשית איז מער ווי די רע פון די צער בעולם; דאס דערמאנט נישט בעצם ״ג-ט״ אין די הנחה]
אטעאיסטן גלויבן אין בחירה חופשית?

עס מיינט צו זאגן אז די פילאזאפישע חקירה איבער בחירה חופשית פאר זיך, פועל ונפעל אא״וו, איז אפגעזונדערט פון טעאיזם; מ׳קען עס מקשר זיין פארשטייט זיך אבער דאס פאר זיך אליינס האט נישט צו טוהן מיט טעאיזם. מיינענדיג, אויב איינער נעמט אָן בחירה חופשית איז נישט מוכרח אז ער איז א טעאיסט - ער קען נאך אלס זיין אן אטעאיסט. וכן להיפך: אויב איינער איז אן אטעאיסט איז נישט מוכרח אז ער איז קעגן בחירה חופשית.
‏
ברוינשטיין
ווי אויך פארשטיי איך נישט די חשבון אז די טוב פון בחירה חופשית איז מער פון די צער בעולם, אפשר איז ער מסביר מער באריכות אין ענגליש, אבער ס'איז מיר שווער צו ליינען ענגליש אויף אזאנע קאמפלעצירטע טעמעס.
די טענה איז, אָננעמענדיג בהנחה בחירה חופשית, אז די געדאנק און מושג פון געבן און אז עס זאל זיין אז מענטשן האבן דאס פרייהייט פון בוחר זיין בחפשי אין וואס זיי ווילן, וממילא דאס מעגליכקייט פון בוחר זיין מדעת עצמם אינעם טוב, וועגט איבער די שאדן וואס קען ארויסקומען דערפון ווען זיי זענען בוחר ברע לזולתם. פארשטייט זיך אז מ׳קען זיך דינגען אויף דעם אבער (עכ״פ אויבן-אויף) איז עס ראציאנאליש צו האלטן אזוי.

דאס פירט אריין:
ברוינשטיין
מי אני
עס איז אויך מערקווידיג אינעם שמועס צוצוצייכענען צום מאמר העולם, ״אויב די וועלט וואלט געווען פּערפעקט וואלט עס נישט געווען פּערפעקט.״
וואס הייסט?
והיינו, אויב וואלט עס געווען פּערפעקט בזה אז עס איז נישטא קיין רע וואס אונז מענטשן קענען לינדערן [מרצונינו בבחירתינו], איז דאך דאס אליין, לפי סברא זו, א חסרון אינעם בריאה.

מי אני » דאנערשטאג יאנואר 13, 2022 9:15 pm

· #491620
עס איז אינטרעסאנט צו באמערקן אז דר. דוד בערגער האלט אז הגם דער רמב״ן טוהט ״בּלוּרן״ ד״די חילוק צווישן ״טבע״ און ״נס״, ״השגחה״ במשנתו, און אז די גאנצע טבע איז ״נסים נסתרים״ און עפ״י א דירעקטע פעולה פון הקב״ה (עכ״פ פאר אידן), איז אבער דאך:
Nevertheless, Nahmanides was forced by the Bible, the halakhah, and intuitions influenced by philosophy or common sense or both, to recognize that natural law often does operate — even for Jews and probably even for the Jewish collective. Consequently, a careful examination of the totality of Nahmanides’ comments on this issue reveals nature in operation ninety-nine percent of the time, and it is perforce nature without providence, since “natural,” indirect providence is a contradiction in terms. Nahmanides’ world is therefore exceptionally — extraordinarily — naturalistic precisely because of his insistence on the miraculous nature of providence

ווי אויך איז די ״נסים נסתרים״ אין די קאנטעקסט פון שכר ועונש. ער טענה׳ט אז דאס איז וואס דער רמב״ן מיינט בדברים (יא יג) לגבי הבינונים:
ודע כי הנסים לא יעשו לטובה או לרעה רק לצדיקים גמורים או לרשעים גמורים אבל הבינונים כדרך מנהגו של עולם יעשה בהם טובה או רעה כדרכם וכעלילותם


און עס איז טאקע אינטרעסאנט צו ציטירן לשון הרמב״ן בפ׳ וירא (בראשית חי יט):
כי ידיעת השם שהיא השגחתו בעולם השפל היא לשמור הכללים וגם בני האדם מונחים בו למקרים עד בא עת פקודתם אבל בחסידיו ישום אליו לבו לדעת אותו בפרט להיות שמירתו דבקה בו תמיד לא תפרד הידיעה והזכירה ממנו כלל כטעם לא יגרע מצדיק עיניו (איוב לו ז) ובאו מזה פסוקים רבים כדכתיב (תהלים לג יח) הנה עין ה' אל יראיו וזולת זה.


ועיין לעיל שהבאתי הרמב״ן במענה אליהוא בענין זה. דר. בערגער איז מסביר אז די חילוק בין הרמב״ן והרמב״ם איז אז להרמב״ן זוכה צו זיין צו דביקות, וממילא השגחה ושמירה, איז ל״ד דורך שכליית וכהרמב״ם, נאר דורך שמירת המצות און זיין א חסיד. ווי אויך אז עונש הרשעים האמתיים איז יא דירעקט וכעין נסי נגלה ודלא כהרמב״ם אז זיי זענען אויך נעזב למקרים און דאס איז דער עונש. ווי אויך איז לפי הרמב״ן די השגחה ושמירה וכו׳ להחסיד הדבוק, השכר, יא ״דירעקט״ מהקב״ה און נישט נאטורעליסטיק.

הרב דר. לודוויג שטיין האט געהאלטן אז שיטת הרמב״ן בהשגחה וידיעת ה׳ איז כעין שיטת הרלב״ג (בן בתו לקצת).

***

עס איז מערקווידיג צו ציטירן די ווערטער פון פראפעסאר ישעיהו ליבוביץ:
The whole of natural reality is religiously irrelevant — “the world pursues its course”... God is not revealed in natural reality, and the claim of “God’s hand” in a natural event bears traces of pantheism or polytheism... No meaning should be sought in history that, like nature, is meaningless... and no religious aura should be attached to the course of history

מי אני » פרייטאג יאנואר 14, 2022 10:35 am

· #491653
ולגבי זאגן אז די רעות זענען מכח עונש שרייבט דר. דערק פּערעבּוּם:
Another traditional theodicy that potentially requires libertarian free will is that God brings about or allows evil as punishment for sin. Now no feature of hard determinism per se rules out a deterrence theory or a moral education theory of punishment, but retributivism, as it is usually conceived, would be precluded. What is lost as a result? It is implausible to think that in William Rowe’s example, the five-year-old girl deserves to be punished by being raped and beaten by virtue of anything she has done. Does an ordinary person, never having committed a serious crime, and who is not in any other respect an extraordinary sinner, deserve to suffer from a lengthy, painful, and fatal disease as punishment for the wrongs he has done? Our judicial system would regard punishment of this sort for serious crimes as monstrous. Imagine if we were to punish murderers by inducing such suffering – who would find that conscionable?

Someone might reply that because each of us deserves an eternity of torture, a fortiori each of us also deserves suffering of this sort. But because it is doubtful that anyone genuinely understands why we all might deserve punishment of this degree as a matter of retributive justice alone, this line of thought does not promise a plausible theodicy. Let me emphasize that even thinking of ordinary people as deserving a long and painful disease, for example, would constitute a serious revision in our moral practice, for in that practice, sympathy without reservation is the appropriate response


***

דאס איז ווי אזוי דר. אבי שׂגיא איז מסביר דר. אליעזר גולדמן׳ס געדאנק אז ״טוב״ בנוגע הקב״ה באדייט נישט ״מאראליש גוט״ ווי איידער ״פּערפעקשאן״:
The starting assumption of the theodicean discourse is God’s characterization as a good God. Since God is perceived as morally good, an evil reality is perceived as a contradiction to God’s existence. In this discourse, the good is apprehended as a “common attribute” of God and humanity, and this partnership enables the theodicean discourse. Goldman, however, argues that the good is not necessarily a common feature:

When we speak of a red house, a red book, red wine, and so forth, the term “red” appears as a common attribute of various objects... By contrast, when we speak of a good book, a good cobbler, or a good teacher, the attribute leading us to claim that a particular one is good is different in each case. The term “good” is evaluative. In each of the contexts we use it, we assume a criterion that we generally use in that particular context and serves us to evaluate objects or actions positively or negatively. The use of the term “good” in two different contexts does not prove that we are using the same criterion in both cases

This analysis attests that the shared component of these modes of use in the term “good” is merely formal and therefore entirely empty: “good” is an expression of judgment and evaluation but not necessarily moral judgment and evaluation. What, then, is the meaning of the term good in regard to God? Is it a moral evaluation? Goldman answers: “In the context of metaphysical methods used by classic theologians, the term [good] was intended as some kind of unique metaphysical perfection in God. Classic theology always stresses the metaphorical character of the term ‘good’ in reference to God”. Indeed, the use of the concept good in the sense pointed out by Goldman is prominent already in Platonic tradition: good is self-containment and independence from external elements. Plato formulates this as follows: “The good differs from everything else in a certain respect . . . A creature that possesses it permanently, completely, and absolutely, has never any need of anything else; its satisfaction is perfect.”

This analysis, however, does not entirely undermine the theodicean discourse because religious traditions in general, and Jewish ones in particular, abound with moral value statements about God. Even if Greek tradition and classic theology used “good” concerning God as denoting perfection and wholeness, we could still claim that religious traditions use “good” concerning God in its common moral denotation. To reject this option, Goldman engages in a series of moves. First, if we do indeed adhere to the language of Jewish tradition, assigning God only the quality of moral goodness would not fit the tradition itself:

This is a matter of choosing the convenient verses. Other descriptions could be cited— “jealous and vengeful” “full of wrath” “puts no trust in his servants”— showing an entirely different attitude of the Creator to his creatures. A suitable choice of biblical verses could even support a description of a cruel despot that Christians and liberal critics sometimes wish to present as the prophets’ description of God

און ווי אזוי ער איז מסביר הרב דר. י״ד סאלאווייטשיק׳ס מהלך אין שאצן א טעאדיסי:
the criterion for evaluating the metaphysical theory is not the measure of its rationality or sophistication, but its ability to respond to true human needs. Its acceptance is contingent on its therapeutic powers, its “remedial energy.”

און דאס איז ווי אזוי ער איז מסביר דר. דוד הרטמן׳ס מהלך:
In this text, Hartman lays the foundation for what will become a dominant element of his philosophy — the test of theodicy is not theoretical but practical. Theodicy cannot provide an absolute speculative solution to the problem of evil in the world; its ability to provide an answer is contingent upon the particular disposition of those who need it. Theodicy, then, has a socio-political rather than a metaphysical role. Hartman illustrates this approach with an analysis of various solutions that Maimonides proposes for suffering and pain. In his view, Maimonides was aware of the socio-political role of theodicy. Therefore: “In addressing the sufferer, one must be sensitive to the specific needs of the person in question. Because Maimonides [in the “Epistle to Yemen”] is trying to comfort and encourage a suffering community, he uses multiple models and suggestions directed at the different types of people comprising his audience.” This functional perception of theodicy enables Hartman to make two moves. The first is to explain the existence of a tradition endorsing theodicy in Judaism, and the second is to dismiss the metaphysical value of this approach and reexamine it. His conclusion is that theodicy is a cognitive answer to the problem of evil, whose sole test is the measure of its acceptance:

A constant gap between our perception of our relationship to a personal God and the reality of the world that we believe He created and rules is liable to give rise to repeated frustration. The question then is: How long can any attempt to cope with the frustration succeed in containing it? How long is it before we decide that the relationship no longer exists or that it is not worth having? To this question there is no single universal answer applicable equally to all human beings

Hartman can now argue that the various rabbinic responses to suffering, relating to it as “chastenings of love” or calls to repentance, can hardly be considered decisive answers to this question. In principle, we can hardly predict what response will comfort a suffering soul, and this is a matter contingent on the difference between human dispositions:

Some find the unpredictable dimensions of reality to be [so] overwhelming... For them, suffering is bearable if it results from the limitations of finite human beings, but it becomes terrifying and demonic if it is seen as part of the scheme of their all-powerful Creator. Others would find life unbearably chaotic if they could not believe that suffering, tragedy, and death were part of God’s plan for the world feeling that there is meaning and order in the world and that God in His wisdom decided to terminate the life of their loved ones makes their tragedy bearable

This approach continues the programmatic line that Soloveitchik had set originally, but is expressed more coherently in Hartman’s thought. From a pragmatic-empirical vantage point, the traditional theological discussion of the problem of evil is merely a “disruption,” since human beings do not opt for faith (or the alternative) as a function of theological or theodicean propositions. We can handle evil only by shifting the center of gravity to a life of actual faith. Hartman speaks of this displacement as a transition from “philosophical theology” to “religious anthropology”. The crucial question is not the one bearing on theology and theodicy but the religious-existentialist question. In this discussion, the key issue is the person’s ability to go on believing when faced with evil, not the justification of God. In Hartman’s terms, the main question is not theodicy, but the modes of response to suffering

Existentialist faith assumes that, structurally, the relationship with God resembles human interactions. Human relationships are constantly tested and contingent on real events, as well as on the baggage borne by each individual. Individuals have expectations from God, and relate to God as loving and just. The rift of evil casts doubts on the possibility of sustaining this view. People do not ask themselves whether God is right, but “how can I sustain commitment to a way of life predicated on God’s covenantal love and justice?” This question is doomed to remain open, since no universal, metaphysical single solution can provide answers to human distress

For Hartman, the practical-existential shift of the problem of evil and suffering is anchored in two mutually related considerations: one is human responsibility and freedom, and the other is covenantal theology. The theodicean view of suffering could hinder human readiness to act — if suffering, evil and pain are justified, why struggle against them?: “If we are to uphold the dignity implied by the notion of the covenant, with its full respect for ourselves as rational and moral beings, we must reject attempts to see all of nature and history as mediating God’s personal will”. This consideration is based both on the primary affirmation of human rationality and of our value as human creatures, and on the appropriate theology. The primary affirmation of human value is embodied in the refusal to adopt a disposition of constant guilt. This disposition is imperative for the endorsement of a theodicean view — if the God that is the cause of suffering and evil is right, human beings are guilty. Relentless guilt is a deep injury to a sense of worth, to the possibility of experiencing ourselves as free agents allowed to operate according to our own understanding. This theodicy, then, “in no way fits what we know about ourselves in reality”. In sum, a theodicy that justifies God humiliates human beings, affronts their dignity, their understanding of reality, and their freedom

In Hartman’s thought, this incongruence between human worthiness and a theodicean viewpoint conveys a deep incompatibility between theodicy and covenantal theology. Hartman’s philosophical endeavor is an attempt to reframe covenantal theology, which allows to present evil and suffering in religious-existentialist terms rather than in a theodicean context

Covenantal theology is based on the assumption that God and human beings act as partners entering a covenant — on the one hand, God as a personality, and on the other, the Jewish collective. Hartman clarifies in his analysis the meaning of this interpersonal partnership. The God of the covenant is not the “Aristotelian God” but a personality, meaning that causality categories are irrelevant: as a personality is multifaceted and unresponsive to this category, so is God

Similarly, the human partner also deserves dignity and respect: “the covenant encourages human dignity and initiative”. The covenant, wherein God enters into a partnership with human beings as creatures who are at once limited and free, is an affirmation of human existence in its finitude

Covenantal theology is based on a limitation of God’s role in the natural and historical world on the one hand, and on the imposition of responsibility on human beings on the other. The displacement of the burden of responsibility is evident, above all, in God’s removal from nature and history:

We do not have to seek a personal manifestation of God in the events of nature or of history. Suffering and human tragedy are not signs of divine rejection or punishment. God’s providential concern is manifested in the guidance provided by the Torah. God is present as a personal reality through the hearing of mitzvot

The meaning of this displacement implies a recognition of history’s and nature’s neutral character. Human beings are sovereign agents in history, and historical events are within the realm of human responsibility. The world has the regularity of nature, in which God never interferes. For Hartman, this approach is fully evident in Maimonides’ philosophy, which he analyzes at length. The neutralization of history and of nature is a full affirmation of reality: the only reality is immanent reality. It is neither justified by invoking a theodicy nor is it a stage in an eschatological outlook

מי אני » מאנטאג יאנואר 17, 2022 1:58 pm

· #491822
בנוגע די ״אנטי״-טעאדיסי מהלכים און טענות אז מ׳דארף בעיקר באטראכטן ״למעשה״ ווי אזוי צו באקעמפן און מינימיזירן צער ווי איידער דאס אריינקלערן אין די מעטאפיזישע ״פארוואס״ און ״ווי אזוי״, רירט דאס אָן אויפ׳ן פאזיציע פון נעגאטיווע יוּטיליטעריעניזם וואס לויטעט אז מ׳דארף זוכן צו מינימיזירן דאס צער על הכלל כולו ווי איידער צו מאקסימיזירן דאס תענוג ושמחה על הכלל כולו (דאס איז בפרט אין איר קאנסענט-בּעיסד ווערסיע וואו איך קוק בעיקר צו עלימינירן די צער מער ווי מאקסימיזירן סיי וואספארא תענוג ושמחה אויב איז עס אזא סארט צער וואס דער ליידענדער ל״ע וויל מסלק זיין אפגעזעהן פון שפעטערע גוטס וואס קען ארויסקומען דאדורך). די פאזיציע אליין האט אויך שוועריקייטן ווי פּראפעסאר ראדעריק ניניען סמאַרט האט גע׳טענה׳ט אז לפי״ז וועט אויסקומען אז איינער וואס האט די מעגליכקייט אויסצו׳הרג׳ענען (אָנע צער וברגע) דאס גאנצע מענטשהייט וואלט באדארפט אזוי צו טוהן, ווי אויך באדייט דאס א פּראָמאָרטעליסט מהלך ובפרט פאר זיינע דורות שפעטער [אנטינעטעליסט] (ועיין באשכול זו בזה).

אז מ׳רעדט שוין, זייענדיג א בחור האב איך געהאט געליינט דעם נאוועל טעמפּל פון מעטיוּ רייליִ. ווי רוב פון זיינע ביכער איז עס פשוט אן עקשאָן פילם אויף פּאפּיר; ״בחור׳יש״ מיט אלע מפורשים. די פּלאַט פון די מעשה איז אז עס איז דא א סארט באמבע וואס איז אריינגעפאלן אין צו די נישט ריכטיגע הענט, וואס די באמבע קען עקספּלאדירן א דריטל פון די וועלט׳ס מאסע און דאדורך אפ׳הרג׳ענען די גאנצע וועלט ווייל עס וועט ארויסגיין פון אָרבּיט (די סייענטיפיק עקיוּריסי דערפון איז נישט נוגע). און דער פּראטאגאניסט, דר. וויליאם רעיס, ווערט אריינגעשלעפט דערין דאס אפצוהאלטן. געדענק איך ווי איך האב דאס ביים ליינען געהאט געקלערט אז אולי איז דער וואס וויל דאס עקספּלאדירן צו אויסראטען דאס מענטשהייט מכל אולי גערעכט און טאקע מכח זה ווייל לבסוף איז ער מסלק עגמת נפש (עכ״פ טאמער בשעת מעשה וואלט עס נישט געווען מיט קיין עגמת נפש פאר קיינעם). איך האב געקלערט אז די אנטווארט דערויף איז אז דאס עצם עקזיסטענץ פונעם מענטשהייט איז אזא מין טוב אז׳ן דאס אפטוהן איז דאס׳ן מאקסימיזירן דאס גרעסטע רע וואס איז שייך וואס איז מער ווי אלע עגמת נפש וצער צאמגעשטעלט. דאס גייט סתם אזוי אין איינקלאנג מיט דר. עריק קאַלדעק׳ס טענה אז דאס׳ן הרג׳ענען איינעם איז מיניה וביה די גרעסטע צער וואס מ׳קען טוהן איינעם אפגעזעהן פון די טובה וואס קומט ארויס דערפון פאר אים דערנאך. הגם עס איז דאך דא דעם ״ועל כרחך אתה חי״ באבות פ״ד מכ״ב ופירש שם הרע״ב ״יש אדם מדוכא ביסורים ורוצה למות ואינו יכול״ ע״ש. אבער על הכלל כולו איז עס נישט אזוי און ווי עס שטייט טאקע אין איוב (ב ד) ״וכל אשר לאיש יתן בעד נפשו״.

ברוינשטיין » מאנטאג יאנואר 17, 2022 5:34 pm

· #491844
Re: א נחמה פאר א צעבראכענעם אבל - וועקער 18
מי אני
דאס גייט סתם אזוי אין איינקלאנג מיט דר. עריק קאַלדעק׳ס טענה אז דאס׳ן הרג׳ענען איינעם איז מיניה וביה די גרעסטע צער וואס מ׳קען טוהן איינעם אפגעזעהן פון די טובה וואס קומט ארויס דערפון פאר אים דערנאך. .


אנהויב זענט איר זייער שיין מסביר פארוואס עס קען יא זיין א טובה, איך וויל אויך הערן "פארוואס" עס איז דאס ארגסטע?

מי אני » מאנטאג יאנואר 17, 2022 6:38 pm

· #491860
אין די ווערטער פון דר. קאַלדעק וועמען איך האב צוגעברענגט:
He [R. N. Smart] also dispenses with the generally known fact that all people (with a few exceptions in extreme situations) like to live and would consider being killed not a benefit but as the greatest evil done to them

ולגבי זעלבסטמארד איז ווי הרב לאבין שרייבט:
ווי קען א מענטש גיין אין זיך שיסן? רוב מענטשן זענען גרייט צו דורכגיין געוואלדיגע צער, און וועלן דאך זיך נישט נעמען דאס לעבן. טראץ אלע צער האבן זיי עפעס א געוויסע רוח חיים.

לאמיר אייך מיטטיילן א בדידי הוי עובדא: מיט א צען יאר צוריק האב איך עוסק געווען אין ראטעווען א אידיש קינד וואס איז געווען אין א סכנה פון טויט שטראף. איך האב געברענגט צום עולם'ס אויפמערקזאמקייט די געשיכטע פון הירש ברוך, א אידישע נשמה פון לאנג איילאנד וואס האט זיך דערקייקלט צו זינד און געווען פארמישט אין א מארד געשיכטע און איז געווען אין א סכנה פון טויט שטראף. מיר האבן געשאפט דאס געלט פאר די גוטע אדוואקאטן וואס האבן אראפגענומען די סכנה פון טויט שטראף. ער זיצט לאנגע יארן אין א טורמע אין קאליפארניע.

איך האב בשעתו אסאך גערעדט מיט אים. ער פלעגט מיר רופן גאר אפט פון די טורמע און רעדן וועגן זיין קעיס און בעטן הילף. ער האט געבעטן אידישע ספרים און א קשר צו אידישקייט, און געזוכט אור אין זיין פינסטערניש. רעד איך אמאל מיט אים און איך דערצייל אים איבער איינער וואס איז באגאנגען זעלבסטמארד. זיין רעאקציע איז געווען גאר נעגאטיוו אויף איינער וואס נעמט זיך דאס לעבן. ווי קען א מענטש טון אזא זאך! עס איז אזוי סעלפיש! ברוטאל!

איך האב מיר נישט געקענט איינהאלטן און איך האב אים געפרעגט: אזוי פילסטו? די פארשטייסט נישט א מענטש וואס באגייט זעלבסטמארד? קוק דיר אן, די ביסטו אין דיין דרייסיגער יארן, פאר'משפט פארן לעבן אין די שרעקעדיגע טורמע. די ביסטו שטאקן אונטער די ערד אין א מאקסימום סעקיוריטי תפיסה. פארשפארט און איזאלירט אין ד' אמות מיט ווילדע מענטשן און פארברעכער? זיין ענטפער איז געווען: לעבן איז פיל מיט סופרייזעס. זאכן טוישן זיך. מען גייט נישט עס ענדיגן דאס לעבן וועגן יעצט איז שלעכט. אלעס טוישט זיך, נייע צייטן וועלן קומען... איך וויל נישט ענדיגן מיין לעצטע האפנונג. און איך האב די ליבשאפט פון מיין מאמע וואס האלט מיר ביים לעבן, ווי קען איך איר וויי טון? דיין געשיכטע ענדיגט זיך נישט פאר זיי ווען די גייסט. זיי בלייבן דא מיט די ברוכווארג! ווי קען מען דאס טון?

מי אני » מיטוואך יאנואר 19, 2022 9:41 am

· #492046
לגבי דאס אז חז״ל האבן ״זיך ארויסגעדרייט״ פון די פראבלעמאטישע מאראלישע ציוויים אין די תורה וכו׳ איז לערענט אפ דר. שמואל יאנקלוביץ דער עיקרים (מאמר ג פכ״ג) אז אט דאס איז (א חלק פון) די געדאנק פון תושבע״פ:
לפי שאי אפשר שתהיה תורת השי״ת שלמה באופן שתספיק בכל הזמנים, לפי שהפרטים המתחדשים תמיד בעניני האנשים במשפטים והדברים הנפעלים הם רבים מאד משיכללם ספר, על כן נתנו למשה בסיני על פה דרכים כוללים נרמזו בתורה בקצרה, כדי שעל ידם יוציאו החכמים שבכל דור ודור הפרטים המתחדשים.


***

דאס איז וואס דוד פּלאץ שרייבט בנוגע המעשה דהגעונים עם בני שאול: 📎 שאול.jpg

מי אני » מיטוואך יאנואר 19, 2022 7:20 pm

· #492115
לגבי די געדאנק פון "אנטי"-טעאדיסי און אז דאס'ן עוסק זיין דערין נעמט אוועק פון גיין בפועל קעמפן קעגן און פארמינערן די רעות, זאגט דר. מיכה גודמן אז דאס איז וואס דער רמב"ם וויל ארויסברענגען: רוב רעות זענען מחמת דער מענטש אליין און ער זאל עוסק זיין אין דאס'ן זיי פארמינערן (ולגבי זיך בנוגע סוג הג' של הרעות אויף א סארט בּוּדהיסט אופן פון נישט "וועלן" נאך און נאך; עכ"פ לעומת זיין רעאליטעט), ווי איידער אין אינטעלעקטשואלע חקירות און תשובות פון און אויף "היתכן?"

ובנוגע ווי אזוי ״השגחה פרטית״ גייט צו במשנתו של הרמב״ם שרייבט ער עפ״י ר׳ משה אבן תיבון והשם טוב אזוי ווי אונז האבן עס מסביר געווען (וואו ער דערמאנט פל״ב אינעם מו״נ און ווי אזוי עס איז נוגע להנידון):
The basic difference between the Torah’s and Maimonides’s view is the way in which providential care works. In the Torah, religious and ethical behavior is the basis for God’s involvement. For the Rambam, on the other hand, the criterion is human intellectual attainment. From Maimonides’s perspective, God does not distinguish between the righteous and the wicked, but rather between the wise and the foolish. The closer someone has come to reaching rational perfection, the greater is God’s providential concern for that person

Furthermore, reason is not just the cause of God’s involvement in a person’s life; it is also the medium through which one receives God’s providence. God saves the rational individual by penetrating his consciousness: “Providence is consequent upon the intellect and is attached to it” (Guide, 3:17)

How, then, is the work of providence accomplished? Not by preventing disasters from happening in the rational person’s vicinity. If, according to circumstances and the laws of physics, a particular building is “supposed to” fall down, it will. If meteorological conditions are such that a certain ship is going to sink at sea, it will sink. But God’s providence is manifested by preventing a person from deciding to enter the shaky building or board the doomed vessel. God does not uproot the laws of nature. Rather, He protects the wise through their minds

This concept of providence begs many questions. First, it does not stand up to the test of experience. We see in life that wise people are not immune from tragedies and disasters. In addition, the theory raises problems of consistency within the Rambam’s writings. By implying that God restricts the free choice of the enlightened individual in order to protect him from harm, the Rambam seems to be contradicting what he writes in other places: that God never interferes in human decisions. Maimonides makes this claim when explaining Moses’s educational role after the Exodus from Egypt. Four hundred years of immersion in Egyptian paganism had left their mark on the Jewish people. The forty years in the desert were a kind of therapy that served to erase the fingerprints of idolatry. Maimonides asks why God needed to lead the people on such a long and arduous journey in order to free them from the after-effects of idol worship. Couldn’t He have simply performed a psychological miracle? Why didn’t He simply enter the Israelites’ souls and wipe out the remaining tendencies toward idolatry? Maimonides then lays down an important rule: God does not take away our free choice

A person’s consciousness is his autonomous realm. Within it, he alone is sovereign. Here is the textual problem: According to part 3, chapter 17 of the Guide, human consciousness is a domain in which God intervenes, whereas in part 3, chapter 32, it is not. We have here a “contradiction of the seventh kind,” which, as we discussed earlier, aims to conceal from the reader profound and sometimes radical ideas

Rabbi Moses Ibn Tibbon, a medieval commentator on the Guide, made one of the earliest attempts to resolve this contradiction. He understood part 3, chapter 17 not as saying that God interferes in our thought processes but rather that human thought processes themselves are our divine, providential protection. The wise man is protected from harm because he knows how to avoid getting into dangerous situations like unstable buildings and ships during storms. Reason, the godly part in each of us, is what protects us from harm. This naturalistic reading finds support in the next chapter [18] of the Guide

Just as vision protects one from stumbling on obstacles along the way, so reason acts as an inner eye guarding against danger. Someone who orders his life rationally, maintains his emotional equilibrium, doesn’t smoke, and eats in a healthy way is much less likely to be exposed to pain and suffering. The eyes of reason will protect him from many of life’s traps

Ibn Tibbon’s point is that rather than God protecting us, we protect ourselves. Our intellect, the godly within us, saves us from danger. This approach resolves the contradiction with part 3, chapter 32 of the Guide. Providence does not limit human freedom. On the contrary, it is a consequence of our choice to develop intellectually

However, Ibn Tibbon’s reading turns out to cause other problems. While his answer resolves the tensions between the chapters that we have seen so far (part 3, chapters 17 and 32), it contradicts what Maimonides writes in part 3, chapter 51, where he returns to the question of how God watches over the enlightened

Providence confers protection upon the enlightened one. On a battlefield, thousands may fall, but the perfect man will walk away safe and sound. This is clearly different from part 3, chapter 17, where the Rambam says that a wise man should stay out of dangerous situations. Part 3, chapter 51 claims that even if wise people place themselves in peril, they will be protected. This is a big problem for Ibn Tibbon’s naturalistic understanding of providence. Can one really argue that wise people who walk on to a firing range will be saved because they have learned rational techniques for dodging artillery shells? Naturalistic approaches to providence simply do not cover graphic, miraculous descriptions such as “a thousand shall fall at your side and ten thousand at your right hand, but they shall not come close to you. With your eyes you shall behold and see the recompense of the wicked.”

We seem to have reached an impasse. The idea of providence advanced in chapter 17, where God intervenes in human consciousness, contradicts the theory of freedom in chapter 34. The possible solution to this tension — full naturalization of providence — contradicts chapter 51, in which the enlightened are literally protected in extreme circumstances. What is the secret teaching about providence that these multiple contradictions conceal?

The key to resolving these contradictory ideas about providence lies in our earlier discussion of evil. It is not that the enlightened ones never encounter harmful events. Rather, they do not experience such incidents as being harmful. The thirst for knowledge of God frees them from dependence on this world; the spiritual life is their shield. People who love God with their whole being will enjoy total protection from the painful vicissitudes of this world

Absolute love of God saves a person from emotional dependence on anything else in the world. As we saw from Maimonides’s explanation of Job, much of our suffering is subjective. Job’s suffering ends when he stops experiencing the disasters of his life as disasters. Personal redemption comes from love of God. The more we love God, the more we will be freed from the pain and distress of this world. Providential protection, then, is a human cognitive achievement

מי אני » מוצ"ש יאנואר 22, 2022 7:37 pm

· #492426
איך האב געקלערט אז דאס וואס מ׳טרעפט ביי נחוניא חופר שיחין (יבמות קכא: ב״ק נ. ירושלמי שקלים פ״ה ה״א) אז מת בנו בצמא מחמת (תהלים נ ג) וסביביו נשארה מאד וכו׳ ע״ש, איז נישט דאס געדאנק אז בנו נענש ״מחמתו״, נאר אז בנו נענש מחמת חטאיו. אבער למעשה דאס אז נחוניא אליין, וואס זעהט דאס צו און האט צער דערפון, וממילא איז דאך דאס אויף אים אויך אַן עונש, די חלק העונש אויף אים איז אלס וסביביו השערה מאד.

מי אני » זונטאג יאנואר 23, 2022 8:12 am

· #492478
אין דעם שמועס איז אינטרעסאנט צוצוצייכענען צו וואס דער כוזרי (מאמר ה אות כ) (וואס נעמט יא אָן א ״דירעקטע״ סארט מהלך בשכר), אין זיין חילוק במעשים שהם טבעיים, מקריים, או בחיריים שציינתי, זאגט:
אַךְ טוֹבַת הַסִּבּוֹת הַמִּקְרִיּוֹת אֵינֶנָּה נִמְנַעַת מִן הָרָשָׁע, כָּל שֶׁכֵּן מֵהֶחָסִיד. וְטוֹבַת הָרְשָׁעִים הִיא בַּסִּבּוֹת הָהֵם הַמִּקְרִיּוֹת וְהַטִּבְעִיּוֹת, וְאֵין דּוֹחֶה לְרָעָתָם כְּשֶׁתָּבוֹא, אֲבָל הַחֲסִידִים יַצְלִיחוּ בַסִּבּוֹת הָהֵם, וְהֵם בְּטוּחִים מֵרָעָתָם.

און דער קול יהודה איז דארט מפרש: 📎 00B19D72-9E6C-465B-AA36-1C4C05C195EA.jpeg

***

‏דא [28:35-29:20] רעדט דר. ראַבּערט סאפּאָלסקי איבער דעם ווי אזוי פּריימעיטס ובע״ח זענען מעניש די קין פון אנדערע על חטא זולתם.

מי אני » מאנטאג יאנואר 24, 2022 2:08 pm

· #492644
לגבי די חילוק צווישן דעם לאגישן און דעם עווידענשאל פראבלעם פון שלעכטס זאגט דר. וויליאם לעין קרעיג אז די צוויי אליין זענען נכלל תחת דעם ״אינטעלעקטואלן״ פראבלעם פון שלעכטס. א צווייטע סוג לגמרי איז דעם ״עמאָשענאל״ פראבלעם פון שלעכטס וואו מ׳האט אַן עמאָשענאל פאראיבל קעגן א ג-ט וואס לאזט דאס צו וכו׳ רעגאַרדלעס צי ס׳איז דא אַן אינטעלעקטואלן ראציאנאלן אמתלא וכו׳ פאר דעם אלעם. דאס איז ענליך צו וואס אונז האבן אראפגעברענגט פון דר. גרעגארי גאנסעל און פון דר. ניק טראקאקיס; די חילוק צווישן דעם עקזיסטענשאל און טעארעטישע פראבלעמען דערין.
I have already said I think that most people who are suffering are not really experiencing an intellectual problem but rather an emotional problem. Now you might think to yourself at this point, well then why go through all of this intellectual material if it’s really not the problem. Well, two reasons, I think. First of all people think that their problem is intellectual, so by working through the responses to the logical and evidential problems of evil we can help them to see what the real problem is and treat their opinion with respect. But secondly I think that what I’ve shared with you this afternoon can be of tremendous help and encouragement when you yourself are called upon to endure terrible suffering

הגם ער זאגט אז דאס ווערט מחוזק ווען א מענטש גלייבט אין א ״פערזענליכע״ סארט ג-ט. אבער ווי אונז הא׳מיר געזאגט לפי הרמב״ם איז דאך דאס נישט אזוי.

ער פירט אויס אין דעם:
Paradoxically then, even though the problem of suffering is the greatest objection to the existence of God, at the end of the day, God is the only solution to the problem of suffering. If God does not exist then we are locked in a world filled with gratuitous and unredeemed suffering. God is the final answer to the problem of suffering


ער טענה׳ט אז אין די פראבלעם בכלל איז למעשה דער אטעאיסט דער המוציא מחבירו און אויף אים ליגט די ראיה אויפצוווייזן אז די רעות שטימען למעשה נישט לאחרי הכל מיט מציאות הא-ל. עס באדארף נישט צו זיין אז דער טעאיסט זאל דארפן מצדיק זיין ג-ט מער ווי דער אטעאיסט דארף אויפווייזן אז עס איז נישט שייך קיין שום סיבה אז ג-ט זאל דאס צולאזן. אויף די עווידענשאל פראבלעם איז דאס נישט אזוי שווער ווייל עס מאכט בעצם נאר א פּראַבּעבּעליסטיק ארגומענט. דר. קרעיג טענה׳ט אבער אז עס איז נוגע צו ביידע, הגם טאקע שוואכער צו די עווידענשאל ווערסיע.

ער ברענגט אויך ארויס אז טאמער נעמט מען אָן נמנע הנמנעות הייבט זיך דאך די (לאגישע) פראבלעם בכלל נישט אָן. דאס איז מכח דעם אז וויבאלד סתירות לגבי ג-ט זענען נישט קיין פראבלעם, ער קען דאך טוהן דאס לאגישע אומעגליכע, איז דאך טענה׳ן אז דאס׳ן זאגן די פראזן ״עס איז דא אַן אַמניפּאָטענט, אַמניבּענעוואלענט ג-ט״ מיט די פראז ״רעות עקזיסטירן״ איז א (לאגישע) סתירה איז דאך נישט קיין פראבלעם לגביו כלל וואו (לאגישע) סתירות זענען נישט קיין פראבלעם.

ס׳איז אויך אינטרעסאנט ווי ער שטעלט צאם (לשבר את האוזן) דאס געדאנק פון כאאס טעאריע מיט נסתרים דרכי ה׳ ומכח דעם מענטשליכע קאגניטיוו אומעגליכקייט דאס אלעס אויסצורעכענען. דאס איז ענליך צום טענה קעגן יוטיליטעריעניזם אין עטיקס, וואו די געדאנק איז צו ענדגילטיג מאקסימיזירן די מערסטע תענוג פאר די מערסטע מענטשן, ווייל אונז קענען מיר נישט אויסרעכענען די לאנג-טערמיניגע תוצאות פון אן אקט.

און ענליך צו וואס דר. גרעהעם אַפּיִ (אַן אטעאיסט) האט גע׳טענה׳ט, זאגט ער אויך אז מ׳דארף לייגן די (אפילו עווידענשאל) פראבלעם ביחס צו אלע עווידענס וואס דער טעאיסט האט שוין אויף מציאות הא-ל. און ער טענה׳ט עכ״כ אז די פראבלעם פון שלעכטס, וואס נעמט אָן אַן ״רע״ אלס עקזיסטירענד פון אַן אבּדזשעקטיוון שטאנדפונקט וממילא נעמט דאס שוין אָן אבּדזשעקטיוו מאראלישע ווירדן קעגן וועלכע די ״רע״ ווערט טאקע מוגדר אלס ״רע״, ווערט גאר א ראיה צו מציאות הא-ל אלס א סניף צום ארגומענט פון מאראליטעט - די ארגומענט טענה׳ט אז ג-ט איז דער גרונד פאר אבּדזשעקטיווע מאראלישע ווירדן.

ווי אויך איז די פראבלעם נישט אזוי שווער טאמער פארשטייט מען אז תכלית החיים/הבריאה (פון אונזער מבט) איז ידיעת ה׳ און נישט תענוג (האדם לא נברא אלא להתענג על ה׳). וממילא צער קען שטערן צו תענוג אבער ל״ד צו ידיעת ה׳ ודביקתו בו.

מי אני » מיטוואך יאנואר 26, 2022 10:00 am

· #492939
אין דעם גאנצן שמועס איבער מהו מטרת תפילה איז אינטרעסאנט צוצוצייכענען אז בדרך כלל ווען מ׳האט דורכגעפירט (סייענטיפישע) שטודיעס צו זעהן אויב תפילה העלפט בפועל פאר א נתפלל בעבורו מער ווי ווען מען איז נישט מתפלל עליו, האט מען נישט געזעהן קיין עפעקט אז דאס העלפט (ווען מ׳קאנטראלירט פאר די פסיכאלאגישע פיִליִנג וואס א מענטש באקומט ווען ער ווייסט מ׳קומערט זיך פאר אים און מען איז מתפלל בעבורו). (דר. ריטשערד דאקינס ציטירט דאס אין זיין בוך.)

דאס איז אויב נעמט מען אָן אז דאס איז בכלל ניתן להוכחה חושית און ווי אזוי מ׳דארף דאס צו בכלל מעסטן [זענען אלע תפילות די זעלבע? וכו׳], ובכלל עיין כאן. ביהדות קען דאס האבן א פראבלעם פון (דברים ו טז) לא תנסו את ה׳, ועיין בתענית ט. ובחינוך מצוה תכד.

מען האט אבער געזעהן (עמפּיריש) אז עס העלפט אבער יא פאר דעם וואס איז מתפלל אליין. וכאמור איז דאך דאס די געדאנק פון תפילה: אָנצוקומען צו דביקות און טרענסענדענס. דא זעהט מען די עפעקטן פון א פסיכאלאגישן מבט. ווי בּערטראנד ראָסעל האט געזאגט:
For although I had long ceased to believe in the efficacy of prayer, I was so lonely and so in need of some supporter such as the Christian God, that I took to saying prayers again when I ceased to believe in their efficacy


***

דאס וואס דר. דוד בּערגער שרייבט קען אויך נוגע זיין צו ווי אזוי חכמים זענען צוגעגאנגען צו כתבי קודש און דאך געהאט אַן אנדערן מאראלישע מהלך: 📎 D96223D1-D606-464E-99AB-1B11D127BA59.jpeg

מי אני » מיטוואך יאנואר 26, 2022 5:32 pm

· #493010
בנוגע נסים און א ״דירעקטע״ סארט צוגאנג אין די טבע מאת ה׳ שרייבט דער טעאלאג דר. דזשאן מעקווארי:
The way of understanding miracle that appeals to breaks in the natural order and to supernatural interventions belongs to the mythological outlook and cannot commend itself in a post-mythological climate of thought . . . The traditional conception of miracle is irreconcilable with our modern understanding of both science and history. Science proceeds on the assumption that whatever events occur in the world can be accounted for in terms of other events that also belong within the world; and if on some occasions we are unable to give a complete account of some happening . . . the scientific conviction is that further research will bring to light further factors in the situation, but factors that will turn out to be just as immanent and this-worldly as those already known

דער טעאלאג דר. לענגדאן גילקי שרייבט אויך ענליך:
contemporary theology does not expect, nor does it speak of, wondrous divine events on the surface of natural and historical life. The causal nexus in space and time which the Enlightenment science and philosophy introduced into the Western mind . . . is also assumed by modern theologians and scholars; since they participate in the modern world of science both intellectually and existentially, they can scarcely do anything else. Now this assumption of a causal order among phenomenal events, and therefore of the authority of the scientific interpretation of observable events, makes a great difference to the validity one assigns to biblical narratives and so to the way one understands their meaning. Suddenly a vast panoply of divine deeds and events recorded in scripture are no longer regarded as having actually happened. . . . Whatever the Hebrews believed, we believe that the biblical people lived in the same causal continuum of space and time in which we live, and so one in which no divine wonders transpired and no divine voices were heard

דר. עלווין פּלענטינגא טענה׳ט אבער אז דאס זאגט גארנישט אויף די אקטועלע ״מעגליכקייט״ דערפון. דער טעאלאג דר. פּאָל טיליטש האט דאס מסביר געווען ענליך צו וויאזוי דר. עלווין ריינעס האט דאס מסביר געווען לפי הרמב״ם:
Miracles cannot be interpreted in terms of supranatural interference in natural processes. If such an interpretation were true, the manifestation of the ground of being would destroy the structure of being; God would be split within himself


עס איז סתם אזוי אינטרעסאנט צו באטאנען אז דער פילאזאף דר. סידני שׁוּמעיקער האלט אז אפילו די סינטעטישע געזעצן פון נאטור זענען מעטאפיזיש און לאגיש מוכרח. מיינענדיג, אז אפילו אַן אַמניפּאָטענט ג-ט קען נישט גיין קעגן זיי און זיי מבטל זיין; זיי זענען מכת הנמנע. דר. פּלענטינגא דינגט זיך אויף אים און זיינע סמוכין לזה [אפילו אויב נעמט מען אָן די סברות פון דר. שאול קריפּקע].

מי אני » דאנערשטאג יאנואר 27, 2022 9:04 am

· #493084
דר. לוּאיִס ענטאני זאגט ענליך ווי דר. בּאַרט ערמאן:
One final observation: believers often like to have it both ways. One person will thank God for sparing him, while telling the neighbor whose home's been demolished that it's not God's fault. But this doesn't make sense. If God actually intervened to save the first person's home, then shame on Him for not doing the same for the second person's. And if the reason that He didn't save the second person's is that the poor bugger's homelessness was part of some unfathomable Divine Plan, then the first person shouldn't take things personally either. The only way out of this dilemma that I can see is to say that each person deserved what they got - i.e. bad things don't happen to good people. If anyone says this, they have, in my view, left the company of decent people

דר. שׁאַן גרינבערג זאגט דארט אז דאס ״נישט דירעקטע״ אינוואלוומענט פון ג-ט בהעולם איז ל״ד א סתירה צו אַמניבּענעוואָלענס.

דר. אלכסנדר דזשאָרדזש ברענגט דארט אראפ ווייטער פון דר. פּלענטינגא:
of all the anti-theistic arguments, only the argument from evil deserves to be taken really seriously; and he devotes several pages to the problem of evil

Here’s a relevant passage:

Why does God permit all this evil, and evil of these horrifying kinds, in his world? How can it be seen as fitting in with his loving and providential care for his creatures?

The Christian must concede she doesn't know. That is, she doesn't know in any detail. On a quite general level, she may know that God permits evil because he can achieve a world he sees as better by permitting evil than by preventing it; and what God sees as better is, of course, better. But we cannot see why our world with all its ills, would be better than others we think we can conceive, or what, in any detail, is God's reason for permitting a given specific and appalling evil. Not only can we not see this, we often can't think of any very good possibilities. A Christian must therefore admit that he doesn't know why God permits the evils this world displays. This can be deeply perplexing, and deeply disturbing. It can lead a believer to take towards God an attitude he himself deplores; it can tempt us to be angry with God, to mistrust God, like Job, to accuse him of injustice, to adopt an attitude of bitterness and rebellion. No doubt there isn’t any logical incompatibility between God's power and knowledge and goodness, on the one hand, and the existence of the evils we see on the other; and no doubt the latter doesn't provide a good probabilistic argument against the former. No doubt; but this is cold and abstract comfort when faced with the shocking concreteness of a particularly appalling exemplification of evil. What the believer in the grip of this sort of spiritual perplexity needs, of course, is not philosophy, but comfort, and spiritual counsel. There is much to be said here and it is neither my place nor within my competence to say it

דר. עלען סאָבּעל זאגט אבער אז דאס׳ן זאגן ״וואס ג-ט זעהט אלס בעסער איז בוודאי בעסער״ מאכט א סארט יוּטיפרוי דילעמאַ ביי דעם (וואס די עצם געדאנק איז דערמאנט געווארן אינעם אשכול אפאר מאל): איז א וועלט בעסער ווייל ג-ט זעהט דאס אלס בעסער, צי ג-ט זעהט א בעסערע וועלט ווייל עס איז טאקע בעצם בעסער?

***

ובנוגע דאס מהעקידה אז כי אדם אין צדיק וגו׳ איז אויך מן הנמנעות איז אינטרעסאנט וואס דר. דערק פּערעבּוּם שרייבט לגבי טעאיסטן וואס נעמען אָן הארטע דעטערמעניזם:
For the hard determinist, sin has more of the features of natural evil than usually supposed, and as a result, God’s causing sin is much more like God’s causing natural evil as it is typically conceived

אזא סארט ואתה הסיבות את לבם אחורנית ‏(ועיין באשכול זו).

***

דר. יונתן בן-דוב שרייבט (וואס רירט אָן אויף די געדאנק פון גנאַסטיסיזם):
Many Jews of the Second Temple period sought an explanation for the hardships of this world – whether political or personal, relating to disease, family trouble, sin, war or any other manifestation of evil. They found an opening for such an explanation in emphasizing the idea that the divine realm is in fact populated with multiple beings, not all of them constantly operating in the same direction and for the same motives

While full-fledged monotheism is often at a loss in explaining the existence of evil in the world, Jewish apocalypticism depicts a cosmic drama, wherein multiple forces exert their power and the supreme deity orchestrates the entire scene. This drama helps to explain the persistence of evil in this world

וכמובן ווערט די פראבלעם נולד מכח א שטארקע מאנאטעאיזם (ויחוד) וואו אלעס איז בעצם מאתו ית'. ועיין כאן בתירוצו של דר. עלווין פּלענטינגא.

מי אני » דאנערשטאג יאנואר 27, 2022 8:19 pm

· #493158
בנוגע ווי אזוי דער חכם באדארף צו באטראכטן רעות ויסורים און זיין פּערספּעקטיוו דערויף האב איך געזעהן אן אינטרעסאנטע תפארת שלמה די וואך. ער איז טאקע ממשיך גראד נאכדעם מיט׳ן פסוק ״ורפא ירפא״: 📎 EDA47B59-2228-4C19-BAF6-99373D9904C0.jpeg

תרמב » פרייטאג יאנואר 28, 2022 3:04 pm

· #493277
א פיינעם הלצה....

איך פלעג זיך אלץ ווינדערן אויף דעם וואס מענטשן רופן זיך אן, מ'איז נישט געקומען אויף די וועלט לעקן האניג.... אדער יעדער האט זיך זיין שווער פעקל... ס'קוקט עפעס אויס ווי ס'איז דא אויף יעדע מענטש א חיוב צו ליידן, איינער האט א קרענק א צווייטער גייט נישט קיין שידוכים איינער האט נישט קיין פרנסה וכדומה, איך ווינדער זיך אלץ, זייט ווען איז מען מחוייב צו ליידן, גראדע האט כמעט יעדער צער און יסורים דא דארט, אבער ס'איז לכאורה נישט ווייל ס'מוז זיין אזוי, אפשר בין איך נישט גערעכט.

מי אני » פרייטאג יאנואר 28, 2022 3:19 pm

· #493282
כ׳האב טאקע געשריבן דערוועגן דא.

מי אני » מיטוואך פעברואר 2, 2022 11:05 pm

· #494002
דער רלב״ג שרייבט לגבי נס עמוד האש והענן ונס קריעת ים סוף והירדן:
התועלת הו׳ הוא בדעות להודיע שהשם יתעלה יעשה מה שיעשה מהנפלאות באמצעות הסבות היותר נאיתות שאפשר. ולזה תראה שכאשר רצה השם יתעלה שלא יגיע היזק לישראל מהמצריים עם היותם קרובים מאד להם צוה ישראל שיחרישו ולא ירימו קולם כדי שלא ירגישו המצרים איפה הם מצד קולם ושם הענן מבדיל ביניהם, והיה זה הענן בלילה כדי שלא יראו המצרים בני ישראל קרובים מאד להם ויזיקום אם בחצים אם באופן אחר. וסבב גם כן שיהיה משה אחרון להיותו מושגח יותר כדי שתשלם ההצלה לישראל. והיה זה גם כן שיהיה משה יוצא מן הים אחרון בעבור שיהיה ים סוף נקרע עד שיצאו כלם, וכזה תמצא ביהושע שכאשר עברו ישראל את הירדן יצאו אחרונים מן הירדן הכהנים נושאי ארון ברית ה׳. וסבב גם כן שתתמיד נשיבת רוח קדים עזה כל הלילה כדי שיאות יותר להגלות חלק מה מהים.

. . .

והנה האריך בעניני זה הספור הנפלא לרוב התועלת המגיע ממנו כי זה יורה על חזק השגחת השם יתעלה בדבקים בו אשר האמנה בו הוא פנה מפנות התורה. וכבר יפול ספק מה בענין מופת עמוד האש והענן לפי מה שהשרשנוהו בששי ממלחמות ה׳. וזה שכבר השרשנו שם שהמופתים יהיו בדברים אשר לא ימנע היותם בעצמם מצד הטבע, ואם היה שיהיה נמנע מצד הטבע שיהיו מאלו הסבות שיתחדשו מהם כאלו תאמר כי אע״פ שחדוש הנחש מהמטה הוא נמנע מצד הטבע הנה מציאות הנחש בעצמו איננו נמנע מצד הטבע. וכבר ביארנו שם שכבר השרישו רז״ל זה השרש בענין הנפלאות והוא גם כן מחוייב מצד העיון כמו שבארנו שם. ונאמר כי כבר התבאר בטבעיות שהאיד הקטורי יעלה באמצעות הגרמים השמימיים מבטן הארץ ושהוא יתלהב במעט סיבה ובהיות הענין כן הנה אע״פ שלא ימצא עמוד אש וענן עולה מן הארץ בזה האופן הנה מציאות עמוד אש וענן בזה התואר איננו נמנע מצד עצמותו כי לא ימנע המצא איד קיטורי בזה התואר ולא ימנע התלהבו. והנה כמו שיתחדש מהמטה נחש על דרך מופת כן יתכן שיתחדש מן האויר על דרך מופת איד קיטורי יהיה ממנו עמוד ענן ועמוד אש. ולזאת הסיבה בעינה לא הסכמנו שיהיה מי הים גבוהים משני צדדים ולא יהיו נגדים כי זה הוא נמנע מצד טבע המים. ואמנם מצד אחר הוא אפשר באמצעות הרוח החזק אשר היה דוחה המים תמיד כל הלילה ועל זה אמר וברוח נערמו מים, וכן תמצא ביהושע בענין הירדן אשר עברו בו ישראל שמימיו היו נד אחד מהצד האחד וזה בלי ספק היה באמצעות רוח חזקה הוליך השם יתעלה בדרך מופת לדחות המים אל הצד ההוא בדרך שלא היו נגרים על ישראל ואם לא נזכר זה שם.

ולגבי נס המן שרייבט ער:
ראוי שתדע שזה המופת היה נפלא מאד כי לא יתכן שיתהוה ע״ד הטבע דבר מזה כעת מהעתים כי לא יתהוה מאלו האדים העולים באויר דבר יתכן שיהיה מזון וזה מבואר במעט עיון למי שעיין בטבעיות, והנה עכ״פ יתכן שיהיה מעירוב היסודות והמזג שמה שיהיה טבעו כטבע זה המן אשר ירד להם מן השמים. שאם לא היה הענין כן יהיה מציאות המן נמנע מצד עצמותו ומה שזה דרכו לא יתחדש ע״ד מופת כמו שלא יתחדש ע״ד מופת מציאות מרובע יהיה קטרו שוה לצלעו, וכבר בארנו זה בו׳ ממלחמות ה׳ ושם בארנו זה הענין הוא דעת תורתינו ושהוא מחוייב מצד העיון. והנה היה התהוות המן בזולת סבותיו באופן התהוות מהמטה נחש, ר״ל שאין התהוות המן ומציאותו דבר נמנע מצד עצמותו כמו שאין מציאות הנחש נמנע מצד עצמותו, ואמנם היה נמנע מצד הטבע שיהיה המן מאלו האדים או מהאויר ושיהיה הנחש מהמטה.

ועיין כאן וכאן בדברי דר. יצחק הוסיק.

מי אני » מאנטאג פעברואר 7, 2022 9:40 am

· #494328
אינעם עיון יעקב אויף כתובות ח: קען מען אפשר אריינלערנען אז די איכא דאמרי איז טאקע מחולק על זה, אויף די ערשטע וועג דארט פריער, אז קטנים ווערן נענש בסתם בעון אבותיהם. ווייל אפילו לפי שיטתם איז יענער דאך געווען א בחור וואס דארף נישט צו נתפס ווערן בעוונותיו של אביו (ובפרט אז דארטן איז עס אינעם קאנטעקסט אז עס איז למעשה טאקע נישט וועגן עון אביו נאר וועגן עון הדור) ע״ש.

מ׳קען אויך אריינלערנען אינעם פירוש פון ר׳ יאשיהו פינטו (הרי״ף על עין יעקב) דארט אז ס׳איז נישט אז די קינדער ווערן ״דירעקט״ נענש על עון אבותיהם ווי איידער מער ״אומדירעקט״ וכעין דרכו של הרלב״ג, נאר עס ווערט נישט נחשב פאר זיי אלס א כפרה וויבאלד זיי זענען ווייטער מנאץ על זה ע״ש.

‏ווי צוגעברענגט ציטירט דר. דוב ווייס די גמרא אין כתובות אלס אויך א רעטארישע דיווייס מחז״ל צו ״מאכן דעם עולם פאלגן״ וכו׳.

מי אני » זונטאג פעברואר 13, 2022 3:18 pm

· #494868
לערנענדיג סוף מו״ק כח: מותא כי מותא ומרעין חיבוליא והיינו אז די יסורין זענען כעין ריבית ע״ש ברבינו חננאל, קען דאס אויך באטראכט ווערן ווי אזא כעין תלונה אויף יסורין בכלל אז ס׳איז כעין ריבית וואס איז אסור. (הגם מ׳קען דאס אפלערנען אז דאס איז נאר געזאגט געווארן אויף חולי וחבלי מיתה.) הגם מ׳קען זאגן אז מי שנתנכרו מעשיו לאביו שבשמים (כעין זבחים כב:) נחשב כנכרי ולנכרי תשיך און עס איז נישט אסור.

מי אני » זונטאג פעברואר 13, 2022 3:19 pm

· #494869
ולגבי אז מ׳האט דערמאנט עיר הנידחת און מוסרי הטבעי וואו חז״ל האבן געזוכט צו מאכן די מצות שטימען מיט דעם שרייבט הרב דר. נתן לאָפּעס קארדאָזאָ:
The second, and perhaps most radical, example of how far the Rabbis were prepared to go is the case of ir hanidachat,(subversive city) regarding which the Sages used a very far-fetched argument to abolish this biblical law for the sake of a higher morality. Here (Sanhedrin 71a), too, they were convinced that “there never was a condemned city and never will be,” and the law was meant only to convey some important lessons

It is most ingenious how the Sages justified this ruling. They argued that it was impossible to destroy the entire city, since no doubt there must have been mezuzot on the doorposts of some of its inhabitants. (You can be a Jewish idol worshipper, but what Jew doesn’t have a mezuzah on their doorpost?) Since it is forbidden to destroy the name of God, which is found in the mezuzah, and everything in the city had to be utterly destroyed, the law of ir hanidachat could not be enforced and was meant to be purely theoretical

That the mezuzah could be removed before the city would be destroyed was something the Sages did not want to contemplate! They must surely have been aware of this possibility. But since they believed that God could never have meant this law to be applied, they found an extremely far-fetched loophole and based their whole argument on a minor detail, which they could easily have solved and which they knew made little sense. It was deliberate trickery rooted in an unequalled moral awareness

Here, too, Rabbi Yonatan (Ibid.) maintained that he sat on the ruins of such a city and the mezuzot must have been removed beforehand. His arguments in both of these cases seem to be far-fetched, since the Sages must have known about such incidents. Either they were in denial about them or they wished to be in denial, so as not to undermine their viewpoint that these laws never did and never will apply!

ולגבי עונש האב על הבן, וואס מ׳קען זאגן אז ממזרות איז אויך אין א וועג נכלל אין דעם (וואס דאס איז דאך א דיטערענט על אביו ואמו שלא לזנות וכמש״כ המו״נ בח״ג פמ״ט) ועיין בע״ז נד:, שרייבט ער אז חז״ל האבן טאקע פרובירט צו לימיטן מיהו ממזר און טאקע אלס די מאראלישע שוועריקייט פון מעניש זיין א קינד מחמת חטא הוריו.

ער ברענגט אויך די געדאנק וואס אונז האבן געשמועסט לגבי חירום עמלק:
Also in the case of the biblical commandment to destroy the nation of Amalek and the seven nations of ancient Canaan at the time that Joshua conquered the land, the Sages found ways to nullify this law and declared it inoperative by claiming that these nations no longer exist. (See Mishnah Yadayim, 4:4; Mishneh Torah, Hilchot Melachim 5:4  and Minchat Chinuch by Rabbi Yoseph Babad, Mitzvah: 604.) However, the biblical text indicates that these nations once did exist and were partially destroyed – including women and children – by the Israelites. We have to wonder whether these stories really happened or whether they are purely figurative. Or, that perhaps only the males were killed. Most interesting is the observation in Yoma 22b where Rabbi Mani states that King Shaul argued with God why the Amalekite children had to be killed for the sins of their fathers. King Shaul argued with God as Avraham did when God wanted to destroy Sedom and Amora

מי אני » דינסטאג פעברואר 15, 2022 2:43 pm

· #495072
📎 CEB6ED97-56B8-42D0-BC0B-D408BFCD0137.jpeg
📎 FE5D6CCC-BE7C-45A0-9850-953E1E12D0BC.jpeg
איך האב דאס געזעהן פון הרב יואל אשר לאבין שליט״א בנוגע תפילה; אינעם ראם פון דעם [מאַרטין/מרדכי בּוּבּער׳ס] ״איך און דו״ רילעישאנשיפּ וואס א מענטש דארף צו האבן מיט ג-ט. כמובן איז דאס נישט קיין סתירה צו דעם אז ג-ט איז ״אמפרסנולית לגמרי״; די טעזע פון די ארטיקל לפי משנתם של הרמב״ם והרלב״ג. די געדאנק איז אז ביי עת תפילה איז עס מצדינו; אזא סארט ״כעין״ רילעישאנשיפּ אויף כדי צו פועל זיין אויפ׳ן מתפלל און אים צוברענגען צו דעם סארט דביקות וואס אונז האבן גערעדט. און דאס גייט אין איינקלאנג במה שהבאתי מהמדרש פנחס.

וממילא קען מען געבן/זאגן א קנייטש אין דעם בילד עפ״י דרכו של ר׳ יואל אשר. והיינו, אז מ׳האט איינצוזעהן דעם ״בוים״, תפילה, באשר היא באמת: תפילה לשם תפילה. נישט אויף וואס איך זעה ״תוצאות״ דערפון וכדומה. און אזוי ווי וואס ליגט אין די ווערטער פון ר׳ פנחס מקאריץ זצ״ל לגבי זה. דאס איז די מטרה פון תפילה און ווי אזוי עס טוהט אויף.

מי אני » דינסטאג פעברואר 15, 2022 5:34 pm

· #495088
📎 0D693F47-9518-42EB-A66E-53F735AF68FD.jpeg
📎 C47D1092-410C-42F8-A5B9-862C613B8E32.jpeg
ולגבי דאס אז אָנגעבן א סיבה על הרעות, אפילו נסתרת און וואס מ׳קען נישט פארשטיין, שרייבט דר. דוד קרעמער:
Suffering and injustice have forever been part of human experience. Infants die; neighbors rich and poor, good and wicked, are victims of the same disaster; we remain healthy or succumb to illness — all without obvious purpose and often without explanation. But the human animal is distinguished by his or her need for explanations — we want to understand why we suffer, why our worlds are disrupted, why we experience loss. This need to ask "why?" is what lies at the root of the problem of suffering

Suffering is a problem of meaning — of making sense of one's condition. As Clifford Geertz writes, "[T]he problem of suffering is, paradoxically, not how to avoid suffering but how to suffer, how to make of [suffering] . . . something bearable, supportable — something, as we say, sufferable." The variety of experiences we call suffering (such as illness, loss of a loved one, hunger) are to a large degree unavoidable. We would individually like to avoid such suffering, perhaps, but its occurrence is not, of itself, the problem. The problem, again, is that we, as human beings, seek to give meaning and structure to our experience, and suffering is the phenomenon that perhaps most effectively challenges meaning and undermines our sense of order

The diverse human religious systems stand in significant measure as responses to the problem of suffering. They attempt to explain and often justify suffering, giving it meaning and purpose. The sufferer, consequently, may feel that suffering is not entirely arbitrary or, better, that it serves some divine plan. He or she will thus be protected from the threat of anomie which suffering represents, for potential chaos is cast as part of the divine order


***

לגבי די פראבלעם פון גיהנום דאס איז וואס דער קריסטליכער טעאלאג דר. ראַדזשער אָלסאָן זאגט בתוך זיין מסביר זיין קעלוויניזם:
from God’s perspective everything, including sin, is part of God’s plan and purpose — including hell. Calvinist Theodore Beza (Calvin’s successor in Geneva): “Those who find themselves suffering in the flames of hell for eternity can at least take comfort in the fact that they are there for the greater glory of God.” Hell is necessary for God’s full self-glorification because God’s self-glorification (God’s purpose in creation) requires that all of his attributes be manifested. One of God’s attributes is justice and wrath, including hell, is necessary for the full manifestation of God’s justice

און דאס איז וואס ער זאגט בתוך זיין מסביר זיין אַרמיניעניזם:
Arminians make a distinction
between two wills of God: "antecedent" and "consequent." God's antecedent will is what God wishes were the case; God's consequent will is what God permits to be the case. Sin has no place in God's antecedent will; neither does hell. These exist only because of human persons free (not foreordained) rebellion against God and refusal of God's mercy

מי אני » זונטאג פעברואר 20, 2022 5:39 pm

· #495452
📎 36FBAFA7-2658-4D87-8708-16EA2832D5A4.jpeg
📎 EA4A6B72-D025-4641-9B9A-A26052A8D719.jpeg
📎 12B272CF-CFE8-410D-9A74-40530699204A.jpeg
מעשה נסים (פ״ט) מהר״ן ממרסיי.

אין פ״י טוהט ער אויך ראציאנאליזירן די ייעודי שכר ועונש אז זיי זענען טבעי. ווי צב״ש ״את מספר ימיך אמלא״ איז מכח דעם ווייל אז מ׳פירט זיך ריכטיג ואינו להוט אחר תאוותיו וכו׳ וועט ער דאך זיין געזונטער אא״וו. און ״ועצר את השמים״ איז אלס אויב איז מען פארנומען מיט ע״ז און עניני כישוף וסגולה וועט מען דאך מתרשל זיין פון עבודת הקרקע וממילא איז עס כעין עצירת מטר ווייל עס וועט נישט אויפטוהן. אא״וו; מען ווערט נעזב למקרים וככל הנ״ל. (ער איז זיך מסמיך אויף די גמרא אין ע״ז נד: אז די טבע ווערט נישט נשתנה מחמת החוטא; עס ווערט נישט נשתנה לרע בעבור החוטאים וג״כ אינו משתנה לטוב בעבור הזכאים.) ער זאגט אז די תורה האט מאריך געווען בעניני עונשים גשמיים ״להפחיד״ ווייל אנדערש מאכט זיך די המון נישט צו טוהן (פון ייעודי עוה״ב שהן לאחר זמן ולא יציירוהו בני אדם).

ער זאגט אויך אז די געדאנק פון משפט בימים הנוראים איז בעיקר להכניע לבבו ולעשות חשבון הנפש בפרט אין א זמן וואס עס קען זיין ירום לבבו מחמת זמן הקציר. און די משפט פון ״נכתבים ונחתמים״ איז לגבי דעם וואס ווערט ממילא נמשך בדרך כלל בטבע על הצדיקים מחמת ישרם ורשעים מחמת חטאם. (און די עצמו של יוה״כ איז מכפר מיינט אז ער ווערט נאכגעשלעפט בההתעוררות פון וואס רוב טוהן טאקע תשובה באותו היום.)

ער שרייבט דארט אויך אז ״ורמזו לזה הסוד שהתפלה הנשמעת ענינה נבואה או כדמות נבואה לא זולת זה, והבינהו.״ דאס גייט אין איינקלאנג מיט וואס כ׳האב געהאט געזאגט אז די ענין פון זיין מושגח, וואס צו דעם דארף צו זיין די פעולה פון תפילה, איז ממדריגת נבואה. וואס ענין נבואה איז במשנתם של אלו הראשונים ראציאנאליסטיש דורכ׳ן קשר לשכל הפועל (וכדוגמת הרלב״ג במאמר ב ממלחמות ה׳).

און ענליך צו ר׳ יוסף אבן כספי זאגט ער אז דאס׳ן מייחס זיין החזקת לב פרעה להקב״ה איז מכח מייחס זיין אלע דברים טבעיים אליו, אבער החזקת לבו איז געווען מכח אז די רע איז אין אים געווארן כטבע שני.

לגבי תחיית המתים זאגט דער ר"ן ממרסיי (מעשה נסים פ"ד) "כי אמונת התחיה ייעוד מוכרח להניחו וכל בעל דת יודה לרוב התועלת בזה לקיום הדת וחזק הבטחון בא-ל. ולולי זה יתרשלו ידי המאמינים והעובדים והיראים נטו רגלם שופכו אשורם."

דר. חיים קרייסל איז מסביר דעם ר"ן ממרסיי במעשה נסים (פ"ח) לגבי אמונה בהגאולה בכלל, "לפי המשך דבריו נראה שהגאולה או ייעוד השלטון והעצמאות מתחייבת מן השכל [מכח נצחייתו של עם ישראל] ושמקומו של הייעוד בדת אינו נקבע רק לצורך פוליטי."

מי אני » מאנטאג פעברואר 21, 2022 2:37 pm

· #495492
דר. דוד קרעמער נעמט צאם, עפ״י דר. נחום גלאצער, אפאר שיטות (פון אקאדעמיקער) בנוגע מענת אלקים לאיוב מן הסערה:
Nahum Glatzer reviews the major types of interpretation. Some see the final theophany and response as an affirmation that God's ways are a mystery. If humans cannot comprehend God's creation, that is, why should they imagine that they can understand the precise mechanisms of God's justice? Others see Job's response as a claim that only faith may form a proper and adequate answer. The Lord had, after all, challenged Job's adequacy in thinking that he could thus challenge God; Job's final and more proper response was to submit and to believe. Martin Buber and Yehezkel Kaufmann both understand God's answer to be the theophany itself. God's revelation responds perfectly to Job's demand to confront God. What significance is there to his suffering, after all, in light of God's actual presence?

Stephen Geller follows the main thrust of these several interpretations, but with an important clarification. For Geller, Job is a critique of conventional ancient Near Eastern wisdom, which posited that "the laws of human behavior reflected cosmic order." Job declared instead that "there can be no 'science' of piety." The claim "that the moral order is so directly related to nature as to be a part of it, implicitly binding even God, simply is wrong." When Job triumphed,causing God to reveal himself, that revelation sought to communicate the essential difference between the natural order — which is ultimately inscrutable — and the moral order. The system of divine justice is not mechanistic, the author says. God is free from any moral order that we might seek to impose

ער פירט אויס אז דאס ברענגט ארויס א למעשה׳דיגע אגנאסטיסיזם (בתוך א טעאיסטישע פּערספּעקטיוו) לגבי טעאדיסי.

מי אני » מאנטאג פעברואר 21, 2022 3:15 pm

· #495496
דר. דזשעימס עלווין סענדערס טיילט איין די טעאדיסיס וואס מ׳געפינט אין תנ״ך אין צו 8 סוגים:

‏1). רעטריבּיוּטיוו יסורין - די ״ארטאדאקסישע״ מהלך דורכאויס תנ״ך ווי רע ויסורין זענען אלס עונש און אפצאהל פאר חטאים ועוונות

‏2). דיסיפּלינערי יסורין - וואו רע ויסורין זענען ל״חנך ולהוכיח״ לדרך הטוב

‏3). רעוועלעישאנעל יסורין - וואו רע ויסורין קומען מחמת דאס דערנענטערונג צו ג-ט און אירע הכנות (ואת אשר יאהב ה׳ אותו יוכיח)

‏4). פּראָבּעישאנעל יסורין - וואו רע ויסורין זענען נסיונות

5). רע ויסורין וואס זעהן נאר אויס וואו יסורין און זענען נאר צייטווייליג, ווי אין ספר חבקוק

‏6). מיסטעריעזע יסורין - וואו נאר ג-ט ווייסט די סיבה דערצו, ווי מענת אלקים לאיוב מן הסערה

‏7). עסכעטאלאגישע יסורין - וואו רע ויסורין זענען חבלי משיח ואחרית הימים און וועלן ווערן אפגעצאלט בקץ הימין, ווי אין ספר דניאל

‏8). מיינונגסלאזע יסורין - כשמו כן היא, ווי אין מגילת קהלת

מי אני » מאנטאג פעברואר 21, 2022 11:19 pm

· #495513
‏דא האט מען בעקיפין דערמאנט איבער בני תשע מדות וואו דער רמב״ם זאגט (הלכות איסורי ביאה פכ״א הי״ג) ״כל אלו הבנים הילודים מהם הם המורדים והפושעים שיסורי הגלות בוררין אותן״ ע״ש. דאס איז דאך לכאורה נכלל אין עונש האב על הבן?

איז ראשית כל זאגט דער ב״י אליין באו״ח סימן רמ:
נראה שהוא ז"ל [הראב"ד] מפרש דהא דאמרינן (יחזקאל כ לח) וברותי מכם המרדים והפושעים בי, אלו בני תשע מדות, כלומר אנשי תשע מדות, כלומר שהבועלים באחת מתשע מדות אלו הם מורדים ופושעים. וכן בדין, שוולד אחת מתשע מדות אלו למה פושע מבטן קורא לו על פשע אביו וחטאתו והוא נקי כפים, אם לא שנאמר שכל שהורתו באחת מאלה סופו להיות מורד ופושע
און ווי אונז הא׳מיר שוין אויבן דערמאנט איז האט מען באמת געהאלטן אז די פעולות בעת תשמיש שממנה נוצר הולד איז ממש פועל אויף זיין כאראקטער אא״וו; עס איז נישט אזוי ווייט אַן ״עונש״ ווי א מציאות בהטבע. וממילא קען מען שוין דערצו געבן א ראציאנאלן הסבר, וכעין מש״כ הר״ן ממרסיי במעשה נסים (פ״י) אודות עונש כרת. (כמובן אז להרמב״ם האבן זיי נאך אלס א בחירה לטוב, עס איז זיי נאר שווערער מחמת מזגם. וכעין על מש״כ הרמ״א ביו״ד סימן פא סעיף ז דתינוק היונק מעובדת כוכבים גורם לו טימטום הלב ומוליד לו טבע רע ע״ש.) ועיין בשו"ת תשובות והנהגות (ח"א סימן תשלג) בשם החזו"א דאפילו בבן נדה, וואס דאס איז זיכער הארבער ווי בני תשע מדות (עס איז געווען א הוו"א ביבמות מט. וקידושין סח. אז זיי זענען ממזרים), איז בקיום התורה והמצות רוחצין הפגם לגמרי ע"ש.

ווי אויך הא׳מיר דערמאנט בנוגע הבני תשע מדות אז די געדאנק איז (מער) כעין א סטראשע און דיטערענט צו די עלטערן אז זיי זאלן דאס נישט טוהן מעיקרא וכעין מש״כ המו״נ (ח״ג פמ״ט) בנוגע דין ממזר על הבן (ועיין לעיל כאן וכאן).

מי אני » דינסטאג פעברואר 22, 2022 12:14 pm

· #495549
📎 2BF7A4C9-E09E-427A-8F4A-A06ED98E2F2E.jpeg
פילון מאלכסנדריא.

***

אין אָנהויב פון די לעקציע [7:00-8:18] זאגט דר. ראַבּערט סאַפּאָלסקי אז מ׳האט אָנגעהויבן ענדגילטיג ארויסצוקריכן פון די דאַרק עידזשעס, דורכאויס ווען עס איז געווען נידערונג אין חכמה, מדע וכו׳ אין אייראפע, ווען מ׳האט אָנגעהויבן (צוריק) פארשטיין דעם געדאנק פון נמנע אף ממנו ית׳ און וואו ער קען צב״ש נישט שאפן א (פארמאכטע) טרייענגעל וואס אירע ענגעלס אינעווייניג צוזאמען זענען נישט 180⁰ דעגרי. דאס איז געווען די טויער און פּאַראַדיים שיפט צו (צוריק) פארשטיין און אנערקענען די געזעצן אין נאטור אא״וו.

מי אני » דינסטאג פעברואר 22, 2022 3:37 pm

· #495559
דער תוס׳ יו״ט און תפארת ישראל באבות (פ״ד מט״ו) אויף ר׳ ינאי אומר אין בידינו לא משלות הרשעים ואף לא מיסורי הצדיקים, לפי די ערשטע פשט פון הרב״ע אז אין ידוע לנו מדוע דרך רשעים צלחה ומפני מה הצדיקים מדוכאים ביסורין, זענען מסביר אז די ״ואף״ איז א לא זו אף זו. מיינענדיג, ווייל בעצם איז די ״רשע וטוב לו״ א שטערקערע קשיא ווי ״צדיק ורע לו״ וואס אפשר שאין תוכו כברו, אבער ״אפ״ה ח״ו לחשדו שחטא בסתר אלא אוקי גבריה אחזקתיה״ ע״ש.

ועיין בתוספתא ב״מ (ג יד) היו חלאין באין עליו וקובר את בניו לא יאמר לו כדרך שאמרו חביריו לאיוב (איוב ד ו) הלא יראתך כסלתך וגו׳ ע״ש.

***

דר. מארק עינדזשעל שרייבט בנוגע דעם רמב״ם׳ס הלכות יסודי התורה פ״א בהיד החזקה:
Maimonides’s description of God as the ‘First Being who brings into being all that exists’ sounds very much like the God of the philosophers, that is, a Prime Mover who is not necessarily concerned with the ongoing operations of the world

מי אני » דאנערשטאג מערץ 3, 2022 8:49 am

· #495997
ר׳ אלחנן וואסערמאן זצ״ל, אין קובץ הפרדס (שנה יא חוברת י סימן נט) מאכט א חילוק אין דעם צדיק ורע לו רשע וטוב לו בדיני שמים צווישן צוויי:

א). דין של כל יחיד ויחיד בפני עצמו

ב). דין של הכלל וואס ווערט נידון כגוף אחד

און אין דעם דין של הכלל אליין איז דא דריי סוגים:

1). דין של עיר אחת

2). דין של אומה שלימה

3). דין של כל העולם כולו

איז ביי סוג א פון דין יחיד איז שייך לעוה״ב משא״כ ביי דין הכלל, סוג ב, וואו דאס איז נישט שייך. וממילא דאס אז שכר מצוה (וג״כ עונש עבירה כדברי הרלב״ג) בהאי עלמא ליכא וצדיק ורע לו דאס איז נאר שייך ביי סוג א בדין יחיד וואו עס איז אויך דא לעוה״ב, משא״כ בדין הכלל וואו עס איז אלס צדיק וטוב לו. אבער מ׳זעהט דאך אז אפילו ביי דעם איז נישט אזוי, איז אבער ביי סוג 2 מדיני הכלל איז מצטרפין יחד כל העוונות מדורות הקודמים. ווי אויך זאגט ער אז דארט אז דאס גייט צוזאמען מיט סוד העיבור/גילגול.

ער ברענגט אויך צו דעם תשובת הרשב״א בסימן קמח אז לפי המ״ד יש מזל לישראל זענען די יעודי התורה נאמרו רק על הכלל ע״ש והוא וכנ״ל. און ר׳ אלחנן זאגט אז ס׳איז אפשר אז דאס אז שכר מצוה בהאי עלמא ליכא אתיר כמ״ד יש מזל לישראל ע״ש.

מי אני » דאנערשטאג מערץ 3, 2022 6:12 pm

· #496024
דער רמב״ן אין זיין הקדמה לספר איוב שרייבט:
ויש דבר מכאיב הלבבות ומדאיב המחשבות ממנו לבדו נמשכו רבים בכל הדורות לכפירה גמורה והוא הראות בעולם משפט מעוקל וצדיק ורע לו רשע וטוב לו. כי יאמרו מדוע דרך פלוני ופלוני צלחה ולמה פלוני ופלוני שיראו צדיקים אבדו. זה שורש המרי בכל המורדים מכל אומה ולשון.
ער ברענגט אויך ארויס דארט אז די געדאנק פון ספר איוב איז ווייל סתם אזוי קען מען דאך אלס ענטפערן אז עס איז מן הנמנע אז דער צדיק זאל זיין כולו צדיק, ולכן ווערט ער נענש בעוה״ז לשומרו לעוה״ב, וההיפך בהרשע וואס איז נישט כולו רשע ולכן משלם לו בעוה״ז לטורדו לעוה״ב. אבער איוב ווייסן מיר און ער אויך אז ער איז יא געווען כולו צדיק און אז לפי המרה איז זיך דאס אים נישט געקומען, ולכן בא הספר לבאר ענין זה.

דער תשב״ץ שרייבט אין זיין אוהב משפט (פ״ב):
וכן אסף המשורר ע"ה העיד על עצמו כי המחקר הזה כמעט שהביאו לידי כפירה ונטייה מהאמת אמר ואני כמעט נטיו רגלי כאין שפכה אשורי כי קנאתי בהוללים שלום רשעים אראה, וזו היא תלונתו על רשע וטוב לו, ועל תלונת צדיק ורע לו אמר אך ריק זיכיתי לבבי וארחץ בנקיון כפי ואהי נגוע כל היום ותוכחתי לבקרים.

. . .

ואם השלמים הבהילם המחקר הזה עד שיש מהם מי שהעיר על עצמו שהיה קרוב לנטות לדעת הכופרים מה יעשו ההמון חלושי השכל מעטי התבונה.

. . .

ולהיות הספק הזה כולל לחכמים ולהמון ומה שמביא החכמים אל הספק הזה הוא זולת מה שמביא ההמון אליו חיוב שיהיה זה הספר החוקר בהתרת זה הספק לאנשים חלוקי הדיעות זה אומר בכה וזה אומר בכה, זה מתיר הספק בדרך המוני וזה מתירו בדרך עיוני שכלי וזה אומר בדרך נבואי שימצאו בו תועלת ההמוני והשלם יחד, עם היות שהמקרים הנופלים בבני אדם המבהילים והמפילים הספק הזה הם ממינים רבים והתרת הספק במין אחד הוא זולת התרת הספק במין אחר. וכל זה מחייב אריכות הויכוח כדי שיותרו כל הספיקות במאמר אחר מאמר להמוני ולשלם כל אחד כפי מה שיסבול שכלו וכפי מה שתגדל מבוכתו.

אין פ״ג זאגט ער אז איה״נ מצד אחד איז תלונת רשע וטוב לו שטערקער פון צדיק ורע לו ומטעם שהבאנו. אבער מצד אחר איז תלונת רשע וטוב לו נישט אזוי שווער. דאס איז ווייל:

‏1). דרך הטוב להטיב, ואפילו בסתם. משא״כ ווען עס זענען גאר די צדיקים וואס האבן רע

2). אפטמאל איז די טוב דערפון נאר לפנים ושמור לרעתו וואס מ׳זעהט צום סוף. משא״כ אויב זאגט מען פארקערט להצדיק פארוואס זאל ער נישט האבן טוב הטוב לו ג״כ לאחריתו?

3). די טובות הגשמיים של הרשעים זעהן נאר אויס ווי ״טוב״ פאר די פתאים. משא״כ אויב איז דא רע להצדיקים שטערט עס דאך זיי פון צוקומען צום ריכטיגן תכלית. און דאס איז די שווערסטע תלונה

און ער פירט אויס:
ולפי זאת הסיבה בעצמה בא הסיפור הזה, רצוני לומר ספר איוב ומקריו, בתלונת צדיק ורע לו ובתלונת הצדיק עצמו היודע בעצמו שהוא צדיק, כי זאת היא הקושיא החזקה המבהילה והמחרירה והמביאה לידי נטייה מהאמת וכפירה.

אין פ״ה זאגט ער דאס זעלבע ווי דער יקוו המים לגבי השגחה מחייב את הידיעה. ער איז דערנאך דארט און אין פ״ו מאריך להשוות ידיעת הקב״ה עם בחירה חופשית וכדרכו של הרמב״ם. ער זאגט לגבי שיטת הרלב״ג בידיעת הקב״ה:
ובאמת שדבריו קרובים אל העיון אלו היתה לנו קבלה בזה שיהיה דעת התורה כן. אבל לפי שהדבר הוא רב הסכנה ראוי לנטות מעליו ולסמוך על דעת האב המורה ז״ל עד יבא ויורה צדק לנו.
אין פ״ז שרייבט ער לגבי עונש האב על הבן הקטן:
שהוא ידוע מהשרשים התורניים שהקטנים אין להם עונש על מעשיהם ומיתתן הוא בעונש אביהם כמו שכתוב (הושע ט יב) כי אם יגדלו את בניהם ושכלתים מאדם, ובכלל ברכות התורה וקללותיה הם פרי הבטן וזה לא ירחיקם השכל כי כמו שנכסי האדם הם קניינו וההצלחה או הפכה בהם הוא נמשך למעשה האדם כן הוא הדין בבנים בעודן קטנים כי הם כאבר אחד מאבריו ותשיגם טובה או רעה בשביל אביהם.

אין פ״ח זאגט ער אויך, ווי צוגעברענגט אין מיין צווייטן ארטיקל, אז דער עיקר פון בחירה איז נכלל להרמב״ם בתוך העיקר של שכר ועונש.

ער זאגט אויך אין פ״ט אז הגם דער וואס גלייבט נישט אין חידוש העולם מאין המוחלט, נאר אז עס איז מחומר קדמון, איז זיך טועה, איז ער אבער נישט קיין ״כופר״ ע״ש.

אין פי״ט דינגט ער זיך מיט דער רמב״ם והרלב״ג אז בסתם איז אלעס מקרה און נאר דער שלם איז מושגח ע״י דביקותו און דער חוטא נישט און אט דאס איז דער עונש. נאר אז יעדער האט אלעמאל די השגחה הן לעונשו על מריו והן לגמול לו על צדקו.

מי אני » זונטאג מערץ 6, 2022 2:43 pm

· #496115
ובתוך און ענליך צום געדאנק פון פּראצעס טעאלאגיע און דאס גאנצע געדאנק פון ״אנטי״-טעאדיסי און וואו די געדאנק איז אז דאס מענטשהייט זאל בפועל קעמפן קעגן די רעות ווי איידער זיי טעארעטיש פארטיידיגן מה׳, איז אינטרעסאנט צוצוצייכענען צום געדאנק פון הרב דר. יצחק גרינבערג. ער זאגט (בקיצור) אז די געדאנק פון שייכות אלקים עם הבריאה איז אלס געגאנגען בהדרגה. מיינענדיג, אז בזמן התנ״ך איז דאס געדאנק פון דאס רילעישאנשיפּ פון ג-ט צום מענטשהייט ובפרט עם עם ישראל געווען גאר ״פערזענליך און דירעקט״ וההשלכות היוצאות מכל זה. וממילא איז דאן טאקע געווען מער די דגוש אויף קרבנות ואשי ״לחם״ ה׳ ונבואה און טאקע מער אנטראפּאמארפיש. דערנאך בזמן המשנה ולאחר החורבן האט זיך די הסתרה, וממילא די קאָנסעפּשאן פון ״ג-ט״, גערוקט ווייטער און וואו די דגוש איז געלייגט געווארן מער אויף תפילה ווי אויך אויף דעם אז דער מענטש איז (אין א וועג) שוה כביכול לה׳ אין אויפפּאַסן אויף די בריאה און דאס אחריות איז זיינס; ג-ט מישט זיך שוין ווייניגער אריין אין די מהלך הטבע וחוקיה און זיכער נישט ״דירעקט״. בעת השואה האלטן מיר שוין ווי ג-ט מישט זיך בכלל נישט אריין, אפילו ״אינדירעקט״, און וואו די אחריות העולם איז פולקאם על בני אדם.

דאס האט קלאנגען פון דעם געדאנק צוגעברענגט דא, ווי אויך פון דעם ארטיקל.

מי אני » דינסטאג מערץ 8, 2022 9:16 am

· #496186
מ׳קען פרעגן אז לפי״ז אז מטרת התפילה איז פשוט די געדאנק פונעם קשר פונעם מענטש זעלבסט צו ג-ט, צום ״אָלטימעט ו(העגעליען )אַבּסאַלוט״, דאן פארוואס האט מען דאס פארמאליזירט מיט אזא סארט חק פון א באשטימטע צייט מיט א באשטימטע נוסח? עס וואלט דאך לכאורה בעסער געווען ווען עס בלייבט דאס מער ספּאַנטעיניאוס געפיהל וכדומה פון א מענטש אליין, ווי איידער עפעס וואס געבט דאס א מבוא צו ווערן א קבע וכו׳.

סתם אזוי קען מען ענטפערן אז די געדאנק איז טאקע אריינצוטרעינען דעם מענטש אז ער זאל דאס טוהן, טאקע מער מכח א קבע, און דערנאך צוקומען צו דעם עיקר מטרה - פעיק איט טיל יוּ מעיק איט. אנדערש וועט ער בכלל נישט אָנקומען דערצו.

הרב דר. דוד הרטמן לייגט אבער צו נאך א געדאנק דערין, וואס גייט אין איינקלאנג מיט דעם וואס אונז טרעפן מיר בכלל די געדאנק פון אמונה הכרחית לגבי תפילה. ער שרייבט:
Another situation that reveals the centrality of community in halakhah is that of prayer. On one level, halakhah includes statements affirming the spontaneous features of prayer: "Make not thy prayer a fixed routine but let it be beseeching and entreaty before God" (M. Avot 2:13). On another level halakhah instituted fixed times and text and, hence, formalized the "service of the heart."

For Maimonides as well as for Soloveitchik, the overriding constraint of community welfare led to the formulation of a fixed language of prayer; the philosopher, the poet, and the simple inarticulate Jew are bidden to stand before God at the same time and to address God with the same words. Were community not central to Jewish spirituality, prayer would have remained the spontaneous outpouring of each individual jew, with its length, form, and time differing according to the needs and abilities of every individual

והיינו, אז א חלק פונעם הכרחי ביי אמונות טרעפן מיר איז אויף כדי אָנצוהאלטן דעם סטאביליטעט פונעם געמיינשאפט. דא איז דאס אז הגם מטרת התפילה איז די דביקות פונעם יחיד, דארף דאס אבער פארט צו גיין האנט-אין-האנט מיט די הכרח אז עס זאל זיך אָנהאלטן די חבורה, ולכן לחזק זה האט מען דאס מתקן געווען מיט איין נוסח וכו׳ אלס חובה על הכל. און עס איז נאך טיפער אז די בחבורה אליין איז מועיל אויף די גרייכונג פונעם ספיריטואלע דביקות דורכ׳ן יחיד (וכעין קאָלעקטיוו עפערוועסענס).

‏(וע״ע כאן.)

***

‏דא האט @עובדיה צוגעברענגט ווי דער חזו״א (יו״ד סימן קנז אות ה) זאגט ענליך צום אבני נזר בנוגע עמלק:
ולא יניח ה' נין ונכד לעמלק הייינו בעושה מעשה עמלק, וכדאמרו ע"ז י: בקרא ולא יהיה שריד לבית עשיו בעושה מעשה עשיו.

מי אני » דאנערשטאג מערץ 10, 2022 3:08 pm

· #496341
דאס איז וואס הרב דר. נדב שנרב שרייבט לגבי הנמנעות והגדרת ״כל יכול״:
האם יהודים דתיים אמורים ללכת את המייל הנוסף הזה ולהעמיד את הא–ל מעל הלוגיקה? תשובתם של כל הראשונים לשאלה זו היא שלילית בהחלט: ה"נמנעות" אינן בתוך תחום היכולת הא–לוהית.
ולגבי הגדרת ״ניסים״ להנרבוני שרייבט ער ווייטער:
מתפלספים קיצוניים כמו רבי משה נרבוני השמיעו רמזים עבים לכך שהצדק עם אריסטו לגמרי, שכל סתירה פיסיקלית היא סתירה לוגית [וממילא מן הנמנע אף ממנו ית׳ כביכול], ועוררו עליהם את זעמם של שלומי אמוני ישראל.

מי אני » דאנערשטאג מערץ 10, 2022 4:18 pm

· #496348
ומענין לענין אבל באותו ענין איז אינטרעסאנט צוצוצייכענען צו א מאמר פון דר. מיכאל סעטלוֺי. דער פילאזאף ישעיה בּערלין האט געהאט געשריבן אַן עסיי ״דאס העדזשהאַג און דאס פוקס״. דאס איז עפ״י א מימרא פונעם פייטן יוני ארכילאכוס ״אז א פוקס ווייסט אסאך זאכן אבער א העדזשהאַג ווייסט איין גרויסע זאך.״ בּערלין האט גענוצט דעם געדאנק צו צוטיילן דענקערס אין צו (בערך) צוויי סארטן:

1). דענקערס וואס צוטיילן און באטראכטן די וועלט וחכמה וכו׳ אין צו איין גרויסארטיגע געדאנק וואס איז שוין כולל אין דעם אלעם און פון דעם איז אלס נובע - א ״העדזשהאַג״

2). דענקערס וואס האלטן אז עס איז אומעגליך צו רעדוצירן די וועלט וחכמה וכו׳ צו איין פּרינציפּ וגעדאנק וכו׳ - א ״פוקס״

עס איז יתכן אז עס זאל זיין א דענקער וואס זיינע ״טאלאנטן״ ותכונות הנפש זענען ווי א ״פוקס״ גלייבט ער אבער אז מ׳באדארף צו טראכטן ווי א ״העדזשהאַג״. אין אזא פאל ער איז א ״פוקס״ וואס וויל אבער און פרובירט צו דענקן און זיין א ״העדזשהאַג״. בּערלין כאפט אָן ליִאוֺ טולסטוי אלס אזא משל.

דר. סעטלוֺי נוצט די געדאנק לגבי די תלמוד. ער זאגט אז בעצם איז דאס געשריבן מיט די דעות חז״ל וואס זענען ווי א ״פוקס״; זייערע פערזענליכע שיטות וכו׳ האבן נישט דייקא בעצם איין דורכדרינגענדע שטריך ומה ששנה וסבר זה לא שנה וסבר זה. אבער עס איז צאמגעשטעלט און נסדר ״כאילו״ עס איז א ״העדזשהאַג״ מיט איין דורכדיגענדע שטריך און וואס מ׳דארף טאקע משווה זיין שיטות וברייתות וכו׳ וכו׳ (אויף ווי ווייט מעגליך) אז זיי זאלן זיך נישט סותר זיין אא״וו. און דאס איז געבליבן הדרך בלימוד תלמודי בכלל.

‏דאס איז אביסל ענליך צו ווי אזוי הרב יהושע כהן איז מסביר די חילוק בין רש״י ובעלי התוס׳ אין זייער צוגאנג בלימוד.

די פענאמענאן איז מיר פארגעקומען אפטמאל ווי דאס וואס צב״ש מחברי תנ״ך האבן אנדערש געהאלטן ווי פריערדיגע בנוגע טעאדיסיס על הרעות און וואו דער תלמוד טוהט דאס מינימיזירן (צב״ש ״בא וביטלה״ פון יחזקאל הנביא וכדומה); והיינו אז חז״ל לגבי התנ״ך האבן אויך געהאלטן דעם ״פוקס וואס וויל זיין א העדזשהאַג״ און ווי ארויסגעברענגט דא בנוגע זייערע הנחות דערין. אדער צב״ש די חילוק בין התרסה/הטיחת דברים נגד הרעות וכו׳. וכדומה.

מי אני » דאנערשטאג מערץ 10, 2022 7:23 pm

· #496359
‏אויבן האב איך געשריבן ווי אזוי מיין ארטיקל פּאַסט אריין מיט׳ן קאָווער סטאָרי אין וועקער 18. הרב דר. נדב שנרב ברענגט דאס צו פון הרב חיים גריינמן:
📎 7C082878-163A-4A65-A6D6-20E8FB893639.jpeg
לפי דבריו איז דאך די קאָווער סטאָרי ״כפירה בשוגג״. דאס איז דאך באזירט אויף דעם אז אלעס איז בהשגחה ושלא במקרה. אבער ווי מיינע ארטיקלעך באטאנען איז לויט׳ן רמב״ם די דיִפאָלט אויסדרוקליך יא מקרה און זוכה צו זיין צו השגחה איז שוין מער מהחידוש. ולפי״ז איז אויסדרוקליך נישט דא קיין ״כפירה״ בהקאָווער סטאָרי.

מי אני » פרייטאג מערץ 11, 2022 12:33 am

· #496379
אין אן אגרת פון שד"ל צו יצחק מרדכי יוסט שרייבט ער: 📎 שדל.jpg
אין אנדערע ווערטער דאס איז כאמונה הכרחית וכעין מה שהבאתי בהארטיקל השנית מהמו"נ בח"ג פכ"ח. (דאס זעלבע שרייבט ער בנוגע בחירת עם ישראל. ועיין כאן.) און אין זיין פירוש על שמות (כ ה) שרייבט ער:
כן הוא דרך התורה לצייר לנו הטובות והרעות כיורדות מלמעלה בכוונה לשכר ולעונש, אף אם הן נמשכות ובאות בדרך הטבע לפי מנהגו של עולם... וכמו שלאיים על בני ישראל אמרה תורה כי ה' אל קנא ונוקם ובעל חימה, כך אמרה ג"כ שהוא פוקד עון אבות על בנים כאילו הוא עושה זה דרך נקמה וחרון אף, גם כי באמת לא יקרה הדבר אלא בדרכי הטבע ולא לנקמה חלילה, אלא הכל לטובת בני אדם.

דאס איז אביסל אנדערש פון ווי אזוי ער האט פריער געהאט מפרש געווען. דר. אפרים חמיאל שרייבט אויף דעם, ווי אויך אויף דעם ווי שד"ל האט אפגעלערענט חטא עץ הדעת אלס מער משלי: 📎 2.jpg

כרם זית » פרייטאג מערץ 11, 2022 1:10 pm

· #496419
Re: א נחמה פאר א צעבראכענעם אבל - וועקער 18
איז שוין דא אן אשכול אויף שד''ל?

מי אני » מוצ"ש מערץ 12, 2022 9:26 pm

· #496440
נישט ווי ווייט איך ווייס. (אויף שי"ר יא). אדרבה קריינא דאיגרתא איהו ליהוי פרוונקא…

***

עס איז אינטרעסאנט צו באמערקן אז ר׳ צדוק הכהן מלובלין זצ״ל אין זיין פוקד עקרים (אות ה) איז מקשר ענין מחיית עמלק לענין השגחה:
כי אצל עמלק כשמתעורר השגחתו ית׳ בעולם הוא למיטתו כי היא היפך סדר הבריאה שכולה היתה בשביל ישראל שקבלו התורה ולולי הם חזר העולם לתוהו ובוהו.

. . .

וקיום העולם הוא במחיית עמלק לגמרי דע״ז רמז לו במ״ש פקדתי וגו׳ דלשון זה משמעותו השגחה בקיום העולם וכשהשי״ת משגיח בעולמו ורואה את עמלק מגיע משפט ההשגחה להאבידו שבזה יתקיים העולם לגמרי.

דאס אלעס גייט אין איינקלאנג מיט דעם אז די געדאנק פון ״עמלק״ איז פשוט ה״רע״ בהעולם און קעגן דעם דארף מען זיך שלאגן בפועל און דאס אפטוהן, וכעין דעם געדאנק פון ״אנטי״-טעאדיסי, וואס אפטוהן רע און דאס נישט שפירן אט דאס באדייט דאך דאס׳ן זיין ״מושגח״ להרמב״ם וכמו שהבאתי בהארטיקל.

ס׳איז אינטרעסאנט ווי ער ענדיגט דארט צו אז בעת קריאת פ׳ זכור איז א זמן מסוגל להתפלל על הבנים ״כי במחיית זרע עמלק בא קבוע זרע ישראל״ עפ״י אמלאה החרבה וכו׳ ע״ש. ולענינינו איז דאס א שטיקל רמז לזה אז צו פארשטיין אז דאס איז נישט אזוי ווייט אלס עונש האב על הבן, פונקט אזוי ווי מין פארשטייט אז דאס איז אומריכטיג צו שטראפן אַן אייגן קינד אויף זיינע אייגענע עוונות.

מי אני » זונטאג מערץ 13, 2022 12:03 am

· #496456
📎 Lipsius.jpg
במשנתו של יוסטוס ליפּסיִאוּס.

***

דר. יצחק מלמד במשנתו של שפינאזע בהעטיקס שלו:
📎 Spinoza.jpg

מי אני » זונטאג מערץ 13, 2022 7:00 pm

· #496503
דר. פּאָל קאָפּען און דר. מעטיוּ פלענעגען טענה׳ן אז אפילו ממבט התנ״ך איז די ״לא תחיה כל נשמה״ ביי די שבע עממין געווען א ״רעטארישע פלאָריש״ אלס׳ן זיי ארויסטרייבן און איבער נעמען די לאנד און לייגן א סוף צו זייערע שלעכטע מעשים. זיי צייכענען צו צו דר. ניקאלאס וואלטערסטארף וואס איז משווה ספר יהושע וריש ספר שופטים מיט דעם אז ספר יהושע נוצט מער אזא סארט ליטערערי ״העידזשיאגראפי״ (אָן די נעגאטיווע קאָנאָטעישאנס דערפון) סטייל פון דאס סיפור פון כיבוש הארץ. דר. היִט טאמעס טענה׳ט ענליך.

ובנוגע די היסטארישע קאנטעקסט דערפון איז דר. גילי קוגלער מסכם:
📎 CA6E3E40-626B-4E3B-A511-A574D4706D80.jpeg
ולגבי P און D זאגט דר. דאָגלעס אירל:
📎 FCC5872D-6FE6-467C-9674-217074B3F847.jpeg
עס גייט אזוי ווייט אז דער דייטשער ארכעאלאג דר. הוּגאָ ווינקלער האט געקלערט, באזירט אויף דעם וואס מ׳טרעפט נישט גארנישט פון זיי, אז די אומה ״עמלק״ האט בכלל קיינמאל נישט עקזיסטירט אין היסטארישע רעאליטעט, און דאס וואס עס שטייט איבער זיי אין תנ״ך איז אזא סארט מיטאס אויף ארויסצוברענגען א געדאנק.

כמובן אז מ׳זוכט נאך אלס צו פארענטפערן דאס ״געדאנק״ פון א דזשענאסייד בכלל, וכמו שנתבאר.

דר. קוגלער נעמט אָן אז עס איז יא געווען אזא אומה און וויבאלד עס איז געווען קעגנזייטיגע סארטן טראדיציעס איבער ווער האט בעסער ״געוואונען״ מלחמות קעגן עמלק, שאול (שמואל א יד מח - פרק טו) צי דוד (שמואל א פרק ל), האבן די וואס האבן געשטיצט און געוואלט ארויסהייבן דוד געגעבן פאר עמלק דעם חירום שטאטוס וואס ער האט בהתורה, אזוי אז דאס האט אונטערגעמינעוועט שאול׳ס קלעים צום מלוכה וכבפרק טו. (ווי אויך אז מ׳האט געוואלט פונאנדערשיידן פון וואו מ׳האט געהאט בטראדיציע אז מ׳שטאמט מיצחק שגן המה ממנו און זיי מאכן גענצליך אַן ״אנדערע״. דאס זעלבע איז בנוגע השבע עממין הכנענים, ועיין כאן.)

עס איז סתם אזוי אינטרעסאנט צו באמערקן דאס וואס דר. מיכאל בּערנארד-דאנאלס שרייבט אז דאס גאנצע ״מחיית״ עמלק איז אינטרעסאנט וואו עס ווערט נחקק ״ונזכר״ לדורות אים משכח צו זיין - מ׳דארף האלטן אין איין ״אים געדענקן״ אויסצומעקן, וואס דאס אליין ברענגט דאך אז ער זאל כסדר יא נזכר ווערן:
The command is to literally write what has been erased from memory, to remember, but to remember forgetfully

דאס גייט אין איינקלאנג מיט׳ן געדאנק אז דאס איז די אייביגע סטראָגל קעגן רע בעצם.

דר. מארטין דזשעפי שרייבט:

how generations of sages, working over the span of nearly two millennia throughout the lands of Jewish dispersion, ploughed and replanted the field of Jewish scriptural interpretation so as to ensure that a benign ritual of “remembrance” would substitute for genocidal violence as the method of enacting the biblical commandment regarding Amalek . . . the crucial turn in rabbinic tradition regarding Amalek is the absolute denial of the possibility of identifying with certainty any existing nation as the “seed of Amalek.”

ובנוגע דאס אז עס איז (כהיום) סימבאליש שרייבט דר. יואל קאמינסקי:
Fundamentally, the idea of Amalek is an attempt to make some theological sense of recurring historical evils. While such theologies are potentially dangerous, they also serve a purpose by helping communities survive and explain troubling historical events. In Judaism, the theological idea that massive historical evils perpetrated by individuals and groups who harbor an irrational hatred of Jews and Judaism are part of a larger cosmic pattern has helped the community make sense of tragedies and thus continue to survive


ועיין באשכול זו.

***

מי אני
ובנוגע נסים במשנתו של הרמב״ם איז אינטרעסאנט צוצוצייכענען צו וואס דר. מנחם קעלנער טענה׳ט (עפ״י דר. זאב פארבּער) אז ס׳איז מעגליך אז דער רמב״ם האט נישט געהאלטן אז דאס ברענען אכט טעג פון די ליכט אשר בעבורה נתקן חנוכה איז געווען א נס ממש.

דא איז געווען א שמועס דערוועגן צי דאס איז בכלל צוגעלייגט געווארן שפעטער.

מי אני » מיטוואך מערץ 16, 2022 4:57 pm

· #496620
ולגבי מלחמת עמלק ברענגט דר. בּערי דוב וואלפיש ווי במגילת אסתר זענען די ראשונים המפורשים געווען אומבאקוועם דערמיט מיט די הריגת טף ונשים של האויבים כשנהפך הגזירה (הגם עס איז נישט ממש מבואר אז זיי האבן דאס טאקע למעשה געטוהן). ווי צב"ש ווי ר' אברהם סבע אין אשכול הכופר און ר' יוסף אבן כספי אין זיין גלילי כסף האבן דאס געוואלט פארטייטשן פשוט אלס סעלף-דעפענס (הגם די "טף ונשים" בלייבט נאך שווער), אדער דער רלב"ג וואס זאגט אז דאס גייט נאר ארויף אויף עמלק מיט וועמען די אידן האבן זיך דעמאלטס געשלאגן. ר' אברהם סבע אין זיין אשכול הכופר זאגט אויך אזוי לפי איין פשט און שרייבט:
וגם לפי׳ הב׳ שכתבתי למעלה שצוה המלך באגרות השניות שהיהודים ישלחו ידם ויהרגו את המורדים במלך קרובי המן ומשפחת עמלק, אמר כאן נקהלו היהודים לשלוח יד במבקשי רעתם משפחת המן ועמלק שמעולם בקשו רעתם כדכתיב ויבא עמלק, ואיש אחר שלא מזרע עמלק לא עמד בפניהם למחות בידם לפי שכל העולם היו שונאים אותם לפי שהיו רוצים להשתרר עליהם.

דאס איז אביסל טשילינג, ווייל פארקערט איז דאך לדוגמא געווען ביים שואה מיט ענליכע טענות אויף פארקערט.

דר. אלימלך ווישוואנאט זאגט אז דאס איז געווען די דרך המלחמה אָז בכל הגוים און איה"נ אז היינט זענען די מאראלן דערין בעסער (וכעין מהלכו של הראי"ה). ער ברענגט אויך צו אז עס זענען דא וואס זאגן אז פּראפעסאר ישעיהו ליבוביץ האט דעריבער געזוכט צו פארפאסן מקרא מגילה דורכ'ן זיין י"ד במוקפין און ט"ו בפרזין.

‏דא הא׳מיר אביסל ארומגערעדט איבער דאס עצם היסטאריסיטי פון מגילת אסתר.

מי אני » זונטאג מערץ 20, 2022 10:02 pm

· #496751
‏@כרם זית האט מיר מעורר געווען אז דער אבן עזרא זאגט טאקע אויפ׳ן פסוק (דברים כד טז) לא יומתו אבות על בנים ובנים לא יומתו על אבות איש בחטאו יומתו:
ותועי רוח שאלו איך אמר הכתוב לא יומתו אבות על בנים ובמקום אחר אומר (שמות כ ה) פוקד עון אבות, ושאלתם תהו כי לא יומתו אבות על בנים מצוה על ישראל ופוקד עון אבות על בנים הוא הפוקד
והוא עפ״י פשט ודלא כהגמרא בסנהדרין וכו׳. (כידוע האט דאך דער מהרש״ל געשריבן אז ער איז נישט געווען קיין ״בעל תלמוד״.)

אויפ׳ן פסוק פוקד עון אבות וגו׳ איז ער דאס משווה מיט ספר ירמיה ויחזקאל אז דאס איז נאר (כהתלמוד) באוחזין מעשה אבותיהם בידיהם ע״ש (ודלא כהמהרש״א במכות לגבי השוואתו עם יחזקאל). והיינו, אז בדיני בני אדם איז דאס אויך נישט אפילו כשאוחז (וג״כ כהתלמוד).

מי אני » מאנטאג מערץ 21, 2022 12:55 pm

· #496773
‏דא האט זיך ערווארבן א שמועס בנוגע דאס וואס דער רמב״ם זאגט דארט אין מו״נ ח״ג פט״ו בנוגע די שוועריקייט פון פונקטליך מגדיר זיין וואס איז בגדר ״סתירה מיניה וביה״ ממש וואס איז מכת הנמנע אף אצלו כביכול. מ׳האט געפרעגט אז פארוואס איז נישט השוואת הרמב״ם בין ידיעת הקב״ה ובחירה חופשית נישט מכת זה?

איז מקודם דארף מען פארשטיין אז לכאורה קען מען אויף יעדעס סתירה (פאר׳ן דאס מתרץ ומשווה זיין) זאגן אז עס איז א ״סתירה מיניה וביה״ - די סתירה איז שוין בעצם עמבּעדעד [״מיניה וביה״] אין די הנחה וואס איך נעם אָן; ״אויב נעמט מען דאס אָן איז דאך בע״כ דאס נישט אזוי-און-אזוי וכו׳.״ אבל הוא כעין מה שהבאתי מהרב דר. מיכאל אברהם לגבי סירקולער טענות. והיינו, אז בעצם איז יעדעס טענה א סירקולער טענה וואו די מסקנא צו וואס דו ווילסט צוקומען שוין אָנגענומען און עמבּעדעד אין די הנחות וואס דו נעמסט אָן מעיקרא. נאר די חילוק איז ווי שטארק איז די מסקנא שוין בולט אין די הנחות, וואס דאן איז דאס טאקע א סירקולער טענה, אדער ווי שטארק די קאמפּלעקסיטי איז דאס ארויסצוזעהן דערפון, וואס דאן איז דאס יא א וואליד לאגישע טענה והוכחה. וכן הוא לכאורה לגבי הגדרת החילוק בין ״סתירה״ סתם און ״סתירה מיניה וביה״ - ווי שטערקער עס איז בולט אין די עסענס פון הגדרת ההנחה וואס איך נעם שוין אָן און זאג, אלס מער ״מיניה וביה״ איז די סתירה דערפון. (הגם איך פארשטיי אז מ׳קען נאך אלס פרעגן אז אפילו דאס איז עס נישט אינגאנצן מגדיר; פונקט ווי ביי סירקולער ריִזענינג; און ווי דער רמב״ם בכלל זאגט אין פט״ו.)

למשל, צו זאגן ״אז א סירקעל גייט אריינפיטן אין א סקווער״ איז א ״סתירה״ סתם. דאס קען מען משווה זיין מיט׳ן זאגן, צב״ש, אז הכא במאי עסקינן אז די סירקעל איז קליין בשעת די סקווער איז גרויס. אדער אז ס׳איז נישט א סירקעל, מ׳האט געמיינט צו זאגן אז די קאָמפּאני וואס מאכט דאס הייסט ״סירקעל״. וכדומה וכדומה. א ״סתירה מיניה וביה״ איז ווען איך זאג צב״ש ״דאס איז א סירקעל וואס איז א סקווער״. עס איז דעמאלטס אסאך מער בולט בהגדרת ההנחה ממש הסתירה. ביי דעם דאס משווה צו זיין קען מען לכאורה נאר פארענטפערן מיט׳ן זאגן ״אז ס׳נישט באמת א סירקעל״ (הגם שלכאורה באנו צום לאגישן געזעץ פון אידענטיטעט, אבער דא זאג איך מעיקרא אז אלס אין דעם געביט איז א לשון מושאל וכו׳).

יעצט, בנוגע ידיעת הקב״ה איז ווי דער רמב״ם ברענגט ארויס שם בפט״ז איז טאקע דאס׳ן זאגן אז הקב״ה האט ידיעה על הפרטיים סתם אזוי פארבינדען לויט מאנכע מיט סתירות אינעם עצם הגדרה פון ״ג-ט״ [שינוי וכדומה]. אבער לעומת ״בחירה״ איז דאס לכאורה מער דומה צו ״סתירה״ סתם ווי איידער א ״סתירה מיניה וביה״ - עס פעהלט אויס נאך אימפּליקעישאנס ״וואס קומען ארויס״ בהכרח אויב האט ער ידיעה על הפרטיים [אז עס קען נישט זיין אנדערש אא״וו] כדי די סתירה זאל נולד ווערן. זיין באקאנטע תירוץ דארט אין פ״כ און אין הל׳ תשובה סופ״ה ה״ה אז ״ידיעה״ ביי הקב״ה איז עפעס אנדערש לגמרי פון סתם ״ידיעה״ ביי אונז און אזא סארט ״לשון מושאל״, פארענטפערט דאס אזוי אז עס איז נישט א ״סתירה מיניה וביה״ אויך נישט אפילו מ׳וואלט ווען יא געהאלטן אזוי (וכמובן האט די תירוץ אויך שוואכקייטן, ועיין לדוגמא שם בהל׳ תשובה בהשגת הראב״ד; און אונז האבן ארפגעברענגט ווי אזוי דער אוהחה״ק בסוף פ׳ בראשית לערענט אפ דעם תירוץ הרמב״ם, וואס לפי״ז איז אויך נישט שווער).

ואיה״נ אז לפי״ז, ולפי ווי דער רמב״ם זאגט טאקע בח״א פנ״ו אז ״אין הענין כן בשום פנים״ אז יכולתו ויכולתינו איז תחת גדר אחד וממילא איז נישט דא דערביי קיין שום דמיון ויחס צו ״יכולתינו״ בכלל ע״ש, והיינו אז לגבי ״יכולת״ הקב״ה איז אויך בעצם אליבא דהרמב״ם (כבכלל אין זיין דאקטרין פון נעגאטיווע טעאלאגיע) דא דעם געדאנק אז עס איז גענצליך עפעס אנדערש ווי סתם ״יכולת״ פונקט ווי ביי ״ידיעת״ הקב״ה (וואס ער דערמאנט דארט אויך), קען מען שוין דאס אולי צאמשטעלן צו דעם גאנצן שמועס וקשיא פון ״יכולת״ הקב״ה על הנמנע מצד עצמו מיניה וביה.

מ׳האט דארט ווייטער גע׳טענה׳ט אז די שוועריקייט בזה איז אז דאן קען מען דאך נישט מוכיח זיין קיין שום הוכחה למציאות הא-ל כיון שאין לנו שום השגה במושג ״א-ל״. און די תשובה דערויף איז אז איה״נ. דאס מערסטע וואס מ׳קען ״מוכיח זיין״ איז צו אַן ״עפעס״ (וואס אפילו די ״עפעס״ איז אויך א לשון מושאל) וואס איז טאקע למעלה מהשגה. און די ״למעלה מהשגה״ רופט דער טעאיסט ״ג-ט״.

אזויפיל טאקע אבער טוהט דאס יא שאפן אז דער טעאיסט המוכיח׳ס ״הוכחה״ איז געווארן היפש שוואכער אין דעם אז חוץ פון א הוכחה צו א (נעסעסערי עקזיסטענט (וואס אפילו ״עקזיסטענט״ וכו׳ איז אויך א לשון מושאל)) ״למעלה מהשגה״ זאגט עס בעצם גארנישט. די תוארים פון ״פּערפעקשאנס״ וואס מ׳וויל דאס געבן גייט נישט גרינג; עכ״פ נישט פון די ״הוכחה״. ועיין כאן איבער די געדאנק פון ראיות למציאותו.

עס זענען טאקע דא וואס טענה׳ן אז דאס איז איינע פון די סיבות פארוואס דאָנס סקאָטוס ולהבדיל הרלב״ג האבן נישט געהאלטן פון דעם און יא געוואלט אריינשטעלן די תוארים וכו׳ אונטער איין סוג בעצם ביחס בין הבורא לברואיו.

און דער רלב״ג במלחמות ה׳ (מאמר ג פ״ג), וואו ער דינגט זיך אויפ׳ן רמב״ם בזה אז ידיעתו ית׳ וידיעתינו זענען נאר בשיתוף השם גמור, שרייבט טאקע:
שהענינים אשר נחקור עליהם אם הם נמצאים לשם ית׳ או הם נשללים ממנו, הוא מבואר שאנחנו נשפט על הנשואים ההם בכוונה אחת בעינה בחיוב ובשלילה. והמשל שנחקור אם השי״ת גשם או איננו גשם, הוא מבואר ששם הגשם הוא מורה אצלנו הוראה אחת באופן מה בשתי החלוקות האלו, וזה שאם היה שם הגשם נאמר אצלנו בחלק השולל מאלו החלקים בשתוף גמור עם מה שיאמר עליו בחלק המחייב, לא היו אלו החלוקות חלקי הסותר אצל מחשבתנו, וזה מבואר בנפשו. והמשל שכמו שלא יאמר אחד הנה אחקור אם הכותל גשם או איננו מראה, כן לא יאמר זה אם הניח שם אחד לגשם ולמראה, כי לא תהיינה כמו אלו החלוקות חלקי הסותר. ובהיות הענין כן, והיה מבואר שהדברים הנמצאים, כשנשללם מהשי״ת, לא יורה אצלנו הנשוא ההוא בו ית׳ ובנו בשתוף הגמור, כן הענין במה שנחייבהו לו מן הדברים הנמצאים לנו. והמשל שאנחנו נאמר בשם ית׳ שהוא בלתי מתנועע, לפי שאם היה מתנועע היה גשם, כי זה הוא דבר מחויב במתנועע במה שהוא מתנועע. והוא מבואר ששם המתנועע בזאת הגזרה איננו נאמר עם המתנועע אשר יאמר במה שאצלנו בשתוף גמור, שאם היה הענין כן לא היתה בכאן ראיה שיהיה השי״ת בלתי מתנועע, כי המתנועע אשר חויב בו שיהיה גשם הוא המתנועע אשר יאמר במה שאצלנו, אבל המתנועע הנאמר עמו בשתוף גמור לא יחויב בו שיהיה גשם. ובהיות הענין כן, והיה מבואר שהנשואים אשר נשללם מהשי״ת אינן נאמרים בו ית׳ ובנו בשתוף גמור, הוא מבואר שהנשואים אשר נחייבם לו ית׳ אינם נאמרים בו ית׳ ובנו בשתוף גמור, כי היו אלו הנשואים לי מחשבתנו תחלה בספק, אם יחויבו לו ית׳ או ישוללו ממנו, עד ששלמה החקירה לנו ואז חייבנום או שללנום ממנו. ובכלל אם היו הדברים אשר נחייבם לו ית׳ נאמרים בו ית׳ ובנו בשתוף גמור, לא יהיה כאן שם משמות הדברים אשר אצלנו שיהיה יותר ראוי בשוללות השי״ת מבחיוב, ובחיוב מבשוללות. וזה כי לאומר שיאמר, דרך משל, שהשי״ת הוא גשם ולא ירצה בזה הגשם דבר בעל כמה, אבל דבר הוא משותף שתוף גמור עם מה שנקראהו גשם, וכן יאמר כי השי״ת בלתי יודע, לפי ששם הידיעה לא יורה אצלו בזה המאמר על מה שיורה עליו במה שנקראהו ידיעה. ואין לאומר שיאמר כי אנחנו אמנם נשלול ממנו הגשמות להיות חסרון לנו, ונחייב הידיעה להיותה שלמות. וזה כי אין שם הגשמות חסרון, והוא אשר נשללהו ממנו, אבל ענינו והראיה שאם היינו מורים בשם הגשמות על מה שיורה עליו שם הידיעה, ובשם הידיעה על מה שיורה עליו שם הגשמות, היה הגשמות שלמות לנו והידיעה חסרון. ועוד שאנחנו לא נחייב לשם ית׳ דבר ולא נשללהו ממנו, אלא כשנחקור תחלה אם מציאות הדבר ההוא ראוי לו ית׳ או בלתי ראוי, לא נשים חקירתנו בזה אם הוא שלמות לנו או בלתי שלמות לנו. ובהיות הענין כן, הוא מבואר שהעיון ירחיק שיהיה שם הידיעה נאמר בו ית׳ ובנו בשתוף גמור.
ער זאגט אז דאס גייט ארויף אויף אלע תוארים הנאמרים על השי״ת.

מי אני » מאנטאג מערץ 21, 2022 11:09 pm

· #496820
דוד הום האט גע׳טענה׳ט קעגן דאס נאמנות פון עדות למציאותן של נסים מכח פיר פאקטארן:

1). היסטאריש - קיין שום נס האט דורכאויס היסטאריע נישט געהאט גענוג גאר גרויסע געלערענטע און גאר האנעסט מענטשן וואס זאלן מעיד זיין דערויף ממש וואס וואלטן געהאט צו פארלירן און מ׳וואלט געקענט אויפדעקן זייער ליגענט

2). פסיכאלאגיש - מענטשן בדרך כלל האבן א נטייה לשקר בפרט ביי נסים מעשיות

3). סאציאלאגיש - מעשיות פון נסים וואקסן בדרך כלל ארויס אין איגנארענט און בארבארישע פעלקער און גרופעס וואו ליגענטס ווערן אין אלגעמיין נישט אויפגעדעקט

4). רעליגיעז - קעגנזייטיגע נסים מעשיות פון אנדערע רעליגיעס קענסעלען אויס איינע די צווייטע

דר. הענדריק וואן דער בּרעגען טענה׳ט אז די טענות זענען דאך נאר כללים און זענען נישט גילטיג אלעמאל, ווי אויך אז עס איז ל״ד ווי איין נס פון איין רעליגיע איז שוה צו איינס אין א צווייטע אויף די דרך אז עס זאל עס ״קענסעלען״. ער טענה׳ט אויך אז הום׳ס טענות קעגן נסים זענען בעצם סירקולער: ער נעמט שוין אָן אז אדער אז עס איז נישט דא קיין ג-ט וואס אינטערוויִנט אדער אז אונז פארשטייען מיר אים אז ער גייט נישט קעגן חוקי הטבע.

הרב דר. משה רט טענה׳ט אויך אזוי. ער לייגט צו דערצו דאס געדאנק אז דאס ווי אזוי זאכן זענען יעצט קען מען ל״ד עקסטרעפּאלעיטן צו ווי אזוי זאכן זענען געווען אינעם עבר. (דאס איז אביסל ענליך צו טענת הרמב״ם במו״נ ח״ב פי״ז נגד שיטת אריסטו בנוגע קדמות אז מ׳קען נישט טענה׳ן פון ווי אזוי די חוקים וכדומה זענען יעצט צו ווי אזוי זיי זענען געווען בעת אשר נתיישבו מעיקרא ע״ש. הגם דארטן איז עס ווען עס האט זיך בכלל אוועקגעשטעלט און נישט בסתם אז עס איז געווען אנדערש.) ער האלט פונעם כוזרי ארגומענט; עכ״פ לגבי די היסטאריסיטי פון די צענטראלע קאָר פון די סיפורים (ועיין במה שהבאתיו ממנו). ער רעדט דארט אויך איבער דעם אז צי ווייניג סקעפּטיסיזם מאכט טאקע אז מען ווערט א פתי יאמין לכל דבר אבער צופיל מאכט שוין אז מען נעמט נישט אָן עפעס וואס איז יא אמת; דאס איז ענליך צום געדאנק אין סטאטיסטיקס פון זיך היטן פון סיי א טייפּ 1 עראָר און סיי א טייפּ 2 עראָר.

מי אני » מיטוואך מערץ 23, 2022 4:10 pm

· #496925
דער משרת משה (שער ד) שרייבט לגבי השגחה:
השגחה הפרטית ר״ל השגחת אישי המין שהוא יסוד מיסודי התורה ועמוד שהשכל תלוי בו, ודע כי כל המאמין בהשגחה ומקימה כפי שכלו מקים כל התורה כולה והכופר בה כופר בכל התורה כולה.

ולגבי ווי אזוי אבן תיבון וסייעתו האבן אפגעלערענט שיטת הרמב״ם בזה אז עס איז נאר תלוי בדביקות החכמה און ריין ראציאנאליסטיש און מער טבעי, טענה׳ט ער (ווי אונז האבן טאקע געשריבן אינעם ארטיקל):
א״כ עיר היוצאת לא תשאיר כי אם אחד או שנים שתמצא בהם ההשגחה.
ער טענה׳ט אז דאס איז זייער אייגענע סברא אין זיי האבן דאס תולה געווען אינעם רמב״ם. ער לערענט אפ דעם רמב״ם אז די געדאנק איז אז די חכמה, והיינו החלק ממעל, וואס דער מין האדם האט (עכ״פ בכח) דורך דעם איז אטאמאטיש דא השגחה אישית. דערנאך, ווי שטארק די השגחה איז, ווענדט זיך וויפיל פון דעם חלק מ׳טוהט עקטועלייזן. (הגם עס איז נאך נישט מבואר וואס פונקטליך איז די בּעיסליין מינימאלע השגחה אישית.)

זיין מהלך אין צדיק ורע לו רשע וטוב לו איז אז די טובות הבהמיים הגשמיים בעוה״ז פון די רשעים זענען נישט באמת קיינע טובות און די רעות הצדיקים הגופניים בעוה״ז זענען נישט קיינע רעות באמת.

מי אני » זונטאג מערץ 27, 2022 7:16 am

· #497052
עס איז אינטרעסאנט צו באמערקן אז אגוסטין אין זיין טעאדיסי האט געהאלטן אז בחירה חופשית איז מכריח הרעות (עכ״פ מסוג השני) און דאס אז ג-ט איז מעניש דערויף באלאנסירט דאס על הכלל. ועכ״כ אז ער האט געהאלטן אז די עונש קומט גראד ומיד כדי אז על הכלל כולו זאל עס פאר א רגע נישט זיין אומבאלאנסירט.

***

ולגבי די געדאנק פון גנאַסטיסיזם, והיינו אז עס זענען דא צוויי כוחות/געטער איינס טוב און באהאלטן און די אנדערע אביסל שוואכער און רע [דער ״דעמיאוּרדזש״], און דאס צווייטע איז די סיבה ומקור הרעות (און די גאט פון תנ״ך), נעמען אָן די חוקרים אז די ספר עפּאַקאַליפּס פון אדה״ר, וואס איז געשריבן געווארן ארום חורבן בית שני, איז פון אידן און נישט קריסטן.
📎 A62507D1-79A5-44FA-A006-9501ED63C64C.jpeg
***

דר. דזשעראלד דזשענזען לערענט אפ ספר איוב אז עס זענען בעצם דא צוויי סארטן ״בריתות״ בין הקב״ה וכנסת ישראל. די דיִפאָלט איז דאס ברית מיט אברהם וואס איז אזא סארט ״היימישע/משפחה/קלען״ גאט וואס איז אלס די ״טאטע״ פון די בני המשפחה אא״וו. דערנאך קען מען דאס טוישן צום סיני ברית וואס איז שוין א קאַסמיק גאט להאומה בכלליות און גייט שוין ארבעטן מיט אזא סארט קאנטראקט פון שכר ועונש אא״וו. ספר איוב איז געשריבן געווארן בשעת גלות בבל ווען מ׳האט געזוכט צו מאכן טעאלאגישע סענס פון די צרות ורעות. די געדאנק פון ספר איוב ומענה אלקים מהסערה צום סוף איז אויפצוגעבן אט די פּאראדיים פון דאס ברית סיני מיינדסעט מיט איר שכר ועונש מענטאליטי און צוריקגיין צום ברית אברהם וואס איז א מער פערזענליכע ג-ט וואס איז עמו אנכי בצרה און גייט מיט מיט אים אין די ריזיקעס פון לעבן.

מי אני » זונטאג מערץ 27, 2022 7:20 am

· #497053
ובנוגע די ״פראטעסט״ מהלך, טענה׳ט דער קריסטליכער טעאלאג דר. ריטשערד מידעלטאן באריכות, עפ״י ״פשט״ בהכתובים, אז די געדאנק פון מעשה העקידה איז גאר א כעין טענה נגד אברהם אז היתכן ער האט נישט פראטעסטירט קעגן דעם ציווי אזוי ווי ער האט פריער געטוהן ביי סדום, וכעין מה שעשה איוב על יסוריו (וחוצפא אפילו כלפי שמיא מהני, סנהדרין קה.). ועכ״כ אז ספר איוב איז א כעין המשכה לפרשת העקידה אין ווי אזוי הקב״ה כביכול ״וויל״ דייקא יא א דייעלאדזשיקעל פּאַרטנער וואס זאל זיך טענה׳ן נגדו פון אן עטישן שטאנדפונקט (א כעין ״מתאוה לתפלתן של צדיקים״). עס איז מערקווידיג אבער צו באמערקן אז הרב דר. אברהם יהושע העשיל האט געזאגט אז דייקא וועגן דעם אז אברהם האט געזעהן אז הקב"ה האט אים געענטפערט בנוגע סדום, דעריבער האט ער נישט מהרהר געווען אחר ציווי העקידה.

ער זאגט אז די געדאנק פונעם נסיון העקידה איז געווען אטע דאס אז אברהם אבינו זאל צוקומען צו א הכרה אין וואס איז כביכול די ״כאראקטער״ פון ג-ט ורחמנותו, און ווי אויך שטארקן זיין אהבה צו זיין צוגעזאגטער זוהן יצחק. און דאס איז נישט צושטאנד געקומען (ער לערענט אפ, עפ״י פשטות הכתובים, אז דאס האט טראמאטיזירט יצחק, ולכן האט יצחק איבערגעגעבן די קאָנסעפּשאן פון ג-ט אלס ״פחד״ יצחק, און עס האט אריינגעברענגט א דיספאָנקשען אין אברהם׳ס משפחה וואס האט געשאפן אז שרה און יצחק זאלן זיך אפטיילן פון אים, ווי אויך האט דאס געהאט אפקלאנגען אויף די דיספאָנקשען שפעטער במעשה יעקב ועשיו ובמעשה יוסף ואחיו. וכ״ז הוא כמובן דלא כהמדרשים). ער איז זיך מתנצל (זייענדיג א גלויביגער):
Neither am I intending to disparage the long history of interpretation that exalts Abraham for his response in the Aqedah. Indeed, I respect that tradition. So when I titled part 3 of this book "Unbinding the Aqedah from the Straitjacket of Tradition," this was not intended as an insult. In biblical interpretation, no one comes to any text traditionless. Every reader is shaped by a whole series of prior readings and assumptions - and I am certainly no different. It would be impossible for me to offer an alternative reading of the Aqedah without standing on the shoulders of multitudinous others, who have already grappled with its meaning, and whose grappling I respect

Yet the question must be asked whether the tradition of prior interpretations of the Aqedah (each dependent on their particular historical context and the assumptions and interests of the interpreters) should act as a straitjacket, preventing new and fresh readings of the text. I believe they should not. Hence I have attempted to "unbind" the Aqedah from the limitations of traditional readings

However, I agree entirely with Walter Moberly that new readings of the Aqedah (especially any that are critical of Abraham) need to be grounded in careful, contextual exegesis and not simply in the predilections of the interpreter. Not only am I fully on board with Moberly here, this is precisely what I have attempted to do in this book. Here I am also following the classic advice concerning Scripture given in the Mishnah by the Hebrew sage with the endearing name of Ben Bag Bag: "Turn it over, and [again] turn it over, for all is therein. And look into it. And become gray and old therein. And do not move away from it, for you have no better portion than it."

My motivation is that a fresh encounter with this ancient text, from a new angle, raising new considerations, might not only illuminate its meaning but renew our experience of the God whom Jews and Christians believe may be encountered precisely through this text


ועיין באשכול זו.

מ׳טרעפט טאקע ענליך אינעם זוה״ק (ח״ג יד:) א תלונה אויף נח אז ער האט נישט מתפלל געווען להסיר המבול ע״ש. ווי אויך טענה׳ט הרב דר. ראובן קימעלמאן אז נאכדעם וואס אליהו הנביא האט זיך נישט אָנגענומען פאר בני ישראל כשהיה בחורב, כמו שעשה משרע״ה בעת חטא העגל והמרגלים, איז ער דעריבער נצטווה געווארן אויפצונעמען אלישע אנשטאטס אים. הגם דאס זענען אלעס בענין תפילה להסיר רוע הגזירה און ל״ד ״פּראטעסט״, איז עס אבער דאך בסיגנון אחד.

ולגבי ספר איוב זאגט דר. מידעלטאן ענליך צו דר. דוד קרעמער:
the book of Job makes the profound statement that a rationalistic orthodoxy which seeks to have the relationship of God's justice to suffering and evil neatly packaged is also inappropriate

ער זאגט אז ספר איוב איז געשריבן געווארן אלס א קריטיִק נגד המהלך וואס האט זיך דעמאלטס גענומען שטארקן בעת הגלות פון פרסי׳שע אינפלוּאינסעס אז ג-ט איז מער טרענסענדענט און אין פועל-קאנטראל אזוי אז אלס-אלס איז עונש על חטא וממילא אין שום מקום לפראטעסט. ולסמך לזה טענה׳ט דר. וויל קיינס אז חז״ל האבן געשטעלט ספר איוב גראד נאך ספר תהלים בסדרן של כתובים (ב״ב יד:) איז כדי צו ארויסברענגען די קשר צווישן די געדאנק פון פראטעסט בספר איוב על צרותיו און דאס וואס מ׳טרעפט אין אסאך מזמורי תהלים וואס זענען אויך אין די גאנער - די אָנגענומענקייט דעפון פון א טעאלאגישן מבט.

דאס גייט אויך אין איינקלאנג מיט וואס פּראפעסאר קלאַוּס וועסטערמאן האט געזאגט אז ספר איוב איז נישט א טעאדיסי אויף צו פארענטפערן מציאות הרעות, ווי איידער פשוט ווי אזוי זיך צו ספראווען מיט די ״עקזיסטענשאל פראבלעם״ פון שלעכטס פון א טעאלאגישן מבט.

ובזה מאכט דר. מידעלטאן א חילוק צווישן קלאסישע/אלגעמיינע טעאדיסי און טעאדיסי בתנ״ך:
Whereas theodicy texts in the classical tradition take the form of apologetics and attempt to defend God's justice, biblical theodicy texts take the form of prayer (or at least alternate between prayer and other forms of complaint) and question, even assail, God's justice. Whereas in classical theodicy God is discussed abstractly in the third person and the apologist is expected to answer to others about God, in biblical theodicy God is addressed in direct second person speech and is expected to answer the supplicant. Whereas classical theodicy results, I have argued, in deception about the nature of evil and leads to passivity vis-à-vis the status quo, biblical theodicy is radically honest about evil, is rooted in passion, and
questions the present social arrangements in the world

Biblical theodicy, therefore, is not content with contemplation - neither the rational contemplation of philosophical arguments nor the contemplation of prayer, even lament. Such theodicy thus moves from lament, not only to thanksgiving and praise (that is, to celebration and anticipation of God's coming shalom), but also to discipleship and ethical action - to practical engagement with the world animated by a vision of that shalom


דאס גייט אין איינקלאנג מיט וואס דר. וואָלטער בּרוגעמאן איז משלב דאס אביעקט-רילעישאן טעאריע אין פסיכאלאגיע צו טעאלאגיע. והיינו, די טעאריע לויטעט אז די עגאָ פון א קינד דעוועלאפירט זיך אז צום ערשט געבט זיך דאס גענצליך איבער צום דרויסענדן ״אנדערן״, והיינו די מוטער. דאס העלפט דאס קינד דעוועלאפירן טראָסט. אבער דערנאך מוז דאס קינד האבן אייגענע אינישעטיוו אינדרויסן פון דאס דרויסענדן ״אנדערן״ כדי נישט צו זיין אזוי גענצליך אָנגעוויזן און קענען דורכאויסן לעבן וויסן ווי אזוי צו מאכן אייגענע החלטות אא״וו. אז נישט איז דאס אומגעזונט און קען גורם זיין אז דער מענטש וועט אלס דארפן א דרויסענדער אויף וועמען ער איז אָנגעוויזן אויף צו מאכן החלטות און ווערט דאדורך נמשך צו פונדאמענטאלע נטיות און באוועגונגען. דאס זעלבע טענה׳ט דר. בּרוגעמאן איז לגבי די רילעישאנשיפּ מיט ג-ט: עס פעהלט אויס צו האבן די מבוא פון ״פּראטעסט״ וכדומה כדי צו קענען שאפן אן אייגענע אידענטיטעט און דאדורך מאכן געזונטע עטישע רעליגיעזע באשלוסן אא״וו.

דר. מידעלטאן זאגט אז ס׳איז יתכן אז דאס אז איוב האט צום סוף געגעבן פאר זיינע טעכטער (איוב מב טו) נחלה בתוך אחיהם פונקט ווי זייערע ברודערס, איז אז וויבאלד ער האט מיטגעמאכט האט ער אויך אנערקענט די אומרעכטן וואס ווערן באגיין קעגן פרויען מכח די פאטריארכישע געזעלשאפטליכע אויסשטעל בימי התנ״ך.

ער ברענגט ארויס די באקאנטע קשיא אז טאמער איז די תירוץ אז אלעס איז בעצם א ״טוב״, דאן וואס איז פשט אין דאווענען אז דאס זאל ווערן אפגעטוהן, אדער זיך דאס קעגנשטעלן וכדומה? (אחוץ טאמער אט דאס אליין איז די ״טוב״ דערפון וכעין תשובת ר״ע לטורנוסרופוס הרשע, אבער טרעפן מיר דערויף שוין (ברכות ה:) דאס געדאנק פון ״לא הן ולא שכרן״. והרבה קולמוסין וכו׳.)

ער לייגט צו:
I do not think it is mere coincidence that the one place where Plato attempts to resolve the theodicy problem is in the Republic (Book II, 377b-380c), where its function is precisely to legitimate social control in the ideal commonwealth by preventing questioning of divine justice


דר. מארטין בּערטמאן שרייבט:
The Hebrew attitude towards the apparent existence of evil in the world has generally been to adopt the principle that the individual ought not to deny his own experience


ולגבי טעאדיסי בכלל שרייבט דר. מידעלטאן:
It is thus difficult to resist the conclusion that the theodicy problem constitutes a rational aporia, which itself exacerbates the problem of evil for those who are interested - as I am - in theological rationality. This suggests one final criticism that may be made about the greater good defense (a criticism which may apply equally to process theodicy), namely, that it takes rationality far too seriously, privileging the deliverances of first-order logic over the testimony of both experience and the Scriptures. If indeed we are confronted with the dilemma of either 1) concocting a morally sufficient reason for God to allow evil in order to render God's goodness and power logically compatible with the existence of evil, thus "solving" the theodicy problem, or 2) rejecting entirely the possibility of its rational solution, I believe we must choose the latter. For why must we have rational consistency at all costs? Logic is certainly an important value, but is it the most important value in all situations? (In particular, two considerations may be advanced in support of not holding fast to logical consistency in the case of theodicy. The first is that language about God is typically subject, as Ian Ramsey has extensively shown, to what he calls "logical impropriety" or oddness. That is, our speech about God is not always subject to standard logical rules (Ramsey 1957:53, 103, 105, 110, 123, et passim). This, combined with the consideration that evil may well be absurd, and thus ultimately inexplicable, converges on an aporetic conclusion to the theodicy problem.) Perhaps, like Job, who even after his encounter with God received no rational justification of his sufferings , we need to live with a healthy dose of agnosticism concerning theodicy

This does not mean that we should never grapple intellectually with the problem of evil. There is certainly no scriptural or other warrant for heading off a budding theodicist at the pass with a priori warning that the way is blocked. Indeed, the example of Job suggests that the aporetic nature of the theodicy problem is something to be learned by experience, through genuine struggle, and not proclaimed at the outset by fiat. Rational attempts to solve the problem of evil, like the torturous process of Job's lament, may be the only way to come to an honest understanding of the logical insolubility of the problem, in much the same way as Job - through the crucible of his experience - came to an acknowledgement of the inscrutability of the ways of God. The only warning sign necessary for an intrepid traveler is the rigorous condition that, like Job, one speak the truth about God, and - I would add - about evil

📎 F8DC0CA4-7922-4272-936A-4AC610FBD75F.jpeg
ולגבי די געפיל וואס דער פראבלעם פון שלעכטס ברענגט ארויס שרייבט דר. קיִט יאנדעל:
More of the argument’s force is lost when one recognizes that one’s feeling that God’s existence cannot be compatible with the apparently gratuitous evils that obtain in our world is not by itself worth anything unless it unpacks in arguments that are sound and valid


און ווי דר. יצחק גרינבערג האט געשריבן בנוגע טעאדיסי והשואה:
No statement, theological or otherwise, should be made that would not be credible in the presence of the burning children


‏(דר. מידעלטאן טענה׳ט אויך אז צולייגן דעם געדאנק פון אַמנישיענס צום ״(לאגישן) פראבלעם פון שלעכטס״ לייגט נישט עכט צו גארנישט צום פראבלעם.)

צקון לחש » זונטאג מערץ 27, 2022 3:00 pm

· #497061
וואס טוט זיך מיט א נחמה פאר א צעבראכענעם(?) שריפטשטעלער? 🙂
איך למשל לייק נישט, ווייל איך וויל מיך נישט רימען ווי כאילו איך בין יורד לעומקם של דברים....
אבער כאטש דאס: א דאנק אייך רבינו @מי אני!
בלאט: 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12