פאר די וואס ווערן דאס געוואור נאך אלעם צייגט דאס (עכ״פ אפטמאל) צו זיי אז איה״נ: חרדישע אידישקייט קען טאקע נישט געוואונען א/די דעבאטע.צפון קארעא האט מורא אז אירע מענטשן וועלן געוואויר ווערן עפעס אנדערש, ווייל די דארטיגע רעגירונג ווייסט גאנץ גוט אז זי האט נישט קיין לאגישע ערקלערונגען פארוואס איר סיסטעם איז דער בעסטער סיסטעם אין דער וועלט. דער בעסטער וועג איז אלזא צו בלאקירן דעם אינטערנעט צו פארמיידן אירע בירגער פון בכלל וויסן אז עס איז דא עפעס אנדערש. נישט אז צפון-קארעער ווייסן נישט פון עפעס אנדערש; זיי ווייסן וועגן קאפיטאליזם און אנדערע עקאנאמישע און רעגירונג-סיסטעמען, אבער זיי ווייסן אלעס נאר פון זייער אייגענער רעגירונג'ס פערספעקטיוו. קענען אנדערע סיסטעמען פון דער נאנט, הערן וועגן קאפיטאליסטן פון די קאפיטאליסטן, ברענגט צפון-קארעא פאר א דעבאטע - און א דעבאטע קענען זיי נישט געוואונען.
אונזער געזעלשאפט דארף אויפהערן זיך בויען דורך פארהאקן און דעמאניזירן די גאנצע וועלט, און דארף טרעפן שכל'דיגע סיבות און ארגומענטן פארוואס א מענטש זאלן וועלן זיין א חרדישער איד מרצונו הטוב, אפילו אויב ער זאל וויסן אז עס זענען פאראן אנדערע וועגן. חרדישע אידישקייט דארף קענען געוואונען א דעבאטע.
קהל'ס נער@אנאנים
אינז ווייס מיר אלע ווער יענע איינער איז, ער איז בכלל נישט אינטערעסירט צי פירן א נערמאלע שמועס, אחוץ פון רופן יעדעם וואס איז נישט מסכים מיט עים א אקס און א פערד, און ארויפצווינגען זיינע שיטות אויפן עולם געט ער גארנישט צי צום שטיבל.
Nanach@מי אני מיין רעספעקט פאר דיר וואקסט נאר פון מינוט צו מינוט, תגובה צו תגובה.
אז דו האסט שוין יא געעפענט די נושא אפשר טאקע וואלט איר געווען פאסיג צו עפענען א אשכול ”וויאזוי צו דיעלן מיט מדע וואס איז זיך סותר צו אונזער רעליגיע”
אויב איז שוין דא אזאנס ביטע ציטירן.
אבער פליז!!!! איך האף אז איין טאג וועל איך נאך פארשטיין אלעס וואס די שרייבסט, אבער אויף דערווייל פליז זיי מסביר אויף ”פלעין אידיש”, א גרויסן שכוח איטהער וועי
כה לחי! חזק ואמץ! (וכמובן על יתבייש מפני המלעיגים) חן חן
המצפה לתשובה (תרתי משמע)
נ נח
מי אניNanach@מי אני מיין רעספעקט פאר דיר וואקסט נאר פון מינוט צו מינוט, תגובה צו תגובה.
אז דו האסט שוין יא געעפענט די נושא אפשר טאקע וואלט איר געווען פאסיג צו עפענען א אשכול ”וויאזוי צו דיעלן מיט מדע וואס איז זיך סותר צו אונזער רעליגיע”
אויב איז שוין דא אזאנס ביטע ציטירן.
אבער פליז!!!! איך האף אז איין טאג וועל איך נאך פארשטיין אלעס וואס די שרייבסט, אבער אויף דערווייל פליז זיי מסביר אויף ”פלעין אידיש”, א גרויסן שכוח איטהער וועי
כה לחי! חזק ואמץ! (וכמובן על יתבייש מפני המלעיגים) חן חן
המצפה לתשובה (תרתי משמע)
נ נח
ווי כ'האב אויבן געזאגט האב איך סאָבּמיטעד אן ארטיקל צום וועקער וואו איך בין מסביר און פארטיידיג מיין פערזענליכע מהלך ההשוואה אין דעם אלעם (ס'איז פילאזאפיש); איך פאר מיר נעם אָן יעדעס קאנסענסוס אין מדע אין יעדעס פעלד (עכ"פ ווי ווייט איך ווייס). איך האב דערנאך אָנגעגרייט א סאָפּלעמענטערי אשכול דערויף וואס לויפט שוין ביי בערך 9,000 ווערטער.
כמובן, איז מיין מהלך בכלל נישט ענדגילטיג און דעמאנסטרעטיוו אין עני סענס. מיינענדיג, אז עס קען בשו"א נישט אויפווייזן און צייגן צו איינעם ער זאל דאס אָננעמען. אזויפיל גלייב איך פערזענליך אבער יא אז עס איז גענוג מאסגעבענד פאר איינעם וואס האט דאס שוין אקצעפּטירט [מכח חינוך און אינדאַקרינעישאן] און די שאלה איז צי ער זאל דאס יעצט רידזשעקטן.
וכמובן אין אני אומר קבלי דעתי ואפילו פון א דייעלעקטיק מבט, און איך בין מודה און אנערקען אין דאס גראָס אפאלאגעטישקייט פון מיין מהלך השוואה.
מי אנינאך נישט. איך האב סאָבּמיטעד עטליכע ארטיקלען. 'עמיר זעהן וועלכע זיי ווילן און וועלן דרוקן (אויב בכלל).
זוכערקהל'ס נער@אנאנים
אינז ווייס מיר אלע ווער יענע איינער איז, ער איז בכלל נישט אינטערעסירט צי פירן א נערמאלע שמועס, אחוץ פון רופן יעדעם וואס איז נישט מסכים מיט עים א אקס און א פערד, און ארויפצווינגען זיינע שיטות אויפן עולם געט ער גארנישט צי צום שטיבל.
#חושד בכשרים אלערט. איך האב נישט קאמפלעינד קעגן @מי אני און נישט קעגן קיינעם פערזענליך. מצידי זאל דער @אנאנים פארעפנטליכן די אישי.
קהל'ס נערזוכערקהל'ס נער@אנאנים
אינז ווייס מיר אלע ווער יענע איינער איז, ער איז בכלל נישט אינטערעסירט צי פירן א נערמאלע שמועס, אחוץ פון רופן יעדעם וואס איז נישט מסכים מיט עים א אקס און א פערד, און ארויפצווינגען זיינע שיטות אויפן עולם געט ער גארנישט צי צום שטיבל.
#חושד בכשרים אלערט. איך האב נישט קאמפלעינד קעגן @מי אני און נישט קעגן קיינעם פערזענליך. מצידי זאל דער @אנאנים פארעפנטליכן די אישי.
דא שרייבסטו אז ס'איז יא דיך.
אפילו אויב ס'איז נישט דיך, האסטו אבער מודה במקצת געוועין, אז די אנדערע חלק פון די תגובה איז אמת.
ס'דערמאנט די מעשה, פון די רבי וואס האט געזאגט, "די נער זאל ארויסגיין פון קלאס", ריפט זיך איינער אן "בשום אופן גיי איך נישט ארויס".
זוכערקהל'ס נערזוכערקהל'ס נער@אנאנים
אינז ווייס מיר אלע ווער יענע איינער איז, ער איז בכלל נישט אינטערעסירט צי פירן א נערמאלע שמועס, אחוץ פון רופן יעדעם וואס איז נישט מסכים מיט עים א אקס און א פערד, און ארויפצווינגען זיינע שיטות אויפן עולם געט ער גארנישט צי צום שטיבל.
#חושד בכשרים אלערט. איך האב נישט קאמפלעינד קעגן @מי אני און נישט קעגן קיינעם פערזענליך. מצידי זאל דער @אנאנים פארעפנטליכן די אישי.
דא שרייבסטו אז ס'איז יא דיך.
אפילו אויב ס'איז נישט דיך, האסטו אבער מודה במקצת געוועין, אז די אנדערע חלק פון די תגובה איז אמת.
ס'דערמאנט די מעשה, פון די רבי וואס האט געזאגט, "די נער זאל ארויסגיין פון קלאס", ריפט זיך איינער אן "בשום אופן גיי איך נישט ארויס".
#חושד בכשרים צום 2טן מאל.
איך האב נישט קאמפלעינד קעגן קיינעם.
אנשטאט דו זאלסט מיר מפייס זיין טוסטו עס נאכאמאל.
מי אנידי ארגומענט איך האב אויבן ארויסגעברענגט גייט לכאורה נאך טיפער. מיינענדיג, ווייל מ׳קען דאך טענה׳ן אז כידוע האט דער רמב״ם געהאלטן, ווי ארויסגעברענגט אין מיין צווייטן ארטיקל, פון אמונות הכרחיות/נאבעלע ליגענטס און אז מ׳זאל באהאלטן פונעם המון עם די אמת וויבאלד דאס קען שאטן צום סאציאלן צאמשטעל און מאראל/רעליגיע. אבער ווען מ׳זאגט ״המון עם״ מיינט מען דאך די מיט עוורידזש אינטעלידזשענס: דאס איז דאך דאס באדייט און פירוש המלה פון דאס ווארט ״עוורידזש״ אין די קאנטעקסט.
והנה, עס איז כהיום דא (בדרך כלל) דאס פלין עפעקט וואס צייגט אז אינטעלידזשענס בדרך כלל גייט ארויף על הכלל כולו. דאס באדייט אז די ״עוורידזש״ אינטעלידזשענס פונעם ״המון עם״ גייט ארויף. מ׳קען טאקע אָנגעבן אז א סיבה דערצו איז דאס גרינגערע עקסעס צו אינפארמאציע והמסתעף. עכ״פ קומט דאך אויס מזה אז דער ״עוורידזש״ מענטש איז שוין אויך קלוגער און איינער וואס גייט אָנקומען צו די אינפארמאציע (למחצה לשליש ולרביע ובעקיפין) און זיין נבוך. און אין אזא פאל, גלייב איך, איז אָנהאלטן דאס אונטערדרוקונג, צענזור, [נאבעלע] ליגענט וכו׳ מהלכים וכדומה לגבי אינפארמאציע ומדע, נישט טענעבּל און גאר קאַוּנטער-פּראדוקטיוו.
מי אניאויב נעמט מען אן אז ס׳איז אזוי, דעמאלטס איז עפ״י טרענסיטיוויטי (כעין שיעבודא דר׳ נתן) ביסטו שוין אויך אטאמאטיש מקנא פראפעסארן.
פאליטיקאנט←לייבל←מי אני←פראפעסארן
∵
פאליטיקאנט←פראפעסארן
אין לאגיק רופט זיך דאס א היפאטעטישע סילאגיזם (דא גענוצט צוויי מאל).
[דא וועט די ״←״ באדייטן די קנאה.]
שוין גארנישט קיין ״גארנישט״... (און אז מ'דערמאנט לאגיק איז דאס וואס מ'רופט א דאבל-נעגאטיוו וואס ווערט פארוואנדלט אין א פאזיטיוו.) ובפרט טאמער נעמט מען אין אכט און אריין אין חשבון דיינע תגובות און קענטעניסן דא אין שטיבל (בפרט בעניני טעכנאלאגיע).
מי אנילסיום, ניין, איך שפיר אויסדרוקליך נישט שלעכט מיט מיין אייגענע אינדיווידואלע אידענטיטעט. אז דו פרעגסט אבער ׳על איך דיר זאגן מיט וועלכע חלק פון מיין אידענטיטעט איך פיהל יא שלעכט. דאס איז מיין קולטוראלע אידענטיטעט - מיין זיין א חרדי׳שער איד. ווייל כהיום קען מען ליידער זאגן אז ״חרדיזם״ איז די סארט כת ראשונה בהבנת דברי חכמים וואס די רמב״ם רעכענט אויס בהקדמתו לפרק חלק - די אויף וואס מ׳זאגט ״רק עם סכל ונבל הגוי הקטן הזה״ ע״ש (די גוים כהיום זאגן זיכער אזוי אויף אונזער געמיינדע היינט-צו-טאג, והמפורסם אינו צריך ראיה). עס איז דאך נישטא קיין אבערגלויבן ושטות וואס אונז נעמען נישט אָן בשתי ידים (איי ס׳דא די לאווין פון לא תנחשו ולא תעוננו? עהה… כבר נשתנה. איך ווייס וואס די גמרא זאגט אין שבת סז:, ועיין במו״נ ח״ג פל״ז) און אונז זענען ריק ממדע וחכמה (נאכאמאל, וואס די גאנצע וועלט און מענטשהייט באטראכט און פארשטייט איז ״חכמה״).
מי אנימי אנילסיום, ניין, איך שפיר אויסדרוקליך נישט שלעכט מיט מיין אייגענע אינדיווידואלע אידענטיטעט. אז דו פרעגסט אבער ׳על איך דיר זאגן מיט וועלכע חלק פון מיין אידענטיטעט איך פיהל יא שלעכט. דאס איז מיין קולטוראלע אידענטיטעט - מיין זיין א חרדי׳שער איד. ווייל כהיום קען מען ליידער זאגן אז ״חרדיזם״ איז די סארט כת ראשונה בהבנת דברי חכמים וואס די רמב״ם רעכענט אויס בהקדמתו לפרק חלק - די אויף וואס מ׳זאגט ״רק עם סכל ונבל הגוי הקטן הזה״ ע״ש (די גוים כהיום זאגן זיכער אזוי אויף אונזער געמיינדע היינט-צו-טאג, והמפורסם אינו צריך ראיה). עס איז דאך נישטא קיין אבערגלויבן ושטות וואס אונז נעמען נישט אָן בשתי ידים (איי ס׳דא די לאווין פון לא תנחשו ולא תעוננו? עהה… כבר נשתנה. איך ווייס וואס די גמרא זאגט אין שבת סז:, ועיין במו״נ ח״ג פל״ז) און אונז זענען ריק ממדע וחכמה (נאכאמאל, וואס די גאנצע וועלט און מענטשהייט באטראכט און פארשטייט איז ״חכמה״).
איך האב געהאט גערעדט צו מיין שוואגער איבער ווי אזוי מענטשן טוישן זיך דורכאויס זייער לעבן. איך האב געזאגט אז הגם יעדנ׳ס דעות טוישן זיך דורכאויס זייער לעבן באדייט דאס אבער נישט דוקא אז זיי טוישן זייער דעה לגמרי. נאר עס קען אויך באדייטן אז זייערע דעות מעיקרא וואס זיי האבן געהאט אין בּראָד סטרוֺיקס באקומען מער ניוּאנס, קאַמפּלעקסיטי, אא״וו - זיי ווערן מאדיפיצירט, רעפיינד, און הוֺינד. כמובן אז דאס קען באדייטן א גענצליכע אפלאזונג פון זייערע פריערדיגע פאזיציעס אבער ל״ד.
ער האט גע׳טענה׳ט אז מיינע דעות האבן זיך גענצליך געטוישט זייט איך האב חתונה געהאט אין דעם אז איך רעד מיך אפ אויפ׳ן חרדי׳שן ״סיסטעם״. איך האב אים געזאגט אז עס קען טאקע זיין אז איך בין בּייעסד בכלליות און האב היינדסייט בּייעס אין דעם, אבער איך גלייב סיי אז נישט איך האב אזוי ווייט געהאט גערעדט קעגן דעם חרדי׳שן ״סיסטעם״ מעיקרא און סיי אז נישט אז איך רעד אזוי ווייט קעגן דעם יעצט. (מיין ווייב זאגט אז אויב עפעס רעד איך מיר אפ היינט-צו-טאג ווייניגער קעגן דעם ווי הארט נאכ׳ן חתונה.)
איך האב אים געזאגט אז מיין איין-איינציגסטע ״אנטי״ עסטעבּלישמענט שטאנס וואס איך האב (און איך גלייב איך האב אלס געהאט) איז דאס רעמפּענט אנטי-אינטעלעקטשועליזם שטריך אין אונזער געמיינדע און ווי דאס ווערט נאך גאר בדרך כלל ארויסגעהויבן אלס אַן אידעאל. נאר דאס קען מען זאגן איז די אונטערליגענדע סיבה פאר אסאך פון די אנדערע פראבלעמען וואס פלאגן אונזער געמיינדע וואס ווערן און זענען אויסגעשמועסט דא אין שטיבל וואס זענען א תוצאה דערפון. מיינענדיג, אז אנטי-אינטעלעקטשועליזם היינו טעמא:
* פון דאס חסרון ב(כל )רחבי מדע וואס איז דא בתוך אין אונזער געמיינדע
* פון די ראסיזם וואס איז דא בתוך אונזער געמיינדע
* פון די טראמפּיזם וואס איז דא בתוך אונזער געמיינדע
* פון שוואנצנות (וואס איז דא אין אסאך קרייזן)
* פון דאס ״שׁיִפּל [sheeple]״ מענטאליטעט בכלל וואס איז דא ביי אסאך בתוך אונזער געמיינדע
* אז ס׳איז נישטא כהיום קיין געהעריגע אינאָוועישאן בהלכה בדרך כלל אויף צו שטימען מיט קאָנטעמפּארערי עטיקס און העלפן פגעי הזמן [כדוגמת עגונות מחמת סירוב גט]
* פון דאס׳ן ציען בדרך כלל אלס מער רעכט און רעכט צו פונדאמענטאליזם (דערמאנט אין אָנהויב אשכול)
* פון דאס געוואלדיגע crude אפטייטש און קאָנסעפּשאן פון ״ג-ט״, שכר ועונש, און די סארט רוחניות׳דיגע מושגים
* פון דאס אז א גרויס חלק פון אונזער געמיינדע האבן קינדער וואס מ׳וויל נישט עכט האבן
* פון דאס צענזור און אָטאָריטעריען מהלך פון הנהגה אין א גרויס חלק פון אונזער געמיינדע (און דאס איז שוין ווען מ׳מיינט עס יא ערענסט וד״ל)
* וכו׳ וכו׳ וכו׳ ואטו כי רוכלא ליזיל וליחשוב
די קולטורישע אספעקטן וואס האבן נישט מיט דעם האב איך, און האב קיינמאל געהאט, קיין פראבלעם מיט. לדוגמא, דאס לבוש. איך פארשטיי אז אסאך זאכן זענען שווער צו דיסענטעינגלען צי זיי זענען נאר מחמת קולטור צי דאס גייט שוין מיט מיט די אנטי-אינטעלעקטשועליזם וואס איך רעד זיך אפ אויף.
פרייוויליגאויף אזוי ווייט אז אפילו אזא חכם ווי מי אני האט זיך געדארפט פארענטפערן פאר זיין שוואגער אז ער האט זיך נישט עכט געטוישט. די אינדאקטערנעשען שוינט קיינעם נישט אפ.
מי אנידי סארט בּייעס [״איך האב אלס געוואוסט…״ והמסתעף ממנה אז ״איך האב אלס געהאלטן…״] איז בעצם יוּניווערסאל ביי יעדן. וואס דו מיינסט איז אז מכח אינדאַקרינעישאן און די קולטור איז דאס נאך שטערקער ביי אונז; על הכלל כולו טוהט מען נישט עקנאַלעדזשען דאס לעדזשיטעמיסי פון ״טויש״ בדעת.איך האב אים געזאגט אז עס קען טאקע זיין אז איך בין בּייעסד בכלליות און האב היינדסייט בּייעס אין דעם
תוהו ובוהויעצט, אונזער באליבטן @מי אני פארקערפערט אט דאס אלעס אין זיך, ווען ער ברענגט אראפ פארשידענע מיינונגען און ציטאטן און נעמט קיינמאל נישט קיין שטעלונג נאר ברענגט עס אראפ בתור ידיעה, (אזש מיר נערווירט עס צומאל ווען ער ברענגט "דר. פלוני האלט אז.." און "דר. אלמוני שרייבט אז.." און מיר קרענקט "זאג מיר וואס דו האלטסט", "וואס טראכסטו דערויף", שוין.. 🙂 ), און קיינמאל להתריס אדער פערזענדליך, און ווען ער נעמט שוין יא א שטעלונג איז עס אין פשטים אין גמרות און מו"נ..
מי אניתוהו ובוהויעצט, אונזער באליבטן @מי אני פארקערפערט אט דאס אלעס אין זיך, ווען ער ברענגט אראפ פארשידענע מיינונגען און ציטאטן און נעמט קיינמאל נישט קיין שטעלונג נאר ברענגט עס אראפ בתור ידיעה, (אזש מיר נערווירט עס צומאל ווען ער ברענגט "דר. פלוני האלט אז.." און "דר. אלמוני שרייבט אז.." און מיר קרענקט "זאג מיר וואס דו האלטסט", "וואס טראכסטו דערויף", שוין.. 🙂 ), און קיינמאל להתריס אדער פערזענדליך, און ווען ער נעמט שוין יא א שטעלונג איז עס אין פשטים אין גמרות און מו"נ..
דאס מאכט טאקע @לעיקוואד א חילוק אין די שיעור [פון 16:56] צווישן ווי אזוי א ״רבי״ לערענט פאר, וואס איז מיט זיין אייגענע (סאבּיעקטיווע) דעה, און ווי אזוי א ״פּראפעסאר״ לערענט פאר, וואס איז ציטירענטיג (מער אבּיעקטיוו) די פארשידענארטיגע מהלכים ודעות אין א נושא - מיין מהלך…
ער ברענגט טאקע ארויס שפעטער אז אפילו דער ״פּראפעסאר״ קען זיך נישט ענדגילטיג ראטעווען פון זיינע אייגענע בּייעסיִס ונגיעות בהנושא און דאס קומט פארט ארויס אין זיין פארלערנען. און מ׳דארף טאקע זיין באוואוסטזיניג דערצו און זיך אריינלייגן אין אינגאנצן פארשטיין דעם אָפּאָנענט׳ס מהלך וטענות. עס רירט אלס אויך צו צו דברי הרב @יששכר כץ בוועקער 14 לגבי דאס אינהערענט סאָבּדזשעקטיוויטי פון חכמים העוסקים בנידון הלכתי או נידון מה.
מי אניוהיינו, דער "רבי", וואס נעמט למעשה קאַנשעסלי אָן א שטעלונג וויבאלד זיין מטרה איז דאך צו מדריך זיין דעם תלמיד מער ווי סתם אויסלערנען, טאמער איז ער ריכטיג באוואוסטזיניג צו זיינע נגיעות ווייל ער ווייסט דאך און איז aware פון זיין סאָבּדזשעקטיוויטי וואו ער וויל דאך נעמען א שטעלונג, וועט ער זיך מער אריינלייגן אין פרובירן צו פארמיידן זיינע נגיעות פון אים בעאיינפלוסן ווי ווייט מעגליך. משא"כ דער "פּראפעסאר" וואס זעהט אים אויס און דאכט זיך אים וואו ער איז אינגאנצן לא נחית צו קאַנשעסלי נעמען א שטעלונג בכלל, וועט זיך נישט זוכן צו היטן פון זיינע נגיעות און דאס וועט ארויסקומען בעקיפין ווען ער סאָבּקאַנשעסלי און צווישן די שורות נעמט יא א שטעלונג.ער ברענגט טאקע ארויס שפעטער אז אפילו דער ״פּראפעסאר״ קען זיך נישט ענדגילטיג ראטעווען פון זיינע אייגענע בּייעסיִס ונגיעות בהנושא און דאס קומט פארט ארויס אין זיין פארלערנען. און מ׳דארף טאקע זיין באוואוסטזיניג דערצו און זיך אריינלייגן אין אינגאנצן פארשטיין דעם אָפּאָנענט׳ס מהלך וטענות.
די mission statement פון @אנאנים. ונשנית אין אנדערע נומערן - cf צב"ש נומער 8 וואו זיי ברענגען ארויס אז די ליינערשאפט דערצו עקזיסטירט אומאפהענגיק צי דער וועקער איז דא צי נישט.עס איז היינטיגע צייטן נישט מעגליך צו באגרעניצן קוועלער פון אינפארמאציע. די שאלה בלייבט צי זאל אייער אינטעלעקטועלער ברודער אדער שוועסטער, זון אדער אייניקל, לעבן אין איינזאמקייט, און אפשר אפילו פארלוירן ווערן אין דעם אינטערנעט'ס שטורעם-ווינט פון געדאנקען, אדער זאל ער וויסן אז ער איז נישט אליין, עס זענען דא נאך אידן נאמנים לה' ולתורתו וואס האבן ענליכע רצונות און שאיפות, און ס'איז דא א וועקער וואס דינט ווי א פלאטפארמע פאר יעדער דעה און יעדן געדאנק על דרך התורה.
א נשמה וואס לעכצט אויף חכמה און פארשטאנד, קען מען נישט דערשטיקן. די תורה האט אין זיך פיל מיינונגען און מחשבות, שיטות און אידעען, דער וועקער וויל פארברייטערן די וויסנשאפט פון די וואס זוכן אט די ברייטקייט, אין די ראמען פון תורה און אירע עיקרים. דאס איז אונזער ציל, אז דער אינטעלעקטואלער חסידישער איד זאל נישט שפירן אז ער דארף זיך אוועקרייסן פון זיינע שורשים, מיט שווערע נאכפאלגן ארום און ארום, צו קענען באפרידיגן זיין נשמה - מיר ווילן אז ער זאלן בלייבן ביי אונז מיט א לעבן פון צופרידנהייט און סיפוק.
מי אניבנוגע דעם געדאנק אז מענטשן טוישן זייערע דעות ברבות הימים און ווי זיי ווערן עלטער, האב איך געהאט א שמועס מיט מיין זוהן דעם פרייטאג-צו-נאכט אויפ׳ן וועג אהיים פון שוהל און ביים סעודה נאכדעם, וואס האט אָנגערירט דערויף.
מי אניומאידך גיסא: הגם דאס איז בנוגע דעם אז "הבטלה מביאה לידי שעמום" וכו' (כתובות נט:) - אז ער איז מבוטל; נישט אז ער ווערט פארעכענט ווי לאנגווייליג צו פארברענגן מיט וכו'.בנוגע מיינע סארט תגובות איז ביי מיין שווער׳ס חנוכה מסובה האט מיין פלימעניק, א קלוג אינגל, געשמועסט מיט מיר און עס איז ארויסגעקומען אז איך בין דער ״לאנגווייליגער [בּאָרינג]״ פעטער. האב איך אים געהאט געזאגט אז מ׳קען טענה׳ן אז ״בּאָרינג איז גוט״. והיינו, אז דאס וואס אלגעמיינע מענטשן קלאסיפיצירן סאביעקטיוולי ומהמוסכמות אלס א ״בּאָרינג״ בקשה ופּורסוּט איז דאס וואס איז אביעקטיוולי ״גוט״ אלס המפורסמות. דאס איז ווייל בקשת וקנין החכמה איז וואס ווערט פארעכענט אלס גוט און דאס איז וואס איז ווערט פארעכענט אלס א ״בּאָרינג״ בקשה ומטרה.
איין וועג פון דאס לאגיש פארמולירן איז אולי אזוי:
לאז ח = בקשת למרות קניית החכמה
לאז בּ = וואס ווערט פארעכענט דורך דעם אלגעמיינעם המון עם אלס בּאָרינג
לאז ג = דעם ריכטיגן [פלאטאנישע] ״טוב״
די הנחות/פּרעמיסעס זענען:
∀x[חx↔בּx] {מיינענדיג: פאר יעדן x, אויב איז x א מבקש חכמה דעמאלטס און נאר דעמאלטס [iff] איז x בּאָרינג אין זיינע פּוּרסוּטס/מטרות}
∀x[חx←גx] {מיינענדיג: פאר יעדן x, אויב איז x א מבקש חכמה דעמאלטס טוהט x פּוּרסוּען אוח זיין מטרה איז דאס ״גוט״}
∵ {דאס פיהרט צו:}
∀x[בּx←גx] {מיינענדיג: פאר יעדן x, אויב איז x א מבקש חכמה דעמאלטס טוהט x פּוּרסוּען דאס גוט}
דאס ארבעט אזוי:
א). ∀x[חx↔בּx] {פּרעמיס}
ב). חx↔בּx {יוּניווערסעל אינסטענטשיעישאן פון סטעיטמענט א׳}
ג). בּx←חx {בּייקאנדישאנעל עלימינעישאן פון סטעיטמענט ב׳}
ד). ∀x[חx←גx] {פּרעמיס}
ה). חx←גx {יוּניווערסעל אינסטענטשיעישאן פון סטעיטמענט ד׳}
ו). בּx←גx {היפאטעטישע סילאגיזם [טראנסיטיוויטי] פון סטעיטמענטס ג׳ און ה׳}
ז). ∀x[בּx←גx] {יוּניווערסעל דזשענערעליזעישאן פון סטעיטמענט ו׳}
די עיקר שוועריקייט אין דעם, וואס שאדט פאר׳ן קאדזשענסי פונעם ארגומענט, איז די ערשטע פּרעמיס/הנחה וואס נעמט אן אז יעדע בקשה למטרת החכמה איז דאס וואס ווערט קלאסיפיצירט אלס א בּאָרינג מטרה און ווי אויך דאס אויף צוריקצווועגס אז יעדע זאך וואס ווערט קלאסיפיצירט ביים המון עם אלס א ״בּאָרינג״ מטרה איז א מטרה לקניית חכמה. דאס איז ווייל מ׳קען טענה׳ן אז עס זענען דא מטרות וואס ווערן קלאסיפיצירט ביים המון עם אלס ״בּאָרינג״ מטרות און זענען נישט מטרות לקניית החכמה.
די תגובה אליין איז א קעיס-אין-פּוֺינט פון די בּאָרינגקייט דערפון פון וואס מ׳רעדט... 😃
זאגט דר. פיליפּס:There are frequent references in his [Wittgenstein's] more personal writings to God and to the problems of getting right with God. Nonetheless, I think most people who knew him would say that he was an atheist. Now in a way, when you read his remarks about God, you almost feel that he wants to have it both ways. He wants to talk about God and still be an atheist
לכאורה עולה כאן שאלת הגבול, האם הכל הולך? אין גבול ללגיטימיות של הדעות? תשובתי היא שאכן אין גבול. השאלה היא מה נכון ומה לא, ולא מה אפיקורסי ומה לא. כל עוד אדם מגבש עמדה על בסיס נימוקים – עמדתו לגיטימית, גם אם הוא נוצרי, רפורמי, או הינדי. אם לשתות את היין שלו או לא, זו שאלה שולית ולא חשובה בעיניי, בוודאי שהיא לא פרמטר רלוונטי בבירור של הדעות עצמן. כשלעצמי, אני מוכן לשתות יין מכל יהודי שרואה את התורה כמחייבת הלכתית, ומקבל את המחויבות לתורה לפי פרשנותו, תהא זו אשר תהא. אני יכול כמובן לחלוק על דעותיו, אבל אם הוא מפרש על בסיס נימוקים והיגיון משלו – הוא לגיטימי כמוני. לא בהכרח צודק כמוני, אבל לגיטימי כמוני (אני לא פלורליסט אלא סובלן). שאלה נוספת היא ממי ללמוד תורה? אם מישהו אפיקורוס האם נכון ללמוד ממנו תורה? אני הייתי לומד מכל אחד שניתן ללמוד ממנו, כלומר מכל מי שדן בדברים מנימוקים הגיוניים ומלמד אותי זווית שלא הייתי חושב עליה. אם הוא לא מטיף אלא מסביר ומנמק, בהחלט כדאי ללמוד ממנו. אני יודע שיש כמה מימרות של חז”ל שאפשר להבין מהן אחרת (וכמה שלא), אבל אני הקטן לא חושב כך. אז או שאפרש אותן אחרת, או שאסתמך על מימרות מנוגדות, או שאחלוק.
וע״ע כאן.רבים מבקרים את דבריי בשני מישורים עיקריים: 1. זו כפירה (נגד המסורת שקיבלנו). 2. זה מזיק (כי אני חושף אנשים לדעות וטיעונים שעלולים להוביל אותם לנטישה, כשקודם לכן הם כלל לא נחשפו אליהם ולא היו מוטרדים מהם). תשובתי היא שהגישה ההפוכה לא פחות מסוכנת, וגם אם לטווח הקצר היא מועילה לשרידות הדתית, בטווח הארוך יש לה מחירים כבדים וקשים. האנשים הישרים והאמיצים שמתמודדים עם הקשיים כל אחד לבדו (או בעזרת יועצים באתרים אתיאיסטיים שונים), ינטשו את המערכת כולה בלי סיבה אמיתית. האלוקים שאותו הם נוטשים הוא אלוקים שגוּי שבהחלט ראוי לנטוש אותו.
ווי ער ברענגט ארויס רעדט מען דא פון איינעם אַן עילוי וואס איז געווען גאר פרום און פארמאכט און האט כל ימיו עוסק געווען בתורה, עד שנעשה משכיל.ותחת אשר תחזיק אתה בדבר הגרצ”ח כי טוב להסתיר דברים רבים, הנני מחזיק בדברי הר“ן קראָכמאל כי בימים האלה מועיל הפרסום כאשר הועילה לפנים הסתרת כל דבר, כי אין מחסה עוד עתה בהעלמת האמת. ועוד אוסיף להגיד, כי לוא יצלח בידינו לחנך את בנינו בלי אמונה בי”ג עיקרים רק באמונת מציאות הבורא ותורה מן השמים, ובשם “תורה” לא נכלול רק את החקים והמשפטים לבד, לא גם קורות רבות אשר יסודתן בדברים שהם למעלה מן הטבע, כי אז תצמח מזה, לדעתי, טובה גדולה גם להדת, גם להם עצמם. להדת – כי לא תחולל עוד על ידי זה שיבוא איש ויוכיח שהארץ נבראת זה כמה מיליאָן שנה ושהאדם לא נברא בעצם בצביונו שהוא עתה, ותקופות רבות עברו עליו עד שנתפתח מעט מעט וכדומה לזה; ולהם עצמם – כי נצילם ממלחמה פנימית, מכחש ומיאוש ביום שיוכחו לחשוב אחרת מאשר האמינו עד כה.
. . .
חפץ אני להאמין, שאם יודפס ספרי זה, לא את כל העקזעמפלארים יאכל עש בבית מוציאו לאור, ואיזו עשרות עקזעמפלארים ממנו יפוצו על פני חוץ ויקראו בו איזו אבות ואיזו בנים. קשה עלי להאמין שאיזו אבות בקראם את ספרי זה לא ידונו קל-וחומר בעצמם: ומה אם כותב הספר הזה, שבהיותו בן שמונה עשרה שנה עשה סיום על כל הש“ס ולמד כחמישים דפים תלמוד ליום; בהיותו בן תשע עשרה שנה עסק בשקידה על ספרי שו”ת וכתב פלפולים שונים בעצמו, וביום שנעשה בו בר עונשין בבית-דין של מעלה (ביום מלאת עשרים שנה) ישב בתענית אותו היום, מעוטר בטלית ותפלין ולא פסק פומיא מגירסא, כדי להכנס בחמשים שערי קדושה, ולא עוד אלא שישב בעיר מלאה תלמידי-חכמים ויראי חטא, שלא היו בה אפיקורסים גלוים כלל, ואף-על-פי-כן הצליח מעשה שטן ותורתו ויראתו לא נתקיימו בידו ונעשה אפיקורוס גמור – בנינו אנחנו, שאין לנו עליהם ערבות כזו, על אחת כמה וכמה שיכולים הם לצאת לתרבות רעה! ומה אם כותב הספר הזה, שאיננו מוכשר כלל לעניני העולם ואיננו יודע איך לשיח עם עלמה, הלך לבו שבי לפני עלמה עשר שנים אחר חתונתו בהיותו אב לשלשה ילדים, – בנינו שעודם צעירים מאד ואין להם ילדים, על אחת כמה וכמה שיכולים הם להכשל באהבה!
אם ידונו איזה אבות שני מיני קל-וחומר זה בעצמם לא ישתדלו עוד למנוע מבניהם כל חנוך שמא יצאו לתרבות רעה ולא יכניסום לחופה בלא עתם. ידעו נא האבות, שאם באמת הם חפצים לשמור על בניהם מפני האפיקורסות אז אין עצה אחרת לפניהם אלא למנוע אותם לגמרי מן ההגיון, כלומר: שלא ילמדו אותם גם דף אחד תלמוד אלא יתנום תיכף לבעל מלאכה שילמדם אומנות. אם חפצים הם לאחוז את החבל בשני ראשיו: ללמדם הגיון ולהצילם מן ההגיון, צריכים הם לדעת שדרך זו עכשו בחזקת סכנה וקרוב הוא שאחרית בניהם תהיה כמוני: תורתם ויראתם לא תתקיים בידם, ולא עוד אלא שחייהם יהיו תלואים להם מנגד!
ער שרייבט אויך:כי רבים מן המעשים שוים למשכיל ולכסיל אך לשתי תכליות מתחלפות, כמו שאבאר עוד, ואין ספק שבכל זמן הרעים רבים מן הטובים והטובים נבזים ושפלים בעיני הרבים, וסבת זה דבריהם ומעשיהם שהם מתנגדים לעניני ההמון, עד שהם בעיני ההמון שוטים ומשוגעים וחסרי הדעת, כמו שההמון בעיני החכמים, וכמו שאמר החכם על ההמון: אנחנו שוים במומים עמם, כי אני בעיניהם כאשר הם בעיני.
וכן תמצא שניהם משתדלים אל העושר אבל המשכיל יעשה זה לקנות חכמה והכסיל לזולת זה.
מי אנידאס איז וואס דר. חיים קרייסל שרייבט בנוגע די מחלוקת צווישן אבן סינא און אל-גאזאלי: ועיין באשכול זו.כוכבדערמאנענדיג זיך דעם שאלה געדענק איך אז איך הא׳מיר געשפירט ווי בּורידען׳ס חמור וואס קען נישט באשלוסן צווישן צוויי (צו מער) ברירות וואס זענען אייניג אין חשיבות וכו׳.וואס איז די אינטערעסאנטסטע אשכול וואס האסט שוין געטראפן אין קאווע שטיבל?
מי אניובזה טענה'ט דר. גערי רענדסבורג: ***לגבי מיין סטייל פון שרייבן מיט לינקס צו אנדערע תגובות מיינע האב איך געהערט [2:25] פון דר. דזשאָרדען פּיטערסאן לגבי פרשנות אין תנ״ך (וקשרים דאס צו מאכן אלס א קאָהערענט גאנצע):
the Bible is the world’s first hyperlinked document
It is worth noting, I think, that although fundamentalism in this country has always been accompanied by anti-intellectualism, this has not been the case in the Jewish world. In fact, with the exception of some Hasidic trends, anti-intellectualism has no roots in recent Jewish history. The people advocating fundamentalist positions are the most intellectual we have. People often say that they can hold the positions they do because they are ignorant of science and history. This is incorrect. It is not that they are ignorant of all these fields, it is rather that they reject them. There is a difference. The proper word to describe this is obscurantism. And I for one don't think it will last forever. One can only go against the obvious facts of our day for so long. Rabbis could declare that Copernicus's views were heretical for only so long before the weight of evidence ran over them. That will happen with fundamentalism, because if they don't change, no one with any education will still be listening to them
מי אנייעצט פארשטיי איך שוין די מלחמת חרמה אקעגן proper education.לגבי די געדאנק פון צענזור שרייבט הרב דר. מלך שפירא (וועלכע האט כידוע געשריבן א בוך וועגן צענזור אין אונזער געמיינדע):It is worth noting, I think, that although fundamentalism in this country has always been accompanied by anti-intellectualism, this has not been the case in the Jewish world. In fact, with the exception of some Hasidic trends, anti-intellectualism has no roots in recent Jewish history. The people advocating fundamentalist positions are the most intellectual we have. People often say that they can hold the positions they do because they are ignorant of science and history. This is incorrect. It is not that they are ignorant of all these fields, it is rather that they reject them. There is a difference. The proper word to describe this is obscurantism. And I for one don't think it will last forever. One can only go against the obvious facts of our day for so long. Rabbis could declare that Copernicus's views were heretical for only so long before the weight of evidence ran over them. That will happen with fundamentalism, because if they don't change, no one with any education will still be listening to them
מי אניא שטודיע האט געצייגט אז ליינען עפעס וואס האט הייפּערלינקס שטערט די comprehension דערפון.לגבי מיין סטייל פון שרייבן מיט לינקס צו אנדערע תגובות מיינע האב איך געהערט [2:25] פון דר. דזשאָרדען פּיטערסאן לגבי פרשנות אין תנ״ך (וקשרים דאס צו מאכן אלס א קאָהערענט גאנצע):
the Bible is the world’s first hyperlinked document
נו, איז דאך הדבק בדרכיו… 🙂
מי אניאיצטער האבעך אויסגעפינען אז די גלייבסט אליינס נישט אין אלע שטודיעס וואס די ברענגסט... 😃מי אניא שטודיע האט געצייגט אז ליינען עפעס וואס האט הייפּערלינקס שטערט די comprehension דערפון.לגבי מיין סטייל פון שרייבן מיט לינקס צו אנדערע תגובות מיינע האב איך געהערט [2:25] פון דר. דזשאָרדען פּיטערסאן לגבי פרשנות אין תנ״ך (וקשרים דאס צו מאכן אלס א קאָהערענט גאנצע):
the Bible is the world’s first hyperlinked document
נו, איז דאך הדבק בדרכיו… 🙂
דאס קען אפשר מסביר זיין פארוואס תנ״ך איז שווער משיג צו זיין…
און כ׳האב אין דעם אליין געמאכט א הייפּערלינק… 😮
און ווי שפינאזע האט געשריבן אין זיין טעאלאגישע-פאליטישע טריִטיִס (פ״כ):Teaching Torah in the Age of Google I understand the yeshiva world’s simple calculation in avoiding discussing the rakia honestly. The odds that the typical ba’al habos (average working stiff) will connect these verses with ANE concepts of the universe is low. It may thus be reasoned to be well worth the risk to avoid this altogether, compared to the alternative: exposing entire classrooms to the problem thereby “unnecessarily” challenging these young adults. But this strategy doesn’t always work; it didn’t for me
As I eventually continued to explore Judaism outside of the yeshiva bubble and realized what had been hidden from me — the rakia is only one illustrative example — I was disheartened. I felt like I was “taken in” by the concepts of da’as Torah and the masorah as promoted by educators, and left feeling foolish. It took me some time, long after I finished high school, before I came into contact with contemporary notions of biblical scholarship that make concepts like the rakia accessible in a logical manner
It has been a few decades since my high school experience, and it is no longer difficult to find information about what the Bible means in its ANE context that will quickly contradict whatever apologetics one may hear in yeshiva. Perhaps the community of educators within the system should consider a new strategy. After all, a lazy lunchtime Google search will bring anyone with a passing curiosity a dozen sources with everything the yeshiva educators were hoping students would never find out about the rakia and many other challenging topics. If this piece can be a source for a young student such as I was, trying to figure out a path through the contradictions, for my part, I’m happy to add one more
און ווי דר. סטיווען נעדלער איז אים מסביר אבער:No one can transfer to another person his natural right or power of reasoning freely, and of forming his own opinions on any topic; so no one can be compelled to do this
און דא:Spinoza’s argument for freedom of expression is based both on the right (or power) of citizens to speak as they desire, as well as on the fact that (as in the case of belief) it would be counter-productive for a sovereign to try to restrain that freedom. No matter what laws are enacted against speech and other means of expression, citizens will continue to say what they believe, only now they will do so in secret. Any attempt to suppress freedom of expression will, once again, only weaken the bonds of loyalty that unite subjects to sovereign. In Spinoza’s view, intolerant laws lead ultimately to anger, revenge and sedition
For this reason, any effort on the government’s part to rule over the beliefs and opinions of citizens is bound to fail, and will ultimately serve to undermine its own authority. A sovereign is certainly free to try and limit what people think, but the result of such a policy, Spinoza predicts, would be only to create resentment and opposition to its rule
