''לעיקוואד'' איבער ''ירידת הדורות''

ישראל קאפקע

איינשטיין האט געליטן אויף א געוויסע אויטיסטיק ספעקטרום סינדראם. אויף וואס די ראגעטשאווער און זיכער די רמב"ם האבן נישט געליטן. דעריבער איז זייער שווער צו פאגלייכן ווער עס איז באמת געווען 'קלוגער'.

וזו מנא לך?

לעיקוואד

ישראל קאפקע

איינשטיין האט געליטן אויף א געוויסע אויטיסטיק ספעקטרום סינדראם. אויף וואס די ראגעטשאווער און זיכער די רמב"ם האבן נישט געליטן. דעריבער איז זייער שווער צו פאגלייכן ווער עס איז באמת געווען 'קלוגער'.

וזו מנא לך?

מען קען טאקע נישט וויסן אויף זיכער וואס איז געווען מיט טויזנט יאר צוריק, אבער פון די רמב"ם'ס לעבנס געשיכטע קען מען אננעמען מיט היפש זיכערקייט אז ער האט נישט געליטן אויף די סימפטאמען וואס מען וואלט היינט דיאגנאנירט אין די אויטיסטיזם ספעקטרום. איבער די ראגעטשאווער בין איך נישט באקאנט מיט זיין לעבנס געשיכטע צו זאגן אהין אדער אהער.
(נישט אז איך בין דער גרויסער פיסכילאג...)

ישראל קאפקע

איינשטיין האט געליטן אויף א געוויסע אויטיסטיק ספעקטרום סינדראם. אויף וואס די ראגעטשאווער און זיכער די רמב"ם האבן נישט געליטן. דעריבער איז זייער שווער צו פאגלייכן ווער עס איז באמת געווען 'קלוגער'.

וואספארא שייכות האט גייסטישע געזונט מיט חכמה?
אגב, היינטיגע צייטן וואלט דער ראגאטשאווער העכסט ווארשיינליך געווארן באטיטלט מיט עפעס א דיסארדער.

מ'האלט אין איין רעדען פון זאכען וואס מיר ווייסען נישט. אפשר זענט איהר אלע תלמידי חכמים מופלגים און מ'האט געלערנט אלע ספרים וואס מ'רעדט דא בעיון, אבער איך גלייב נישט אז מ'האט אריינגעלייגט אזויפיל מיה און פלאג צו וויסען וואס איינשטיין זאגט. ט'ווי קען מען זאגען דעות אויף די זאכען?

נהורא נפישא

בכלל דארף מען צו וויסן אפי' אין סייענס אז ס'מיינט נישט אז אויב פאר א געוויסע בעל כשרון איז געלונגען אז פונקט די טעאריע וואס האט אויפגעבליצט אין זיין געדאנק און האט זיך ארויסגעשטעלט צו זיין ריכטיג (און גראדע אין די קעיס פון איינשטיין איז ער לאו דוקא אויפצוקומען מיט די טעאריע, נאר דער ערשטער דאס צו סיסטעמאזירן און צום סוף באשטעטיגן) אז ער איז א גרעסערער בעל כשרון ווי דער וואס האלט נאך אינמיטן אפרוימען די נישט ריכטיגע טעאריעס דורך עקספירימענטן און דוקא די ריכטיגע טעאריעס בלייבט עפעס צום לעצט.
סוף דבר איינשטיין קען זיין די גרעסטער סייענטיסט בכל הזמנים און פונדעסטוועגן לאו דוקא די שטערקסטע גאון אין סייענס.

אין אלגעמיין האסטו א פוינט, אבער אין איינשטיין'ס פאל איז דאס אנדערש וויבאלד ער האט אין איין יאר געמאכט שטוינענדע אנטדעקונגען אין עטליכע באזונדערע תחומים וואס האבן גענצליך געטוישט אונזער פארשטאנד אין פיזיקס. (ער איז יא געווען דער ערשטער אויפצוקומען מיט רעלאטיוויטעט, אנדערע האבן געהאט ענליכע, אומריכטיגע טעאריעס).
דער אמת איז אז דו שווערקייט צו מעסטן קלוגשאפט איז וויבאלד יעדנס קאפ לויפט אנדערש. אויב איינשטיין וואלט געווען א פרומער איד און געלערנט גמרא ווייס איך נישט צו ער וואלט געווען באטראכט אלס אזא געוואלדיגער גאון. זיין קאפ איז געווען ספעציעל געאייגנט פאר פיזיקס און מאטעמאטיק. און ווען ר' חיים בריסקער וואלט געווען א סייענטיסט... שוין, וואס דארף מען רעדן.

דאס איז די גמרא ברכות כ.
אמר ליה רב פפא לאביי מאי שנא ראשונים דאתרחיש להו ניסא ומאי שנא אנן דלא מתרחיש לן ניסא אי משום תנויי בשני דרב יהודה כולי תנויי בנזיקין הוה ואנן קא מתנינן שיתא סדרי וכי הוה מטי רב יהודה בעוקצין האשה שכובשת ירק בקדרה ואמרי לה זיתים שכבשן בטרפיהן טהורים אמר הויות דרב ושמואל קא חזינא הכא ואנן קא מתנינן בעוקצין תליסר מתיבתא ואילו רב יהודה כי הוה שליף חד מסאניה אתי מטרא ואנן קא מצערינן נפשין ומצוח קא צוחינן ולית דמשגח בן אמר ליה קמאי הוו קא מסרי נפשייהו אקדושת השם אנן לא מסרינן נפשין אקדושת השם כי הא דרב אדא בר אהבה חזייה לההיא כותית דהות לבישא כרבלתא בשוקא סבר דבת ישראל היא קם קרעיה מינה אגלאי מילתא דכותית היא שיימוה בארבע מאה זוזי א''ל מה שמך אמרה ליה מתון אמר לה מתון מתון ארבע מאה זוזי שויא.

,

ס'איז נאר דא איינס. מאכט נישט אויס וועלכע, ס'איז אייביג נאר דא איינס

אקעי דער רבי זאגט בפירוש אז ער האט איהם נישט געקענט אזוי גוט. אבער פון אנדערע וואס האבן יא געקענט איינשטיין זאגט דער רבי נאך לכאורה בשמם אז אז אין פריוואטע לעבן איז ער געוועהן א טיפוש שבטיפשים.

אזאך וואס מקען נישט זאגען אויף דער רמב"ם. דער פאקט אז ער איז געוועהן דער סולטאנ'ס פרעזענטליכע דאקטער ווייזט נאך נישט גארנישט, ווייל ווי לאנג דער קעניג האט געגליכענט זיין סערוויס, איז איהם זיכער קנאפ ווייניג אנגעגאנגען דער רמבם'ס פרעזענטליכע לעבן'ס שטייגער.

וואס האט דער איינשטיין מעשה מיט ירידת הדורות? לכאורה איז דאס מוכיח יאיר'ס טעזע אז בשעת ביי די מער פרומע וועלט איז דא ירידת הדורות, והא ראיה אזא גדול מפורסם קען זאגען אזוינע שטותים, איז ביי די סייענס וועלט דא פארשריט ווי איינשטיין, אבל גם זה איננו שווה.

מ'זאגט דא א טייטש אשמנו מכל עם, מיט וואס, ווייל בושנו מכל דור. אז ביי אנדערע פעלקער ווערען זיי אלס קלוגער און מער מאראליש, אבער ביי אונז אידען איז פארקערט מ'ווערט אלס שוואכער, דעריבער אשמנו מכל עם, מיר זענען שולדיגער ווי אלע פעלקער, מיט דעם וואס בושנו מכל דור, אז אונזער דור איז דער שוואכער דור, משא"כ ביי זיי.

פארוואס? ווייל גלה ממנו משוש. ווי ישעיהו (ל"ב) קלאגט אז ביים חורבן וועלן די בתי משוש, די ווערץ הייזער וואו מ'טרונקט און מ'איז זיך משמח חרוב ווערן.

אז מ'וויל ווייטער ציען דער משל, קען מען זאגען אז משוש גייט אויף די בתי מדרשות וואס מלכה ושריה בגוים אין תורה, און ס'פעלט תורה אינ'ם דור, און ממילא גייט אראפ דער שטאפעל פון אלס

יאיר

ס'איז פשוט. רוב קלוגע מענטשן אין די לעצטע הונדערט פופציג יאר זענען געקומען צום שכל אז ש"ס ופוסקים זענען לאו דוקא די בעסטע וועגן צו אויסנוצן כשרונות (אדער דעם לעבן בכלל), און זיי זענען אוועקגעפאלן למחצה לשליש ולרביע. די היינטיגע חרדים זענען די זיבורית שבזיבורית, ע"פ חוקי נאטורליכע סעלעקציע, ווי איך האב אמאל גע'מטבע'ט א טערמין אויף די חרדים: Survival of the stupidest.

עס איז אינטרעסאנט וואס הרב דר. מיכאל אברהם שרייבט לגבי די וואס האבן קושיות אויף אמונה ויציאה בשאלה:

בסופו של דבר, רבים מהמשכילים והחכמים, הישרים והאמיצים, נוטשים. מי נשאר דתי? אלו שלא היו מספיק משכילים, או לא מספיק ישרים, או לא מספיק אמיצים. מבין אלו שנשארים יש לא מעט שמלאים ברגש נחיתות וחוסר ביטחון, שהרי הם מודעים היטב לכך שמדובר בשיטה שסובלת מקשיים ושאין עליהם תשובות. הם בעצם מבינים שהם כאן רק בגלל חוסר יושר או חוסר אומץ, כלומר בגלל חסרונותיהם. האחרים בחוץ, שבמקרים רבים היו המוכשרים והאמיצים בכיתה, היו טובים מהם והסיקו את המסקנות.

. . .

יש שרואים את הנוטשים ככישלונות חינוכיים. עליי להוסיף שבעיניי במובן מסויים אלו הצלחות חינוכיות, ודווקא אלו שנשארים דתיים מתוך אינרציה הם הכישלונות.