אינטערוויו מיט הגאון ר' יששכר כ"ץ - וועקער #14

א טרעפליכן ענטפער צו לבי ובשרי און צו ליטוואק פון בודאפעסט: לויט ווי איך האב אפגעליינט דעם אינטערוויו מיט הרב יששכר כ"ץ, אז כאטש ער האלט אז פרויען קענען (און זאללן) עולה זיין לתורה און קוואליפיצירן צו זיין שליחי/שליחות ציבור, ציעט ער די ליניע ביי איסורי דאורייתא. אזוי ווי למשל עדות זאגן ביי א בית דין. משא"כ זיין באס..."הרב"... אבי ווייס האט נישט קיין שום גדר אדער אפהאלט. ביי איהם איז אינגאנצן הותרה הרצועה...!

ס'האט גארנישט מיט דאורייתא אדער דרבנן צוטון, דאס אז פרויען קענען עולה זיין לתורה איז א בפירושע גמרא, און דאס אז פרויען קענען נישט זאגן קיין עדות איז אויך א בפירושע גמרא.

רב ליטוואק,
כבין מסכים מיט טייל פון אייערע נקודות אבער איר מאכט עפעס א רושם כאילו אז בריסק (די ריכטיגע נישט די פאלטשע) האט א מאנאפאלי אויף די תורה.

אין אלגעמיין האביך שטארק הנאה געהאט פון ר' יששכרס חידושים, יישר כח. קריטיק על איך לאזען פאר אנדערע.

ליטוואק

איך האב געלערנט אין ישיבת מצוינים פאר איין יאר, אהיים געפארען, חתונה געהאט און א ווייילע שפעטער בין איך צוריק געגאנגען קיין א״י און געלערנט אין ר׳ אברהם יהושע סאלוויציק׳ס ישיבה.

דיינע איבריגע הערות זענען נישט אזוי קלאר, מיט אנטשולדיגונג.

רביה''ק זי''ע

ס'האט גארנישט מיט דאורייתא אדער דרבנן צוטון, דאס אז פרויען קענען עולה זיין לתורה איז א בפירושע גמרא, און דאס אז פרויען קענען נישט זאגן קיין עדות איז אויך א בפירושע גמרא.

רביה"ק זי"ע: נו. ער איז מקיים ביידע בפירוש'ע גמרות...לאל.

גדליה

רב ליטוואק,
כבין מסכים מיט טייל פון אייערע נקודות אבער איר מאכט עפעס א רושם כאילו אז בריסק (די ריכטיגע נישט די פאלשע) האט א מאנאפאלי אויף די תורה.

ניין, איך האב נישט אזוי געזאגט צו געהאלטן. איך האב נאר געמיינט אז דער אנשטעל פון הרב כ"ץ איז כאילו ער האט געלערנט און ער איז געווען א חלק פון דער בריסקער 'קהלה' מיט חומש שיעור און די השקפה טאראראם וואס טוט זיך דארט, און פון דארט איז ער אריבער. דערווייל איז מצויינים א פיינע ישיבה געווען, אבער עס איז נישט דאס. עס איז אזוי ווי גיין לערנען אין ישיבת ארץ הצבי המכונה 'אטיק'ס'. יא, ר' אפרים איז געווען דבוק אין בריסק, אבער די ישיבה איז נישט בריסק.

יעצט זעה איך אז ער טענה'ט אז ער האט יא געלערנט ביי ר' אברהם יהושע נאכ'ן חתונה. אין דעם אינטערוויו לאזט ער אויס די חלק פון זיין געשיכטע, מעגליך נישט כאפענדיג די חילוק וואס איך האב דא געמיינט......

רביה״ק,

זע דעם לינק ווי איך בין מאריך אביסל מער ווי דאס וועקער אינטערויאו ערלויבט: <a class="postlink" href="https://kavvanah.wordpress.com/2017/09/13/rabbi-ysoscher-katz-responds-to-rabbi-ethan-tucker-interview/amp/">https://kavvanah.wordpress.com/2017/09/ ... rview/amp/</a>

לאז מיר וויסן דיין מיינונג.

ליטוואק ברענגט ארויס אז מאדערנע ארטאדאקסן נעמען אידישקייט צו גרינג.

פין די ארטיקעל אין וועקער פין רב כץ זעהט מיר אויס אז מען קען זאגען, כל מצוה שקבלו עליהם המ"א מדקדקין בה יותר מהחרדים. זי נעמען נישט גרינג אידישקייט, נאר מסורה, בעת וואס חריידיזים לייגט א דגוש אויף זאכען וואס האבן מיט אידישקייט גאר ווייניג. צ ב.ש. קאפעל לבוש שפראך. שמם לשונם לבושם איז ביי זיי אויך אנדערש פין גוים. חרדים האלטען זיך צו א סטייל פין גוים פין צוויי הונדערט יאר צוריק.

ווי אויך, דאס אז זיינע תשובות זענען "אונגארישע" תשובות, איז לכאורה א מעלה, איך זעה נישט פארוואס למשל לגבי זייגען אין שוהל, דארף מען דן זיין צו דער חלות פין זייגען האט מיט דער חפצא פון דער ברוסט, אדער דער גברא פין דער קינד. מען איז דן פין מראה מקומות, און די צדדים ההיתר והאיסור.

ווען מען רעדט פין מתיר זיין "איסורים" וואס זענען נישט אמת'ע, נאר מורגל, איז נישטא אין דעם קיין גרויסע פלפולים צו מאכן.

ז. דאס וואס ער טענה׳ט אז ער איז בעיקר געטריבען דורך א שיטה"ק פון גלייכבארעכטונגען פון פרויען, האט ער בכלל נישט אויפגעוויזען. דאס אז פרויען זענען פטור פון תלמוד תורה איז א דרשה אין פסוק, דאס קען נישט הענגען אויף א קולטור. דאס אז היינט לערנען זיי יא גמרא, איז א שיטה פון הרב סאלאווייציק אבער איך ווער צו נערוועז פון מיין פאון דאס אויסצושרייבען. מיט גלייכבארעכטונגען האט עס נישט

אחר נשיקת אחוריך הקדושה, איר זאגט קלאר אז פרויען זענען "פטור" פין לימוד התורה, און ביי אונז איז עס אסור, א שטיקעל חילוק, און אוודאי האט עס מיט גלייכבארעכטיגונג, מיט וואס דען?

יששכר כץ

רביה״ק,

זע דעם לינק ווי איך בין מאריך אביסל מער ווי דאס וועקער אינטערויאו ערלויבט: <a class="postlink" href="https://kavvanah.wordpress.com/2017/09/13/rabbi-ysoscher-katz-responds-to-rabbi-ethan-tucker-interview/amp/">https://kavvanah.wordpress.com/2017/09/ ... rview/amp/</a>

לאז מיר וויסן דיין מיינונג.

די גאנצע פאוסט דארט איז געבויעט אויף סברות פון פריוואטע מענטשן, ווער בין איך אריינצורעדן?

איך ווייס נישט ווער ס'איז גערעכט, מעגליך גאר אז ביידע זענען נישט גערעכט. בכל אופן, ווילאנג מ'איז דן מיט סברות אן קיין קלארע הוכחות האב איך נישט וואס צוצולייגן.

ונתנהתוקף

#@%$&*, איר זאגט קלאר אז פרויען זענען "פטור" פין לימוד התורה, און ביי אונז איז עס אסור, א שטיקעל חילוק, און אוודאי האט עס מיט גלייכבארעכטיגונג, מיט וואס דען?

גראדע די גמרא זאגט עס אלס איסור, ס'נאר אינטערעסאנט פארוואס מ'האט פונקט דא אנגענומען ווי ר' אליעזר וואס איז שמותי, קעגן בן עזאי. נאכדערצו וואס אונז האבן א מעשה רב פון דריי הונדערט תנאים (איך פארשטיי אז ס'איז א גוזמא, אבער דאך) וואס האבן געלערנט תורה מיט ברוריה בת חנינא בן תרדיון (פסחים סב:).

רביה"ק,

די שרייבסט אז "עס קען זיין אז ביידע זענען נישט גערעכט." וואס וואלט געווען א דריטע אפציע?

נישט געליינט דעם ארטיקל.

איך קאן רבי יששכר שליט"א אויפוואקסענדיג אין איין ביהמ"ד בית יוסף צבי דושינסקי, אבער דאס איז קודם שיחטא, לאחר שיחטא ברויך איך ליינען דעם ארטיקל...

@ליטוואק.

איז די ציהל מיטן שרייבן א תשובה צו ווייזן גאונות? אדער איז עס צו מברר זיין א הלכה לאמיתו, לידע את המעשה אשר יעשה?

בכלל דיין גאנצע attitude ווי דער תחום פון שרייבן תשובות איז א 'פארמעסט' צווישן גדולים, קוקט עפעס נישט אויס תורה'דיג.

אבער דאס קען זיין א תוצאה פון מיינע אונגארישע גענעס.

ונתנהתוקף

ז. דאס וואס ער טענה׳ט אז ער איז בעיקר געטריבען דורך א שיטה"ק פון גלייכבארעכטונגען פון פרויען, האט ער בכלל נישט אויפגעוויזען. דאס אז פרויען זענען פטור פון תלמוד תורה איז א דרשה אין פסוק, דאס קען נישט הענגען אויף א קולטור. דאס אז היינט לערנען זיי יא גמרא, איז א שיטה פון הרב סאלאווייציק אבער איך ווער צו נערוועז פון מיין פאון דאס אויסצושרייבען. מיט גלייכבארעכטונגען האט עס נישט

אחר נשיקת אחוריך הקדושה, איר זאגט קלאר אז פרויען זענען "פטור" פין לימוד התורה, און ביי אונז איז עס אסור, א שטיקעל חילוק, און אוודאי האט עס מיט גלייכבארעכטיגונג, מיט וואס דען?

יז אמרו חכמים, כל המלמד את בתו תורה, כאילו לימדה תפלות. במה דברים אמורים, בתורה שבעל פה. אבל תורה שבכתב, לא ילמד אותה לכתחילה; ואם לימדה, אינו כמלמדה תפלות.

קוקט נישט אויס פון רמב"ם אז לערנען מיט פרויען איז אזוי גלייך

איך וועל מיר מסביר זיין מן המאוחר אל המוקדם, פון די לעצטע טענה וואס איך האב געלאזט הענגען.

הרי"ד סאלאווייציג האט עטליכע מאל זיך ערקלערט פאר'ן לערנען גמרא מיט מיידלעך. נישט ווייל מיידלעך און אינגלעך זענען אייניג, נישט ווייל עס קומט זיך די גמרא לערנען ערפארונג פאר מיידלעך, נאר פונקט ווי דער חפץ חיים האט מתיר געווען און זאגאר געשטיצט און געשטופט בית יעקב. הרי"ד סאלאווייצ'יג האט געהאלטן אז די איינציגסטע סיבה צו האלטען תורה איז דורך אן אינטעלעקטואלע באציאונג צו אידישקייט. ווען יעדער גייט סייווי אין סקול, און מ'לערנט זיך כלערליי חכמות, וועט מען נישט האלטען אידישקייט ווען עס איז סתם אן אלטע טראדיציע פון מאמע צו טאכטער. עס מוז קאנקורירן מיט די דרויסענדיגע וועלט וואס איז שוין אריין געקראכן, דעריבער דארף מען די אינטעלעקט פון גמרא זיי צו האלטען ביי אידישקייט.

און באופן כללי, גלייכבארעכטיגקייט איז גארנישט באשטעטיגט צו פאראורזאכן צופרידענע ערפארונגען. פארצייטענס האט מען געהאלטען אז מ'דארף קעהר נעמען פון פרויען, מ'דארף זיי באשיצען און ארויסהעלפן. אוודאי זענען געווען פיל מענטשן וואס האבען גענוצט זייער מאכט צו באקריוועדען און וויי צו טון פרויען, אבער חז"ל זענען אריין געקומען מיט תקנות צו באלאנסירען די אויסקומפף. מ'קען גארנישט איבערצייגען אז די היינטיגע וועג איז בעסער, און עס זעט אויס אז ביי ראביי כ"ץ איז עס פונקט אזא שיטה"ק ווי די סאטמארער וועג פאר זייער אנהענגערס. עס איז גארנישט מער אויפריכטיג צו אינטעלעקטואל.

פונקט ווי רב סאלאווייטשיק האט געקענט לערנען מיט פרויען תורה פאר סיבות, קען רב כץ מתיר זיין צוליב סיבות פין גלייך בארעכטונג.
דאס איז אמאהל זיכער, אז חרדים וואס האבן מתיר געווען לערנען מיט פרויען, אבער מיט גבולים, די גבולים האבן נישט קיין יסוד אין הלכה, נאר מיט האלטען די פרויען אינדערויסן פין די פאלד.

ונתנהתוקף

פונקט ווי רב סאלאווייטשיק האט געקענט לערנען מיט פרויען תורה פאר סיבות, קען רב כץ מתיר זיין צוליב סיבות פין גלייך בארעכטונג.
דאס איז אמאהל זיכער, אז חרדים וואס האבן מתיר געווען לערנען מיט פרויען, אבער מיט גבולים, די גבולים האבן נישט קיין יסוד אין הלכה, נאר מיט האלטען די פרויען אינדערויסן פין די פאלד.

דער פריערדערמאנטער רמב"ם מאכט יא א חילוק פון א דאורייתא ביז א דרבנן.

רב סאלאווייטשיק אדער רב כ"ץ אדער רבי משה פיינשטיין, קענען נישט 'מתיר' זיין עפעס וואס איז אסור אדער פארקערט, ער קען דיר נאר זאגן וואס ער האלט די די הלכה זאגט באופן כזה, מותר, אסור, מותר בשעת הדחק וכו'

אויב דארפסטו פשוט אן אומר מותר, קענסטו גיין נאך ווייטער און נעמען זיין פריינד'ס פסק אז די גאנצע אינטערשיד צווישן מאן אין פרוי אין הלכה איז מער נישט אפפליקעבל

Rav Ethan needs to embrace a robust egalitarianism which encompasses the entire Halakhic corpus, one that believes that every gender based distinction in Halakhah is sociological, not biological. According to Rav Ethan, whenever we encounter a gender based distinction, in Chazal or the Torah, it is not about women per se, but instead is referring to someone who is part of a trio of individuals “known to be adjunct or second-class citizens in the larger Greco-Roman world in which the Sages lived” (the other two being minors and slaves). It is not gender essentialist and would therefore not apply to the women of our time.

איז דא א סיבה אז בשר וחלב זאל זיין אסור?

"איז דא א סיבה אז בשר וחלב זאל זיין אסור?"


כלומר?

ליטוואק פון בודאפעסט

ד. זיין בליק אויף די מעלות פון חרדים איז אויך גאנץ קינדעריש און אויבערפלעכליך. פארקויפען ד׳ מינים אין גאס איז נישט קיין יסוד אין חרדישיזם. איך בין נישט קיין קלענערע חרדי ווי סיי וועמען, און איך האב נישט קיין קינדער זכרונות פון שטילע געסער אום שבת נאכמיטאג, אדער גאס כפרות שלאגען. די חסרון פון מאדערן ארטאדאקס איז אז זיי נעמען אידישקייט גאר גאר גרינג. דאס האט נישט מיט די חיצוניות פון שווארצע קליידער אדער מוזיק אין גאס ביי שמחת בית השואבה.

איך בין שטעקן געבליבן ביי די ווערטער. וואס מיינט נעמען אידישקייט גאר גאר גרינג? עס איז אזוי ווי זאגן אז די חסרון פון די חסידים אז זיי נעמען אן אידישקייט גאר גאר שווער. אידישקייט איז בלויז איבער הלכה. איז דאס אן הלכה? עס איז נישט גרינג אדער שווער, עס איז אן הלכה. איז דאס לפנים משורת הדין איז דאס ווייטער נישט קיין הלכה נאר השקפה. נעמט ער קולות פון יעדעם איז דאך ידוע וואס חז"ל זאגן. נעמט ער די הלכה וואס איז להיתר איז דאס ווייטער הלכה. נעמט ער אן געוויסע קולות להלכה איז דאס ווייטער להלכה. אידישקייט איז נישט איבער שווער אדער גרינג, גוט אדער שלעכט. עס איז איבער וואס חז"ל האבן געזאגט און וואלטן געזאגט.

עס איז דא אן אינטערנאציענאלע imbedded קראנקהייט ביי אידן פון סיי וועלכע קרייז, אז אידישייט איז איבער גרינגקייט אדער שווערקייט. אויב די הלכה פארבאט עפעס איז דאס א שווערע אידישייקט, אויב פארקערט איז דאס א גרינגער אידישקייט. אויב איינער טוט עפעס מיט לייכטזיניקייט אדער נגד הלכה איז דאס נישט קיין "גרינגער איד" נאר קעגן הלכה.

הלכה איז פאר יעדעם, איבעראל, ביי סיי וועמען, ווען אימער, לפי המצב ולפי הזמן, לפי הרוח ולפי השעה, עס ווענד זיך, עס טוישט זיך, עס איז אפהענגיק עס איז אומאפהענגיק, און עס varied. נישט דא קיין קל און עס איז נישט דא קיין גרינגקייט.

יששכר כץ

"איז דא א סיבה אז בשר וחלב זאל זיין אסור?"

כלומר?

אויב זאל איך קענען זאגן אז בשעת מתן תורה איז געווען אזא גלויבונג אז עסן בשר וחלב איז נישט געזונט, און מיט די היינטיגע פארשונג שטעלט זיך ארויס אז ס'איז נישט פראבלעמאטיש, איז מעגליך צו זאגן אז דער איסור איז מער נישט דא? (כדוגמא די חילוקי דינים וואס די תורה שטעלט אוועק צווישן מאן און ווייב)

יעקב מענטש

@ליטוואק.

איז די ציהל מיטן שרייבן א תשובה צו ווייזן גאונות? אדער איז עס צו מברר זיין א הלכה לאמיתו, לידע את המעשה אשר יעשה?

בכלל דיין גאנצע attitude ווי דער תחום פון שרייבן תשובות איז א 'פארמעסט' צווישן גדולים, קוקט עפעס נישט אויס תורה'דיג.

אבער דאס קען זיין א תוצאה פון מיינע אונגארישע גענעס.

ניין, אבער מ'קען נוצען זיינע תשובות צו זען זיין סטאנדארד אין לערנען. ווען מ'זעט די תשובות אין קובץ זרע יעקב פון סקווער צו פארטיידיגען מנהגי טשערנאבל, אדער אין גנת וורדים אויף זייערע נושאים, זעט מען גלייך וואספארא יונגערמאן האט עס געשריבען און ווי ווייט ער קען לערנען. נישט ווייל דאס איז זיין ציל ביים שרייבען (אפשר), אבער דאס איז נאכאלץ קענטיג צו יעדעם.

די תשובות פון הרב כ"ץ פאסן טאקע פאר קובץ זרע יעקב. אסאך מראה מקומות אבער ווייניג תוכן. א 22 פעידזש תשובה מיינט נישט 22 דפים פון תוכן, עס איז גאנץ לייכט אנצופילן פאפירן מיט העברעאישע ווערטער, וכן כתב וכעין זה כתב וע"ע און נאך אזעלכע ווערטער וואס גיבען נישט צו צום נושא.

ועוד, פאר וועמען שרייבט מען א תשובה? אן עם הארץ קען נישט ליינען א תשובת חתם סופר, ווייל ער האט געשריבן פאר ת"ח כערכו. הרב כ"ץ שרייבט אויך פאר אנשים כערכו, און זיין תשובות דארפען אראפברענגען די לשון המשנה און גמרא, ווייל ער רעדט צו מענטשן וואס האבען נישט די אלגעמיינע ידיעה אין א פשוט'ע גמרא. א תלמיד חכם'ס תשובה איז קענטיג אין יעדער ווארט זיינער, מ'קען עס ניטאמאל ליינען אז מ'קען נישט די סוגיא.

אז דו ווילסט זיך איבערצייגן, קוק אין די נייעם הבו"ש אין די תשובה וועגען באבוב. 200 פעידזשעס, און פשוט איבערגעקייט די פשוט'ע מראה מקומות וואס יעדער וואס האט אמאל געטראכט פון די סוגיא קען.

פרייוויליג

ליטוואק פון בודאפעסט

ד. זיין בליק אויף די מעלות פון חרדים איז אויך גאנץ קינדעריש און אויבערפלעכליך. פארקויפען ד׳ מינים אין גאס איז נישט קיין יסוד אין חרדישיזם. איך בין נישט קיין קלענערע חרדי ווי סיי וועמען, און איך האב נישט קיין קינדער זכרונות פון שטילע געסער אום שבת נאכמיטאג, אדער גאס כפרות שלאגען. די חסרון פון מאדערן ארטאדאקס איז אז זיי נעמען אידישקייט גאר גאר גרינג. דאס האט נישט מיט די חיצוניות פון שווארצע קליידער אדער מוזיק אין גאס ביי שמחת בית השואבה.

איך בין שטעקן געבליבן ביי די ווערטער. וואס מיינט נעמען אידישקייט גאר גאר גרינג? עס איז אזוי ווי זאגן אז די חסרון פון די חסידים אז זיי נעמען אן אידישקייט גאר גאר שווער. אידישקייט איז בלויז איבער הלכה. איז דאס אן הלכה? עס איז נישט גרינג אדער שווער, עס איז אן הלכה. איז דאס לפנים משורת הדין איז דאס ווייטער נישט קיין הלכה נאר השקפה. נעמט ער קולות פון יעדעם איז דאך ידוע וואס חז"ל זאגן. נעמט ער די הלכה וואס איז להיתר איז דאס ווייטער הלכה. נעמט ער אן געוויסע קולות להלכה איז דאס ווייטער להלכה. אידישקייט איז נישט איבער שווער אדער גרינג, גוט אדער שלעכט. עס איז איבער וואס חז"ל האבן געזאגט און וואלטן געזאגט.

עס איז דא אן אינטערנאציענאלע imbedded קראנקהייט ביי אידן פון סיי וועלכע קרייז, אז אידישייט איז איבער גרינגקייט אדער שווערקייט. אויב די הלכה פארבאט עפעס איז דאס א שווערע אידישייקט, אויב פארקערט איז דאס א גרינגער אידישקייט. אויב איינער טוט עפעס מיט לייכטזיניקייט אדער נגד הלכה איז דאס נישט קיין "גרינגער איד" נאר קעגן הלכה.

הלכה איז פאר יעדעם, איבעראל, ביי סיי וועמען, ווען אימער, לפי המצב ולפי הזמן, לפי הרוח ולפי השעה, עס ווענד זיך, עס טוישט זיך, עס איז אפהענגיק עס איז אומאפהענגיק, און עס varied. נישט דא קיין קל און עס איז נישט דא קיין גרינגקייט.

עס איז גאר זיס צו זען ווי מ'הענגט אויף די מאדערן ארטאדאקס אלס וואס מענטשן וואלטן געוואלט זאל זיין אמת. הרב כ"ץ ווייסט אבער יא די אמת, און ער זאגט עס קלאר. זיי זענען נישט פונקט אנדערש סאצילאגיש, און זיי גייען נישט שווארצע קליידער ותו לא. זיי קוקען אן מצוות אלס א קליינע חלק פון לעבן און צוליב דעם קומען זיי אן ביי עבירות און צומאל 'נאר' וואקעלדיגע קולות. עס איז נישט פונקט, עס איז בעצם אזוי. זייער מהות איז אז אידישקייט איז נאר א קליין חלק פון לעבן. איך ווייס נישט צו דאס איז א תוצאה אדער א סבה פאר די עמהארצות וואס הרב כ"ץ באקלאגט אין זיין אינטערוויו, אבער די מציאות איז זיכער אזוי.

הרב ליטוואק
מזעט ווי איר זענט זייער ברוגז אויף הרב כץ און איר מישט אויס אסאך ווערטער אבער איך האב נישט קיין מושג וואס אייערע ארגומענטן זענען.
אז איר ווילט דן זיין איבער רב כץ'נס תשובות, נו לאמיר זיי אפירזוכען אויפ'ן ברייטען געוועב און נושא ונותן זיין אין א דבר הלכה. אונז האמיר דאך דא דעם בעל דברים אליין, וועט איר קענען הערן א תשובה מפה קדשו (כ'מיין, ממקלדת קדשו). סתם אויסגיסן א קיתון של שופכין אויף אפאר אומשולדיגע סקווערע יונגעלייט און שיסן שטעכדיגע פיילן אויף ריזיגע עדות אידען איז בכלל נישט קיין שיינע מדה.

יעקב מענטש,

ביזט גערעכט, אויב נעמט מען רב טוקר'ס טענה עד הסוף וואלט מען לכאורה געקענט מתיר זיין אלע איסורי דאורייתא דורך מאכען זייט צייט-אנהענגיג.

ליטוואק,

כיהודה ועוד לקרא צו ר' גדליה. אנשטאט סופרעלאטיוון לאמיר הערן ספיציפישע הערות.

די תשובה מאכט פיר טענות, א) אז גילוי ערווה לשעה מועט איז נישט קיין פראבלעם, ב) אז ס'איז נישט דא קיין חשש הרהור במקום קדוש, ג) אז אוסדריקען פאמיליער ליבע איז נישט קיין סתירה מיט א מקום קדוש, ד) אז אפילו פאר נשים בינם לבין עצמם איז אויך דא אן איסור הרהור. די זאגסט אז דאס אלעס איז פשוט. איך וואלט געווען איבער גליקליך צו הערן די פילע פוסקים שקדמוני. איך וואלט זיך אויך זייער געפרייט אויב די קענסט מיר אנווייזן וועלכע מראה מקומות אין די תשובה זענען איבריג.

באותו שעה וואלט איך מיך אויך געפרייט צו הערן דיינע (קאנקרעטע) הערות אויף די איבריגע תשובת דא: <a class="postlink" href="https://library.yctorah.org/author/ykatz/">https://library.yctorah.org/author/ykatz/</a> און דא: <a class="postlink" href="https://drive.google.com/open?id=1ujm1LD4ij2MSoxJucR8i9Nqaa52CBLhJ">https://drive.google.com/open?id=1ujm1L ... qaa52CBLhJ</a>

יששכר כץ

אויב נעמט מען רב טוקר'ס טענה עד הסוף וואלט מען לכאורה געקענט מתיר זיין אלע איסורי דאורייתא דורך מאכען זייט צייט-אנהענגיג.

אזויווי מ'זעט טאקע ביי די איסור אויף הסבת נחלה.

יששכר כץ

רביה״ק,

זע דעם לינק ווי איך בין מאריך אביסל מער ווי דאס וועקער אינטערויאו ערלויבט: <a class="postlink" href="https://kavvanah.wordpress.com/2017/09/13/rabbi-ysoscher-katz-responds-to-rabbi-ethan-tucker-interview/amp/">https://kavvanah.wordpress.com/2017/09/ ... rview/amp/</a>

לאז מיר וויסן דיין מיינונג.

ש׳כח ר׳ יששכר פאַרן מראה מקום.

דרשות חז״ל פרובירן טאקע בלויז צו פארשטיין גאטס ווילן, אָבּער קען דען נישט זיין אַז חז״ל׳ס אפטייטשונג אין די תורה איז באיינפלוסט געווארן דורך סאציאלע נארמעס, אין די זעלבע וועג וואס זייערע אייגענע איסורים זענען געווארן?

שצם_חנכל

יששכר כץ

רביה״ק,

זע דעם לינק ווי איך בין מאריך אביסל מער ווי דאס וועקער אינטערויאו ערלויבט: <a class="postlink" href="https://kavvanah.wordpress.com/2017/09/13/rabbi-ysoscher-katz-responds-to-rabbi-ethan-tucker-interview/amp/">https://kavvanah.wordpress.com/2017/09/ ... rview/amp/</a>

לאז מיר וויסן דיין מיינונג.

ש׳כח ר׳ יששכר פאַרן מראה מקום.

דרשות חז״ל פרובירן טאקע בלויז צו פארשטיין גאטס ווילן, אָבּער קען דען נישט זיין אַז חז״ל׳ס אפטייטשונג אין די תורה איז באיינפלוסט געווארן דורך סאציאלע נארמעס, אין די זעלבע וועג וואס זייערע אייגענע איסורים זענען געווארן?

ערלויבט מיר אביסעל אויסצוברייטערען אייער פראגע.
די גאנצע תורה וואס מיר פירן זיך לויט דעם איז געבויט אויף די פירושים פון חז"ל, (אויסער אויב איר זענט א קראי).
צו קען זיין אז חז"ל האבן מפרש געווען די תורה לויט זייער פארשטאנד און ממילא גייט דאס ארייין אין כלל פון א דרבנן וואס קען יא ווערן אינפלואיסירט פון דרויסענדיגע קולטור?
למשל אין די תורה געפינען מיר נישט קיין מילה אחת אז א פרוי קען נישט זיין א עדות. אדרבה דבורה איז אפילו געווען א שופטת. דאס האבן חזל מחדש געווען אז א פרוי קען נישט זייין עדות, מסתמא אויף עפעס א לימוד איש ולא אשה, כבין פויל נאכצוקוקען. איך זע נישט פארוואס - לשיטתכם - מיר זאלען נישט קענען זיין קלוגער ווי חז"ל און זאגען אז ווען די תורה זאגט על פי שניים עדים יקים דבר מיינט עס סיי א מאן און סיי א פרוי.
אסאך הלכות וואס איז פארבינדען מיט איסורי דאורייתא זענען געוואנדען און חזל'ס אפשאצינג פון מענטשען, מענער און פרויען. צו קען מען דען זאגען אז מגייט דאס אלץ מבטל זיין?
דאכט זיך רב סולוביציק האט אמאל געגעבן א דרשה אין ער האט שטארק פארפירט אז היינטיגע מאדערענע רבנים זאגען אז די מושג פון טב למיתב טן דו מלמיתב ארמלי איז מער נישט נוגע היינטיגע טעג, אין במילא קען מען טוישען פארשידענע הלכות אין גיטין וקידושין.
רב סולוביציק קען זיין זייער ברוגז, אבער די מציאות איז אז א היינטיגע פרוי וועט ענדערשער לעבען אליין ווי איידער מיט א מנובל ומוכה שחין. לכה"פ אין די מאדערנע וועלט איז זיכער אזוי. נו, דארף מען איבערשרייבען האלב אבן העזר? ילמדנו רבינו.
וע"ע כינים בשבת.
וידוע שיטת הרמבם שקידושי כסף הם דרבנן בגלל שלא נכתב מפורש בתורה. ואולי אכן סבר שדרשות חז"ל שנוגדים סתמא דקרא הרי הם מדרבנן.

עס איז מיר געווען אינטרעסאנט צו הערן אין בית מדרש אז אנדערע האלטן אז שטעלן דער אינטערוויו אויפ'ן דעקל איז עפעס אזא פריצת גדר פאר דער וועקער מער פון אנדערע זאכן, און אז א אויסגאבע וואס פראבירט צו זיין היימיש קען זיך אזינס נישט ערלויבען. מיר האט דאס דווקא אויגעקוקט איינע פון די מער קאנסערוועטיווער אינטערוויען..
וואס האלט דער עולם?

עס קומען דא נישט אריין ספעציפישע הערות. מיין נידון איז נישט געווען צו די הלכה איז אזוי צו נישט. מיין נידון איז א עס זעט זיך נישט קיין שום שינוי מהותי ביים אריבער שפרינגען פון סאטמאר צו די מאדערנער וועלט. די תשובות זענען אויסגעשטעלט אויף וויאזוי עס וואלט זיך געוואלט אז הלכה זאל אויסקוקען, נישט ווי עס איז, פונקט ווי ביי אריזאנא ווייץ. און די תשובות זענען געוואנדען צו א ציבור וואס זעט נישט די חילוקים אין לערנען פאר עפעס עכט, פונקט ווי אין דיין אלטע וועלט.

ווי אויך איז די עיקר מאטיוואציע היינט עפעס אן אומבאזירטע שיטה"ק, נישט עפעס מער ראציאנאל און אויפגעוויזען ווי אין סאטמאר.

אלזא, זעי איך נישט עפעס א ריזיגע אינערליכע טויש, נאר עפעס קאזמעטיש.

און דאס האב איך געמיינט אין אות ו'.

באופן כללי בין איך זייער דאנקבאר צו אנאנים פאר די אינטערוויו. ער איז גערעכט אז עס קומט אים דעקונג אין דער וועקער, אפילו ווען ער איז נישט גערעכט. ער איז א פיגור אין די געזעלשאפט וואס עס איז נייטיג צו ליינען וועגן זיין לעבען און גלויבונגען, אפילו ווען מ'האלט נישט ווי אים.

ליטוואק,

איך האב נאך אלץ נישט קייו אנונג וואס די זאגסט אבער א גרויסען שכח פאר פרובירען.

לא יאומן כי יסופר אז איינער קען זאגן אז די שאלה פון נשים'ס חיוב און טייל נעמען אין דאס רעליגיעזע הלוך ילך איז "קאסמעטיש." איך זאג נישט אז מדארף מסכים זיין מיט מיר. להיפוך, ס'איז א רוחניות'דיגער פארגעניגען צו הערן די טענות און קריטק פון אנדערע אויף דעם אשכול. אבער, א שקלא וטריא מיט בלויז קלישעס איז א זלזול אין די אינטיליגענציע פון די וואס דראפעווענען זיך מיט די שווערע פילאזאפישע און הלכה'דיגע שאלות. מעולם לא אמרתי קבלו דעתי, אבל לחלוק בבלי דעת איז א חיסרון אין כבוד התורה. די ענינים זענען שווער אין קאמפליצירט, עס קומט זיי אונזער פולען כובד ראש.

בידידות,
יששכר

.

לעיקוואד

עס איז מיר געווען אינטרעסאנט צו הערן אין בית מדרש אז אנדערע האלטן אז שטעלן דער אינטערוויו אויפ'ן דעקל איז עפעס אזא פריצת גדר פאר דער וועקער מער פון אנדערע זאכן, און אז א אויסגאבע וואס פראבירט צו זיין היימיש קען זיך אזינס נישט ערלויבען. מיר האט דאס דווקא אויגעקוקט איינע פון די מער קאנסערוועטיווער אינטערוויען..
וואס האלט דער עולם?

לויט ווי איך פארשטיי אז הרב כ"ץ איז א סמל פאר די אפען ארטאדאקסי, וועלכע פירען א שטיקעל קאמף מיט די פרומע ארטאדאקסען, ממילא דאס אליין אז מהאט אים בכלל געשטעלט אויפ'ן דעקל איז שוין אליין א צעד, אפילו די אינטעוויו אליין איז גאר פרום

לעיקוואד

עס איז מיר געווען אינטרעסאנט צו הערן אין בית מדרש אז אנדערע האלטן אז שטעלן דער אינטערוויו אויפ'ן דעקל איז עפעס אזא פריצת גדר פאר דער וועקער מער פון אנדערע זאכן, און אז א אויסגאבע וואס פראבירט צו זיין היימיש קען זיך אזינס נישט ערלויבען. מיר האט דאס דווקא אויגעקוקט איינע פון די מער קאנסערוועטיווער אינטערוויען..
וואס האלט דער עולם?

ייש"כ @לעיקוואד פארן עס ארויף ברענגן אין דעם אשכול, כ'האב געפלאנט ארויפצולייגן מיינע צוויי סענטס אויפן אנדערן אשכול.

כ'האב זייער הנאה געהאט צו ליינען דעם אינטעריוויו פון הרב כ"ץ, כ'וואלט ווען געקענט באשטיין ווען ס'האט נאך א צוואנציג בלעטער, ס'האט זיך צו שנעל ג'ענדינקט. כ'קען נישט הרב כ"ץ פערזענליך אבער איצטערט נאכן ליינען דעם ארטיקל בין איך געווארן זייער נייגעריג זיך צו באקענען מיט עם כ'האב בקרוב אייך צו קאנטאקטן, (אבער ביטע פרעג מיך נישט מיין ניק[emoji1787]) גראדע האב איך א חבר וואס האט געוואלט מיטהאלטן די הקפות מיט די תפילות ביי אייך אין שוהל אבער די סקעדזשול איז נישט געווען אפדעיטעד אויפן שוהל וועבזייטל, ביטע אפדעיטן א דאנק.

לגבי דאס אריינברענגן דעם אינטעריוויו אינעם וועקער און עס אזוי ארויף לייגן מיט קידוש לבנה אותיות אויפן דעקל, איז ממש געוואלדיג. וואו דען אז נישט אינעם וועקער זאל אזא אינטעריוויו באשריבן ווערן?! דער וועקער איז נישט קיין מעין סטריעם זשורנאל וואס זוכט סתם צו שמייכלען און זינגען שיינע ניגונים וואס יעדער זאל מיט קלאטשן, דער וועקער איז געמאכט פשוטו כמשמעו צו וועקן דעם עולם פונעם טיפען שלאף, צו שרייבן ארטיקלעך וואס זאל הייבן די אויגן ברעמען. און אז מאנכע רעגן זיך אז באמת וואלט אזא אינטעריוויו נישט געדארפט אריינקומען אינעם וועקער, מיינט אז ס'האט געטראפן דעם ציל.
‏
‏איבערן יו"ט איז אנגעגאנגן א היציגע דיבאטע צווישן מיינע חברים צו ס'האט יא אדער נישט געדארפט אריין גיין אין וועקער, איז ווי ביי יעדע שמועס זענען דא אייביג עקסטרעמיסטן וואס גיבן אזא דריי מיט די האנט צו ווייזן אויף א זיכערע ניין, אנדערע מאכן מער א תיקו'דיגע מינע, און אנדערע זאגן שוין יא מער בדרך אפשר. איינע פון מיינע חשובע רביים האבן געהאט א טענה אז הלמאי דער רב כ"ץ אידאך פון דער אנדערע זייט ממש, וואלט ענדערש נישט געברויכט באשריבן ווערן זיינע קולות, אבער צום סוף האט ער אויך איינגעגבן אז ס'איז יא אין פלאץ אבער ער האט געהאלטן אז די לעצטע פאר קאפיטלעך (עפילאג) וואלט געדארפט שטיין אלץ אן הקדמה ווייל אזוי וואלט מען ווען מער פארשטאנן וואס דער אינטעריוויוער וויל ארויסברענגן. אבער דער אמת איז אז נישט זיינע קולות און חומורות האט מען געזוכט צו באשרייבן דא, נאר זיין לעבענס געשיכטע און דאס איז טאקע הערליך ארויסגעברענגט געווארן דא, און א גרויסן ייש"כ @אנאנים פארן אינטעריוויו. און פאר הרב כ"ץ אוועק צו געבן אייער טייערע צייט צו מהנה זיין די ליינערס.
‏
לגבי די טענהרייען דא וועגן הרב כ"ץ'ס תשובות, האב איך נישט וואס אריין צו רעדן, קוים וואס איך קען פרעגן שאלות, זאל איך נאך פסק'נן צו זיינע תשובות זענען אויסגעהאלטן צו נישט. ס'קומט מיר פאר ווי די קיצונים האבן זיך געטענהט איבער די תשובות פונעם ירושלים'ער רב הרב קוק זצ"ל. צו ער האט יא אדער נישט געמעגט אזוי פסק'נן ווי למשל ביי די באקאנטע היתר מכירה. ווער דען זאל האבן א דעה אין די תורה אז נישט די תלמידי חכמים וואס לערנען און הארעווען א גאנצן טאג? ס'וועלן אייביג זיין חברה וואס וועלן קריטיקירן צו זיי זענען יא אדער נישט גערעכט. מ'קען קיינמאל נישט יעדן צופרידן שטעלן צוגלייך. און כמדומה לי אז דער רב וואס האט געגעבן סמיכה פאר הרב כ"ץ זענען טייל פון זיינע פסקים אויך שטארק נישט אנגענומען ביי געוויסע עקסטרעמיסטן, ווי למשל זיינע מראות איז דא וואס האבן טענות, און וועלן בשו"א נישט נאכגיין, און אפילו אנדערע תשובות זיינע, ס'נישט עק וועלט. דער ת"ח מעג האבן א דעה אין תורה אפילו רוב נעמען נישט זיין דעה.

הרב כ"ץ שליט"א חזק חזק ונתחזק

וואס איז דאס אפען-ארטאדאקסי? איז דאס אנדערש פון באבוב-45?

הרב כץ, נישט די נושא איז קאסמעטיש, נאר דיין טויש אין לעבען איז קאסמעטיש. די זעלבע יענטע אנדערש פארשטעלט, זאגט מען אויף אידיש.

איך וויל בכוונה נישט מעורר זיין אויף די תשובות, ווייל די נושא איז נישט די ראיה צו יענער, נאר דער גאנצע צוגאנג צו הלכה. דער ׳אינטואיציע׳ וואס דו פרעדיגסט צו דיין תלמידים איז א חרבן, נישט די אויסגעהאלטענע וועג פון פסק. דאס ברענגט אונטער די גאנצע הלכה׳יגע סיסטעם, ובפרט ווען מ׳הייסט יונגע אפרוחים שלא נפקחו עיניהם אז דאס איז פון די סאמע ערשטע טריטען אין הלכה. יא, אן אינטואיציע קען אמאל עפעס זאגען, אבער דאס איז אייביג געבויט אויף עכטע סבות און הינטערגרונדען, און ווען די הינטערגרונד איז נישט א ריזיגע קענטעניס אין לערנען, איז עס סתם א bias און עפעס מיט וואס מ׳דארף זיך שלאגען, נישט אננעמען.

אלס א ביישפיל וועל איך נעמען די תשובה וועגען פרויען צוגייען צום עמוד צו סליחות. א הקדמה האסטו געשריבען אז די זאכען האבען שוין א יסוד אין די לעצטע דורות אז מ׳דארף זיי מתיר זיים. וואס פארא יסוד האט עס? אז דו זוכסט עס מתיר צו זיין? דער איינציגסטע אויף וועמען דו קענסט זיך בויען איז הרב סאלאווייציג, וואס איז געווען כרחוק מזרח ממערב אין דעם. דאס זיין לערנען גמרא מיט מיידלעך צו גלייכבארעכטיגען איז פונקט ווי צושטעלען כבתה זקוק לה צו אין זיקה. און דאס אליינס אז אזוי הייבט מען אזא תשובה ווייזט א שטארקע גרינגשעצונג צו די אינטעלעקטואלע יסוד פון הלכה און תורה. נאר אין ווסמב"ג און בארא פארק בלייבט אזא איינער ביי שלש סעודות תורות, ווי אזעלכע זאכען פאסען טאקע. שרייבען תשובות להלכה, איז א וועג צו פארדעקען עפעס וואס איז נישט הלכה, פונקט ווי אלע פארטיי קונטרסים און וואס קומען ארויס תמידים כסדרן.

Sent from my LG-K373 using Tapatalk

כ'פארשטיי נישט וואס ליטוואק וויל, אויב איז דער גאנצער חטא פון ר' יששכר אז ער שרייבט אונגארישע תשובות, נו איז דאס דאך גאנץ א היימישע זאך, וואס דארף ער זיין פרומער פון זיינע רעביס און עפעס שרייבען ליטווישע תשובות? (אגב עס איז נישטא אזא זאך. אגרות משה איז פיל מיט בויך סברות פונקט ווי אלע אנדערע תשובות ספרים)

ערנסט גערעדט, איך מיין אז דאס איז גאנץ קלאר אנגענומען ביי אונגארישע רבנים אז דער צוגאנג צו פסק איז מיט ע געפיל און נישט דורך זיכן אין ספרים. נאר זיי האבן עס נישט געשריבן אין מאגאזינען, און האבן ענדערש גענוצט ווערטער ווי סייעתא דשמיא און רוח הקודש פון א פוסק. דער חידוש אדער איראניע פון ר' יששכר איז אז אויב אזוי קען מען פונקט אזוי נוצען די געפיל אויף די אנדערע זייט..

כשאני לעצמי מיין איך אז הא לן והא להו. עס איז א גרויסער חילוק פון א טעארעטישער דיון ביז א למעשה'דיגער פסק הלכה. און דער פסק למעשה ווענדט זיך אסאך אין די אומשטענדען פון דער ספעציפישער קהילה. היינט איז א פראבלעם ווען יעדער איינער ווייסט אלעס ווערט אזא מין מחלוקת ווי יעדער באשייגעצט דער צווייטער, אבער בפועל רעדן זיי צו אנדערע מענטשען און עס איז א שאד דער מחלוקת (געוויסע אונגארישע רבנים האבן זיך מתנגד געווען צו אגודת ישראל מהאי טעמא אז מען קען נישט האבן איין סטאנדארט פאר יעדער קהילה). אין געוויסער קהילות איז א צורך מתיר זיין פאר נשים עולה זיין לתורה און דאס איז דארט דער חיזוק הדת. ביי אנדערע קהילות איז דווקא א צורך טונקעלער צו מאכן דער מחיצה און דאס איז דארט דער חיזוק הדת. די צוויי קהילות מוזן זיך נישט ארומשלאגען וויבאלד זיי צילן בכלל נישט אויף דער זעלבער עולם. יעדער מרא דאתרא האט א רעכט איינצופירען ביי עם וויאזוי עס זעהט עם אויס צו זיין ריכטיג אין זיין מציאות.

ווען די נושא איז חיזוק הדת, ביסטו אפשר גערעכט. אבער דער וואס האט אן ערך עליון פון גלייכבארעכטיגונג איז אביסל סאספישעס ווען ער וועט פונקט האלטען אז עס איז דא א חיזוק הדת אין דעם אויך.

און חיזוק הדת איז נאר איין מוסטער פון א שעת הדחק צו וואס מיר דארפען זיך צושטעלען ביים מכריע זיין די פיינעל פסק, אזוי וויפיל אנדערע שעות הדחק. עס איז נישט קיין יסוד אין הלכה מעיקרו.

Sent from my LG-K373 using Tapatalk

ליטוואק,

אז די גייסט קריטקירן, לכל הפחות טו עס מיט אמת, ציטיר מיינע ווערטר במלואם. וואלסטו דאס געטון, וואלסטו געזען אז דיינע טענות אין להם רגלים, אז איך פארענטפער דיינע קשיות.

ביחס די שאלה צו הלכה גלייבט אין פרעצעדענט: אוודאי קען איין פאקט נישט טון דאס, אבער מערערע פאקטן קענען דאס טון-באופן חלקי.

אט איז וואס איך שרייב:

"כשפוסקים באים לדון בשאלה, עליהם לדעת מה נקודת הפתיחה, או ההנחה הקדומה בשאלה זו: האם הדבר מותר עד שלא יוכח אחרת, או שמא הדבר אסור ועל המתירים להוכיח שאינו כן. קביעת נקודת הפתיחה בכוחה לסייע לפוסקים לנווט דרכם הפסיקתית, שכידוע היא מלאה עיקולי ופשורי. היא גם תשפיע על דעתם בבואם להכריע בכל צומת הלכתית, כמה משקל להעניק לכל שיקול או להקצות לכל ראיה או הוכחה. ובעיקר, נקודת הפתיחה תקבע על איזה צד מוטלת האחריות להוכיח דעתם מעל כל ספק.

מובן מאליו שנקודת הפתיחה נקבעת, בדרך כלל, על פי תקדימים ובהתאם לרוחם. אם שאלות מסוג מסוים נשאלו הרבה פעמים והמסקנה היתה תמיד להיתר, כאשר עולה שוב שאלה באותו כיוון, סביר להניח שהדבר מותר עד שיוכרע אחרת.

לענייננו, כשאנו באים לדון על מקומן של נשים במרחב הציבורי-דתי, ריבוי התקדימים מחייב אותנו להניח נקודת פתיחה להיתר. לפני כשישים שנה נשאלה השאלה אם מותר לנשים בזמן הזה ללמוד תורה; התשובה היתה להיתר. לאחר זמן עלתה לדיון השאלה אם מותר לנשים לקרות מגילה בציבור של נשים; שוב התשובה היתה שמותר להן. האם מותר לנשים להוציא את הציבור ידי חובת קידוש בקידושא רבה? שוב התשובה חיובית. וכהנה וכהנה. ריבוי המקרים מייצר עמדה תקדימית מחייבת, שמחייבת הפוסקים הדנים בנושא דומה לגשת לדיון בנקודת פתיחה מתירה ולהעמיד רף מאוד גבוה למבקשים לטעון שבמקרה הנדון ההלכה אוסרת בניגוד לכל השאלות האחרות.

גישתי אינה אומרת שמעכשיו הכול מותר, שלפי ההלכה נשים הן שותפות מלאות עם האנשים בהנהגה דתית וריטואלית. אין ספק שמרחב התמרון ההלכתי לנשים מוגבל, אבל כשאנו דנים במקרה ספציפי אנו צריכים להתחיל בהנחה מתירה, עד שהאוסר יוכיח בראיות בלתי מופרכות שהדבר אכן אסור."

די מיסט נישט אננעמען די פסקים, אבער איך שרייב נישט פאר דיר. איך פאסקען פאר מענטשען וואס עס זיי א דבר פשוט אז כל הנ"ל איז מותר, מענטשן וואס לדוגמא זענען מקבל רב סאלאווציק'ס פסק בנוגע לימוד תורה לנשים.

דאס זעלבע איז אויך מיט דיין קריטיק בנוגע דעם פוסק'ס ארינטאציע. ציטיר'סט האלבע זאכן. איך אדרעסיר בפירוש דיין טעות.

In my classes on the philosophy of halakhah, I illustrate this with a little quiz. I tell the students about the three major disputes between Rav Moshe Feinstein and Rabbi Joel Teitelbaum, the Satmar Rav: halav stam, artificial insemination, and the necessary height of a mehitzah separating men and women in a prayer space. I share with them that they were both consistent about all three questions, either consistently lenient about all three or consistently stringent, without telling them who was lenient and who was stringent. Their assignment is to figure out on their own who paskened leniently on all three and who was stringent. They always guess correctly that Rav Moshe was lenient and the Satmar Rav was stringent.

The reason they consistently guess correctly is that they associate what they know about these two poskim’s religious biographies with their halakhic orientation. The Satmar Rav, a hasidic rebbe, brought a stringent orientation toward halakhah, while Rav Moshe brought a more practical, lenient outlook. What that means, is that neither of them approached psak with a tabula rasa; they had an intuitive starting point. The Satmar Rav, as a hasid, started out with an assumption that these things are assur and then searched the poskim to confirm his religiously informed intuition and interpreted what he read as affirming that position. Rav Moshe’s starting point was an assumption of leniency which he then found that the poskim confirmed.

This is not to say that Rav Moshe never reached a stringent conclusion or that the Satmar Rav never paskened leniently. They were, of course, honest and open, and ultimately went wherever the texts led them, li’kulah or li’humrah. What this exercise demonstrates, though, is that the halakhic process is driven significantly by the posek’s preexisting orientation which itself is informed, at least in part, by precedents established in response to similar questions. This judicial intuition drives their inquiry and informs their evaluation of the complex and sometimes ambiguous evidence they encounter.

אניוועי, גענוג ביטול תורה. ביטע פארשטיי אויב איך איגנאריר די ווייטער'דיגע הערות, עס איז נישט פערזענליך.

איך האב שטארק הנאה געהאט פון דעם אינטערוויא.
ער איז געווען אויפריכטיג און אפען מיט זיינע נטיות,ספיקות, געפילען,און אפשר אפילו אפען צו איבערטראכטען זיינע באשליסען.
און איך האב אפארמאל זיך געטראפען דורכגיין מיינע אייגענע מסעות.
סהאט אוכט געבאדערט מיין געוויזען זעענדיג דעם נאמען אויפען דעקל,למעשה איז ער אן אפציעלע מיטגליד און א אנפירער פון א מאוומענט וואס גייט לכאורה אויבנאויף און די פיסטריט פון קאנסערוועטיוו זשודיסעם,וואלט די וועקער געגעבען א שופר פאר איינער וואס פראמאוט קאנסערוועטיוו זשודיסעם ? או דילמא פארקערט די וועקער וויל אונז לערנען אז ישיבה חובבי תורה איז טאקע נישט קיין סתירה צו אן ארטעדאקס גאטפארכטיגע יוד.
צו אזוי צו אזוי ,האב איך שטארק הנאה געהאט פון דעם ארטיקעל.
און פארקערט סאיז געווען א שטארק פאזיטיווע און היימיש גענויגטע אינטערוואוי.
וואס איך האב געליינט פון זיינע ווערטער איז אז זייענדיג אן ערענסטע יונגערמאן פילט ער א בענקעניש צו א געמיינדע וואס א טייל פון זיי לעבן א ווארימע לעבן פון תורה און מצוות, ער שפירט א אינערליכע הערצה און הוקרה צו זיין אויפריכטיג נאבעלע פאטער.
און למעשה איז מיר טאקע אינטערסאנט צו מיט זיין היינטיגע בליק וואלט ער איבערגעטוהן וואס ער האט איבערגעטוהן.
און באמת האב איך כסדר דעם פאלגענדיגע קלער.
אוודאי איינער וואס איז אויפגעוואקסען און א פאלטשע שטוב און א ביטערע ענווייערמענט און האט נישט באמת קיינמאל ענזשויט און אריינגעלעבט א עהרליכע לעבן פארשטיי איך אז ער זאל פארלאזען אונזער געמיינדע און נישט צוריק קוקען אויף דעם זייט.
אויב אבער איינער איז אויפגעוואקסען בא עלטערען וואס האבען געלעבט אן עהרליכע לייף סטייל מיט אן אמת, און דאס קינד איז אויפגעוואקסען מיט ווארימע געפילען צו א שבת, א מצווה ,
אויב זיינע עלטערען זענען געווען באמת עהרליכע מענטשען און נישט באגנבעט און אויסגענערט קיין מענטשען, און געהאט אן אינערליכע קאננעקשין צו אונזער לייף סטייל,
איז אפילו ער ווערט עלטער און זיין קאפ הייבט אהן צוטראכטען אפשר אהער און אפשר אהין, למעשה איז ער קאננעקטיד אהער און זיין בשר גידים ועצמות, דמו ונפשו וחלבו, נפשו רוחו ונשמתו ,זענען אריינגעפרעגעלט און וואס ער איז אויפגעווקסען, ביים פארלאזען אונזער געמיינדע קען זיין קאפ אפשר הנאה האבען פון די אפענקייט וואס ער טרעפט ערגעץ אנדערש, אבער וויאזוי טראגט מען אריבער דאס איבריגע סיסטעם פון די מענטש, די געפילען פון די שבת און יו״ט סעודות וואס מאיז געוואונט פון אזויפיל יאר, די געפילען פון ריינקייט,די ווארימע פעמילי לייף, די שטארקע עהרליכקייט און אויסגעהאלטענקייט און געלט זאכען {יא איך קען אסאך אזעלכע יודען ביי אונז, אוודאי די סקרוי בוילס מאכען מער נאוז און סגעט אמאל א אנדערע בליק אבער ווער סקוקט ריכטיג קען טרעפן און אונזער געמיינדע א גרויסע צאל פון ערליכע מענטשען בדיני ממונות}
וואו סשיינט פון דעם ארטיקעל קומט ר יששכר פון אזא סארט שטוב,סשיינט אז זיין טאטע איז געווען באמת פון די גאר עהרליכע און אויפריכטיגע מענטשען, מזעעט אז ער האט זיך באטייליגט ביי זיינע שמחות מיט א שמייכעל און אויפריכטיגקייט און ער האט געקענט אוועקקוקען אויף די אויבנאויפדיגע עקסטרעמע דיפרענצען.
קען זיין אז איך בין מיך טועה אבער אזוי קומט ער אדורך און דעם ארטיקעל,
עכ״פ מיין נקודה איז אז פאר אן ענוויערמענט איז לכאורה מער געאייגנט פאר א מענטש זיך צו דרייען און א פלאץ וואו זיין געפיל סיסטעם שפירט זיך באקוועם,ווי ענדישער און א פלאץ וואס זיין אינטעלאוקט שפירט באקוועם אבער זיין מהות שפירט זיך א פרעמדער ?
צו אפשר ווענדט זיך עס וואס פארנעמט די עיקר בא דעם ספציפישע מענטש זיין אינטעלאוקט אדער זיין געפיל סיסטעם.

איך האב אוסגעלאזט א חלק:

we differ significantly. I believe that it is inherently a part of the halakhic process for a posek to approach a question from a “starting point” whereby the posek begins with an assumed opinion about the correct answer: איבעית אימא קרא, איבעית אימא סברא.
קרא: As R. Linzer mentions, there is the premise of המוציא מחברו עליו הראיה, which expresses the notion of judicial passivity. If someone wants to challenge the status quo, the burden of proof is on them. They need to prove definitively that the previously established status has indeed changed; otherwise, halakhah will operate according to the status quo.
Granted, the particular concept of hamotzi me’haveiro is employed primarily in the financial realm, but many poskim believe that it is based on the general operating principle of hazakah.[4] (As a matter of fact, המוציא מחברו עליו הראיה is often interchangeably referred to as חזקת מרא קמא, even though the two concepts are not exactly the same. There are times when one of these concepts is operative but not the other.)
Even if hamotzi me’haveiro per se is not a variable of hazakah, there is no doubt that hazakah is a central tenet of pesika, halakhic adjudication. Hazakah postulates a notion of judicial stasis: we maintain an established halakhic status until incontrovertibly proven otherwise.
While there are a variety of hazakot, all of which point to the premise of judicial passivity, most relevant for our purposes is the concept of hazakah di’dina.[5] Hazakah di’dina, in contrast to other hazakot, is established by adjudication, not by intrinsic factors. If a suspected case was adjudicated in a certain way, halakhah will maintain that status until it is definitively proven otherwise.
The Talmudic source for this unique kind of hazakah is the gemara in Hullin (9a) בהמה בחייה בחזקת איסור עומדת עד שנשחטה, נשחטה בחזקת היתר עומדת עד שיודע לך במה נטרפה: an animal is assumed to be non-kosher until it has been slaughtered properly. Once it has been slaughtered properly, it attains a kosher status which cannot be undone through speculative probabilities, no matter how feasible those probabilities are.[6] This halakhah makes explicit the notion of halakhic passivity. Once we have established a judicial status, stringent or lenient, we hold onto that status even in the presence of plausible possibilities to the contrary. Halakhah puts the onus on those challenging the status quo to prove their claim. This notion is true in every arena – for example, kashrut, terumah and niddah. Things obviously change; the animal may become treif or the mikveh pasul. In some instances there may even be very good reason to assume that the status quo has changed; there are many ways an animal can turn out to be non-kosher or that a mikvah would stop being valid. Nonetheless, halakhah embraces a judicial status quo in the absence of compelling evidence to the contrary.
The reason for this practice, as the Ahronim[7] point out, is primarily sevara, a logical inference, as articulated by Rambam.[8] Rambam writes:
וענין רגלים לדבר שהענין יגיע עד ללא תכלית אם נלך אחר האפשרויות, אבל העיקר שאם הוחזק מצב מסוים נשאירנו בחזקתו עד שיהא דבר ברור מסלקו מאותה החזקה, וכל דבר שיש בו ספק ואפשרות אחרת הרי אין החזקה מסתקלת
The reason for the concept of raglayim ladavar is because there is a futility in attempting to pursue every possibility. Instead we have a principle that if a certain status was established (הוחזק), we retain that established status (חזקתו) unless an unequivocal counterpoint comes along to unseat it. Probabilities and speculative possibilities are insufficient to put a dent in an established status.
For Rambam, established precedent in halakhah creates a high evidentiary bar, whereby unless one can definitively prove otherwise, we assume that the established halakhic status, the hazakah, remains intact.
While some believe that the notion of determining facts based on hazakah is factual,[9] the dominant voice among the Ahronim is that it is procedural.[10] Hazakah, they believe, does not tell us the facts of the case but instead establishes a behavioral standard. Once we have established a standard, we assume it remains intact until we encounter explicit evidence to the contrary; העמד דבר על חזקתו.
In the context of women’s roles we do not have an established hazakah in the technical sense but we do have something similar. When considering whether women should be excluded or included, the cumulative precedential evidence points in favor of inclusion, making it a hazakah-like starting point and, in turn, putting a high burden of proof on those who advocate exclusion.

איך זעע נישט ווער סהאט עם ארויסגעשפיגען, אדרבה ער האט געהאט א סוסקסעפעלע שיעור, ער וואלט וועין געקענט עפענען א בימד״ר און האבען א שיינע קהילה און בארא פארק, צו און מאנסי, לעיקוואד והגלילות,
ער האט פשוט געהאט א נישט צוגעגליכענע בת זוג, און ממילא האט ער זיך געשפירט א ביסעל איינזאם און ער האט מדעת עצמו פארלאזט זיינע געטרייע שומעי לקחו.
וואס מיינסטו צוזאגען אז ער האט נישט קיין פלאץ בא אונז
וואלסט געוואלט אז אונזער געמיינדע זאל טאלערירען רבנים וואס שרייבען תשובות וועגען זייגען ברבים ?
אונזער געמיינדע איז נישט געוואונט צו אזאנע זאכען, אבער א געלונגע תלמיד חכם אוודאי סאיז דא אסאך בעלי בתים וואס זוכען א רב וואס איז אביסעל מיט צוויי פיס אויף דער ערד.
דאס וואס די שרייבסט בנוגע אז א אויפגעקלערטער איז א ארויסגעפאלענער,איז אמת און יעדע געמיינדע, קיין איינער האט נישט ליב ווען איינער פון די געמיינדע שפירט זיך העכער און קלוגער וואו די גאנצע געמיינדע, דאס מיינט נישט אז מקען נישט באמת צו געגעבען חכמה צו אונזער געמיינדע, אדרבה די המון עם ביי אונז זענען דארשטריג פאר מער חכמה מיט טאלאנט,
אוודאי מענטשען האבען נישט ליב א מענטש וואס האט א מיינדסטעט אז ער איז העכער נארמאלע מענטשען,און דאס איז וואס מענטשען האבען געווענטליך נישט ליב דר אויפגעקלערטער נישט אלץ זיין חכמה נאר אלץ זיין מיינדסעט.
אבער א געלוננגענע מענטש וואס איז בתוך עמי אנכי יושבת און מענטשען שפירען זיך באקוועם, קען אסאך פארקויפען פאר אונזער ציבור.

לעיקוואד

ערנסט גערעדט, איך מיין אז דאס איז גאנץ קלאר אנגענומען ביי אונגארישע רבנים אז דער צוגאנג צו פסק איז מיט ע געפיל און נישט דורך זיכן אין ספרים. נאר זיי האבן עס נישט געשריבן אין מאגאזינען, און האבן ענדערש גענוצט ווערטער ווי סייעתא דשמיא און רוח הקודש פון א פוסק. דער חידוש אדער איראניע פון ר' יששכר איז אז אויב אזוי קען מען פונקט אזוי נוצען די געפיל אויף די אנדערע זייט..

איינס פון די מערסטע devastating חרבנות וואס קומען ארויס פון אונגארישע/פולישע/חסידישע פסקים איז אז זיי מושן אויס "השקפה מיט הלכה". רבי משה פיינשטיין פלעגט שרייבן הלכה תשובות, נישט קיין השקפה. מעג מען להלכה זיצן אויף א פליגער נעבן א פרוי? יא, נעם א ספר און פארטיף דיך דערין און עס וועט גארנישט פאסירן. השקפה? אפשר נישט אזוי אויסגעהאלטן צו זיצן נעבן א פרוי, עס פאסט נישט. יעדן דיין פסקנ'ט מיט זיין בעקגראנד מיט זיין upbringing מיט זיין גלעזער און מיט זיין השקפה.

עס איז דא זייער א גרינגער עקספירמענט צו מאכן. נעם א שאלה (וואס איז נישט שווארץ אדער ווייס) און שיק עס ארום צו 20 פראמינענטע רבנים פון אלע שיכטן און קרייזן און יעדער וועט דיר געבן אן אנדערע ענטפער.

א גוטער פוסק איז עמיצער וואס קען זיך אויסטון פון זיין בייעס, און טראכטן פון הלכה און נישט פון השקפה.

עס איז דא זייער ווייניג אזאנע פוסקים.

פרייוויליג

איך וויל נישט באסטען דיין באבעל, אבער עס איז נישטא אזוינע זאל ווי אהן נגיעות. ר' משה האט אויך געהאט נגיעות. זיין פסק אין מקוואות איז אויך נגיעות. זאכען וואס ער האט געוואלט מתיר זיין האט ער געטראפען וועגן, און פארקערט אויך, פלענטי זאכען וואס ער אסר'ט איז ער פאר'עקשנ'ט.

דער איינציגסטער חילוק קען זיין, אז ער זעלבסט האט נישט געוויסט אז ער האט נגיעות. לעומת דער חזון איש וואס איז מודה צו נגיעות און זאגט נאר אז מען דארף זיך ספראווען דערמיט.

אספקלריה

איך זעע נישט ווער סהאט עם ארויסגעשפיגען, אדרבה ער האט געהאט א סוסקסעפעלע שיעור, ער וואלט וועין געקענט עפענען א בימד״ר און האבען א שיינע קהילה און בארא פארק, צו און מאנסי, לעיקוואד והגלילות,
ער האט פשוט געהאט א נישט צוגעגליכענע בת זוג, און ממילא האט ער זיך געשפירט א ביסעל איינזאם און ער האט מדעת עצמו פארלאזט זיינע געטרייע שומעי לקחו.
וואס מיינסטו צוזאגען אז ער האט נישט קיין פלאץ בא אונז
וואלסט געוואלט אז אונזער געמיינדע זאל טאלערירען רבנים וואס שרייבען תשובות וועגען זייגען ברבים ?
אונזער געמיינדע איז נישט געוואונט צו אזאנע זאכען, אבער א געלונגע תלמיד חכם אוודאי סאיז דא אסאך בעלי בתים וואס זוכען א רב וואס איז אביסעל מיט צוויי פיס אויף דער ערד.
דאס וואס די שרייבסט בנוגע אז א אויפגעקלערטער איז א ארויסגעפאלענער,איז אמת און יעדע געמיינדע, קיין איינער האט נישט ליב ווען איינער פון די געמיינדע שפירט זיך העכער און קלוגער וואו די גאנצע געמיינדע, דאס מיינט נישט אז מקען נישט באמת צו געגעבען חכמה צו אונזער געמיינדע, אדרבה די המון עם ביי אונז זענען דארשטריג פאר מער חכמה מיט טאלאנט,
אוודאי מענטשען האבען נישט ליב א מענטש וואס האט א מיינדסטעט אז ער איז העכער נארמאלע מענטשען,און דאס איז וואס מענטשען האבען געווענטליך נישט ליב דר אויפגעקלערטער נישט אלץ זיין חכמה נאר אלץ זיין מיינדסעט.
אבער א געלוננגענע מענטש וואס איז בתוך עמי אנכי יושבת און מענטשען שפירען זיך באקוועם, קען אסאך פארקויפען פאר אונזער ציבור.

אן אינטרעסאנטע פרעספעקטיוו, ר' אספקלריה. איר זאגט אז דער אויפגעקלערטער ווערט אראפגעקיקט נישט דווקא ווייל מוויל נישט הערן פין עים נאר ווייל מקוקט אים אן אלץ איינער וואס רעספעקט נישט די געמיינדע און האלט זיך מיט א קאפ העכער פון יעדעם.

פרייוויליג

לעיקוואד

ערנסט גערעדט, איך מיין אז דאס איז גאנץ קלאר אנגענומען ביי אונגארישע רבנים אז דער צוגאנג צו פסק איז מיט ע געפיל און נישט דורך זיכן אין ספרים. נאר זיי האבן עס נישט געשריבן אין מאגאזינען, און האבן ענדערש גענוצט ווערטער ווי סייעתא דשמיא און רוח הקודש פון א פוסק. דער חידוש אדער איראניע פון ר' יששכר איז אז אויב אזוי קען מען פונקט אזוי נוצען די געפיל אויף די אנדערע זייט..

איינס פון די מערסטע devastating חרבנות וואס קומען ארויס פון אונגארישע/פולישע/חסידישע פסקים איז אז זיי מושן אויס "השקפה מיט הלכה". רבי משה פיינשטיין פלעגט שרייבן הלכה תשובות, נישט קיין השקפה. מעג מען להלכה זיצן אויף א פליגער נעבן א פרוי? יא, נעם א ספר און פארטיף דיך דערין און עס וועט גארנישט פאסירן. השקפה? אפשר נישט אזוי אויסגעהאלטן צו זיצן נעבן א פרוי, עס פאסט נישט. יעדן דיין פסקנ'ט מיט זיין בעקגראנד מיט זיין upbringing מיט זיין גלעזער און מיט זיין השקפה.

עס איז דא זייער א גרינגער עקספירמענט צו מאכן. נעם א שאלה (וואס איז נישט שווארץ אדער ווייס) און שיק עס ארום צו 20 פראמינענטע רבנים פון אלע שיכטן און קרייזן און יעדער וועט דיר געבן אן אנדערע ענטפער.

א גוטער פוסק איז עמיצער וואס קען זיך אויסטון פון זיין בייעס, און טראכטן פון הלכה און נישט פון השקפה.

עס איז דא זייער ווייניג אזאנע פוסקים.

לאמיר זיין אביסעל דעם שונא'ס אדוואקאט. וואס איז אזוי שלעכט אז ממישט אריין השקפה אין א תשובה, כמיין א רב דארף קענען זאגען אז אפילו מקען טרעפן א היתר אויף עפעס איז עס השקפה'דיג נישט אויסגעהאלטען און ממילא איז עס אסור.
באמת איז רוב הלכה געבויעט אויף השקפה, ואסור להאריך.