צוגעבונדנקייט צו הלכה - ווי וויכטיג איז דאס?

אין די לעצטע עטליכע טעג האט מען דא געשריבן וועגן דעם טאהש'ער רבי'ן ז''ל, עטליכע וועלכע זענען נישט פון חסיד'ישן אפשטאם האבן פארפירט אנטקעגן וואס לויט זיי האט ער פארלעצט די הלכה, איך וועל פרובירן בקיצור אנצורירן עטליכע נקודות וואס וועט אפשר קלארשטעלן דעם ענין.

איך וועל נישט דא אריינגיין אין דעם ענין פון אויטאריטעט פון הלכה און דעם שולחן ערוך, איך וועל אבער זיך באציען צום חלק פון דעם וויכטיגקייט און בינדנקייט פון הלכה, וואס אפילו לויט די וואס וועלן זאגן אז די הלכה טוט פארפליכטן יעדן איד פונקטליך לויט ווי עס שטייט, וועלן מיר אבער זען אז עס איז פארהאן אויסער-הלכה'דיגע מציאות'ן און די הלכה איז מלכתחילה ווייט נישט אזוי בינדנד געווען ווי דאס וואס טייל נעמען איר היינט אן.

ר' נחמן קרוכמאל אין ערשטן קאפיטל פון זיין ספר מורה נבוכי הזמן ברענגט דריי קאטעגאריעס פון מענטשן וועלכע נעמען זאכן צו אן עקסטרעם און ענדיגן שלעכט. 1) מענטשן וועלכע זענען זיך מתלהב אין עבודת ה' ביז זיי פארמיאוס'ן גשמיות, דערנאך טוען זיי אוועקמאכן דעם שכל און נוצן נאר דעם געפיל צו אנקומען צו העכערע מדריגות, דערנאך הייבן זיי אן צו דמיונ'ען אז זיי זעען מלאכים, ביז זיי פילן זיך שותפים צום באשעפער און אז זיי קענען טוישן די טבע, זיי האלטן זיך העכער פון די חוקי התורה און זאגן אויף זיך מורא'דיגע טיטלען. 2) מענטשן וועלכע שפירן זיך צובראכן אז זיי זענען גארנישט, הייבן זיי אן צו נוצן פארמיטלער'ס צו מתפלל זיין פאר זיי, זיי זענען מתפלל צו מלאכים און צו נעמען פון פריערדיגע צדיקים און צינדן ליכט פאר זיי, דערנאך הייבן זיי אן צו גלייבן אין שדים און אלע מיני כוחות און ער טוט אלע מיני מאדנע זאכן זיך צו באשיצן פון די שלעכטע און צו באקומען שטיצע פון די גוטע מלאכים. 3) מענטשן וואס זעען וואו די צוויי אויבנדערמאנטע פירן, דעריבער כאפן זיי זיך אן אין טרוקענע קיום המצוות, און כאטש וואס דאס איז גוט פאר זיך, ווערט דאס אבער עקסטרעם, און ער הייבט אן צוצולייגן אלע מיני פרטים און דקדוקים עד אין קץ און איז אין דעם עוסק א גאנצן טאג, און דער שלעכט'ס וואס פאסירט איז אז דער מענטש פארלירט די כוונה הפנימית וואס איז די נשמה פון די מצוה, און נאך מער אז די עיקר מצוות וואס דאס זענען די חובות הלבבות דאס לאזט ער אינגאנצן אפ, און שפעטער הייבט ער אן אפילו ביי די מצוות מעשיות צו נאכלאזן פון די מצוות שכליות וועלכע זענען דאך צו פשוט, און איז עוסק מער אין די חוקים און אומפארשטענדליכע מצוות, און דאס ברענגט דעם מענטש צו אפלאזן דעם עיקר תכלית העבודה וואס איז אויפצוהייבן דעם מענטש און זיין נפש, און ער מאכט זיך פאר א עבד כושי וואס שטייט שטענדיג גרייט צו טון זיין ארבעט און באקומען זיין שכר, בבחינת פרוש מה חובתי ואעשנה. ע''כ דברי החכם הנ''ל וש''י.

דער געדאנק אז די מצוות מעשיות זענען נאר געגעבן געווארן צו ברענגען דעם מענטש צו העכערקייט איז נישט קיין נייער, ווי דער אבן עזרא שרייבט ''כי יחשבו כי המעשה עיקר, ואיננו רק הלבב, והמעשה והלשון להרגיל, וכן כתוב בפיך ובלבבך לעשותו, וקדמונינו אמרו רחמנא לבא בעי, ושרש כל המצוות עד שיאהב את השם בכל נפשו וידבק בו וכו''' ע''ש און אזוי שרייבן אלע גדולי ישראל, דער רמב"ם אין זיין מורה הנבוכים איז מסביר באריכות אז די טעמי המצוות זענען נאר צו העלפן דעם פאלק צו קענען אנגיין און לעבן אינאיינעם, רוב פון די מצוות מעשיות זענען נאר געגעבן געווארן כדי דער מענטש זאל קענען לעבן רואיג אויף דער וועלט און זיין מוח זאל זיין רואיג און ערמעגליכט צו פארשטיין די סודות הבריאה וואס איז לויט אים דער עיקר תכלית.

כאטש וואס קיינער קריגט נישט אויף דעם וויכטיגקייט פון קיום המצוות בפועל און דער זהירות אפצוהיטן יעדן דקדוק ההלכה, איז אבער געווען במשך הדורות כסדר תקופות ווען מענטשן האבן פרובירט מער ארויסצונעמען דעם עיקר דערפון און געפינען דעם פנימיות וואס ליגט אין די תורה.

נאך אין די צייטן פון חז''ל זענען שוין געווען די אלכסנדריים וועלכע האבן אויסגעטייטשט די מצוות אלעגאריש, זיי האבן גע'טענה'ט אז דער קיום המצוות איז בכלל נישט וויכטיג ווען איינער נעמט שוין ארויס דעם עיקר נקודה, דאס זעלבע זענען געווען די נעא-ראציאנאלן אין שפאניע נאכ'ן רמב"ם וועלכע האבן מבטל געווען אסאך מצוות, און דאס זעלבע ביי די שפעטערע רעפארמער, אבער דאס אלעס איז געקומען מכח זוכן דעם פנימיות, דעם נשמת המצוה, און אין אלע תקופות האבן אידן דאס געזוכט אויף פארשידענע וועגן.

חז''ל האבן טאקע גאר שטארק פארברייטערט דעם קאודעקס פון הלכה, טויזנטער נייע דינים און הלכות זענען צוגעקומען אין יעדן קליינטשיגן פרט פון די תורה, אבער דאס נעמט נישט אוועק פון דעם וויכטיגקייט פון זוכן דעם עיקר, דעם ליכט פון די תורה, און דאס האבן אסאך אידן געפונען אין קבלה, קבלה האט פון  איין זייט מקדיש געווען די פרטי המצוות, יעדער דעטאל פון הלכה האט באקומען א טעם על פי סוד און איז פרעזערווירט געווארן אלס חוב צוליב די קדושה דערפון, אבער פון די אנדערע זייט האט קבלה ווידער אויפגעוועקט דעם פלאם פון נשמת המצוות, די מצוות פאר זיך זענען נישט בלויז דאס אויספאלגן די טרוקענע הלכה, די מצוות האבן א סוד, א פנימיות, און זייער ציל איז צו דערנענטערן דעם מענטש צום באשעפער, און צו מאכן תיקונים אין די עולמות, דער ציל איז שטענדיג געשטאנען פאר די אויגן.

אין די צייט פון פאר'ן בעל שם טוב איז אידישקייט דורכגעגאנגען א גאר שווערע תקופה, עטליכע הונדערט יאר פון ווילדע רדיפות און גירושים דורך יעדן לאנד איבער אייראפע, אין די פוילישע שטעט איז דער מצב געווען אז די רבנים האבן זיך געשריבן לאנגע תשובות אנגעפילט מיט בירורים און סוגיות אין הלכה, און דער פשוט'ער המון עם איז געשלאפן, לויט הלכה זענען אסאך פון זיי געווען פסולי עדות, זייערע מקוואות זענען עפ''י רוב געווען שאלה'דיג, זיי האבן הלכה'דיג נישט יוצא געווען קיין איין טאג קרי''ש ותפילה, און זיי זענען געווען אין א מצב פון ייאוש.

דער בעל שם טוב און חסידים האבן אויפגעוועקט דעם פלאם דורך ארויסברענגען נאכאמאל די נשמה פון אידישקייט, ער האט גענומען פראסטע פויערן און געטאנצט מיט זיי, ער האט גערעדט פון זייער תהלים זאגן און ער האט עס געמיינט, פאר זיינע דערהויבענע חסידים האט ער אויך גערעדט וועגן אהבת ה' און יראת ה', וועגן שמחה, וועגן דביקות, דער טרוקענער הלכה און פלפול האט ביי אים נישט אויסגענומען, ער זאל זיך האבן אויסגעדרוקט שארף אנטקעגן חומרות אין הלכה, דער עיקר איז צו האלטן דעם ציל פאר די אויגן: קרבת ה'.

און פונקט ווי די קבלה וואס זיי האבן אנגעהויבן לערנען, האבן חסידים אויך פון איין זייט מורא'דיג מחמיר געווען אויף פארשידענע מצוות ווי שחיטה און תפילה און נאך פילע חומרות, אבער פון די אנדערע זייט האבן זיי געלייגט דעם דגוש אויף דעם פנימיות המצוות אפטמאל אויפ'ן חשבון פון דקדוק ההלכה, ברענגענדיג אפטמאל פאראדאקסאליש מחמיר צו זיין אויף הלכה אויפ'ן חשבון פון עובר זיין אויף הלכה, ווי עובר זיין זמן תפלה צוליב גוף נקי, הפסק בתפילה צוליב כוונה, און גיין אין מקוה שבת צוליב טהרה.

פיל מער ווי די דקדוקי ההלכה וואס חסידים האבן צובראכן איז געווען דער ענין פון מנהגים, ביי מענטשן וואס זעען נאר דעם חיצוניות'דיגן טייל פונעם לעבנ'ס פירונג איז יעדע זאך שווארץ אדער ווייס, אסור אדער חייב, א מימרא פון א גדול אויף להחמיר מאכט דאס פאר א כמעט מדאורייתא, אבער א קרום פון א וואויל'ן איד אויף א דבר שברשות פארוואנדלט דאס אין א תועבה, דער גרעניץ צווישן גוטס און שלעכטס איז מורא'דיג קלאר, יעדע זאך איז טוב אדער רע, און דער מח ווערט אויסגעלערנט צו טראכטן אויף דעם וועג, עס איז נישט דא קיין לפנים משורת הדין, הוראת שעה, אדער שכל הישר, יעדע זאך האט זיין באשטימטן קאטעגאריע אין הלכה, עס איז אדער שווארץ אדער ווייס, דאס ברענגט מענטשן צו הרג'נען מארשירער'ס ביי א געי צערעמאניע, און דאס ברענגט אנדערע צו גנב'נען פון דער רעגירונג אויפ'ן סמך פונעם היתר פון גניבת עכו''ם.


ביי די בני אשכנז איז יעדע זאך געווארן א הלכה, די צענדליגער טויזנטער מנהגים זענען אפגעהיטן געווארן דורי דורות, און נישט איינמאל האט מען זיך שיעור גע'הרג'עט צוליב חילוקי דעות איבער וועלכן פיוט מען זאגט ביי מערבית אויב אחרון של פסח געפאלט אום שבת, חסידים האבן צובראכן דעם בנין, חסידים האבן געשטרעבט צו אויפבויען פונדאסניי דעם קשר צווישן מענטש און זיין גאט אן די אלע צוגעלייגטע הוספות וועלכע האבן זיך אנגעזאמלט, חסידים האבן דאס געטון אויף אלע אייגנארטיגע אופנים, אבער האבן געשטרעבט צום עיקר, און האבן דאס טיילמאל ערפאלגרייך דערגרייכט.

חסידות היינט איז ווייט נישט דאס וואס עס איז אמאל געווען, דער לאקשן יויך איז ווידעראמאל פארהייליגט געווארן, און מענטשן טוען כל מיני וואנזיניגע זאכן אין נאמען פון גאט, אן אריינטראכטן א מינוט פארוואס און פארווען, אבער אז מען זעט א מענטש וואס טראכט פונעם באשעפער, לעבט מיט'ן באשעפער און אטעמט מיט אים, אפגעזען צו דאס איז דער ריכטיגער וועג אדער נישט, דארף מען דאס באטראכטן מיט'ן ריכטיגן בליק, און פרובירן צו פארשטיין וואס עס איז אונזער תכלית אויף דער וועלט.

ישר כח ר' מיימון!!

כ'האב שוין געלייקט גלייך פון אנפאנג. אזא קלארקייט איז מבהיל את הרעיון

שיינע ארבעט, גוט אראפ געשריבן, אבער א שוואכער קעיס אלל אין אלל.

פארן מתנגד (כ'האב נישט געליינט דעם טאהש'ער אשכול אבער איך שטעל זיך פאר די רעדע איז איבער ליטוואק פון בודאפעסט) איז די אלע מקורות וואס דו האסט געברענגט, אז צוגעבונדנקייט צו הלכה איז נישט "אזוי" וויכטיג, גאר קנאפע מקורות.

סיריעסלי, קרוכמאל? די רעפארמער (מיט זייער ריינע כוונה צו דערטאפן די פנימיות פון אידישקייט...)? און אפילו דער בעש"ט הקדוש ותלמידיו זענען גאר שוואכע ראיות אז אזוי ברויך עס טאקע צו זיין. ערבך ערבא צריך. און ער וועט דיר זאגן אז מה"ט גופא איז ער זיך מנגד צום דרך החסידות.

עס איז גראדע דא גענוג מקורות בחז"ל צו אונטערשטיצן די סארט געדאנקן גאנג, אבער נישט די אלע - ברובם מופרך'דיגע - פערזאנען אדער טראנדן ביי כלל ישראל במשך הדורות קענען דינען ווי א ראיה צו מצדיק זיין א הנהגה קעגן הלכה.

ווען מרעדט וועגן עובר זיין אויף הלכה ביי חסידים , מיינט דאס נישט חס ושלום אז חסידים האבן געגעסן טרפות כדי צו זיין בשמחה , כנראה אז סאיז נאר ביי די הלכות וואס געהער צום חלק עבודה שבלב תפילה וכדו׳ וואס די עיקר פון דעם איז די כוונה.

די הגדרה איז: "אזאלכע עבירות וואס א גוי טוט נישט"...

זייער שיין מימון! אמת׳ע ווערטער און גוט ארויסגעברענגט.

גוט געזאגט הרב מיימון. איך ווייס נישט אויף ווי ווייט ס'פעלט אויס מקורות אויף זאכן וואס היסטאריע ווייזט אז די עקסטרעמע געבינטקייט וואס ארטאדאקסיע האט היינט מיט הלכה איז נישט געווען פרעוועלאנט ביים המון עם לאורך הדורות.

א. איך האב גארנישט גערעדט אויף דער טאהשער רעבע'ס צוגעבונדענקייט צו הלכה. מיר איז דער ווידיאו קליפ נישט אנגעגאנגען. וכמו''ש שם. איך האב געזאגט און געמיינט גאר עפעס אנדעריש.
ב. אן אדם השלם פארלעצט נישט קיין אין פליכט זיינער. אבער איינער וואס מרוב עפעס פארזעט ער אפאר חיובים ווערט נאך נישט אינגאנצען אפגעפרעגט. ער דארף תשובה טוהן און זיך פארבעסער'ן, אבער זיין אנדערע מצוות ומעש''ט זענען נאך אלס פאררעכנ'ט. ממילא דער וואס איז טועה אין די זאכען און ער טרייבט איבער זיין דקדוק/דבקות, איז נאך אלס אפשר א וואוילער איד, נאר קיין אדם השלם איז ער נישט. נו נו.
ג. דער נפש החיים, געבויט אויף ספרי המקובלים, איז שטארק מאריך אין דער ענין אז אלע מעלות, כוונות און יחודים זענען אלע מקשט דער צענטראלע זאך - דער מעשה המצוה. מיט די הוספות איז עס שענער, העכער, וויכטיגער און טיפער. אבער אן די מעשה איז עס גארנישט. און דאס איז פון קבלה דייקא.
ג. ס'איז גאנץ א שוואכער מקור אז דער המון עם פאר'ן בע''ש האט זיך געשפירט דערווייטערט פון די ת''ח. משכילים האבען ליעב אזוי צו שרייבען און דער היינטיגע דור האט עס איינגעזאפט, אבער מיר דוכט זיך ס'האט ווייניג צו טוהן מיט די מציאות. חסידיש'ע מקורות ברענגען נישט דאס אלס דער חידוש פון חסידות, און אפילו די זכרונות/דמיונות פונ'ם ריי''ץ ברענגען עס נישט.
ד. דער המון עם היינט איז פריי אין גאנצען. דער קליינע פערצענט אידען וואס זענען שומרי תורה ומצוה היינט זענען נישט פרומער ווי זייער פאראלעל אין היסטוריא, עכ''פ לויט וואס איך ווייס. דער פאראלעל פון דער פויערישע יונגערמאן וואס כאפט א מנחה רעדענדיג אויפ'ן סעלפאון און שמועסט דורך יוכ''פ נעילה, איז מיט צוויי הונדרעט יאר צוריק געווען איינער וואס לערנט צוויי שעה פאר'ן ארבעטען מיט נאך צוויי נאך דעם. העכער ווי איהם איז דער וואס היינט האט א שיעור צוויי מאל א וואך, און אמאל האט אזא איד אויבערפלעכליך געקענט ש''ס, וכו' וכו'.

אינטרעסאנט צו באמערקען אז היינטיגע חסידות האט זיך אזוי פארוואנדעלט אין הנהגה'לעך, און מ'האט אזוי פארהייליגט יעדער קליינעקייט, און דו זאגסט נאך אז דער מחלה האט חסידות געזאלט אויסראטען!
כמעט וואס מ'טרעפט נישט היינט דער קאלטקייט פון א מדקדק במצוות אן קיין הארץ. אפשר במדה ובמשורה טרעפט מען אידען וואס זענען מער מדקדק, אבער קוק זייער שמונה עשרה'ס צו כ יוכ''פ צו וואס. טאמער ער איז נאר נישט קיין בלאפער, האט ער נאך אלס א הארץ אין זיין אידישקייט. נאר וואס? ער שפירט זיך נאר באקוועם ווען ער האט אלע שיטות געדעקט. אז ער שטערט נישט קיינעם, מעג ער זיין באקוועם.

אפילו ווען מ'וועט נאכגעבען אז די ראשונים זאגען און 'אלע גדולי ישראל' האלטען אז דער עיקר ציל פון די מצוות איז צוצוקומען צום פנים, מ''מ דער באשעפער האט אונז געזאגט וויאזוי דארט אנצוקומען. ווער האלט זיך קלוגער ווי איהם ית' אז זיין געדאנק קען אויך איינפיהרען זאכען צוצוקומען צו דבקות בה'? טאמער עסן מצה פסח ביינאכט ברענגט גוטע זאכען, העלפט עס נישט ווען דער עסן איז שבועות בייטאג און אויך נישט פסח בייטאג. נישט איך זאג עס, נאר דער וואס האט, פאר עפעס א סבה וואס אנדערע זאגען זיי פארשטייען, געשריבען 'בערב תאכלו מצות'.
און טאקע בנוגע עבודה, א מענטש וואס לייגט זיך אינגאנצען אונטער גדרי ההלכה, נישט געזעלשאפטליכע הלכה און נישט אור-אלטע טראדיציע וועגען, נאר תורת ה', האט ער אזוי אויך אויסגעוויזען און זיך איינגעקריצט די הכנעה צום באשעפער גענצליך.'איך טוה נישט מיינס, איך טוה נאר דיינס'. וכבר כתבתי בזה במקו''א ואכמ''ל דוק ותשכח משם.

ליטוואק פון בודאפעסט

דער פאראלעל פון דער פויערישע יונגערמאן וואס כאפט א מנחה רעדענדיג אויפ'ן סעלפאון און שמועסט דורך יוכ''פ נעילה, איז מיט צוויי הונדרעט יאר צוריק געווען איינער וואס לערנט צוויי שעה פאר'ן ארבעטען מיט נאך צוויי נאך דעם.

אויף וואסערע קריטעריע בויעסטו דעם פאראלעל, ווער איז דער מזווג זיווגים דא?

די פערצענט'ן. אז מ'רעכענט דער אידענטום מיט די גרעסטע צדיקים פון אויבען און דער משומד פון אונטען און אין צווישען די אלע מדרגות אין פרומקייט, 'עלען מיר זען אז דער גאנצע אכשר דרא איז א חלום. ס'איז נישט דא מער כולל יונגעלייט היינט ווי 'אמאל' און נישט מער מדקדקים במצוות. נאר אז מען איז גרייט אויסצושליסען רוב אידען פון כלל ישראל קען מען אנרופען א פרומע איד דער 'המון עם' פון אמאל.

/

אפשר אפשר קען מען אביסל צושטעלן הרב סאלאווייטשיק זצ״ל׳ס טעזע אין The Halakhic Mind (ווי אויך אביסל אין זיין Halakhic Man) צו דעם שמועס. דהיינו, ער וויל ארויסברענגן צום סוף (פון א שטיקל מתנגד׳ישע קוק-ווינקל) אז די אביעקטיוו חלק פון הלכה׳דיגע קאנסטראקטן פארעמען אויס אונזערע סאביעקטיווע פערסעפשנס פון חפצים, געפילן אא״וו [א איד׳ס פענאמענאלאגיע]; דאס איז די ריכטיגע ״טעם״ פאר די מצות און שמירת ההלכה, ע״ש בדבריו העמוקים. (התנצלות: קען זיין איך האב אים נישט אזוי גוט פארשטאנען. ס׳איז די סארט בוך/ספר וואס כ׳האב געדארפט ליינען יעדע פעידזש צוויי מאל פאר׳ן גיין ווייטער, און מיט דעם אלעם...)

איז אפשר לפי״ז אויב נעמט די חסיד׳ישע געפירעכץ בנוגע די הלכה נישט אוועק פון די מכוונ׳דיגע פענאמענאלאגיע (וכל המסתעף ממנה) פון די הלכה, וואס דורך דעם דארף א איד צו שפירן, פערסיוון, און עקספיריענסן די/זיין רעאליטעט (ווי למשל אז אביעקטיווע אביעקטן פון צווייגן פאר סוכות זענען זיינע סאביעקטיווע אביעקטן פון ״סכך״, וואס איינמאל ער בויט די סוכה למעשה (כהלכה) ווייסט ער/פילט ער אז ער דארף זיין פרייליך אין די יו״ט וכו׳, וכדומה), דעמאלטס איז ״צוגעבינדענקייט״ (בכל פרטיה) נישט ממש די עיכוב (און דאס איז וואס מ׳מיינט מיט ״פנימיות״ המצוה; עס גיבט עפעס א שטיקל הגדרה דערצו מכח אן אפילו א ריין ״הלכה׳דיגע״ פערספעקטיוו. ועיין בחילוקו בין ״מעשה״ המצוה ו״קיום״ המצוה).

איך פארשטיי אז דאס אליין איז נאך אלס צו אבסטראקט (וואס זענען די פונקטליכע הגדרות און ניואנסן פון די פענאמענאלאגיע הנרצה). והכל בדרך אפשר גמור (פון א שטיקל פילאזאפישן פערספעקטיוו עפ״י דרכו של הגאון הנ״ל).

מיימון

נאך אין די צייטן פון חז''ל זענען שוין געווען די אלכסנדריים וועלכע האבן אויסגעטייטשט די מצוות אלעגאריש, זיי האבן גע'טענה'ט אז דער קיום המצוות איז בכלל נישט וויכטיג ווען איינער נעמט שוין ארויס דעם עיקר נקודה, דאס זעלבע זענען געווען די נעא-ראציאנאלן אין שפאניע נאכ'ן רמב"ם וועלכע האבן מבטל געווען אסאך מצוות, און דאס זעלבע ביי די שפעטערע רעפארמער, אבער דאס אלעס איז געקומען מכח זוכן דעם פנימיות, דעם נשמת המצוה, און אין אלע תקופות האבן אידן דאס געזוכט אויף פארשידענע וועגן.

חז"ל אליינס האבן אויך מבטל געווען מצוות וועלכע זיי האבן געהאלטן אז זיי האבן שוין אויסגעדינט זייער ציל, בן סורר ומורה, הסבת נחלות, און נאך וואס איך געדענק נישט אויפ'ן מינוט. און דאס איז נאר די וועלכע זענען דאקומענטירט אין גמרא, ס'מן הסתם געווען נאך אסאך אסאך מער...

אמאל ווען כ'האב געטון אינעם ענין פון תכלת האב איך געזען שטיין פונעם גר"א אז היינטיגע צייטן גיין שוין נישט אן די מצווה פון תכלת, און ער דרש'נט עס דארט פון א פסוק. בשעת מעשה האב איך געלאכט דערפון, אין די תורה שטייט אז מ'דארף אנקניפן תכלת אויף די ציצית, ער האלט נישט דערביי האט ער זיך געבאקן א דרשה אשר לא שערום אבותינו, וויאזוי פונקטליך ארבעט דאס? למעשה האב איך געזען אין ראשונים אז די דרשות פון חז"ל זענען אויך געבאקן געווארן בשעת הצורך, נו, סך הכל גייט ער אינעם אויסגעטרעטענעם וועג פון חז"ל...

לאור האמור לעיל, וואס פונקטליך האט דער טאהשער רבי געטון אנדערש ווי חז"ל? ער האט פשוט אויסגעקרויזט די דרשות און פשט'לעך און געגאנגען גראד צום נקודה, ער האט געטון וואס ער האט פארשטאנען פאר ריכטיג אן זיך משוגע מאכן מיט דרשות מיט מעשות.

אגב, דר. פראנז [לוי] ראזענצווייג האט גע׳טענה׳ט אז סיי די אסימילירטע אידן און סיי די ארטאדאקסן האבן געשאפן א סיסטעם וואס אנבאלאנגט זייער צוגאנג צו הלכה און עבדות ה׳ וואס מען קען נישט לעבן ביי; דער ווייל ס׳איז צו אומבויגזאם און דער ווייל ער האט אינגאנצן נישט קיין געהעריגע קריד דערצו. ער האט ווייטער גע׳טענה׳ט אז שמירת ההלכה דארף זיין מער אנגעוואנדן אינ׳ם מענטש׳נס ״מעגליכקייט״ ווי איידער (נאר) אין זיין ״רצון״. נאר דער איד וואס האט די ״מעגליכקייט״ צו ״הערן״ דעם אינערליכן געטליכן קול בנוגע (א) הלכה וכו׳, נאר ער קען רילעיטן דערצו אלס אן אינטעגראל חלק פון זיין לעבן ווי אלס א מצות אנשים מלומדה וכו׳. (ער האט דעריבער, צוזאמען מיט מארטין בובער, אויפגעשטעלט א ״לעהרהויז״ אויסצולערנען ״זיין״ דרך אין דעם.)

זיין קאלעגע מארטין בובער האט אויך געזאגט ענליך בנוגע זיין איך און דו פארמולאציע בנוגע קירבת/עבדות ה׳.

‏ראזענצווייג האט אויך געשריבן, אין זיין The Star of Redemption (ח״ב פ״ג), אז דורך דעם וואס די אידישע הלכה ודרך החיים ארבעט בעצם דורך לאגישע דעדאקשענס (אין די גמרא), ברענגט מען די דבר והתגלות ה׳ ארויס פונ׳ם עבר און מ׳מאכט דאס א הוה ממש.

די קאלעגע פון זיי ביידע, דר. הערמאן [יחזקאל] כהן, האט אויך אזוי געהאלטן - עז פעהלט אויס ביידע: ״טראדישאן״ און ״איננאוועישאן״. יהדות און/אין איר עססענס קען/ען נישט אנגיין אן ביידע.

דר. אברהם יהושע העשיל האט געזאגט אז די ריטואלן פון יהדות, ווי למשל מאכן א ברכה אויף א רעגנבויגן וכהנה, איז די מטרה דערפון אויף כדי צו אפשטעלן דעם מענטש און אים ארויסנעמען פון זיין גלייכגילטיגקייט און געוואוינקייט צום נאטור און אין אים אריינברענגען א געפיל פון באגייסטערונג. אין אנדערע ווערטער, די ריטואלן זענען דייקא אויף כדי אונז צוצוגעוואוינען צו נישט ווערן צוגעוואוינט צו די וועלט. דאס איז די איינציגסטע וועג צוצוקומען צו אן הכרה צו דאס וואס ״איז״. פארשטייט זיך אז די עבודה איז אז צו דאס אליין, די ריטואלן, זאל מען נישט ווערן גלייכגילטיג צו.

עס איז כדי און אינטרעסאנט צו באטאנען אז דאס געפיל פון באגייסטערונג איז נוצליך פאר סייענס און איר געדאנקענסגאנג אויך (הגם דאס איז אן אנדערע סארט באגייסטערונג - דיספּאזישׁינעל). די שטודיע האט געצייגט אז עס איז דא א שייכות ביי די וואס האבן מער פון דעם געפיל טראכטן מער קריטיקעלי און דעם אז זיי נעמען נישט אן סתם-אזוי הסברים וכו׳ אויף פענאמענא; זיי זענען נישט מסכים צו ״דעקן״ זייער באגייסטערונג פונעם נאטור וכו׳ מיט הסברים וואס זענען נישט גענוג שטארק און צו פשוט; זיי קענען דערהייבן מער עמבּיגיוּאיטי און קאמפליצירטקייט, און זענען אפען צו טוישן זייער מיינונג. עס האט אויך געפונען אז די סארט מענטשן זענען ל״ד מער אויסגעשטעלט צו האלטן פון סייענטיזם.

דער רמב"ם איז שוין מחדש אז די געדאנק פון די פילע ברכות וואס חז"ל האבן מתקן געווען איז צו געדענקן דעם בורא און מורא האבן פון אים.
איך פארשטיי אז רב השל זאגט עפעס טיפער, אבער דאך ברענג איך עס צו.

קאנפושעס, הגם ער איז געווען שטארק קאנסערוואטיוו בנוגע ריטואלן וכו׳, האט אויך געהאלטן אז די ווארט איבער דעם אז א מענטש זאל זיי גיין מקיים זיין איז אלס וואס זיי טוהן אויף אויפ׳ן מענטש אליין אין זיין סייקי אינערליך, ווי איידער די אנגעבליכע מכלומפער׳שטע פאקטישע תוצאה דערפון.

טעמי המוצות?!?
נא, מהכי תיתי
אז דו ווייסט ווייסטע! אמרתי אחכמה
אזוי לאנג וואו דו ווייסט אז ס'איז דא א מצוה

‏דא רעדט הרב דר. חיים סאלאווייטשיק איבער דעם אז עס איז מעולם געווען ביי אידן א חילוק צווישן די ״ספר טראדישאן״, די שו״ע, און די ״לעבעדיגע טראדישאן״, ווי אזוי מען פירט זיך למעשה. די שו״ע איז מער אזוי ווי א פרעימווארק און וועג-ווייזער ווי איידער געשריבן אלס מינה לא תזוע. אין אנדערע ווערטער, עס פלעגט אלס זיין אז די בּעיסיק מסורה פון ווי מען האט זיך געפירט איז געווען די מכריע הן להקל והן להחמיר (אין א וועג ענליך צום רמ״א׳ס מהלך בנוגע מנהג), און זיך ל״ד צו טוהן געמאכט וואס די [געשריבענע] ״הלכה״ איז. דאס האט זיך געטוישט היינט-צו-טאגס מיט דעם ווי מ׳לייגט דעם דגוש אויף מה שכתוב בספר להחמיר.

דאס איז בעיקר צושטאנד געקומען ווייל מעיקרא אינעם שטעטל פון אמאל איז דאס אידישע לעבן געווען א חלק ממש פונעם לעבן אויף א סאבקאנשעס לעוועל. משא״כ ווען צוביסלעך האט זיך די השכלה, די ארומיגע קולטור וכו׳ גענומען אריינדרינגען מער, ובפרט נאכ׳ן שואה וואו מ׳האט זיך אריבערגעפירט צו גרויסע שטעט מער בלול, זענען די ריטואלן געווארן מער א קאנשעס בחירה, וממילא האט מען זיך אנגעהויבן פארלאזן אויף די ספרים און טעקסטן צו מברר זיין פאר זיך ״וואס איז טאקע אטענטיש און ריכטיג״, דאדורך צו באקומען א מער דיסטינקטיוו ״אנדערשקייט״ און קולטוראלע אידענטיטעט על אף אז מ׳האט הנאה וכו׳ פונעם מאדערנקייט פונעם וועלט. ובכלל ווייל דאס מאדערענעזאציע האט בכלל צוגעברענגט צו דאס מער ״געלערנטקייט״ קולטור, וואס ״לערנען״ איז דאך מ/בספרים. פון טראדישאן איז מען געגאנגען צו ארטאדאקסיע. מיינענדיג אז דאס פערזענליכע געפיל פון און צו ג-ט איז אריבערגעפירט געווארן צו א רידזשיד סעט פון געזעצן.

דאס איז געגאנגען נאך ווייטער מיט דעם אז ״אלעס״ אפילו וואס זי רעכענט אלס איר אמאליגע ״היסטאריע״, מוז אראפגעשריבן ווערן, כדי אויף אנצוהאלטן איר אידענטיטעט.

ער זאגט אז דאס איז אויך א חילוק פונעם משנ״ב להערוך השלחן. דהיינו, דער משנ״ב האט עס גענומען אויף זיך מצדיק צו זיין ווי אזוי מען פירט זיך אז עס זאל שטימען און עס אריינקוועטשן מיט וואס עס ״שטייט געשריבן״.

דאס ברענגט א פראבלעם דערין אז וויבאלד דאס איז דאס וואס איז דער עיקר שורש וקו המכריע, אז מ׳זאל דאס בעצם טעארעטיש נישט קענען מקיים זיין ריכטיגערהייט. ״מ׳דארף שפילן די מוזיק בעסער ווי ס׳איז געשריבן״, ווייל מ׳קען דאך אלס אריינטייטשן דערין מער פונדאמענטאל.

דאס קען אפשר גיין צוזאמען מיט זיין פאטער׳ס אויבן-דערמאנטע טעזע אז די מטרה פון ״הלכה״ איז צו גיין פון די אביעקטיווקייט דערפון צום מענטש׳נס סאביעקטיווע באוואוסטזיניגקייק פון זיין רעאליטעט. דאס קען בעיקר נאר צושטאנד קומען ווען די מקור פון געפירעכץ/״הלכה״ ארבעט דורך א מימעטישע איינגעווארצעלטע טראדיצאנאלישע מהלך, און נישט ווען די מקור איז דוקא פון ספרים און ״געזעץ״. (אזא סארט פארקערטע פון טשאַמער׳ס p-זאַמבּי: ער איז צו סעלף-עוועיר איבער די ראלע וואס דאס שפילט ביי אים אויף צו שאפן זיין סאביעקטיווע רעאליטעט.)

ועיין ג״כ באשכול זו.

***

מענין לענין באותו ענין איז אינטרעסאנט צוצוצייכענען אז דר. אנטון מארטינהא-טראסוועל טענה׳ט אז פארמאלע ריטואלען בכלליות קענען פארמינערן מחלוקתן און גזענות. דאס איז וויבאלד עס וועט אלעמאל ממילא זיין טרייבעליזם וכדומה איבער דיפערענצן וואס זענען אינעיט צווישן איינע און צווייטן. אבער ריטואלן וואס מ׳קען טוהן בבחירה ברענגט אז מ׳פיהלט אז יענער איז בעצם אייניג און קען בבחירתו גראד ווערן א מעמבער מעט מיר צוזאמען. (איך פארשטיי אז ער רעדט פון ריטואלן וואס איז נישט מחייב לגמרי.)

***

<!-- l --><a class="postlink-local" href="/topic/10002">viewtopic.php?f=50&t=10002</a><!-- l -->

אין די ספּיריט פון הרב דר. חיים סאלאווייטשיק׳ס מאמר, זאגט הרב דר. יעקב צבי זאקס זצ״ל:
📎 A0C386BC-46EE-4253-9DF1-C5BF0F33C1DE.jpeg

<a class="postlink" href="http://hakirah.org/vol27Curwin.pdf">http://hakirah.org/vol27Curwin.pdf</a>

<!-- l --><a class="postlink-local" href="/topic/12608">viewtopic.php?f=54&t=12608</a><!-- l -->

ומאידך גיסא קען מען אפשר עקסטענדן דאס וואס דער פילאזאף פּראפעסאר ווילפריד סעלארס האט געזאגט: 📎 D60CB870-A0AA-47DA-B015-CF21BDEC1AE6.jpeg צו זאגן אז אט דאס, דאס דראנג פאר גדרים ו״הלכה״, איז וואס מאכט דעם מותר האדם מן הבהמה.

ומאידך גיסא במשנתו: 📎 99824C92-A6FD-4B47-8740-696C8398BF46.jpeg

📎 46DC17F8-E248-4819-BD24-173CDD936BE6.jpeg דאס קען אפשר אויך האבן א שייכות צום שמועס. במשנתו של קאנט.

פארוואס דארף מען פאלגן די הלכות פון די רבנים? ווייל ס'איז די רצון השם! פון וואו ווייסט מען אז ס'איז די רצון השם? ווייל די רבנים האבן אזוי געזאגט! פארוואס דארף מען אננעמען וואס די רבנים זאגן? ווייל ס'איז די רצון השם...

‏דא [38:00-52:00] רעדט @לעיקוואד דברים קילורין לעינים אז ״הלכה״ (לשלעצמה) איז ל״ד די קובע פאר׳ן ״אידעאל״ פון יהדות.

דער בריטישער היסטאריקער ארנאלד טוֺינבּיִ האט געהאט געזאגט אז אידן און יהדות, ממבט היסטאריע, זענען א ״פאַסיל״. דאס איז ווייל זיי פּאַסן נישט געהעריג אריין אין א הגדרה פון ״פאלק״, ״ראסע״, אדער ״רעליגיע״: זיי האבן דורכאויס דעם גלות נישט געהאט קיין אייגן לאנד און געווען צושפרייט איבער די וועלט [ממילא נישט קיין ״פאלק״], נעמען אָן גרים וואס ווערן דערנאך פארעכענט אלס א חלק ממש דערפון [וממילא נישט קיין ״ראסע״], און פארעכענען בתוכם אירעליגיעזע אלס א חלק ממש [וממילא נישט קיין ״רעליגיע״ גרידא]. אבער דאך זענען זיי ״דא״ דורכאויס היסטאריע, וממילא האט ער זיי/דאס קלאסיפיצירט אלס ״פאַסיל״. (דאס, צווישן אנדערע קאמענטארן איבער מדינת ישראל, האט געפירט צו א דעבאטע צווישן אים און דר. יעקב הערצאג.)

הרב דר. יוסף בער סאלאווייטשיק האט געזאגט אז די וואס האלטן ״הלכה״ אלס ממש ממש קבוע וקיימא [״טויט], אָן קיין מקום פאר טיפקייט, קריעטיוויטי, און מענטשליכע חכמה, אט די האלטן פון די ״פאַסיל״ פּאַראַדיגמע.

און דאס איז וואס דר. גרשום שלום שרייבט:

Although Judaism is manifestly a dynamic, historical phenomenon, it has evolved under the shadow, so to speak, of a great idea, namely, monotheism - the idea of one unique God, the creator of the universe. Yet, it is clearly impermissible to understand this idea in such a manner that whatever follows or does not follow from it must necessarily be referred to the halakhah. To be sure, the halakhah is certainly an overwhelmingly important aspect of Judaism as a historical phenomenon, but it is not at all identical with the phenomenon of Judaism per se. Judaism has taken on many varied forms, and to think of it as only a legislative body of precepts seems to me as a historian and as a historian of ideas to be utter nonsense

If I say that Judaism has no essence, this means two things. First, I do not accept as valid the all-embracing, Orthodox, or what I prefer to call fundamentalist definition of Judaism as a given law in which there are no differences between essential and unessential points - which, of course, is the point of view of strictly Orthodox halakhic Jews. Neither am I a partisan of the school that defines the "essence" of Judaism by reducing it to some essential spiritual statements such as those made by Moritz Lazarus, Hermann Cohen, Leo Baeck, Martin Buber, and many others during the last hundred and fifty years. Under a dominant Protestant influence, this tendency of modern jewish thought has regarded Judaism as a purely spiritual phenomenon. But it is incorrect to consider Judaism in spiritual terms alone. Judaism certainly is a spiritual phenomenon, but it is a spiritual phenomenon that has been bound to a historical phenomenon, namely, to the jewish people and the jewish nation. To try to disassociate one from the other has proved impossible, as evidenced by the unsuccessful attempt made by Reform or Liberal judaism to denationalize judaism

רביה''ק זי''ע

פארוואס דארף מען פאלגן די הלכות פון די רבנים? ווייל ס'איז די רצון השם! פון וואו ווייסט מען אז ס'איז די רצון השם? ווייל די רבנים האבן אזוי געזאגט! פארוואס דארף מען אננעמען וואס די רבנים זאגן? ווייל ס'איז די רצון השם...

Read: how to excel in a circular reference and other stories...

איך דארף נישט ליינען קיין מעשיות ווייל איך לעב עס אליין מיט..

הרב דר. יהושע בערמאן וויל גיין אזוי ווייט צו נוצן דעם געדאנק אויף צו פארענטפערן סתירות בהתורה במצוותיה בין ספר דברים להשאר. והיינו, ער ברענגט ארויס אז עס זענען דא צוויי וועגן ווי אזוי מו פארשטיין דאס מושג פון ״געזעץ״:

‏1). סטעטוּטאָרי געזעץ, והיינו ״געזעץ״ ווי אזוי מיר פארשטייען עס כהיום: קאָדיפייד, אראפגעשטעלט, געשריבן און רידזשיד. דאס פאסירט ווען א געזעלשאפט וואקסט און ווערט מער קאנצענטרירט פון פארשידענארטיגע סארטן וואס מ׳דארף צאמנעמען און מער סאלידיפייען געזעצן.

‏2). קאַמאַן געזעץ, וואס איז א פּרעסעדענט און פרעימווארק וואס א קלוֺיס-ניט געזעלשאפט פאלגט אבער עס איז מער פלוּאיד און איז מעיקרא נאר געגעבן אדעתא דהכי.

די צווייטע וועג איז געווען ווי אזוי אור-אלטע קולטורן האבן פארשטאנען דאס מושג פון ״געזעץ״; ואפילו די קוֺיד פון חמורבי. ער זאגט אז, עכ״פ לפי פשט, זענען די געזעצן פון די תורה געגעבן געווארן אדעתא פון די צווייטע סארט, קאַמאַן געזעץ, וממילא אין ספר דברים וואס איז שוין געווען שפעטער איז געווען א מקום צו טוישן די ספעציפישע חלקים דערין.

דאס איז א באקאנט שטיקל פונעם רבי פון לובלין וואס איז נוגע צו דעם שמועס, די ווערטער צום סוף ואפילו בחומש נמי ״למדקדק״ (ווי צו זאגן נאר פאר דער וואס זוכט עס אבער אז מ׳לערנט פשוט נישט) איז שוין מער נוגע צו ביקורת המקרא און דיעס אשכול <!-- l --><a class="postlink-local" href="/topic/14647">viewtopic.php?f=48&t=14647</a><!-- l -->

און אז מ׳דערמאנט לובלין, נוצט בערמאן אלס א שטיקל סמך דער רבי צדוק הכהן מלובלין אין זיין פרי צדיק (קדושת שבת מאמר ז).

הרב דר. משה סאקאל שרייבט:

One promising place to look for a truly distinctive Jewish voice is in that precinct of the Jewish tradition that seems characteristic of Judaism alone, its powerful legal orientation. Jewish law, at least until the modern period, and for many Jews beyond, has been central to the Jewish religious experience. The late Professor Isadore Twersky has felicitously called this phenomenon halakhocentrism

מי אני

אפשר אפשר קען מען אביסל צושטעלן הרב סאלאווייטשיק זצ״ל׳ס טעזע אין The Halakhic Mind (ווי אויך אביסל אין זיין Halakhic Man) צו דעם שמועס. דהיינו, ער וויל ארויסברענגן צום סוף (פון א שטיקל מתנגד׳ישע קוק-ווינקל) אז די אביעקטיוו חלק פון הלכה׳דיגע קאנסטראקטן פארעמען אויס אונזערע סאביעקטיווע פערסעפשנס פון חפצים, געפילן אא״וו [א איד׳ס פענאמענאלאגיע]; דאס איז די ריכטיגע ״טעם״ פאר די מצות און שמירת ההלכה, ע״ש בדבריו העמוקים. (התנצלות: קען זיין איך האב אים נישט אזוי גוט פארשטאנען. ס׳איז די סארט בוך/ספר וואס כ׳האב געדארפט ליינען יעדע פעידזש צוויי מאל פאר׳ן גיין ווייטער, און מיט דעם אלעם...)

איז אפשר לפי״ז אויב נעמט די חסיד׳ישע געפירעכץ בנוגע די הלכה נישט אוועק פון די מכוונ׳דיגע פענאמענאלאגיע (וכל המסתעף ממנה) פון די הלכה, וואס דורך דעם דארף א איד צו שפירן, פערסיוון, און עקספיריענסן די/זיין רעאליטעט (ווי למשל אז אביעקטיווע אביעקטן פון צווייגן פאר סוכות זענען זיינע סאביעקטיווע אביעקטן פון ״סכך״, וואס איינמאל ער בויט די סוכה למעשה (כהלכה) ווייסט ער/פילט ער אז ער דארף זיין פרייליך אין די יו״ט וכו׳, וכדומה), דעמאלטס איז ״צוגעבינדענקייט״ (בכל פרטיה) נישט ממש די עיכוב (און דאס איז וואס מ׳מיינט מיט ״פנימיות״ המצוה; עס גיבט עפעס א שטיקל הגדרה דערצו מכח אן אפילו א ריין ״הלכה׳דיגע״ פערספעקטיוו. ועיין בחילוקו בין ״מעשה״ המצוה ו״קיום״ המצוה).

איך פארשטיי אז דאס אליין איז נאך אלס צו אבסטראקט (וואס זענען די פונקטליכע הגדרות און ניואנסן פון די פענאמענאלאגיע הנרצה). והכל בדרך אפשר גמור (פון א שטיקל פילאזאפישן פערספעקטיוו עפ״י דרכו של הגאון הנ״ל).

דאס אלעס גייט לכאורה אין איינקלאנג מיט דעם אז לפי דר. יעקב נוסנער, ווי צוגעברענגט דא, איז דאס וואס די משנה ברענגט (כמעט) נאר אראפ ריין הלכות, ואפילו דאס וואס איז שוין נישט נוגע געווען בימיהם ווי קדשים/קרבנות וטהרות, איז מכח א ריטריִט אין צו אַן אידעאלע פּערפעקטע וועלט וואו די הלכה גייט אָן אינגאנצן געהעריג. ולכן איז אט דאס די געדאנק פון ״הלכה״ בכלל וכנ״ל: אטע דאס זאל טאקע אויספארעמען דעם מענטש׳נס סאבּיעקטיוון רעאליטעט ממש צו אט די אידעאלע פּערפעקטע וועלט (ווי ווייט מעגליך) פון עבודה דתית במעשה.
📎 599F02B2-4F4A-499C-BBBB-A01D27F073B6.png

עס איז מערקווידיג צוצוצייכענען צו וואס דר. בנימין ברוין שרייבט בנוגע די סארט קורצע תשובות פון הרב חיים קנייבסקי זצ״ל און גאס אלגעמיינע טויש אין צוגאנג צו הלכה און אירע פּאראמעטערן ביחס צו דעם פענאמענאן פון ״דעת תורה״ וכדומה:

We can see, then, that halakhic norms undergo “softening” and become less formalistic. Not all of them are affected, of course, because formalistic halakhic discourse remains at full strength, but these attenuated norms are admitted into the study hall and are free to mingle with the rest of the halakhic corpus. Therefore, the broadening of Halakhah’s purview, so lamented by critics as unwelcome and even dangerous, did introduce halakhah’s unyielding casts into non-halakhic aspects of life, but at the same time it also allowed soft norms to penetrate the tough core of halakhic life and the responsa literature itself

. . .

In the 20th century, American law underwent an interesting transformation that can perhaps shed light on developments in 21st-century Halakhah. Until the beginning of the previous century, American courts were dominated by an approach that is today termed, with more than a hint of irony, “the Grand Style.” This approach greatly privileged formalistic rules, and sought to couch every juridical decision in terms of a grand, elegant structure constructed through deductive reasoning. In the 1920s and ’30s a rival approach rose to prominence that was a kind of critical reaction to the Grand Style. Chief Justice Oliver Wendell Holmes and a series of academics, the most famous of whom was Karl N. Llewellyn, criticized formalism more generally and its grandiloquence in particular. They sought to eliminate the pretentiousness and pompousness of this approach and preferred to view the law as an aggregate of various factors that shape a judge’s ruling. These include formalistic rules, but also moral and even social or cultural values, which are admittedly subjective. This school is known today as American Legal Realism. This approach changed, among other things, the written character of judicial rulings. Long-winded documents filled with complex and impressive structures were replaced by short, to-the-point rulings, reporting what the judge really thought about the case sub judice. The school of American Realism eventually fell from favor and was replaced by newer jurisprudential theories, but a number of them still retain its critical consciousness

The realist, minimalist mindset appears to threaten law’s prestige, and by extension its authority, but that is not necessarily the case. The American legal system did not suffer disastrous upheavals in the wake of realism. We would do well to remember that in the United States the legal system is enforced by the government, which is not the case with Halakhah. Nevertheless, Halakhah continues to disprove the many doomsayers who said it would not survive the crisis of modernity and secularization. Are we seeing the inception of halakhic realism? I think it depends on, among other things, the relative weight assigned to instant responsa in the overall system of Halakhah. If these responsa do change the face of Halakhah in the eyes of its decisors and the public, then an additional paradox will materialize: that which originally was feared to be tainting halakhah with a “prophetic” spirit will turn out to be infusing it with a rationalist, critical realism

הרב יהודה עמיטל האט געשריבן:

We live in an era in which educated religious circles like to emphasize the centrality of Halakha, and commitment to it, in Judaism. I can say that in my youth in pre-Holocaust Hungary, I didn’t hear people talking all the time about “Halakha.” People conducted themselves in the tradition of their forefathers, and where any halakhic problems arose, they consulted a rabbi. Reliance on Halakha and unconditional commitment to it mean, for many people, a stable anchor whose purpose is to maintain the purity of Judaism, even within the modern world. To my mind, this excessive emphasis of Halakha has exacted a high cost. The impression created is that there is nothing in Torah but that which exists in Halakha, and that in any confrontation with the new problems that arise in modern society, answers should be sought exclusively in books of Halakha. Many of the fundamental values of the Torah which are based on the general commandments of “You shall be holy” (Vayikra 19:2) and “You shall do what is upright and good in the eyes of God” (Devarim 6:18), which were not given formal, operative formulation, have not only lost some of their status, but they have also lost their validity in the eyes of a public that regards itself as committed to Halakha

מספר בית יעקב:
📎 C2CBDD60-7117-4396-814F-7FD064B62DFC.jpeg
הרב דר. מלך שפירא שרייבט:

Rabbi Yechiel Yaakov Weinberg’s concerns in this area were not merely motivated by the distressing phenomenon of halakhically observant people who showed a lack of ethical sensitivity. His problem was much deeper in that he feared that this lack of sensitivity was tied into the halakhic system itself. In other words, he worried that halakhah, as generally practiced, sometimes led to a dulling of ethical sensitivity. Weinberg saw a way out of this for the enlightened souls, those who could walk the middle path between particularist and universal values. Yet in his darkest moments he despaired that the community as a whole could ever reach this point. This explains why he esteemed certain Reform and other non-Orthodox figures. Much like R. Kook saw the non-Orthodox as providing the necessary quality of physicality which was lacking among the Orthodox, Weinberg appreciated the refined nature of some of the non-Orthodox he knew and lamented that his own community was lacking in this area. It was precisely because of his own high standards that he had so little tolerance for ethical failures in the Orthodox community. Weinberg’s sentiments, which focused on inner-Orthodox behavior, were not motivated by fear of hillul ha-shem. It was simply an issue of Jews living the way they are supposed to

עס איז אינטרעסאנט צו באמערקן אז דר. מנחם פיש זאגט אז עס זענען פארהאן צוויי סארטן וועגן ווי אזוי צו לערנען תושבע״פ:

1). טרעדישאנעליסט - די פשוט׳ע ״ארטאדאקסישע״ וועג פון דאס באטראכטן ווי אָנהאלטן און איבערגעבן ווייטער די דבר ה׳ הנצחי [הלכה וכו׳]

2). אנטי-טרעדישאנעליסט - וואס באטראכט די פריערדיגע מוסרים ומפרשים ווי עלולים לטעות ככל בן אדם און די ענטערפּרייז דערפון איז צו כסדר פאררעכטן און אויסבעסערן וכו׳ די פירוש פון וואס רצון ה׳ ודברו וההלכה וכו׳

ער טענה׳ט אז די געדאנק און מאָטיִף פון די מסדרי התלמוד בבלי איז געווען אז זיי האבן דאס רעדאגירט [די ״סתמות״] אז עס זאל אויבנאויף אויסזעהן ווי די ערשטע סארט וועג, אבער פאר דער מער ראפינירטער תלמיד איז דאס געשריבן אויף די צווייטע סארט וועג. והיינו, אז באמת, הגם די אמוראי הבבלי האבן דעם פולסטן רעספּעקט פאר די תנאי המשנה, האבן זיי (א גרויס חלק), ווען זיי האבן פארשטאנען אז עס פעהלט זיך אויס צו טוישן אדער זיי האבן זיך געדינגען אויף די תנאים, געטוישט די הלכה ופירוש אויף אזא אופן אז עס זאל אויסזעהן ווי ״דאס איז באמת וואס די תנאים האבן געמיינט״ וכדומה. דאס זאגט ער איז די מעסעדזש פון די תלמוד; עס האט געהאט אזא סארט ״דאָבּלטאָק״.

ער זאגט אויך אז דאס קען מען זעהן א חילוק צווישן די משנה און תוספתא אליינס: בשעת די תוספתא איז מער ״טרעדישאנעליסט״ איז די משנה אליינס מער ״אנטי-טרעדישאנעליסט״.

עס איז אויך מערקווידיג צו באטאנען אז דר. משה הלברטל מאכט א חילוק צווישן צוויי סארטן קאנאנישע טעקסטן:

1). צענטראלע טעקסטן - די זענען די ״קלאסישע״ טעקסטן וואס פארמירן די מהלך אינערהאלב זייערע דיציפלינען; מוסטערן קעגן וועלכע שפעטערע ווערן פאררעכענט. לדוגמא ניוטאנ׳ס און מעקסוועל׳ס טעקסטן אין פיזיקס. דאס איז הגם זיי זענען ניתן להקשות עליהם

2). פאָרמאטיווע טעקסטן - די זענען די טעקסטן אינערהאלב א דיציפלין (רעליגיע) וואס זיי טוישן זיך קיינמאל נישט. פון דארט און ווייטער איז אלעס תלוי אין ווי אזוי מ׳איז זיי מפרש. (וכעין מה שהבאתי לעיל מהרב דר. יהושע בערמאן)

ווי דר. הלברטל שרייבט לגבי פאָרמאטיווע טעקסטן:

This is not, of course, to claim that a text can be all-pervasive in shaping every corner of human life and thought of a text-centered society. Local customs certainly develop independently of the central text; ideas external to the text often influence world views; and the text is situated in the midst of changing historical circumstances far beyond its control. All these factors affect even the most text centered community imaginable, weakening the formative role of the text. But in text-centered societies, even if the text is neither a direct nor an indirect source of customs and ideas, they become linked to it to a varying degree. Some are validated directly through the text; others have a less immediate connection to it but are articulated in terms of the text and accommodate to its language. In any event, these ideas or practices must enter into a relationship of exchange with the text. Moreover, much of their success will depend on their ability to shed new light on the formative texts and to infuse them with new energies

ולפי״ז שרייבט דר. פיש:

There is no question that the fundamental distinction between the Written and the Oral Torah, as described above, fares well with Halbertal's analysis of the function of a formative canon within a text­-centered culture. The all­ inclusive canonization of the Written Torah, the bare, as ­of­ yet unread text of the Hebrew Scriptures, is axiomatic in talmudic culture. At the level of the bare "text­ in itself" so to speak, the twenty ­four books of the Bible are sacred. They form an object of study that is itself untouchable, transcendental. As the rabbis put it, the Written Torah constitutes for talmudic Judaism a primordial Given imposed upon its inter­preters "as a mountain pressed down upon their heads." As noted earlier, there exists no halakhic procedure by which to change a single letter of the sacred Text. But according to all but the most extreme traditionalists — so extreme, we now realize, as to be little more than mythical exaggerations — the Oral Torah is in fact an ongoing, open, and progressive project. In the realm of halakha, the less extreme traditionalist views the Oral Torah as an ever­growing, accumulating stock of authoritative rulings, while for the anti-traditionalist, it is the frequently revised product of persistent troubleshooting

Under the heading "The Concept of 'Torah' in 'Tahmud Torah,'" Halbertal analyzes, among other things, the formative function (in his sense of "formative") that the Written Torah played for the talmudic Sages and that played by the Bavli and the Zohar for posttalmudic Judaism. He does not apply these insights to the possible role that the tannaitic texts, especially the Mishna, might have been meant to play by and for the framers of the Bavli. Employing Halbertal's terminology we could restate the deliberation between “traditionalist” and “anti-traditionalist” by asking whether in their treatments of the tannaitic texts the framers of the Bavli sought to establish them as texts that were meant to be central or texts that were meant to be formative to talmudic culture. This is because a text that is central to a culture will be revised but seldom reinterpreted, while formative texts, while liable to be reinterpreted are expected always to be preserved

און דאס איז וואס דר. הלברטל ציטירט בנוגע השו״ע: 📎 A07D9974-08C1-4B18-869C-E4A891727CDB.jpeg

דאס איז וואס הרב דר. מיכאל אברהם שרייבט בנוגע משנתו של קאנט אודות הקשר בין "הלכה" ל"דת/רעליגיע":

קאנט תפס את היהדות כסוג של תקנון חברתי, ולא ממש דת. תלמידיו וחבריו היהודים הרבו לכתוב על תפיסתו המוטעית ועל חוסר ההיכרות שהוביל לטעות הזאת. אבל למיטב שיפוטי הוא דווקא תפס נכון מאד את היהדות ודווקא הם אלו שטעו. יש לזכור שקאנט הגיע מחברה ותרבות נוצרית שראתה בעיקר שני מאפיינים מהותיים לדת: הרליגיוזיות (החוויה והרגש הדתי) והמוסר. מתוך נקודת המבט הזאת הוא התבונן ביהדות וראה שעיקר חסר מן הספר. קשה להכחיש שלפחות עובדתית עיקר היהדות בעיני היהודים הוא ההלכה. הממדים החווייתיים והרגשיים גם אם היו קיימים אצל יהודים מסוימים, לא נתפסו כמרכיב מהותי של הדתיות היהודית. מי שלא ניחן באלו, דתיותו לא נחשבת כחסרה (למעט שוליים שרואים בממדים אלו את עיקר הדתיות היהודית). לעומת זאת, מי שלא היה מחויב להלכה לא יכול להיחשב כיהודי דתי (אולי יהודי רליגיוזי. אבל המושג הזה עצמו הוא נוצרי). מרכזיותו של לימוד תורה וההתמקדות של הלומדים בהלכה, כמו גם בחירת רבנים ומנהיגות דתית לפי התמצאותם בהלכה דווקא, גם היא מעידה על כך. אין פלא שמסקנתו של קאנט הייתה שלא מדובר בדת אלא בתקנון נורמטיבי.

אני אמנם חולק על קאנט לגבי המינוח. לדעתי דת בהחלט יכולה להיות מוגדרת על בסיס ה”תקנון” ולא על בסיס הרליגיוזיות (וכך גם ראוי שיהיה). דתיות, לפחות במובנה היהודי, תמציתה היא אכן קבלת עול ומחויבות לתקנון נורמטיבי, ההלכה. הגדרתה של מחויבות לתקנון הזה כדת נובעת מכך שמקורו של התקנון הזה הוא באלוהים (להבדיל ממחויבות לתקנונים אחרים). יתר על כן, בניגוד לתקנונים אחרים, לרובו (ולדעתי לכולו) אין מטרות פרקטיות, חברתיות, או אחרות. כמו הרמב”ם גם אנוכי מניח שיש לו מטרות של תיקון רוחני כלשהו (בדרך כלל עלום ולא מובן), אבל זה בהחלט לא תקנון טיפוסי. המוסר והחוויה הדתית, גם אם יש להם חשיבות כלשהי בעולם היהודי, הם ודאי לא הבסיס שמגדיר את הדתיות היהודית. זו בראש ובראשונה עובדה אמפירית. פוק חזי מאי עמא דבר. אבל כפי שאטען בהמשך לדעתי יש לכך גם בסיס הגיוני.

אם כן, מעבר למינוח, אני חושב שקאנט צדק בדיאגנוזה שלו. הוא תפס את היהדות נכון ומדויק הרבה יותר מתלמידיו היהודים. השאלה האם מדובר ב”דת” או לא, היא שולית. בלשון הקודש, כידוע, “דת” פירושו חוק.

. . .

אם בסיני קיבלנו בעיקר “תקנון”, מערכת נורמטיבית, הרי שבדורות לאחר מכן קשה לומר שהמיקוד היה דווקא בו. התנ”ך אינו שם דגש על הלכה, ובוודאי לא ניתן למצוא בו את המרכזיות של הלימוד ההלכתי-תלמודי. התנ”ך הוא ספר של חיים תוססים וסוערים, ופחות של הגות אינטלקטואלית, גם מעבר להלכה. אפילו ספרי החכמה בתנ”ך לא כתובים בצורה של הגות אנליטית יבשה. אבל החל מתקופת בית שני, עידן תורה שבעל פה, ההלכה תופסת מקום יותר ויותר מרכזי. התלמוד, כידוע, מכיל מרכיבים נוספים, כמו אגדה ומחשבה, תובנות חיים, ואפילו מחלות ורפואות, קוסמולוגיה וסיפורים שונים, אבל בעידן הבתר תלמודי המיקוד חזר לחלק ההלכתי של ההלכה. תחושתי היא שבעידן התלמוד חכמים תפסו את היהדות כמכלול החיים, ולכן הכניסו לשם כל תובנה וכל חכמה שהיא. מבחינתם אלו היו החיים, וכל דבר אנושי לא היה זר להם. לדעתי זהו תוצר לוואי של חוסר המודעות של העת העתיקה, ושל חיים בקבוצה שאין לה תחרות ממשית מהסביבה. כל מה שלא תורה לא שווה כלום, וכל מה ששווה הוא תורה. בעידן המודרני כשהתפתחו חכמות נוספות ונעשה ברור שהדת אינה כל החיים אלא מרכיב כלשהו בתוכם, המיקוד להלכה הוא התפתחות טבעית ומתבקשת.

להערכתי, בדורות האחרונים ישנו מאמץ מרוכז לשנות את מהותה של היהדות. מנסים להחדיר למרכז הזירה את התפיסות, המוסר והערכים החוץ הלכתיים, עקרונות מחשבתיים ולימוד מקרא, ולא פחות מכך את הרגש והחוויה. להבנתי הדבר נובע בעיקר משני מקורות: השפעות נוצריות (במידה רבה דרך החסידות ולא פחות מכך דרך האמנציפציה) וחילון. הנצרות שזרקה את המצוות המעשיות ושימרה את המוסר, הרליגיוזיות והאמונה, הגדירה מחדש את המושג “דת”, ויהודים רבים (ביניהם גם דתיים) פוסעים מבלי משים בעקבותיה. החילון גם הוא תרם לדחיקתה של ההלכה הצידה, שכן החילוניות היהודית מחפשת דרך להגדיר את עצמה כיהדות, ואולי אפילו כדתיות, אבל בלי מחויבות דתית (ע”ע ‘אין לכם מונופול על היהדות’). מטבע הדברים כל מה שמעבר להלכה נכנס למרכז הזירה, והיא נותרת זנוחה בצד. הכוהנת והפונדקית עשו הצרחה. לצערי יש לא מעט דתיים, בעיקר אלו שמושפעים מהתהליכים שתיארתי, שמאמצים גם הם את התפיסות הללו. למה שהיהדות לא תהיה דת במובן המקובל? למה להשאיר לנצרות את המונופול על מוסר ורליגיוזיות? גם אנחנו רוצים…

יש שמגדילים עשוה, ורואים בזה אפילו רנסנס, תחייה דתית באמצעות חזרה אל הדתיות העתיקה. כמו הפרוטסטנטיות בנצרות, גם כאן זוהי תנועה של מחאה (פרוטסט), דרך חזרה לתנ”ך ודילוג על פני אלפי שנות גלות ותורה שבעל פה. יציאה מהספירה הנורמטיבית (=דרך הפילוסוף בקניגסברג) למרחבי החיים. להערכתי גם זה חלק מהשפעת הציונות, שניסתה להחיות יהדות במובן הלאומי החילוני, ורגשי הנחיתות מול הנצרות.

📎 ADBC499A-9B09-4A01-B9A9-8321C7FDD808.jpeg ‏דר. סוּסענע העשיל במשנתו פון איר טאטן הרב דר. אברהם יהושע העשיל.

ער האט אויך געהאט געשריבן:

It is customary to blame secular science and anti-religious philosophy for the eclipse of religion in modern society. It would be more honest to blame religion for its own defeats. Religion declined not because it was refuted, but because it became irrelevant, dull, oppressive, insipid. When faith is completely replaced by creed, worship by discipline, love by habit; when the crisis of today is ignored because of the splendor of the past; when faith becomes an heirloom rather than a living fountain; when religion speaks only in the name of authority rather than with the voice of compassion - its message becomes meaningless

***

ר׳ יצחק לאווי/@לעיקוואד ברענגט ארויס אין דעם שיעור לגבי קביעת ההלכה אז די טעקסטן זענען נישט אזוי קובע ווי די דעת פונעם גדול אליין. דאס איז ענליך צו וואס דר. חנינא בן-מנחם טענה׳ט אז דאס איז די פּרעצעדענט פונעם תלמוד: מ׳רוקט זיך צוביסלעך פון א פּערעדיים פון געזעץ דיקטירט דורך רוּלס צו איינס וואו געזעץ איז דיקטירט דורך מענטשן באזירט אויף זייער אטאריטעט ממש. דר. בנימין ברוין ברענגט ארויס אז דאס איז נאך מער שייך ביי ארטאדאקסן. 📎 0D81E282-E21F-4E2F-B00D-2B54E970474C.jpeg

כבוד הרב מי אני,

ילמדינו רבינו וואס ליגט אונטער די טויש פון געזעץ דיקטירט דורך רוּלס צו דיקטירט דורך מענטשן באזירט אויף זייער אטאריטעט. וואס זענען די בענעפיטן פון אזא מהלך, און וואס זענען די אורזאכן וואס ברענגט דער טויש?

לכאורה קומט עס פון מענטשן וואס האבן אטאריטעיט, וואס ווילן קענען בענעפיטן דערפון. אבער זיי גייען אין די ענד די מערסטע דערלייגן. זייער שטארקייט קומט אויך פון רולס. רולס דיקטירט אז אטאריטעט האט א געוויסע כח. ווען דו נעמסט אוועק רולס וואס געט די שטארקייט פאר אטאריטעט?

עס איז ענליך צום אויבן-דערמאנטן געדאנק פון הרב דר. חיים סאלאווייטשיק און די געדאנק פון הרב דר. אליעזר בערקאוויטש, וואו "הלכה" ודיני תושבע"פ ווערט אַסיפייד אזוי אז עס איז אך ורק מיוסד אויף די טעקסטן. משא"כ ווען די סמכות דערונטער קומט פשוט מכח דעם פוסק אין זיין אינטואישן. כמובן אז דאן איז דאס אויך מיוסד אויף פרעצעדענט, אבער אזא אומבויגזאמע "עס שטייט" איז דאס נישט. כמובן אז דאס סאלווט נישט דעם פראבלעם אז עס קען זיך אלס רוקן מער און מער לחומרא דאדורך, ווי אויך נישט די פראבלעם פון נגיעה און קארופציע.

***
📎 1.jpg הרב דר. אליעזר דיימאנד.

דר. בּרוּנאָ קארסענטי שרייבט במשנתו של עמיל דורקהיים (נאכ׳ן אים ציטירן):

Indeed, like all inferior religions, Judaism consists essentially in a body of practices which minutely control every detail of life and leave only a little room for individual judgment

This practical solidarity was combined with a factor specific to ostracized minority groups forced to submit to an external influence that actually strengthened its unity - an obvious reference to antisemitism. In the modern situation, however, and as mentioned, antisemitism could be dismissed. It was not structural but instead dependent on the economic situation, and it could reasonably be expected to recede and gradually disappear. The ritual observance factor remained. It did seem to express something essential about Judaism, and it was destined to exist for a long time, independently of the fact that Jews were persecuted and ostracized. "Judaic monotheism" did not grant much room to "thought and reflection"; it was not "idealistic." On just this point it contrasted with the other two major religions [Catholicism and Protestantism], both of which aspired to "reign over the understanding and the conscience." Catholicism spoke "the language of reason" to demand reason's "blind submission" to faith. This can be called "dogmatic idealism." Protestants gave voice to the protestations of reason, demanding the right of free inquiry for the individual conscience and turning critically on dogma. This can be called "critical idealism." Judaism, meanwhile, kept a low profile and persevered in its mechanical observances, unimplicated in the clash between religions superior to it - superiority being measured by the degree of idealization or spiritualization, namely disengagement from practices that control the body

דאס האט געגעבן די מעגליכקייט פאר אידן צו אינקאָרפּאָרעיטן סייענס, ווייל דאס האט גורם געווען צו קענען צוגיין צו מדע מיט אַן אביעקטיווקייט און אפטיילן ״[אביעקטיווע] טראכטן״ פון ״[סאביעקטיווע] קריטיִק״.

דר. יואל סוואנסאן שרייבט במשנתו של יוסף סאלוואדאר:

for the half-Jewish historian and philosopher Joseph Salvador (1796–1873), Jewish law served only to enable the Jewish people to maintain their national distinctiveness and to survive as a culture in exile into modernity, when their covenantal law could then reemerge and influence modern society in the form of “this popular humanity, this sympathy and philanthropy” which are “nothing but the law and the principle of the people incarnated in Israel”. For Salvador, the external practices of the Jewish law, those particular rituals and customs that divide the Jews from the surrounding nations, do not constitute the essence of the message of Judaism; rather, the law is only that which “is applied to constituting” the Jews as a people throughout their long exile and to ensuring that they do not perish from the earth before their time has come to emerge from isolation and help to build a fraternity of all nations

דר. מיכה גאטליב שרייבט לגבי וואס שפינאזע זאגט זיין טראקטעטוס באריכות לגבי דעם אז הלכה וכו׳ איז בעיקר פאר א פאליטישע מטרה, און השגתו של הרמ״ד עליו:

In historicizing the ceremonial law, Spinoza echoes Maimonides’ methodological approach. But while Maimonides continues to affirm the validity of the law even where its original context has been lost (e.g., where idolaters no longer flourish), Spinoza concludes that since the ritual laws were specific to the ancient Hebrew state, with the fall of this state these practices are now obsolete. And adapting Maimonides’ idea that many of the ceremonial laws were ordained to oppose idolaters, Spinoza claims that the only reason that the Jews persist in observing halakha is to oppose the Christians. The significance of halakha is only in the political lessons that can be learned from it

Like Maimonides, Spinoza considers Jewish chosenness to be a function of halakha. As we have seen, Maimonides views halakha as a timeless law, which creates the perfect conditions in which Jews can achieve intellectual perfection even without a state, and as such halakha remains binding and Jews who accept its authority continue to be chosen. In contrast, for Spinoza who holds that halakha aims at political flourishing alone, Jewish chosenness is a function of the fact that halakha once helped the Jews maintain a viable state. In consequence, once the Jews lost their state, they ceased to be chosen

. . .

But Mendelssohn does not accept Maimonides’ historical explanation as involving halakha opposing pagan practices. For Mendelssohn, halakha directs one to contemplate the metaphysical, moral, or historical truths of Judaism

This does not mean that Mendelssohn thinks that one must understand the precise reason for every ritual. Indeed, in his Pentateuch commentary he criticizes commentators who attempted to explain the reason for every commandment. For Mendelssohn, one should trust that the rituals are commanded by God and promote one’s perfection even if one does not know exactly how this happens

In his Hebrew commentary to Exodus 20:2 s.v. “anokhi”, Mendelssohn offers a slightly different approach to the question of halakhic obligation basing it on the fact that when God took the Israelites out of Egypt, He became their sovereign. In this passage Mendelssohn seems to speak of God’s sovereignty over Israel as independent of whether or not a Hebrew state exists. Hence this reasoning seems to justify halakhic obligation even in the exile. See Mendelssohn, JubA, 16: 187-188. This reasoning does not appear in his German works, as far I can tell. Mendelssohn’s understanding of why halakha is obligatory is indebted to Ibn Ezra who in his commentary on Exodus 20:2 gives three reasons for this: (a) Because the Israelites were slaves to Pharoah and God did them the great benefit of releasing them from slavery; (b) because of the worldly flourishing that accrues from performing God’s commandments; (c) in order to merit reward in the next world

. . .

Mendelssohn’s claim that promoting perfection is the aim of halakha is precisely the type of view that Halevi (Kuzari III, 65) attributes to the philosophers and which he sees as undermining halakhic observance. For this view opens the door to the possibility that one can dispense with halakhic observance if perfection can be attained through other means

מי אני

אפשר אפשר קען מען אביסל צושטעלן הרב סאלאווייטשיק זצ״ל׳ס טעזע אין The Halakhic Mind (ווי אויך אביסל אין זיין Halakhic Man) צו דעם שמועס. דהיינו, ער וויל ארויסברענגן צום סוף (פון א שטיקל מתנגד׳ישע קוק-ווינקל) אז די אביעקטיוו חלק פון הלכה׳דיגע קאנסטראקטן פארעמען אויס אונזערע סאביעקטיווע פערסעפשנס פון חפצים, געפילן אא״וו [א איד׳ס פענאמענאלאגיע]; דאס איז די ריכטיגע ״טעם״ פאר די מצות און שמירת ההלכה, ע״ש בדבריו העמוקים. (התנצלות: קען זיין איך האב אים נישט אזוי גוט פארשטאנען. ס׳איז די סארט בוך/ספר וואס כ׳האב געדארפט ליינען יעדע פעידזש צוויי מאל פאר׳ן גיין ווייטער, און מיט דעם אלעם...)

איז אפשר לפי״ז אויב נעמט די חסיד׳ישע געפירעכץ בנוגע די הלכה נישט אוועק פון די מכוונ׳דיגע פענאמענאלאגיע (וכל המסתעף ממנה) פון די הלכה, וואס דורך דעם דארף א איד צו שפירן, פערסיוון, און עקספיריענסן די/זיין רעאליטעט (ווי למשל אז אביעקטיווע אביעקטן פון צווייגן פאר סוכות זענען זיינע סאביעקטיווע אביעקטן פון ״סכך״, וואס איינמאל ער בויט די סוכה למעשה (כהלכה) ווייסט ער/פילט ער אז ער דארף זיין פרייליך אין די יו״ט וכו׳, וכדומה), דעמאלטס איז ״צוגעבינדענקייט״ (בכל פרטיה) נישט ממש די עיכוב (און דאס איז וואס מ׳מיינט מיט ״פנימיות״ המצוה; עס גיבט עפעס א שטיקל הגדרה דערצו מכח אן אפילו א ריין ״הלכה׳דיגע״ פערספעקטיוו. ועיין בחילוקו בין ״מעשה״ המצוה ו״קיום״ המצוה).

איך פארשטיי אז דאס אליין איז נאך אלס צו אבסטראקט (וואס זענען די פונקטליכע הגדרות און ניואנסן פון די פענאמענאלאגיע הנרצה). והכל בדרך אפשר גמור (פון א שטיקל פילאזאפישן פערספעקטיוו עפ״י דרכו של הגאון הנ״ל).

דר. מנחם קעלנער זאגט:

Soloveitchik revered Rambam, but the rational approach to the reasons for the commandments expounded in the Guide of the Perplexed disappointed him. It failed to match his sense of the grandeur of halakhah as an autonomous system, a way of comprehending the world at least on a par with natural science, but proudly separate from it, standing in no need of justifying itself before any philosophical tribunal

In part three of the Guide, Rambam first posits the universal rational goals of the welfare of the body and the welfare of the soul, and then proceeds to demonstrate how each of the commandments promotes their attainment. Soloveitchik felt that such an approach could not possibly motivate religious observance or satisfy a religious sensibility. But in the Mishneh Torah, he found, the point of departure is halakhah itself, halakhah unbound. The justification for halakhah in that work lies in the inner world, the “subjective correlative” as he describes it in The Halakhic Mind, that observance of halakhah brings about. This, he felt, reflects the authentic Jewish experience

‏

לפעמים יש צורך בהעברה על דברי תורה, ואין בדור מי שיוכל להראות את הדרך, בא הענין על ידי התפרצות. ומכל מקום יותר טוב הוא לעולם שיבוא ענין כזה על ידי שגגה, ובזה מונח היסוד של מוטב שיהיו שוגגין ואל יהיו מזידין. רק כשהנבואה שרויה בישראל אפשר לתקן ענין כזה על ידי הוראת שעה, ואז נעשה בדרך היתר ומצוה בגלוי. ועל ידי סתימת אור הנבואה, נעשה תיקון זה על ידי פרצה, שמדאבת את הלב מצד חיצוניותה, ומשמחת אותו מצד פנימיותה.

שמונה קבצים להראי״ה (קובץ ב אות ל).

מי אני

‏

לפעמים יש צורך בהעברה על דברי תורה, ואין בדור מי שיוכל להראות את הדרך, בא הענין על ידי התפרצות. ומכל מקום יותר טוב הוא לעולם שיבוא ענין כזה על ידי שגגה, ובזה מונח היסוד של מוטב שיהיו שוגגין ואל יהיו מזידין. רק כשהנבואה שרויה בישראל אפשר לתקן ענין כזה על ידי הוראת שעה, ואז נעשה בדרך היתר ומצוה בגלוי. ועל ידי סתימת אור הנבואה, נעשה תיקון זה על ידי פרצה, שמדאבת את הלב מצד חיצוניותה, ומשמחת אותו מצד פנימיותה.

שמונה קבצים להראי״ה (קובץ ב אות ל).

דאס איזה פשט, (סוטה ג' ע"א) אין אדם עובר עבירה אא"כ נכנס בו רוח שטות, ווייל מ'ווייסט (ב"ב י"ב ע"ב) אז, מיום שחרב בית המקדש ניטלה נבואה מן הנביאים וניתנה לשוטים...