אריגינעלע מקורות פון פארשפרייטע "אידישע" ניגונים

הער א מעשה.
איך האב געוויזען פאר א חבר דיין באמערקונג דא וועגן אושא'ס ניגון און אט הערט און שטוינט. מיין חבר האט געכאפט אז דער ניגון פון אושא וואס איז איינע פון די חשובסטע ניגונים ביי אושא, אזאש אז מען האט דאס געזונגען ביין זיין לויה בשעת שריפת גופו, האט א גרויס חלק צו פארדאנקען א ארטאדקסישען יאנג איזראעל רב פון הונדרעט יאר צוריק.
עס איז כדאי אנצומערקן אז אושא איז מסתמא די סאמע גרעסטע גורו (משפיע) אין די מאדערענע עפאכע. זיין מאוומענט האט מיליאנען אנהענגערס.
מיין חבר האט זיך נישט געפוילט און האט היינט אפגעשריבן אן אימעיל צו זיין אייניקל. בייגעלייגט האט איר א קאפיע פון דעם אימעיל.

עס שטעלט זיך אויס אז דער בעל מחבר פון דעם וועלטס באקאנטען שלום עליכם ניגון, האט אויך געמאכט א גאר באקאנטע פורים ניגון און די צוזונג (chorus) פון דעם ניגון איז די מקור פון דעם ערשטען פאל פון אושא'ס ניגון.
אגב, די השתלשלות פון דעם "שלום עליכם" ניגון איז הערליך באשריבען אויף דעם וועבזייטל אין די לעצטע פאר בלעטער דארט. זיי ברענגען אז דער קאמפאזער זעלבסט האט געשריבען מיט באוואונדערונג אז זיין 'שלום עליכם' מעלאדי איז אנגעקומען צו א איד אין אינדיע. ווי ערשטוינט וואלט ער געווען ווען ער דערלעבט צו זעהן אז זיין "Oh, once there was a wicked, wicked man" איז אנגעקומען צו זיין פון די חשובסטע ניגינום ביים גרעסטען אינדיאנער גורו.

קענסט אויב אזוי שלאפן רואיג אז די תורה צוה ניגון וואס דיין טאכטער האט געזינגען שבועות ביים טיש, איז נישט במקורו א ניגון פון אן אינדיאנער גורו, נאר פונקט פארקערט גאר, די גורו האט דאס גענומען פון אונז. לולי דמסתפינא וואלט איך געזאגט אז מיין חבר האט דא צוגעטראפען א הויפט-טרעף.


נ.ב.
קוקט אויך אין דעם בייגעלייגטן אימעיל פאר נאך אינטערסאנטע נקודות. איך קען עס נישט קאפיען און פעיסטן, עס פארלירט אלע לינקס. ווער עס קען דאס טוהן, תבא עליו ברכה.

ביי דעם געלעגענהייט וויל איך באדאנקען יואליש פאר אלע זיינע תגובות דא.

גנדי, די אמאליגע קינדער רעקארדינגס, אריינגערעכענט די לכל זמן'ס און קינדערוועלט'ס, זענען פיל מיט נורסערי ריים'ס און סעקיולער פאפולער ניגונים.

יואליש
וואטס יור אנעסט אפיניאן אויף מיין פריערדיגע תגובה? מיין חבר און אויך איך האלטען אז דאס איז גאר אן אינטערסאנטע טרעף. קען זיין אז מיר ביידע זענען נישט גענוג באהאווענט אין עולם הנגינה. דאך מיין איך דעט איטס ביג.
האב נישט מורא צו באסטען אונזער באללאן. 🙂

כ'האב הערשט יעצט געהערט די לינקים. גאר א פיינער צושטעל. און אויב אז איין ניגון האט אריינגעבלאנזשעט קיין הודו, איז נישט רחוק צו שפעקעלירן אז דאס האט פאסירט מיט זיין אנדערע ניגון. און אפי' אויב ס'איז נישט אמת, איז עס נאכאלס א שיינע חידוש.

זיי שרייבן אז די ניגון איז אנגעקומען איבעראל און געניסט פון פאפולעריטי ביי אידן ווי נישט אידן צוגלייך. מוזיקאנטן איבעראל שפילן די ניגון נישט וויסענדיג ווער דער מחבר איז געווען. בדרך כלל ווערט עס באצייכענט אלס "עממי," טראדיציאנאל. זיי שרייבן אז אידן האבן אנגעהויבן זיך באציען דערמיט ווי צו א מנהג במקורו בייםהר סיני (בערך ווי די הר סיני קוגל וואס מאנכע האבן א נאמען געגעבן פאר לאקשן קוגל). דער אינדיאנער איד האט געזאגט פאר פופציג יאר צוריק, קוים פופציג יאר זינט די ניגון איז פארפאסט געווארן, אז ער ווייסט נישט איר מקור אבער ס'איז "מקובל געווארן במסורה פון די פריערדיגע."

אריין אין אשכול ווי יידל באהאנדעלט די אנאטאמיע פון פערסעפציע איבער מסורה.

ראביי גאלדפארב - זעה בילד דא.

יואליש, זיי רעדן פון די שלום עליכם ניגון. איך רעד פון "Oh, once there was a wicked wicked man". פון דעם "שלום עליכם" ניגון מערק איך נאר אן אז זיין ניגון איז אנגעקומען ביז India. דער מחבר אליינס ראביי גאלדפארב שרייבט דערוועגן. דער מחבר איז געשטארבען אין די 1950 יארן.
אמת עס איז טאקע אינטערסאנט ווי זיי שרייבען אז מען האט געזונגען דעם שלום עליכם ניגון ביי א מעמאריעל סערוויס פון דעם גרינדער פון די גאר באקאנטע Rock Band די Grateful Dead.
, איך רעד פון די פורים ניגון נישט די שלום עליכם ניגון. הער ביטע אויס די פורים ניגון און דערנאך די Ohso ניגון און זאג מיר צו עס איז נישט ממש דאס זעלבע.

כ'האב פארשטיינען אז זיי רעדן פון שלום עליכם. כ'האב מיך נישט געניג קלאר געמאכט.

און דער הייליגער Misirlou ניגון וואס איז שוין נתקדש ונתעלה געווארן פאר צענדליגער יארן איז אויך סך הכל א פאפולערער גריכישער זמר.
עס ווערט גענוצט אלס אינטרא soundtrack אויפ'ן באקאנטן Pulp Fiction פילם מיט זשאן טראוואלטע.

כ'ווייס נישט אויב דאס הייסט א "פארשפרייטע" אידישע ניגון, אבער מיין טאכטער זינגט מיר יעצט אירע זימער קעמפ "טשיערס" און איך שמייכעל זיך בקרבי, דאס איז דאך די "מאקארענע!" א היט סאנג פון די ניינציגער יארן.

עס קען איינער דעם שיינעם 'אברכה את השם בכל עת' ניגון פון וויזניץ? דאס האט מען פון די טיאטער שטיקל גנומען.

הערה'לע, די ניגון איז "אברכה ה' בכל עת" ("את" שטייט אין פסוק, אבער אין וויזניץ זינגט מען נישט די ווארט)

יואליש

כ'ווייס נישט אויב דאס הייסט א "פארשפרייטע" אידישע ניגון, אבער מיין טאכטער זינגט מיר יעצט אירע זימער קעמפ "טשיערס" און איך שמייכעל זיך בקרבי, דאס איז דאך די "מאקארענע!" א היט סאנג פון די ניינציגער יארן.

דאס איז שוין פארהייליגט געווארן אין איינער פון די פורים טעיפס, כ'געדענק נישט וועלכע.

צלפחד

עס קען איינער דעם שיינעם 'אברכה את השם בכל עת' ניגון פון וויזניץ? דאס האט מען פון די טיאטער שטיקל גנומען.

זייער שיינע ליריקס.

Fascinating!
The tune has some similarity to vesomachto from chabad as well

אין די "משפחה" אויסגאבע פאר יו"ט סוכות איז געווען בייגעלייגט א סי די און א ביכל מיט אלטע ניגונים. איינע פון זיי איז "חינדהלה," וועלכע די סלאבאדקע תלמידים אין חברון פלעגן זינגן.

אויף זיין בלאג, שרייבט דער פארשער דוד אסף אז דאס ווארט "חינדהלה" איז בערך ווי מ'זאגט אין ענגליש "סוויטהארט" אויף א באליבטע. און ער גייט אריין אין א שמועס איבער דעם מקור פון דעם ניגון. ס'קוקט אויס אז אסף האט באקומען בלויז די רעקארדירונג פון "משפחה" און נישט דאס ביכל. אינעם ביכעל איז "משפחה" מודה אז די מקור איז פון די אראבער אין חברון. זיי לייגן אבער צו א חסידישע קנייטש מיט א ליטווישע שמעק אז יש אומרים אז די מקור פון חינדהלה איז "חידה לי," ווי די תלמידים פלעגן זינגן איינער פארן צווייטן גיב מיר א "לומדישע שאלה..."

אט איז וואס אסף שרייבט צווישן א לענגערע פאסט:

ומדוע נזכרנו דווקא עכשיו בשיר זה?

לגיליון חג סוכות תשע"ד של העיתון החרדי 'משפחה' צורף תקליטור שי לקוראים, ובו ניגונים שהושרו בישיבות 'ליטאיות' שונות. בין השאר הובא שם שיר בשם 'חינדהלה', שלדברי המפיקים הושר בימות שמחה בישיבת 'חברון', עוד בהיותה בעיר האבות.

ישיבת כנסת ישראל – חברון (שהייתה בראשיתה סניף של ישיבת סלבודקה הליטאית) נוסדה בחברון בשנת 1924. הישיבה עזבה את חברון לאחר חמש שנים, בעקבות מאורעות תרפ"ט (1929), שבמהלכן נרצחו 24 מתלמידי הישיבה. הישיבה עברה אז לירושלים, ושם (בשכונת גבעת מרדכי) היא פועלת גם היום.

השם המסתורי 'חינדהלה' מסתיר טפח ומגלה טפחיים. מה פירושה של מילה זו? ובכן, ככל הנראה זהו שיבוש של 'חנדלעך', כלומר כיווני חן, או התגנדרות ומשיכת תשומת לב שמקובלת בין בנים ובנות. אבל על זה כמובן לא יכתבו בעיתון חרדי...

למרות הפתיחה השונה של השיר, מהר מאוד מגלים שלפנינו נוסח שונה של 'הבה נצא במחול'. הניגון הוא כאמור בסגנון 'חסידי', אף על פי שישיבת חברון הייתה ישיבה 'ליטאית' מובהקת.

הנה השיר בביצועו של אביש ברודט (ותודה לאחשתרן שהביא את השיר לתשומת לבי):

פון דא האבן זיי גענומען איידיעס פאר די וודיאו.

ווער טרעפט א היימישע ליד אין די ערשטע תנועה פון די "קוימען קערער" ניגון? דאכט זיך ס'איז א משה גאלדמאן ניגון.

זייער גוט יואליש, צום סוף זעה איך קומט מען אהן צו יעדעם אפילו צו ר' משה גאלדמאן..

דאס אז מען האט "געכשרט" און "מגייר" געווען נישט אידישע לידער דאס איז קיינמאל נישט געווען א אפגעפרעגטע זאך
פילע פילע "ווארימע" לידער וואס מען זינגט שטאמען פון די גויים פון פולים רוסלאנד אונגארען און ראמעניע
נעם אין אכט אז עס מיז זיין אז די צדיקים האבען נישט געזען די פארבלעם אין אויסהערען נישט אידישע לידער און עס מגייר זיין
נעמט דעם ניגון "מנוחה ושמחה" פון וויזניץ דער הערליכע ניגון וואס אסאך אידען ארים די וועלט ברענען דעריןן יעדע פרייטיג צינאכטס "מנוה ושייעמכא מנוחה ושמחה אוי אוי מנוחה אוי אוי ושמחה מנוחה ומשחה אויאויאויר אויאויר אור ליהודים" איז גענימען כולו פון ראמענישע קרעטשמע לידער און אין וויזניץ באהאלט מען עס נישט בכלל
ווער רעדט נאך פון די שנעלע ניגון נאך די הארציגע ניגון "ראכעם ראכעם ראכעם בחwwwwwאסדעיך טאראראריראם טאראראריראם" וכו' ענדיגט מען צי מיט אזא שנעלע ליד וואס דאס קימט פון א ראמענישע קרעטשמע

יא און דאס איז די חורבן פון די מידיע אז עס קימט ארויס אז אין די אלטע היים איז גויאישע לידער בכלל נישט קיין "פירצה" און "ירידת הודורת" אדרבה
און דאס איז היפך אכשר דרא סטייל וואס מען פראבירט אינז צי פערקויפען

כ'מיין אז מ'האט עס נאכנישט דערמאנט דא, ס'דא א ניגון אויף 'אברכה את ה' בכל עת' וואס מ'זינגט אין וויזשניץ, וואס שטאמט פון אידישע טעאטער, דא איז דאס ניגון במקורו.

געפילטע, צלפחד האט שוין מברך געווען את השם, ידע שור קונהו וחמור אבוס - ויבוא גם געפילטע בתוך הלייקערס...

בושות! די זיכרון שפילט שוין אויפן עלטער, הרי אני כבן שבעים שנה ולא זכרתי...
ס'האט זיך מיר געדוכט אז אפשר האט מען שוין גערעדט דערוועגן דא, אבער כ'האב געמאכט א סוירטש דא פאר "צו בין איך פון שטיין געבויערן" והעלה חרס בידי, שוין, אז ס'באשערט אביסל בושות זאך איך האבן אפגעקומען מיט דעם און נישט דארפן זיין קאנסטעפעיטעד אזויווי Hotel.

געפילטע אזא נפילה?! ס'איז נאך אויפן זעלבען בלאט אפילו..

יא יא, לייג נישט קיין זאלץ ביטע, כ'דארף גיין זאגן מרס' ווידער'ן אז די זיכרון טראפן ארבעטן נישט.

יום טוב עהרליך זינגט:

א גריס אייך פון די שטעטאלאך ... א גריס אייך פון דעם קליינער וואסער מיל..
עס ענדעלט מיר צו דעם ליד

צלפחד

יום טוב עהרליך זינגט:

א גריס אייך פון די שטעטאלאך ... א גריס אייך פון דעם קליינער וואסער מיל..
עס ענדעלט מיר צו דעם ליד

http://www.youtube.com/watch?v=nEUqmMNf6dk

עהרליך זינגט זיין ניגון אויף חבלי משיח א', אבער ס'ענדעלט נישט אין מיין אויער מיט די רוסישע ניגון.

פינקי וועבער זינגט 'מיר מוזען וואנדערן' די אריגינעלע מקור פון די סטאנזא איז עפעס א גראם און א שפיל ערגעץ ווי. די ניגון אבער קומט פון אן אלטן אידיש ליד דא געזינגען דארך יאן פיערס.

צלפחד

פינקי וועבער זינגט 'מיר מוזען וואנדערן' די אריגינעלע מקור פון די סטאנזא איז עפעס א גראם און א שפיל ערגעץ ווי. די ניגון אבער קומט פון אן אלטן אידיש ליד דא געזינגען דארך יאן פיערס.

http://www.youtube.com/watch?v=jOh9rI5WMb4

וואו זינגט דאס פינקי?

צלפחד

יום טוב עהרליך זינגט:

א גריס אייך פון די שטעטאלאך ... א גריס אייך פון דעם קליינער וואסער מיל..
עס ענדעלט מיר צו דעם ליד

http://www.youtube.com/watch?v=nEUqmMNf6dk

@גד החוזה ווער איז די ערליכע אידישע רעביצען אוין בילד?

א טובה טהן א אידן - יום טוב עהרליך -חסד

איך קען נישט זיין זיכער אינגאנצן, אבער ס'איז גאנץ שטארק מסתבר אז יו"ט עהרליך האט געקענט די ליד, וואס איר ערשטע און דריטע פאל זיינען 'משה'לע משה'לע הער זיך איין' - יידיש נחת. זיין אני מאמין איז אויך פון מעדאף'ן ווי אויבן דערמאנט.

אוי ווי מיר האבן געווארט. ענדלעך די מקור פון 'איך האב געווארט און געווארט' - יו'ט עהרליך.

צלפחד

אוי ווי מיר האבן געווארט. ענדלעך די מקור פון 'איך האב געווארט און געווארט' - יו'ט עהרליך.

http://www.youtube.com/watch?v=gfrqrcqzLoU

געוואלדיגע געפינס! כ'האב אלס געווארט אז די ראמאמטישע "איך האב געווארט און געווארט" זאל טרעפן א מקור. יישר!

דאס אז מ'האט געקענט נאכגיין די אריגינאלע מקורות פון די פארשפרייטע "עכט" אידישע ניגונים איז אויכעט די אינטערנעט שולדיג. ווען נישט די אינטערנעט וואלט (כמעט) נישט מעיגליך געוועין צו דערגיין דעם אריגינאלן מקור פון די "פארהייליגטע" אידישע ניגונים. דאס איז אבער נישט קיין פעילער. ווייל אפילו א סאך פון די פארהייליגטע ניגונים פון די פריערדיגע דורות, ווי למשל אסאך מאדזשיצער מעלאדיעס און מארשן זענען אויך גענומען געווארן פון די רוסישע קעיניגליכע און מיליטערישע ארקעסטראס. ס'איז נאר געווארן "ראנג" לויט די היינטיגע "אכשר-דרא'דיגע" סטאנדארטס. 🙄 😂 😠 😛 😳 😮

דאס אידישע ליכט (אלטע, אריגינאלע). דורך סיפורי מעשיות. 🙄 😂 😃 🙂 😉 😮

הפוך בה והפוך בה, דכולא בה

צלפחד

אוי ווי מיר האבן געווארט. ענדלעך די מקור פון 'איך האב געווארט און געווארט' - יו'ט עהרליך.

http://www.youtube.com/watch?v=gfrqrcqzLoU

פארוואס קומט מען אלס גלייך צו די מסקנא אז די אידישע זינגערס גנב'נען די תנועות פון דער גוי, ס'פאלט קיינעם נישט איין אז דער מעשה האט געקענט זיין פונקט קאפויער? ס'זיצט זיך א באקאנטע זינגערן און מוטשעט זיך אפ שוין א פאר טעג ארויסצוקומען מיט א נייע היט וואס זאל אפקלינגען אויף דער כדור העולם, אבער ס'גייט איר נישט. פלוצלונג פאלט איר איין א וויאזנעם פלאן. זי האט אמאל זייענדיג אין ניו יורק געהערט אז מענטשן גרייטן זיך אויף דער נייע סי די פון ר' משה גאלדמאן, סא לאמיר זען צו ס'דא עפעס וואס איך קען פין דארט בארגן. ווי נישט ווי טראכט זי ביי זיך, האט ער נאר פרומע אידישע צוהערערס און איך האב נאר גוי'עשע צוהערערס, וועט קיינער קיינמאל נישט וויסן אז כ'האב עס פון עם גע'גנב'עט.
מ'דארף קוקן אויף דער דאטום פון ביידע זינגערס צו זעהן ווער ס'איז ערשט ארויסגעקומען מיטן ניגון פאר מ'נעמט זיך באשולדיגן.

טריפל אי

פארוואס קומט מען אלס גלייך צו די מסקנא אז די אידישע זינגערס גנב'נען די תנועות פון דער גוי, ס'פאלט קיינעם נישט איין אז דער מעשה האט געקענט זיין פונקט קאפויער?

<a class="postlink" href="http://a-pesni.org/romans/prigozij/ukamina.htm">http://a-pesni.org/romans/prigozij/ukamina.htm</a>

Words and music were written not later than 1901

צלפחד

אוי ווי מיר האבן געווארט. ענדלעך די מקור פון 'איך האב געווארט און געווארט' - יו'ט עהרליך.

http://www.youtube.com/watch?v=gfrqrcqzLoU

ווי אזוי טרעפסטו דאס כ'בין זייער נייגעריג

צלפחד

[ציטאט אראפגענומען]

הפוך בה והפוך בה, דכולא בה

זאל איינער וואס ווייסט נישט פון צלפחד'ס צושטעל, אויסהערן די ניגון און מיר וועלן זעהן צו זיי שטעלן דאס צו צו יו"ט עהרליך'ס ניגון.
דאס איז א שטיקל סייענטיסטישר מהלך צו דעצידירן די גרויסע מחלוקה דא.
געזאגט און געטוהן. איך האב יעצט אנגעצונדען דעם יוטוב קליפ פאר מיין ווייב אהן קיין שום הקדמות. איך האב איר סתם געזאגט "הער דאס אויס ביטע".
אין ווייניגער ווי א מינוט אינעם ניגון האט זי אנגעהויבען צו זינגען "איך האב געווארט און געווארט אין ביהמ"ד...."
ביי מיר ווייזט דאס אויף אסאך מער ווי א שמעק.

פייפער

צלפחד

[ציטאט אראפגענומען]

הפוך בה והפוך בה, דכולא בה

זאל איינער וואס ווייסט נישט פון צלפחד'ס צושטעל, אויסהערן די ניגון און מיר וועלן זעהן צו זיי שטעלן דאס צו צו יו"ט עהרליך'ס ניגון.
דאס איז א שטיקל סייענטיסטישר מהלך צו דעצידירן די גרויסע מחלוקה דא.
געזאגט און געטוהן. איך האב יעצט אנגעצונדען דעם יוטוב קליפ פאר מיין ווייב אהן קיין שום הקדמות. איך האב איר סתם געזאגט "הער דאס אויס ביטע".
אין ווייניגער ווי א מינוט אינעם ניגון האט זי אנגעהויבען צו זינגען "איך האב געווארט און געווארט אין ביהמ"ד...."
ביי מיר ווייזט דאס אויף אסאך מער ווי א שמעק.

Thank you, I tried the same with a brother of mine and got the same result.

WOW גוד דזשאב צלפחד! זייער גוט!

מ'דארף יעצט נאר נאך טרעפן די מקור פון יאקאב און אונז האבן בעיסיקלי אלעס...

א שיינעם דאנק, צלפחד. אויב עס איז טאקע דאס, האט ר' יום טוב צוגעלייגט גאר שיינע קנייטשן.

יאיר

א שיינעם דאנק, צלפחד. אויב עס איז טאקע דאס, האט ר' יום טוב צוגעלייגט גאר שיינע קנייטשן.

איז ער יא געוועהן עפעס א שטיקל קאמפאוזער.

מרדכי בן דוד'ס Just One Shabbos
Those were the days - Mary Hopkin

אביסל ענליך, אבער ס'ליגט מיר אין קאפ אז איך האב געהערט מרדכי זינגען גענוי דעם מעלאדיע. דא זע איך אז ס'פלעגט זיין אויף יו-טוב א ווידיאו ווי ער זונגט עס.

---

נהורא האט מיר אויפמערקזאם געמאכט אז די לינק איז לאו דוקא יענע ניגון, אבער פור סאם ריזען ליגט מיר אין זיכרון הערן מרדכי זונגען דעם ניגון, אפשר קען איינער ארויסהעלפן די מצב?