אריגינעלע מקורות פון פארשפרייטע "אידישע" ניגונים

וואלווי

רביה''ק זי''ע

די ערשטע פאל פון דעם רוסישן ניגון ליגט מיר אין קאפ פון ערגעץ.

שנעל זאג ווי דיין קאפ איז אלס געווען, נאכדעם וועט שוין אלעס קלאר ווערען...

רביה''ק זי''ע

גראדע די ניגון האט בעצם גארנישט קיין שייכות צום חג המולד, די ווערטער זענען איבער די גלעקלעך פונעם שליטן און ווי געשמאק ס'איז צו גליטשן אויפ'ן שניי, נאר וויבאלד קראצמאך געפאלט אויס אינעם ווינטער איז עס געווארן א קראצמאך ניגון, אזויווי נאך אסאך ווינטער ניגונים.

איך געדענק נאך ווען אלץ קינד ווען אונזער קיבאורד-פיאנא האט געהאט דעם ניגון, האב איך שוין דעמאלטס געטראכט אז ס'וואלט געפאסט פאר א חסידישע ניגון, ס'האט אזעלכע הימלישע טענער גראד פון גן עדן ארויס, איך בין זיכער אז די מלאכים זינגען די ניגון דארט אויבן.

מפיל קינד

דער אריינפיר קומט אויך פון ר' יו"ט?

די ניגון אליין ציט מיר נישט קיין סאך. און איך קען יא זען ר' יו"ט זאל דאס האבן פארפאסט. ער האט אסאך גאר ענליכע ניגונים, געבויט אויפן זעלבן מהלך. ווי איך האב געווארט און געווארט, שבת שבת קודש קומט דאך אויף דער וועלט, און אפי' יאקאב איז אויף דעם שניט.

.

טאמבל סאס

מפיל קינד

דער אריינפיר קומט אויך פון ר' יו"ט?

די ניגון אליין ציט מיר נישט קיין סאך. און איך קען יא זען ר' יו"ט זאל דאס האבן פארפאסט. ער האט אסאך גאר ענליכע ניגונים, געבויט אויפן זעלבן מהלך. ווי איך האב געווארט און געווארט, שבת שבת קודש קומט דאך אויף דער וועלט, און אפי' יאקאב איז אויף דעם שניט.

.

אין הכי נמי, אפשר האט ער דעי אויך נישט פראפאסט?

הדסים

מען האט שוין גערעדט דא פון די ניגונים, איך האב געווארט האט מען געברענגט אויבן א ניגון (מיר האט זיך עס נישט געהערט די זעלבע, איך בין נישט קיין עקספערט אין נגינה). יאקאב איז צוזאמגעשטעלט, נאר די לעבעדיגע חלק (וואס ענדיגט מיט "יאקאב") איז ניי.

berlbalaguleh

טאמבל סאס

מפיל קינד

דער אריינפיר קומט אויך פון ר' יו"ט?

די ניגון אליין ציט מיר נישט קיין סאך. און איך קען יא זען ר' יו"ט זאל דאס האבן פארפאסט. ער האט אסאך גאר ענליכע ניגונים, געבויט אויפן זעלבן מהלך. ווי איך האב געווארט און געווארט, שבת שבת קודש קומט דאך אויף דער וועלט, און אפי' יאקאב איז אויף דעם שניט.

.

אין הכי נמי, אפשר האט ער דעי אויך נישט פראפאסט?

טאמבל סאס: ס'זעהט אויס אז דו האסט איהם נישט געקענט. (מסתמא היית איש זקן או אישה זקנה בגילגול אחר). ווייל איך האב איהם געקענט פערזענליך. און איך בין איהם נישט חושד אז ער האט פלאגיאירט די ניגונים.(גענוצט און נישט געגעבן קרעדיט פאר'ן מחבר.)

שבת אחים

כהאכ מיך לעצטענס אנגעטשעפעט אין די ניגון און איך בין געווארן ממש עדיקטעט צו דעם.

הדסים

מען האט שוין גערעדט דא פון די ניגונים, איך האב געווארט האט מען געברענגט אויבן א ניגון (מיר האט זיך עס נישט געהערט די זעלבע, איך בין נישט קיין עקספערט אין נגינה). יאקאב איז צוזאמגעשטעלט, נאר די לעבעדיגע חלק (וואס ענדיגט מיט "יאקאב") איז ניי.

טאמבל סאס

אבער די 'פריטשערס צו די קאווייער' און 'זעלבסט בויך פאטשעריי' אטיטוד אין דער מעמד צו וואס דו לינקסט, גלייך איך נישט. ס'געט מיר די creeps.

הדסים

מען האט שוין גערעדט דא פון די ניגונים, איך האב געווארט האט מען געברענגט אויבן א ניגון (מיר האט זיך עס נישט געהערט די זעלבע, איך בין נישט קיין עקספערט אין נגינה). יאקאב איז צוזאמגעשטעלט, נאר די לעבעדיגע חלק (וואס ענדיגט מיט "יאקאב") איז ניי.

מפיל קינד

דער אריינפיר קומט אויך פון ר' יו"ט?

די ניגון אליין ציט מיר נישט קיין סאך. און איך קען יא זען ר' יו"ט זאל דאס האבן פארפאסט. ער האט אסאך גאר ענליכע ניגונים, געבויט אויפן זעלבן מהלך. ווי איך האב געווארט און געווארט, שבת שבת קודש קומט דאך אויף דער וועלט, און אפי' יאקאב איז אויף דעם שניט.

ר' יו"ט אליין האט נישט פארפאסט אלע זיינע ניגונים, כ'מיין אז רוב ניגונים זענען פרעמדע און א חלק אייגענע.

ווילוויסן האט געשריבן:
נישט פון אים פארציילט שלמה'לע זיין סוויהט באט טרעדזשיק סטארי איבער משה'לע גוט שבת?


אוודאי פון אים ..

שלמה'לע פארציילט דאס סיפור באריכות אז מ'קען צוגיין.

וואוינענדיג אין תרצ"ט אין באדען ביי וויענע, איז איינמאל אנגעקומען א איד בשם משה'לע, [א אינגערע ברודער פונעם קאפיטשניצער] אידן האבן זיך שוין נישט געקענט דרייען דאן אויפן גאס פראנק איז מען זיך צוזאמען געקומען אינעם שטוב פון ר' שלמה'ס פאטער פארטאגס אום זעקס אזייגער געדאוונט גיך און שטיל אזוי אז מ'האט געפארטיגט אויף אכט אזייגער.

יענע שבת, משה'לע זעט ווי מ'דאוונט אזוי שנעל, ס'געקומען צו נשמת ר' משה'לע קען זיך שוין נישט איינהאלטן און זאגט פארן בעל תפלה, די תפלות דארפן עולה זיין למעלה און איר דאוונט אראפ, און ווער ווייסט אויב ס'איז נישט דער לעצטער שבת ? אזוי דאוונט מען נשמת ? האט דער בעל תפלה געזאגט "איש קען ניקס בעססער " האבן כולם פה אחד געזאגט פאר משה'לע "גיי דו" ! און ער האט אנגעהויבן נשמת מיט זיינע מורא'דיגע מעלאדיעס, און זיי אריינגעטראגן אין די העכערע ספערן.. אוי פודה ומציל ...

מ'האט דעמאלט געענדיגט עלף דרייסיג, ס'קומט צו קידוש מאכן די מוטער פון שלמה'לע שטעלט צו צו פארבייסן, משה'לע וויל מאכן קידוש, די פענצטער זענען פארהאקט און פארמאכט פאר פחד, משה'לע זאגט ער קען נישט מאכן קידוש נאר מיט אפענע פענצטער, ער דארף מכריז זיין קבל עולם אז ס'איז שבת.. דער עולם האט גע'טענה'ט משה, די גוים ווילן אונז הרג'נען, האט ער געענטפערט זיי זענען בני עשו בן יצחק, וואס איז געווארן פון עשו אז ער האט פארגעסן אז ס'איז שבת אויף די וועלט, אז איך קען דערמאנען די וועלט אז ס'איז שבת וועט זיך אויפהערן די שנאה, און ער האט געזאגט אז פעטער עשו וועט געדענקען אז ס'איז שבת וועט ער משנה זיין דרכיו.

משה'לע האט זיי פארציילט אז אויף יעדע ווינקל פון אלע גאסן הענגט א גרויסע בילד פון משה'לע און ס'איז געווען אויפגעשריבן, די פיינט פונעם פיהרער נומער איינס ! ווער ס'טרעפט אים באקומט הונדערט טויזנט שיללינג !

וואס איז געווען זיין זינד ? ר' משה'לע פלעגט ארומגיין צו אלע משפחות אין די גאנצע וויענע געגנט וואס זייערע מענער זענען שוין נעבעך נישט געווען אינדערהיים און געברענגט צו עסן און אויסגעהאלטן די משפחות, קיינער האט נישט פארשטאנען וויאזוי ער טוט דאס זייענדיג אין א זמן וואס מ'האט זיך שוין נישט געקענט דרייען אויפן גאס, איינמאל האט מען אים געכאפט, און ער האט זיך ארויסגעכאפט אויף עפעס א וועג און אנגעהויבן ארבעטן זיין עבודת הקודש נאר ביינאכט.

יארן שפעטער שלמה'לע וואקט אויף א גאס אין תל אביב קומט צו צו אים א איד און פרעגט אים דו געדענקסט משה'לע, פרעגט ער מיינסט משה'לע גוט שבת ? זאגט אים יענער איד איך וויל דיר פארציילן וואס איז געשען מיט אים, זיי גייען צו צום ים און זעצן זיך אראפ, דער איד נעמט זיך וויינען.

און נעמט זיך דערציילן, אז צום סוף, האט זיך ר' משה'לע פארשאפט א פאלשן פאספארט צו גיין קיין ענגלאנד, און פון דארט ממשיך זיין קיין ארץ ישראל, ער איז שוין געזיצן אויפן באן מיט זיין רביצין און צוויי קינדער. און דער איד איז געזיצן נעבן אים אויפן באן.
דער איד פארציילט אז זיין ווייב האט אים געהאלטן אין איין בעטן די גאנצע צייט ער זאל נישט זינגען, ער זאל כאטש ווארטן ביז מ'איז אינדרויסן פון עסטרייך, אבער ר' משה'לע האט נישט געקענט אויפהערן מיט זיינע שירי קודש, און ער האט געזאגט איך דארף נאך זינגען "גוט שבת" נאך איינמאל, ער עפנט די פענסטער און הייבט אן זינגען...... אוי גוט שבת גוט שבת .... אוי גוט שבת גוט שבת..... אוי גוט שבת גוט שבת גוט שאאאבעססס... [וואו איז סאכדעס ?] ... גוט שבת.. ביז... ליידער ליידער האט אים איינער דערקענט... און אוי וויי והכהו נפש בפני אשתו ובניו אוי .... השם ינקום דמיו..

האט דער איד אויסגעפירט צו שלמה'לע איך שווער אייך אז ער האט נישט אויפגעהערט זינגען גוט שבת ביזן לעצטן אטעם. ובהאי קטירא אתקטר..

דוראק

וואו איז די אָריגינאַלע ליד פון ר' יום־טוב?

berlbalaguleh

טאמבל סאס: ס'זעהט אויס אז דו האסט איהם נישט געקענט. (מסתמא היית איש זקן או אישה זקנה בגילגול אחר). ווייל איך האב איהם געקענט פערזענליך. און איך בין איהם נישט חושד אז ער האט פלאגיאירט די ניגונים.(גענוצט און נישט געגעבן קרעדיט פאר'ן מחבר.)
ער האט געהעריג גענוצט וועלט'ס ניגונים. ער פלעגט עמטליך אזוי טון. רוב ניגונים איז געווען פשוטע פאלקס ניגונים פארן קריג, און א גרויסער טייל פון זיי האבן געהאט גויאישע מקורות. דאס הייסט נישט פלאגיאירט.

סאנטיאגא

הדסים

מען האט שוין גערעדט דא פון די ניגונים, איך האב געווארט האט מען געברענגט אויבן א ניגון (מיר האט זיך עס נישט געהערט די זעלבע, איך בין נישט קיין עקספערט אין נגינה). יאקאב איז צוזאמגעשטעלט, נאר די לעבעדיגע חלק (וואס ענדיגט מיט "יאקאב") איז ניי.

איך האב געווארט איז קלאר א גניבה, ס'קומט ארגינעל פון א רוסישער אַפערא זינגער מיטן נאמען "קאנסענטענטין פלוזניקאוו" ער האט עס אביסל פארדרייט אז ס'זאל נישט זיין אזוי אבוויעס די מעלעדי, אזוי ווי מרדכי האט געטוהן מיט "ווי גליקליך איז דער" און "בלאז דעם שופר.." אבער די קארדס איז דארט, א ניגון קען מען נאך באבערן אבער קארדס איז שוין נישט אזוי גרינג...

סאנטיאגא

מיין פריינט איך זעה דו ביזט א שטיקל א מדקדק, איז ערשטנס ווייז מיר ביטע צו איין פאל ווי ער האט צוגעצייכנט קרעדיט, אפילו ראשי תיבות. ווייל ס'איז א וועלטס ניגון מאכט עס נאכנישט לעגאל אדער מאראליש נישט צו געבן קרעדיט, יענער פלאגט זיך אויף א זאך און נאכדעם גייסטו און דו מאכסט א לעבן מיט דעם ווי כאילו ס'איז דיינס א זאך, און דיינע listeners אין דיינע סורקלס רעדן זיך איין אז דאס האסטו געשאפן. ס'איז אזוי דו זאלסט מיר זאגן גד אלבז קען מאכן א קאווער אויף לענארד כהן'ס 'האלעלאיא' און נישט צוצייכענען ווייל ווער ס'ווייסט ווייסט ניין? ס'איז דאך אויך א וועלטס ניגון...
שנית, קוק נאך די 4 סארט plagiarist פארמאטן וועסטו זעהן דעס פאלט אריין אין self plagiarism אויב דו ווילסט דוקא זיך ארויפכאפן אויף א ווארט. אבער דו פארשטייסט אויך אז ס'איז ראנג. אונז אידן האבן א tendency זיך צו באנוצן מיט דעם פארצייטישן טערמין פאלקס ווי ס'איז עפעס אן אמאליגע זאך און אן אמאליגע אלט פארגעסענע 'עממי' ליד פארלאנגט נישט קיין דין וחשבון, וואס הייסט פאלקס?? איינער ערגעצוואו אין רוסלאנד האט דעס געשריבן, זעהסט דאך מ'טרעפט מקורות, סא וואסארא מין תירוץ איז דאס? א יעדע ניגון פארדינט זיך זיין אויפמערקזאמקייט פונקט ווי א יעדע פילזאפישע געשריבענע ווערק/קוואוט פארדינט דעם עקנאלידזשמענט וואס פירט צוריק צום ארגינעלן מחבר, אפגעזעהן ווי גרויס אדער קליין, אומבאקאנט אדער פאופולער דאס איז געווען.

פארשטייט זיך אליין אז ר' יו''ט ערליך איז א לעגענד נישט קיין חילוק וואס, אבער שמעלצער אים דארף מען באשמוצן פארן טוהן די זעלבע זאך... ווייל ס'איז רחמנא ליצלן עפעס א שרעקליכע מאדערענע תנועה געווען the lion sleeps tonight וואס איז גראדע א גוטע צען יאר פריער געשריבן געווארן ווי דער ניגון איך האב געווארט... פארוואס זאג איך עס? ווייל מענטשן נוצן דעס כסדר אלס א תירוץ, ווער ס'מעג און ווער ס'איז נישט בארעכטיגט אז "ווען מרדכי האט גענומען עפעס האט ער גענומען א לייטישע זאך מיט א אידישן געפיל, מיט א קרעכץ וואס ווייסטו? דו ווייסט ווער מרדכי איז? וואס פארשטייסטו צו ר' יו''ט'ן א איד א יראי שמים..." און אזעלכע אירעלעווענט נאנסענס... אבער ווען ליפא טוט עס ער איז דער פורץ גדר גאר... רבותי גייטס שטודירן מוזיקאלישע זשאנערן לערנט ווי אפט די סאונד אין מוזיק טוישט זיך, אנטוויקלט זיך, פאר עטס מאכטס אפ וואס ס'איז כשר און וואס איז טריפה... און געטס נישט גערעכט פאר ענקערע אידאלן מער ווי א צווייטער...

הדסים

סאנטיאגא

הדסים

מען האט שוין גערעדט דא פון די ניגונים, איך האב געווארט האט מען געברענגט אויבן א ניגון (מיר האט זיך עס נישט געהערט די זעלבע, איך בין נישט קיין עקספערט אין נגינה). יאקאב איז צוזאמגעשטעלט, נאר די לעבעדיגע חלק (וואס ענדיגט מיט "יאקאב") איז ניי.

איך האב געווארט איז קלאר א גניבה, ס'קומט ארגינעל פון א רוסישער אַפערא זינגער מיטן נאמען "קאנסענטענטין פלוזניקאוו" ער האט עס אביסל פארדרייט אז ס'זאל נישט זיין אזוי אבוויעס די מעלעדי, אזוי ווי מרדכי האט געטוהן מיט "ווי גליקליך איז דער" און "בלאז דעם שופר.." אבער די קארדס איז דארט, א ניגון קען מען נאך באבערן אבער קארדס איז שוין נישט אזוי גרינג...

קענסט געבן א לינק צום ניגון ביטע?

דוראק

פאַר „דער גענעראַל” זאָגט ער בפירוש אַז ס'איז אַן אַלטער רוסישער וואַלץ.

איך האַלט אַז רוב לידער האָט ער יע פאַרפאַסט אַליין. און די וואָס ניט זײנען געווען גאַנץ באַקאַנט אין זײנע קרײזן, וואָס ער האָט ניט געזען קיין סיבה צוצוצייכענען קרעדיט (די אָריגינאַלע רוסישע ליד אויף „דער שיפס־קאַפּיטאַן – כל נדרי” איז באַקאַנט עד היום באַ אונז).

berlbalaguleh

סאנטיאגא: דערצייל מיר נישט קיין מעשיות אז מרדכי (בן דויד) ווערדיגער, בשעת ער האט אריינגעלייגט די ליריקס ..."אידן"... אין דעם פאפולערן סאנג פון דייטשלאנד האט נישט געוואוסט פון וואו דער ניגון קומט.

נאר ס'פאסט זייער גוט אריין. און ס'איז אינספירירענד...!

דאס ווייזט איין זאך. אז א ניגון. פון סיי וואו ס'קומט האט אין זיך א חלק הרוחני. וועלכע קען מעורר זיין די נשמה פון א מענטש. (איד אדער גוי).

איך בין אינספייערד פון א פאפולערן (גוי'אישן) סאנג. געזונגען דורך דזשאן דענווער..."קאנטרי ראודס"...! ווייל די ליריקס זענען זייער שטארק נאסטאלגיש. און ס'רעדט פון דעם פשוט'ן לעבן. אזוי ווי א סאך "קאנטרי מיוזיק" סאנגס...!

אין אידישע ניגונים, בין איך שטארק אינספייערד פון ניגון..."אילן, אילן"...איך האלט אז דאס איז איינס פון די שענסטע און טיעפסטע פאעטרי. וואס דער מקור איז דאך אין די גמרא...!

סאנטיאגא

דוראק

פאַר „דער גענעראַל” זאָגט ער בפירוש אַז ס'איז אַן אַלטער רוסישער וואַלץ.

איך האַלט אַז רוב לידער האָט ער יע פאַרפאַסט אַליין. און די וואָס ניט זײנען געווען גאַנץ באַקאַנט אין זײנע קרײזן, וואָס ער האָט ניט געזען קיין סיבה צוצוצייכענען קרעדיט (די אָריגינאַלע רוסישע ליד אויף „דער שיפס־קאַפּיטאַן – כל נדרי” איז באַקאַנט עד היום באַ אונז).

א ריקארדירונג האסטו?

יא אבער דו וועסט אים נישט הערן זאגן אז דאס ניגון האב איך געהערט פון יענעם און יענעם, דאס פאסט דאך נישט פאר איד, ווייל ס'איז דאך אפגעפרעגט צו הערן פרעמדע מקורות... אבער זעהט זיך אויס נישט אזוי אפגעפרעגט צו בארגן און קונה זיין מיט שינו השם...

הדסים

הדסים

סאנטיאגא

הדסים

מען האט שוין גערעדט דא פון די ניגונים, איך האב געווארט האט מען געברענגט אויבן א ניגון (מיר האט זיך עס נישט געהערט די זעלבע, איך בין נישט קיין עקספערט אין נגינה). יאקאב איז צוזאמגעשטעלט, נאר די לעבעדיגע חלק (וואס ענדיגט מיט "יאקאב") איז ניי.

איך האב געווארט איז קלאר א גניבה, ס'קומט ארגינעל פון א רוסישער אַפערא זינגער מיטן נאמען "קאנסענטענטין פלוזניקאוו" ער האט עס אביסל פארדרייט אז ס'זאל נישט זיין אזוי אבוויעס די מעלעדי, אזוי ווי מרדכי האט געטוהן מיט "ווי גליקליך איז דער" און "בלאז דעם שופר.." אבער די קארדס איז דארט, א ניגון קען מען נאך באבערן אבער קארדס איז שוין נישט אזוי גרינג...

קענסט געבן א לינק צום ניגון ביטע?

דא זע איך ווערט געברענגט די ניגון וואס דו מיינסט לכאורה, אבער די אלבוים איז ארויס נאך 2000. דו ווייסט די ארגינעלע מקור פון די ניגון?

דוראק

פאַר „דער גענעראַל” זאָגט ער בפירוש אַז ס'איז אַן אַלטער רוסישער וואַלץ.

תרומה

<a class="postlink" href="https://www.youtube.com/watch?v=RZAX0EgXNqY&fbclid=IwAR3vJZ8CYNz_Ozph9FNOBEFksCMMpnAQ3P9CHcwo-UxTdqdHohd6_a0QLrU">https://www.youtube.com/watch?v=RZAX0Eg ... hd6_a0QLrU</a>

חמלה גדולה

תרומה

<a class="postlink" href="https://www.youtube.com/watch?v=RZAX0EgXNqY&fbclid=IwAR3vJZ8CYNz_Ozph9FNOBEFksCMMpnAQ3P9CHcwo-UxTdqdHohd6_a0QLrU">https://www.youtube.com/watch?v=RZAX0Eg ... hd6_a0QLrU</a>

<a class="postlink" href="https://www.youtube.com/watch?v=E-gmdAP7XEk">https://www.youtube.com/watch?v=E-gmdAP7XEk</a>

דוראק

איך בעט אײך זייער, אויב איר ווילט צו'גנב'נען גוי'אישע ניגונים מאַכן אויף זיי לידער – געזונטערהייט, נאָר נעמט ניט קיינע רוסישע לידער, ווײלע ס'איז פאַראַנען צו פיל אידן וואָס קענען אויכעט רוסיש...

חמלה גדולה

תרומה

<a class="postlink" href="https://www.youtube.com/watch?v=RZAX0EgXNqY&fbclid=IwAR3vJZ8CYNz_Ozph9FNOBEFksCMMpnAQ3P9CHcwo-UxTdqdHohd6_a0QLrU">https://www.youtube.com/watch?v=RZAX0Eg ... hd6_a0QLrU</a>

<a class="postlink" href="https://www.youtube.com/watch?v=E-gmdAP7XEk">https://www.youtube.com/watch?v=E-gmdAP7XEk</a>

תרומה

כ'האב יארן צוריק געהערט א ניגון א ווארימע פונעם זינגער 'מענדי וואלד', אויף די הריגה פון רבי חנינא בן תרדיון זצוק''ל ווי מ'פירט עהם צום פייער. ממש א הארציגע ליד.

און דא מאך איך ריסורדזש אויף א ענליכע ניגון וואס כ'האב געפונען, נישט עפעס אנדערש ווי דאס זעלבע מעלאדיע, זינגט עס 'לוזיע ספירידאן' אין א קירכע, מיט'ן נאמען 'די יסורים וועג פון יאשקע' וואס שילדערט ווי מ'פירט עהם צום תלי'...
כ'ווייס נישט צו לאכן צו .....

<a class="postlink" href="https://www.youtube.com/watch?v=RZAX0EgXNqY&fbclid=IwAR3vJZ8CYNz_Ozph9FNOBEFksCMMpnAQ3P9CHcwo-UxTdqdHohd6_a0QLrU">https://www.youtube.com/watch?v=RZAX0Eg ... hd6_a0QLrU</a>

נאך א זוך, און אט איז די אפציעלע קליפ פונעם ליד. <a class="postlink" href="https://www.youtube.com/watch?v=VYbJINxRz6o">https://www.youtube.com/watch?v=VYbJINxRz6o</a>
[ווער האט עס גענומען פון וועמען? די קריסטן פון מענדי וואלד? חחחח]