Nanachיעצט מוצ"ש האט זיך ג'עפנט אויף אייוועלט א אשכול איבער דעים.איך זיך א דענקער וואס זאל מיר קענען ענטפערן קשיות אין אמונה
נישט קיין היימישע (בושה) אבער גענוג היימיש ער זאל פארשטיין פון ווי איך קום
א געדאנק ווי הרב זאקס ע”ה וואס לעבן און מען קען אנקומען צו אים
צומישט און צוחישטhttps://www.ivelt.com/forum/viewtopic.php?t=63165Nanachיעצט מוצ"ש האט זיך ג'עפנט אויף אייוועלט א אשכול איבער דעים.איך זיך א דענקער וואס זאל מיר קענען ענטפערן קשיות אין אמונה
נישט קיין היימישע (בושה) אבער גענוג היימיש ער זאל פארשטיין פון ווי איך קום
א געדאנק ווי הרב זאקס ע”ה וואס לעבן און מען קען אנקומען צו אים
ס'קיוט ווי די עולם שיסט דארט נעמען רעכט'ס און לינק'ס..
סיסטעםפרעגסט דאך זייער גוט, דאס איז בעצם די עיקר קשיא וואס איך האב געפרעגט אין די אשכול. די תירוץ וואס איך ענטפער דארטן איז אפשר נישט ממש דאס וואס דו פארלאנגסט דא, אבער עס געבט כאטש צו פארשטיין פארוואס מען 'דארף גלייבן' אז עונש עגזעסטירט. אדער לכה"פ פארוואס מען 'הייסט' אונז גלייבן אזוי.איך וואלט זייער געוואלט וויסן תשובה אויב איינער האט
יעדער ווייסט אז אין רמב"ם שטייט אז די באשעפער האט באשאפן די וועלדט כדי להטיב אם בריאותיו
איז האב איך געטראכט צו מיך אז איך זעה נישט אז סדא א ערענסטע טשאנס זיך ארויסצודרייען פון גהינם
אמת אז די תשובה איז אז אינו דומה צו באקומען שכר פארן ארבעטן פאר דעם
אבער נאכאלץ וויאזוי קען זיין אז רובו ככולו פון דער וועלט וועט באקומען עונשים וועגן געציילטע מענטשן, דעס מיינט להיטב אם בריאותיו?
ממילא ווען עס וואלט געוועהן 50 50 וואלט מען געקענט זאגן אז עס לוינט אפשר אז 50 פראצענט זאל באקומען עונש כדי ווער עס איז בוחר אין גוטס זאל באקומען שכר, און יעדער איינער האט פאר זיך א 50 פראצענט טשאנס ממילא ווער עס באקומען גהינם איז זיך אליינס שילדיג, אבער וויאזוי קען זיין אז די טוב והמיטב זאל אויפשטעלן די וועלט אז כמעט קיינער זאל זיך נישט קענען ארויסדרייען פון גהינם.
און נישט נאר דאס נאר רוב וועלט האט ניטאמאל די טשאנס צו קענען די באשעפער למשל אין צפון קריאע איז בכלל איינעם גענומען אויפן געדענק אז אפשר איז דא א בשעפער?
אבער אפילו ביי אונז איז די תורה אויסגעשטעלט אין מיין קליינער אויגן אויף א אויפן אז כמעט קיינער זאל זיך נישט קענען ארויסדרייען פון גהינם.
איך בעט זייער אז מען זאל ענטפערן אויף א אופן פון נישט אוועקמאכן וואס איך גלייב ביז יעצט איבער שכר ועונש.
שמן למאורא גרויסן שכוח זייער שיין גראדע האב וואס צו פרעגן אויף דעם אבער היות איך מיז אניאגן א וויכטיגער ארבעט וועל איך פרעגן ווען איך וועל האבן צייטסיסטעםפרעגסט דאך זייער גוט, דאס איז בעצם די עיקר קשיא וואס איך האב געפרעגט אין די אשכול. די תירוץ וואס איך ענטפער דארטן איז אפשר נישט ממש דאס וואס דו פארלאנגסט דא, אבער עס געבט כאטש צו פארשטיין פארוואס מען 'דארף גלייבן' אז עונש עגזעסטירט. אדער לכה"פ פארוואס מען 'הייסט' אונז גלייבן אזוי.איך וואלט זייער געוואלט וויסן תשובה אויב איינער האט
יעדער ווייסט אז אין רמב"ם שטייט אז די באשעפער האט באשאפן די וועלדט כדי להטיב אם בריאותיו
איז האב איך געטראכט צו מיך אז איך זעה נישט אז סדא א ערענסטע טשאנס זיך ארויסצודרייען פון גהינם
אמת אז די תשובה איז אז אינו דומה צו באקומען שכר פארן ארבעטן פאר דעם
אבער נאכאלץ וויאזוי קען זיין אז רובו ככולו פון דער וועלט וועט באקומען עונשים וועגן געציילטע מענטשן, דעס מיינט להיטב אם בריאותיו?
ממילא ווען עס וואלט געוועהן 50 50 וואלט מען געקענט זאגן אז עס לוינט אפשר אז 50 פראצענט זאל באקומען עונש כדי ווער עס איז בוחר אין גוטס זאל באקומען שכר, און יעדער איינער האט פאר זיך א 50 פראצענט טשאנס ממילא ווער עס באקומען גהינם איז זיך אליינס שילדיג, אבער וויאזוי קען זיין אז די טוב והמיטב זאל אויפשטעלן די וועלט אז כמעט קיינער זאל זיך נישט קענען ארויסדרייען פון גהינם.
און נישט נאר דאס נאר רוב וועלט האט ניטאמאל די טשאנס צו קענען די באשעפער למשל אין צפון קריאע איז בכלל איינעם גענומען אויפן געדענק אז אפשר איז דא א בשעפער?
אבער אפילו ביי אונז איז די תורה אויסגעשטעלט אין מיין קליינער אויגן אויף א אויפן אז כמעט קיינער זאל זיך נישט קענען ארויסדרייען פון גהינם.
איך בעט זייער אז מען זאל ענטפערן אויף א אופן פון נישט אוועקמאכן וואס איך גלייב ביז יעצט איבער שכר ועונש.
בנוגע גיין קשיא פון די גוים, דאכצעך אז מען קען ענטפערן פשוט, זיי דארפן בלויז מקיים זיין די ז' מצוות בני נוח אויף צו מקבל זיין שכר, און די ז' מצוות זענען דאך מצוות שכליות וואס מען קען אנקומען צו זיי דורך שכל. איי וועסטו פרעגן אז למעשה איז רוב וועלט דאס נישט מקיים וא"כ איז ווייטער שווער אז ער וועט נישט קענען מטיב זיין פאר די בריאים. אויף דעם קען מען ענטפערן די זעלבע תירוץ הנ"ל אז פאר די וואס זענען נישט אנגעקומען צו דעם ע"י שכל, אדער אז שכל האט זיי געטראגן צו פארקערטע מסקנות, די וועט ער געבן שכר סייווי, נאר די חברה וואס שכל האט זיי יא מחייב געווען צו היטן די ז' מצוות און דאך האבן זיי זיך אנגעפיפן, די חברה וועט ער יא מעניש זיין... (אכ"פ אזוי דארפן מען זאגן... אליבא דאמת דארף מען אויף די חלק אויך ענטפערן די אויבן דערמאנטע תירוץ איבער גיהנם)
ודו"ק...
ברוך שפינוזהער גייט כאפן דערפאר ווייל אוי לרשע אוי לשכנו..כפירה אין וואס? און פארוואס נאר א גרעניץ מיט כפירה און נישט כפירה אליין?
צקון לחשלאו דווקא, פאר וועם מיינסטו איז דער מורה נבוכים געשריבן געווארן? און דער אמונות ודעות? קאם אן, מענטשן האבן אלץ געהאט קשיות, פון אברהם אבינו מיט'ן במה אדע כי אירשנה, ביז'ן דור המדבר מיט'ן היכול אל לערוך שולחן במדבר, א.א.וו.פאר עטליכע הונדערט יאר צוריק זענען עניני אמונה געווען פארשטענדליך פאר יעדעם מגדול ועד קטן, מחוטב עציך ועד שואב מימיך
ברוך שפינוזהכפירה ברוממותו, ובטובו המוחלט,כפירה אין וואס? און פארוואס נאר א גרעניץ מיט כפירה און נישט כפירה אליין?
סיסטעםאויב ברסלב רעדט צו דיר, דאן קוק אריין אין ספר כוכבי אור פון ר׳ אברהם בר״ן חזן. חלק ששון ושמחה. ווי ער אדרעסירט דעם ווייטאגליכע שאלה, און קלארט עס אויס מיט א שטארקייט, איך וועל צוטירן נאר איין שורה וז״ל אבל כפי התכלית האחרון שיזכה כל אחד בודאי טוב יותר שנברא, וזה נאמר אפילו על הפושע שבפושעים שאין פושע יותר ממנו, כי גם אצלו כל מה דעביד רחמנא להוריד נשמתו לזה העולם לטובתו הבלתי תכלית עביד כו.. עי״ש ותתחזק ותתרפא בשמחת עולם.איך וואלט זייער געוואלט וויסן תשובה אויב איינער האט
יעדער ווייסט אז אין רמב"ם שטייט אז די באשעפער האט באשאפן די וועלדט כדי להטיב אם בריאותיו
איז האב איך געטראכט צו מיך אז איך זעה נישט אז סדא א ערענסטע טשאנס זיך ארויסצודרייען פון גהינם
אמת אז די תשובה איז אז אינו דומה צו באקומען שכר פארן ארבעטן פאר דעם
אבער נאכאלץ וויאזוי קען זיין אז רובו ככולו פון דער וועלט וועט באקומען עונשים וועגן געציילטע מענטשן, דעס מיינט להיטב אם בריאותיו?
ממילא ווען עס וואלט געוועהן 50 50 וואלט מען געקענט זאגן אז עס לוינט אפשר אז 50 פראצענט זאל באקומען עונש כדי ווער עס איז בוחר אין גוטס זאל באקומען שכר, און יעדער איינער האט פאר זיך א 50 פראצענט טשאנס ממילא ווער עס באקומען גהינם איז זיך אליינס שילדיג, אבער וויאזוי קען זיין אז די טוב והמיטב זאל אויפשטעלן די וועלט אז כמעט קיינער זאל זיך נישט קענען ארויסדרייען פון גהינם.
און נישט נאר דאס נאר רוב וועלט האט ניטאמאל די טשאנס צו קענען די באשעפער למשל אין צפון קריאע איז בכלל איינעם גענומען אויפן געדענק אז אפשר איז דא א בשעפער?
אבער אפילו ביי אונז איז די תורה אויסגעשטעלט אין מיין קליינער אויגן אויף א אויפן אז כמעט קיינער זאל זיך נישט קענען ארויסדרייען פון גהינם.
איך בעט זייער אז מען זאל ענטפערן אויף א אופן פון נישט אוועקמאכן וואס איך גלייב ביז יעצט איבער שכר ועונש.
רוחין חדתיןבאמת די עיקר קשיא דיינע פענטפערט שוין די גמרא וואס זאגט כלפי ״אחר״ מוטב דלידיינוה וליתי לגן עדן, דאס מיינט אז ס׳לוינט די יסורי גיהנום אבי אנקומען אין גן עדן, נאר די חידוש פון די 2 ספרים וואס איך האב דערמאנט איז אז כאטש פון חז״ל איז משמע אז ס׳איז דא רשעים וואס דערליייגען יא אלעס, דאך זאגן זיי אז אין כזה דבר.סיסטעםאויב ברסלב רעדט צו דיר, דאן קוק אריין אין ספר כוכבי אור פון ר׳ אברהם בר״ן חזן. חלק ששון ושמחה. ווי ער אדרעסירט דעם ווייטאגליכע שאלה, און קלארט עס אויס מיט א שטארקייט, איך וועל צוטירן נאר איין שורה וז״ל אבל כפי התכלית האחרון שיזכה כל אחד בודאי טוב יותר שנברא, וזה נאמר אפילו על הפושע שבפושעים שאין פושע יותר ממנו, כי גם אצלו כל מה דעביד רחמנא להוריד נשמתו לזה העולם לטובתו הבלתי תכלית עביד כו.. עי״ש ותתחזק ותתרפא בשמחת עולם.איך וואלט זייער געוואלט וויסן תשובה אויב איינער האט
יעדער ווייסט אז אין רמב"ם שטייט אז די באשעפער האט באשאפן די וועלדט כדי להטיב אם בריאותיו
איז האב איך געטראכט צו מיך אז איך זעה נישט אז סדא א ערענסטע טשאנס זיך ארויסצודרייען פון גהינם
אמת אז די תשובה איז אז אינו דומה צו באקומען שכר פארן ארבעטן פאר דעם
אבער נאכאלץ וויאזוי קען זיין אז רובו ככולו פון דער וועלט וועט באקומען עונשים וועגן געציילטע מענטשן, דעס מיינט להיטב אם בריאותיו?
ממילא ווען עס וואלט געוועהן 50 50 וואלט מען געקענט זאגן אז עס לוינט אפשר אז 50 פראצענט זאל באקומען עונש כדי ווער עס איז בוחר אין גוטס זאל באקומען שכר, און יעדער איינער האט פאר זיך א 50 פראצענט טשאנס ממילא ווער עס באקומען גהינם איז זיך אליינס שילדיג, אבער וויאזוי קען זיין אז די טוב והמיטב זאל אויפשטעלן די וועלט אז כמעט קיינער זאל זיך נישט קענען ארויסדרייען פון גהינם.
און נישט נאר דאס נאר רוב וועלט האט ניטאמאל די טשאנס צו קענען די באשעפער למשל אין צפון קריאע איז בכלל איינעם גענומען אויפן געדענק אז אפשר איז דא א בשעפער?
אבער אפילו ביי אונז איז די תורה אויסגעשטעלט אין מיין קליינער אויגן אויף א אויפן אז כמעט קיינער זאל זיך נישט קענען ארויסדרייען פון גהינם.
איך בעט זייער אז מען זאל ענטפערן אויף א אופן פון נישט אוועקמאכן וואס איך גלייב ביז יעצט איבער שכר ועונש.
צומישט און צוחישט #באמת זענען דאס אויסגעדראשענע טענות, אבער לאור וואס א חשוב'ע רב נעמט זיך די מיה צו עוסק זיין אין אזעלכע זאכן וואס דאס איז באמת ווערט צו באגריסט ווערן, וועל איך פראבירן זיך צו באפאסן מיט די טענות אחת לאחת אין די קומענדיגע טעג.חיזוק אין אמונה דורך הרב חיים אהרן אונגער שליט"א
(איך ברענג עס נישט פאר קיין קושיות אדער ראיות צו תירוצים.. בלויז חיזוק פאר ווער ס'דארף.
אויב באלאנגט עס אין א אנדערע אשכול מנהלים ביטע אריבערפירן. א דאנק.)
https://www.dropbox.com/scl/fi/gd0gx3tzumef66pcxkhzv/1.mp3?rlkey=y0muxvnyuqy1c5igaajj5gmoy&dl=0
סקעפטיקער #נאכאמאל די דרשה איז געזאגט געווארן צו געבן חיזוק פאר מאמינים, נישט אויפצוקלערן נישט גלויביגע.צומישט און צוחישט #באמת זענען דאס אויסגעדראשענע טענות, אבער לאור וואס א חשוב'ע רב נעמט זיך די מיה צו עוסק זיין אין אזעלכע זאכן וואס דאס איז באמת ווערט צו באגריסט ווערן, וועל איך פראבירן זיך צו באפאסן מיט די טענות אחת לאחת אין די קומענדיגע טעג.חיזוק אין אמונה דורך הרב חיים אהרן אונגער שליט"א
(איך ברענג עס נישט פאר קיין קושיות אדער ראיות צו תירוצים.. בלויז חיזוק פאר ווער ס'דארף.
אויב באלאנגט עס אין א אנדערע אשכול מנהלים ביטע אריבערפירן. א דאנק.)
https://www.dropbox.com/scl/fi/gd0gx3tzumef66pcxkhzv/1.mp3?rlkey=y0muxvnyuqy1c5igaajj5gmoy&dl=0
צומישט און צוחישט #זיי מסביר די חילוק ביטע.
נאכאמאל די דרשה איז געזאגט געווארן צו געבן חיזוק פאר מאמינים, נישט אויפצוקלערן נישט גלויביגע.
והבן החילוק.
אלפא #די דרשה איז נישט געווען לשם ארגומענט בכלל, און ווי ער זאגט רעדט ער נישט ביי קיין סעמינאר צו מאכן מענטשן גלייבן.
צומישט און צוחישט #זיי מסביר די חילוק ביטע.
נאכאמאל די דרשה איז געזאגט געווארן צו געבן חיזוק פאר מאמינים, נישט אויפצוקלערן נישט גלויביגע.
והבן החילוק.
ממילא ווען עס קומט צו טענות (1, 3,) וועלכע פארלאנגען אמונה בכדי עס בכלל צו גלייבן, ניחא.
אבער לאגישע ארגומענטן דארף בפשטות זיין די זעלבע אויסגעהאלטן ווען מ'רעדט צו מאמינים אדער פארקערט.
אלפא #זייער ענליך צו די ענין פון סוטה טרעפט מען אין די אור אלטע געזעצן פון חמורבי (132) ווי פאלגענד: "אויב מען צייגט דעם פינגער אויף א מאן'ס ווייב וועגן אן אנדער מאן אבער זי ווערט נישט געכאפט ליגן מיט'ן אנדערן מאן, זאל זי פאר איר מאן אין טייך אריינשפרינגען." די אלטע געזעץ איז געווען אז ווען עס איז דא א ספק אויב א פרוי איז שולדיג זאל זי אריינטאנצן אין טייך און אויב זי וועט בלייבן לעבן איז עס א סימן אז זי איז נישט שולדיג אבער אויב זי וועט דערטראנקן ווערן איז דאס א סימן אז זי איז באמת שולדיג.איך וועל אויסכאפן @סקעפטיקער מיטן אויסלייגן די קארטלעך, און איך וועל דיר עס לאזן אפענטפערן.
זיינע ראיות זענען בעיקר געבויט אויף דעם אז די תורה איז נאך גילטיג און אז געוויסע מציאות'ן זענען נישט געווארן אפגעפרעגט מיט די צייט, וועלכע איז אן אנדייטונג אז נאר די באשעפער וואלט געקענט שרייבן מיט קאנפידענס אזאנע סטעיטמענטס. ואלו הן:
1. דאס אז די מים המרים המאררים פון א סוטה האט נאך געארבייט ביזן זמן פון ר"י בן זכאי (רמב"ן אויפן פלאץ).
סקעפטיקער #דערמאנט די מעשה פון די עם הארץ וועלכע האט געלאזט די הינטל זיינע פסק'נען זיינע שאלות אין הלכות טריפה, מיטן לייגן די פראבלעמאטישע פלייש אין פארנט פונעם הינט, און אויב ער עסט עס איז א ראי' אז עס איז טאקע טריפה.
זייער ענליך צו די ענין פון סוטה טרעפט מען אין די אור אלטע געזעצן פון חמורבי (132) ווי פאלגענד: "אויב מען צייגט דעם פינגער אויף א מאן'ס ווייב וועגן אן אנדער מאן אבער זי ווערט נישט געכאפט ליגן מיט'ן אנדערן מאן, זאל זי פאר איר מאן אין טייך אריינשפרינגען." די אלטע געזעץ איז געווען אז ווען עס איז דא א ספק אויב א פרוי איז שולדיג זאל זי אריינטאנצן אין טייך און אויב זי וועט בלייבן לעבן איז עס א סימן אז זי איז נישט שולדיג אבער אויב זי וועט דערטראנקן ווערן איז דאס א סימן אז זי איז באמת שולדיג.
מי אני #ובנוגע נסים במשנתו של הרמב״ם איז אינטרעסאנט צוצוצייכענען צו וואס דר. מנחם קעלנער טענה׳ט (עפ״י דר. זאב פארבּער) אז ס׳איז מעגליך אז דער רמב״ם האט נישט געהאלטן אז דאס ברענען אכט טעג פון די ליכט אשר בעבורה נתקן חנוכה איז געווען א נס ממש. ווי אויך אז ביי השקאת הסוטה איז די פרוי קיינמאל נישט געווען אין סכנה, וויבאלד דאס איז דאך נישט נאטורליך און ראציאנאליש. עס איז נאר געטוהן געווארן להשקיט רגשי בעלה ולהביא שלום ביניהם; אזא סארט ״נאבעלע ליגענט״. (דר. חנה ליס טענה׳ט אויך אז מצות ותורת השקאת הסוטה איז פאר׳ן מאן אים צו בארואיגן ווייל ער וויל דאך בלייבן וואוינן מיט איר ווי איידער געבן א גט, נאר ער האט מורא אלס איר טומאה וכו׳. וממילא האט מען געמאכט אזא ריטואל/שפיל, און אז מ'זעהט אז ס'איז גארנישט געשעהן איז דאך "מוכח" אז ס'איז מסודר און ער קען גיין וואוינען מיט איר געהעריג.)
צומישט און צוחישט #אט די סברא שרייבט דער טעאלאג דר. עלווין פּלאנטינגא לגבי טוהן אין ראיות והוכחות למציאות הא-ל, הגם זיי זענען טאקע למעשה נישט דעמאנסטרעטיוו.די דרשה איז נישט געווען לשם ארגומענט בכלל, און ווי ער זאגט רעדט ער נישט ביי קיין סעמינאר צו מאכן מענטשן גלייבן. פאר א מענטש וואס גלייבט איז א גוטע זאך צו האכן חיזוק אין אמונה פונקט ווי אין אלע אנדערע ענינים אין עבודת השם. ווען מ'דערציילט השגחה פרטית מעשיות איז קיינעמ'ס נישט כוונה אז יעצט גייען אלע כופרים איינזעהן כי ד' הוא האלוקים, אבער פאר'ן מאמין פלאקערט עס אויף און גיבט פאויער פאר די אמונה וואס ער גלייבט סייווי בשורשו אהן קיין ראיות. ער גלייבט ווייל ער וויל גלייבן, אבער מיט דעם אלעם גלייכט ער א גוטע קיצל זאל אים אויפלעבן זיין אמונה. נעם להבדיל עני אנדערע דעות וואס איז דא צווישן מענטשן, יעדער פויקט און מארקעטירט זיין דעה פאר זייערע נאכפאלגער, און די ציל איז נישט תמיד צו אריבערברענגן מענטשן צו זייער זייט אדער אפצושלאגן קשיות און טענות געוואנדן צו זייער זייט, נאר ליבערשט די מענטשן וואס ער האט סייווי אויף זיין זייט ווען זיי וועלן הערן דעם געדאנק וועט עס זיי האלטן פריש אז די מיינונג זאל נישט שלאפן ביי זיי, נאר זיי זאלן לעבן דערמיט אויף אלע באקן.
כ'האף ס'פארשטענדליך.
סקעפטיקער #איין שטארקע ראי' האב איך אויסגעלאזט, און דאס איז גאר פונעם ברית החדשה, אין די Book of Revelations פרק ח פסוק י שטייט: המלאך השלישי תקע בשופר, וכוכב גדול נפל מן השמים, בוער כמו לפיד, והוא נפל על שליש מהנהרות ועל מעיינות המים. שמו של הכוכב הוא לענה. שליש מהמים הפכו לענה, ורבים מתו מהמים בגלל שנעשו מרים. דא זעהט מען אויך די קשר צווישן ביטערע וואסער און פאר'סמ'טע וואסער, (די ריטיגקייט פון ברית החדשה איז דא לגמרי אומרעלאוואנט, ווייל עס איז נאר צו ווייזן אז דאס איז געווען אנגענומען צו האבן שייכות).איך האב נאך צוזאגן איבער סוטה, ועוד חזון
צומישט און צוחישט #וואס זענען די ראיות אז דאס האט פאסירט? א חלק פון די זאכן זענען אזוי אומקלאר אז עס איז כמעט אומממעגליך פעסטצושטעלן ווי למשל יולדות בצער ובריוח. און איך שטעל מיך פאר אז כלל ישראל איז זיך נישט געלאפן שמד'ן אויב א סוטה האט געבוירן א נקיבה ווייל "מ'רעדט בדרך כלל", און אויב עס האט זיך געמאכט אמאל א פרוי וואס איז געבליבן אן עקרה האט מען געזאגט בהדי כבשי דרחמנא למה לך עס איז זיכער געווען א גזירה וכו'. ובפרט אויב א סוטה איס געווען א זעלטענע זאך, און בפרט אמאל ווען עס איז נישט געווען קיין נייעס קוועלער אז די גאנצע לאנד זאל בלייבן האלטן די אויג אויף א פרוי וואס איז געווען א סוטה. עס איז גארנישט אנדערש ווי די אלע בעלי מופתים למיניהם וואס זאגן צו גאלדענע גליקען.@סקעפטיקער וואס וועט מען טוהן מיט דעם "ונקתה ונזרע זרע" אז אויב זי איז געווען א עקרה איז זי געהאלפן געווארן, אדער לויט די אנדערע מ"ד שאם היתה יולדת בצער יולדת בריווח,נקיבות-זכרים וכו'
די אויבנדערמאנטע אינגרידיענטס העלפן אויך אין די פערטיליטי פעלד?
סקעפטיקער #ווי זעהסטו א משמעות אז דאס איז געווען די סיבה? איך מיין דאס וואס די משנה זאגט דארט ווייטער "משרבו הרצחנים בטלה עגלה ערופה" איז אויך נישט געווען די עכטע סיבה?!און עס קוקט אויס אז די סיבה וואס האט סוכ"ס געברעגנט צום ביטול פון מי סוטה איז געווען ווייל עס האט נישט געארבעט. און ריב"ז האט אנגעגעבן די סיבה משום ריבוי המנאפים.
מתתיהו #טאקע נישט מוכרח. אבער מיין נקודה איז אז ריב"ז'ס לימוד איז אז ביי ריבוי המנאפים "ארבעט עס נישט" און וועגן דעם האט ער עס מבטל געווען. איז יתכן אז עס איז געווען לאור המצב.סקעפטיקער #ווי זעהסטו א משמעות אז דאס איז געווען די סיבה? איך מיין דאס וואס די משנה זאגט דארט ווייטער "משרבו הרצחנים בטלה עגלה ערופה" איז אויך נישט געווען די עכטע סיבה?!און עס קוקט אויס אז די סיבה וואס האט סוכ"ס געברעגנט צום ביטול פון מי סוטה איז געווען ווייל עס האט נישט געארבעט. און ריב"ז האט אנגעגעבן די סיבה משום ריבוי המנאפים.
באמת איז דאך נישט שייך צו זאגן אז ס'האט נישט געארבעט, ווייל מען האט דאך אייביג געקענט זאגן אז די פרוי האט טאקע נישט מזנה געווען.
מתתיהו #אבער א ראי' אז ס'האט יא גע'ארבעט איז עס מער נישטבאמת איז דאך נישט שייך צו זאגן אז ס'האט נישט געארבעט, ווייל מען האט דאך אייביג געקענט זאגן אז די פרוי האט טאקע נישט מזנה געווען.
שפילער #https://en.wikipedia.org/wiki/Sabbath_in_seventh-day_churchesנאמבער 7 איז טאקע אינטערסאנט פארוואס די גוים האבן נישט אנגענימען די זיבעטע טאג פאר די רוה טאג
סקעפטיקער #פארוואס זאלן זיי נישט קאפיען די יודן מיט דעם אזוי ווי זיי מאכן אלעס נאך ?שפילער #https://en.wikipedia.org/wiki/Sabbath_in_seventh-day_churchesנאמבער 7 איז טאקע אינטערסאנט פארוואס די גוים האבן נישט אנגענימען די זיבעטע טאג פאר די רוה טאג
בכלל, מ'רעדט פון סך הכל נאך צוויי רעליגיעס וואס האבן א וועכענטליכע רוה טאג, וואס זענען די טשענסעס אז נאכאיינס זאל זיין די זעלבע טאג?
זכות תולה וואלט מען נאכאלס געדארפט צוקומען צוליב וואס עס האט דאך נישט געהאט צוטוהן מיט ווער עס האט טאקע מזנה געווען און געוויסע פרויען וואס יעדער האט פארשטאנען אז מסתם האבן זיי מזנה געווען זענען געבליבן לעבן, און וועגן דעם איז אויפגעקומען די טעזע פון זכות תולה.סקעפטיקער #ס'איז א שטיקל מאדנע ווייל לויט ווי דו האסט פריער אויפגעוויזן אז די וואסער האט געהאט גיפט האט עס דאך לכאורה יא "געארבעט"...און עס קוקט אויס אז די סיבה וואס האט סוכ"ס געברעגנט צום ביטול פון מי סוטה איז געווען ווייל עס האט נישט געארבעט. און ריב"ז האט אנגעגעבן די סיבה משום ריבוי המנאפים.
אבער איך וואלט נישט געזאגט אז איך האב "אויפגעוויזן" אז עס האט געארבעט, איך האב פארגעלייגט א מעגליכקייט וויאזוי עס האט געארבעט. עס קען אויך זיין אז לכתחילה האט עס געהאט סם און שפעטער נישט (אפילו אויב עס איז געווען לכתחילה געבויעט אויף חמורבי האט זיך עס געקענט טוישן מיט די צייט). איך וואלט עס מסכם געווען אזוי, אויב האט עס (באיזה זמן) געארבעט קען מען זאגן אז עס געווען צוליב די סם
סקעפטיקער #פיין אויב גייסטו מיט די מהלך אז דו ביסט נישט זיכער צו סוטה בכלל הי' ונברא, דאן זאג אזוי מתחילה דארפסט נישט זיך מוטשען צו שרייבן לאנגע מאמרים וואספארא סם המוות ס'איז אלץ דארט געליגן.צומישט און צוחישט #וואס זענען די ראיות אז דאס האט פאסירט? א חלק פון די זאכן זענען אזוי אומקלאר אז עס איז כמעט אומממעגליך פעסטצושטעלן ווי למשל יולדות בצער ובריוח. און איך שטעל מיך פאר אז כלל ישראל איז זיך נישט געלאפן שמד'ן אויב א סוטה האט געבוירן א נקיבה ווייל "מ'רעדט בדרך כלל", און אויב עס האט זיך געמאכט אמאל א פרוי וואס איז געבליבן אן עקרה האט מען געזאגט בהדי כבשי דרחמנא למה לך עס איז זיכער געווען א גזירה וכו'. ובפרט אויב א סוטה איס געווען א זעלטענע זאך, און בפרט אמאל ווען עס איז נישט געווען קיין נייעס קוועלער אז די גאנצע לאנד זאל בלייבן האלטן די אויג אויף א פרוי וואס איז געווען א סוטה. עס איז גארנישט אנדערש ווי די אלע בעלי מופתים למיניהם וואס זאגן צו גאלדענע גליקען.@סקעפטיקער וואס וועט מען טוהן מיט דעם "ונקתה ונזרע זרע" אז אויב זי איז געווען א עקרה איז זי געהאלפן געווארן, אדער לויט די אנדערע מ"ד שאם היתה יולדת בצער יולדת בריווח,נקיבות-זכרים וכו'
די אויבנדערמאנטע אינגרידיענטס העלפן אויך אין די פערטיליטי פעלד?
צומישט און צוחישט #ווע איינער קומט מיט א טענה א די תורה מוז זיין אמת מכח סוטה, ליגט אויף אים פעסטצושטעלן סיי אז די מעשה פון סוטה האט טאקע פאסירט, און סיי אז עס זענען נישט געווען קיין אנדערע סיבות וואס האבן גורם געווען. און אויף די ביידע האב איך אויסגעשמועסט אז עס איז נישט שייך עס צו באשטעטיגן. חז"ל האב איך בעיקר געברענגט אז מ'זאל נישט זאגן אז עס איז סתם עקשנות צו טראכטן אז די מי סוטה האבן מעגליך געהאט נאך אינגרידיענטס, ווייל חז"ל אליינס זאגן אזוי.פיין אויב גייסטו מיט די מהלך אז דו ביסט נישט זיכער צו סוטה בכלל הי' ונברא, דאן זאג אזוי מתחילה דארפסט נישט זיך מוטשען צו שרייבן לאנגע מאמרים וואספארא סם המוות ס'איז אלץ דארט געליגן.
(בכלל פארשטיי איך נישט דיין מהלך, אויב חז"ל זענען באגלייבטע מענטשן ביי דיר אז דו ברענגסט ראיות פון זייערע ווערטער אויף וויפיל און וויאזוי סוטה האט פאסירט דאן קענסטו זיין זיכער אז חז"ל האבן געהאלטן אז פרשת סוטה איז א אמת'ע בדיקה ווען נישט וואלטן זיי נישט ג'ספענד אויף דעם א גאנצע מס', ווידער אויב גלייבסטו נישט אז זיי האבן עס געזאגט אדער ח"ו ס'מאכט ביי דיר נישט אויס וואס זיי האבן געזאגט דאן בוי גארנישט אויף זייערע ווערטער.)
צומישט און צוחישט #און אויף דעם האב איך מסביר געווען אז מ'קען נישט מבחין זיין מכח כמה סיבות. און זעהסט דאך אז חמורבי האט אן ענליכע געזעץ, ער איז יא געווען א טיפש?אגב,@אלפא האט געשריבן אז הרב אונגער'ס נקודה איז פון דעם אז ס'אנגעגאנגן ביז בימי ריב"ז, איך האב פארשטאנען אז ער ברענגט נישט קיין ראי' (ער ברענגט בכלל נישט קיין ראיות, כאמור לעיל) פון וואס ס'איז געווען, נאר די נקודה אז כו"ע מודה אז דער פון וועם די תורה קומט איז קיין טיפש נישט געווען, און וועלכער מענטש מיט אביסל שכל וועט אריינשרייבן אזוינע אפענע זאכן מיט וואס מ'קען אים מבחין זיין יעדן טאג צו ס'אמת צו נישט.
סקעפטיקער #און אויף דעם האב איך מסביר געווען אז מ'קען נישט מבחין זיין מכח כמה סיבות. און זעהסט דאך אז חמורבי האט אן ענליכע געזעץ, ער איז יא געווען א טיפש?
ווע איינער קומט מיט א טענה א די תורה מוז זיין אמת מכח סוטה, ליגט אויף אים פעסטצושטעלן סיי אז די מעשה פון סוטה האט טאקע פאסירט, און סיי אז עס זענען נישט געווען קיין אנדערע סיבות וואס האבן גורם געווען. און אויף די ביידע האב איך אויסגעשמועסט אז עס איז נישט שייך עס צו באשטעטיגן. חז"ל האב איך בעיקר געברענגט אז מ'זאל נישט זאגן אז עס איז סתם עקשנות צו טראכטן אז די מי סוטה האבן מעגליך געהאט נאך אינגרידיענטס, ווייל חז"ל אליינס זאגן אזוי.
[quote="צומישט און צוחישט" post_id=547629 time=1706771175 user_id=65
צומישט און צוחישט #א - פארוואס נישט? איינער האלט אז חז"ל זענען געווען פאלנע ליגענערס וואס מ'קען גארנישט בויען אויף זיי? אויב וואלט סוטה געווען אן אפטע זאך וואלט מסתם געווען מעשיות מקובל וואס מ/וואלט געטראפן אין חז"לא'- דו האסט משער געווען וויפיל סוטה מעשיות ס'געווען לויט די ווערטער פון חז"ל.
ב'-די געזעץ וואס דו ברענגסט פון חמורבי איז סתם א דזשאוק ווי @אלפא האט שוין געברענגט די דוגמא פונעם הינט'ס עסן טריפות, אריינלייגן א פרוי אין וואסער זי זאל שטארבן איז נישט קיין קונץ, משא"כ טרינקען וואסער אויסגעמישט מיט ערד (פארשטייצעך אהן דיין טעאריע אז ס'געלעגן דארט נאך זאכן, אויב גייסטו מיט יענץ דארפסטו נישט קיין ראיות פון חמורבי) און ס'זאל צוגיין מיט א ספעציעלע דירעקציע פון לצבות בטן ולנפיל ירך איז יא א איבעראשנדע מציאות.
סקעפטיקער #א - איך האב נישט געזאגט פ"וו נישט, נאר זיך באצויגן אויף דעם וואס דו שרייבסט אז האסט נאר געברענגט חז"ל פאר א ראי' אז ס'געווען דארט נאך אינגרידיענטס, אויף דעם שרייב איך אז דו האסט גענוצט חז"ל אויך אויף אפצושאצן וויפיל סוטה מעשיות ס'האבן ווירקליך פאסירט, ומעתה קוק צוריק וואס כ' האב געשריבן צוויי תגובות צוריק די חלק וואס איך פארשטיי נישט וויאזוי דיין אמונה אין דברי חז"ל גייט צו ממ"נ.צומישט און צוחישט #א - פארוואס נישט? איינער האלט אז חז"ל זענען געווען פאלנע ליגענערס וואס מ'קען גארנישט בויען אויף זיי? אויב וואלט סוטה געווען אן אפטע זאך וואלט מסתם געווען מעשיות מקובל וואס מ/וואלט געטראפן אין חז"לא'- דו האסט משער געווען וויפיל סוטה מעשיות ס'געווען לויט די ווערטער פון חז"ל.
ב'-די געזעץ וואס דו ברענגסט פון חמורבי איז סתם א דזשאוק ווי @אלפא האט שוין געברענגט די דוגמא פונעם הינט'ס עסן טריפות, אריינלייגן א פרוי אין וואסער זי זאל שטארבן איז נישט קיין קונץ, משא"כ טרינקען וואסער אויסגעמישט מיט ערד (פארשטייצעך אהן דיין טעאריע אז ס'געלעגן דארט נאך זאכן, אויב גייסטו מיט יענץ דארפסטו נישט קיין ראיות פון חמורבי) און ס'זאל צוגיין מיט א ספעציעלע דירעקציע פון לצבות בטן ולנפיל ירך איז יא א איבעראשנדע מציאות.
ב - די דוגמא צו חמורבי איז טאקע נאר על הצד אז די וואסער האט געהאט א כח מזיק צו זיין (אגב, די דוגמא צו די הינט איז אביסל איבערגעטריבן, ווייל אסאך מענטשן קענען ארויסשווימען אויב די וואסער איז רואיג), און חמורבי איז א גוטע ראי' אז וויבאלד מ'זעהט אז ווען עס איז געווען א ספק אויב א פרוי האט מזנה געווען האט מען אריינגעלייגט די פרוי אין א מסוכנדיגע מצב צו זעהן אויב זי וועט געראטעוועט ווערן (Ordeal בלע"ז) איז מסתבר אז סוטה איז אויך געווען אזא סארט זאך, און דאס געט צו האפט צו די טעאריע אז מי סוטה האט געהאט א סם המזיק
צומישט און צוחישט #א - דיין ממה נפשך קשיא פארשטיי איך נישט, אוודאי האבן חז"ל געגלייבט אז סוטה איז צוגעגאנגען מיט א העכערע כוח, אבער וואס איז דאס מעלה ומוריד אויף דעם וואס זיי האבן נישט פארציילט קיין מעשיות פון סוטה? די אלע תירוצים וואס דו זאגסט זענען זייער שיין, אבער איך דארף נישט ברענגען הוכחות אז סוטה האט כמעט נישט פאסירט, דער וואס וויל ברענגען א ראי' פון סוטה דארף מוכיח זיין אז דאס האט יא פאסירט. און דאס איז נישטא! די אנדערע זאכן וואס דו ברענגסט זענען יא דא מעשיות דערפון, אבער אפילו נישט זעה איך נישט קיין סיבה מסופק צו זיין אין דעם, אבער ווען דו ווילסט עפעס בויען אויף דעם דארפסטו ברענגען ראיות וסברות אז עס איז אנגעגאנגען און געווען שכיח.א - איך האב נישט געזאגט פ"וו נישט, נאר זיך באצויגן אויף דעם וואס דו שרייבסט אז האסט נאר געברענגט חז"ל פאר א ראי' אז ס'געווען דארט נאך אינגרידיענטס, אויף דעם שרייב איך אז דו האסט גענוצט חז"ל אויך אויף אפצושאצן וויפיל סוטה מעשיות ס'האבן ווירקליך פאסירט, ומעתה קוק צוריק וואס כ' האב געשריבן צוויי תגובות צוריק די חלק וואס איך פארשטיי נישט וויאזוי דיין אמונה אין דברי חז"ל גייט צו ממ"נ.
און צום עצם ראי' דו האלסט אז חז"ל האבן געדארפט מאכן א פנקס פון יעדע מאל ס'געווען א פרשת סוטה? ס'איז עפעס פארצייכנט יעדע מצורע וואס איז נשתלח געווארן מחוץ למחנה, אדער יעדע מענטש וואס האט געברענגט א עולה? חוץ אז דו טענה'סט אז די זאכן זענען אויך מפוקפק צו ס'געשען מכח ווייל מ'טרעפט נישט קיין מעשיות. אבער לדוגמא אז שמחת בית השואבה איז פארגעקומען אדער אז מ'האט געטראפן חנוכה א פך שמן מונח בחותמו של כה"ג אין דעם ביסטו האפענטליך איבערצייגט..
ב - איך בין שוין אינגאצן צומיש"ט.. על הצד אז די וואסער האט געהאט א נאטורליכע כח המזיק וואס דארפסטו ראיות פון חמורבי, און אויב ס'געווען א הימלישע כח וואס ברענסטו א ראי' אז ווייל דארט איז עס געווען א בדרך הטבע'דיגע סכנה איז עס ביי סוטה אויך געווען? כ'כאפ נישט ווי דאס געט צו האפט אדער סברא צו די טעאריע אז ס'געליגן אין די מי המרים אז נאטורליכע כח.
סקעפטיקער #א - פאר אזא איינער ווי דיר אויב וויל מען אים מכריח זיין צו גלייבן אין באשעפער דארף מען נאר צו ווייזן אפאר סיפורי חז"ל וואס צייגן קלאר אז ס'דא א בורא עולם און מ'קען אהיימגיין.. ווארום א זאך וואס חז"ל זאגן אז ס'איז געווען גלייבסטו בשלימות נאר מ'דארף טרעפן די סיפור אויף וואס וועסט דיך נישט קענען דינגען אז ס'געווען בדרך הטבע..צומישט און צוחישט #א - דיין ממה נפשך קשיא פארשטיי איך נישט, אוודאי האבן חז"ל געגלייבט אז סוטה איז צוגעגאנגען מיט א העכערע כוח, אבער וואס איז דאס מעלה ומוריד אויף דעם וואס זיי האבן נישט פארציילט קיין מעשיות פון סוטה? די אלע תירוצים וואס דו זאגסט זענען זייער שיין, אבער איך דארף נישט ברענגען הוכחות אז סוטה האט כמעט נישט פאסירט, דער וואס וויל ברענגען א ראי' פון סוטה דארף מוכיח זיין אז דאס האט יא פאסירט. און דאס איז נישטא! די אנדערע זאכן וואס דו ברענגסט זענען יא דא מעשיות דערפון, אבער אפילו נישט זעה איך נישט קיין סיבה מסופק צו זיין אין דעם, אבער ווען דו ווילסט עפעס בויען אויף דעם דארפסטו ברענגען ראיות וסברות אז עס איז אנגעגאנגען און געווען שכיח.א - איך האב נישט געזאגט פ"וו נישט, נאר זיך באצויגן אויף דעם וואס דו שרייבסט אז האסט נאר געברענגט חז"ל פאר א ראי' אז ס'געווען דארט נאך אינגרידיענטס, אויף דעם שרייב איך אז דו האסט גענוצט חז"ל אויך אויף אפצושאצן וויפיל סוטה מעשיות ס'האבן ווירקליך פאסירט, ומעתה קוק צוריק וואס כ' האב געשריבן צוויי תגובות צוריק די חלק וואס איך פארשטיי נישט וויאזוי דיין אמונה אין דברי חז"ל גייט צו ממ"נ.
און צום עצם ראי' דו האלסט אז חז"ל האבן געדארפט מאכן א פנקס פון יעדע מאל ס'געווען א פרשת סוטה? ס'איז עפעס פארצייכנט יעדע מצורע וואס איז נשתלח געווארן מחוץ למחנה, אדער יעדע מענטש וואס האט געברענגט א עולה? חוץ אז דו טענה'סט אז די זאכן זענען אויך מפוקפק צו ס'געשען מכח ווייל מ'טרעפט נישט קיין מעשיות. אבער לדוגמא אז שמחת בית השואבה איז פארגעקומען אדער אז מ'האט געטראפן חנוכה א פך שמן מונח בחותמו של כה"ג אין דעם ביסטו האפענטליך איבערצייגט..
ב - איך בין שוין אינגאצן צומיש"ט.. על הצד אז די וואסער האט געהאט א נאטורליכע כח המזיק וואס דארפסטו ראיות פון חמורבי, און אויב ס'געווען א הימלישע כח וואס ברענסטו א ראי' אז ווייל דארט איז עס געווען א בדרך הטבע'דיגע סכנה איז עס ביי סוטה אויך געווען? כ'כאפ נישט ווי דאס געט צו האפט אדער סברא צו די טעאריע אז ס'געליגן אין די מי המרים אז נאטורליכע כח.
ב - פון חמורבי זעהט מען צוויי זאכן, 1) ער האט נישט מורא געהאט אז מ'וועט עס אויספרובירן. 2) אז עס איז געווען א זאך וואס קען נאטורליך מזיק זיין. די ערשטע זאך פארעטפערט די טענה פונעם רב פארוואס מ'האט נישט אויספרובירט די מי סוטה, און די צווייטע גיבט אונז אביסל רגלים לדבר אז מ'האט גענוצט א נאטורליכע מסוכנ'דיגע זאך אלס עקספערימענט
צומישט און צוחישט #א - וואס מיינסטו צו פרעגן? אז אויב חז"ל וואלטן פארציילט מעשיות וואלט איך זיי אויך נישט געגלייבט? לאמיר זאגן ביסט גערעכט (כאטש עס איז נישט אינגאנצן ריכטיג), איז וואס? זענען דא קראנטע ראיות אז מי סוטה איז געווען שכיח און פרויען זענען געשטארבן דערפון?א - פאר אזא איינער ווי דיר אויב וויל מען אים מכריח זיין צו גלייבן אין באשעפער דארף מען נאר צו ווייזן אפאר סיפורי חז"ל וואס צייגן קלאר אז ס'דא א בורא עולם און מ'קען אהיימגיין.. ווארום א זאך וואס חז"ל זאגן אז ס'איז געווען גלייבסטו בשלימות נאר מ'דארף טרעפן די סיפור אויף וואס וועסט דיך נישט קענען דינגען אז ס'געווען בדרך הטבע..
ב - 1) מ'דארף וויסן וויאזוי דארט איז צוגעגאנגן צו מ'האט טאקע אריינגעלייגט די פרוי אין וואסער באופן וואס מ'קען זיך ראטעווען, 2) די רגלים לדבר און די קשר פון חמורבי ביז מי המרים האביך ביזדערווייל נישט זוכה געווען צו פארשטיין.
סקעפטיקער #א - איך מיין צו פרעגן וויאזוי דו בויסט פון דברי חז"ל אז סוטה איז האט נישט פאסירט עכ"פ אפט, ווען זיי דערציילן ווען יא מעשיות וואלסטו זיי דאך נישט געגלייבט, סוי ברענג נישט קיין ראיות פון וואס זיי דערציילן נישטצומישט און צוחישט #א - וואס מיינסטו צו פרעגן? אז אויב חז"ל וואלטן פארציילט מעשיות וואלט איך זיי אויך נישט געגלייבט? לאמיר זאגן ביסט גערעכט (כאטש עס איז נישט אינגאנצן ריכטיג), איז וואס? זענען דא קראנטע ראיות אז מי סוטה איז געווען שכיח און פרויען זענען געשטארבן דערפון?א - פאר אזא איינער ווי דיר אויב וויל מען אים מכריח זיין צו גלייבן אין באשעפער דארף מען נאר צו ווייזן אפאר סיפורי חז"ל וואס צייגן קלאר אז ס'דא א בורא עולם און מ'קען אהיימגיין.. ווארום א זאך וואס חז"ל זאגן אז ס'איז געווען גלייבסטו בשלימות נאר מ'דארף טרעפן די סיפור אויף וואס וועסט דיך נישט קענען דינגען אז ס'געווען בדרך הטבע..
ב - 1) מ'דארף וויסן וויאזוי דארט איז צוגעגאנגן צו מ'האט טאקע אריינגעלייגט די פרוי אין וואסער באופן וואס מ'קען זיך ראטעווען, 2) די רגלים לדבר און די קשר פון חמורבי ביז מי המרים האביך ביזדערווייל נישט זוכה געווען צו פארשטיין.
ב - 1) עס איז נישט קיין חילוק, אויף אלע דירעקציעס קען מען עס פרובירן. 2) ביסט פטור
צומישט און צוחישט #א - איך בוי נישט גארנישט, דער וואס ברענגט א ראי' פון סוטה ער בויעט, אויף דעם פרעג איך פון וואו ווייסטו אז עס האט פאסירט? קענסט מיר נישט זאגן חז"ל ווייל חז"ל פארציילן כמעט נישט דערוועגןא - איך מיין צו פרעגן וויאזוי דו בויסט פון דברי חז"ל אז סוטה איז האט נישט פאסירט עכ"פ אפט, ווען זיי דערציילן ווען יא מעשיות וואלסטו זיי דאך נישט געגלייבט, סוי ברענג נישט קיין ראיות פון וואס זיי דערציילן נישט
ב - פארוואס קען מען עס פרובירן אויף די דירעקציע אז ס'געווען א זיכערע טויט וואלט מען דאך קיינמאל געקענט אויפווייזן אז ס'געווען א פרוי וואס האט יא געזינדיגט און זי איז געראטעוועט געווארן.
ער איז גראדע אבער אויך מפרש אז (להלן שם כח) ונזרעה זרע:אבל הסוד שרמז הראב״ע (שהיה הכהן נותן במים סמים ממיתים אם היה נראה לו שהאשה חטאה), הבל הוא ושגעון. שהרי אם היה זה בדעת המחוקק היה מוסר הענין לכהנים מפה לאזן, ולא היה כותב בתורה מליצה שתגלה סודו. והנה משה לא נמנע מלכתוב מליצה שיתכן להבין ממנה כי כל מעשיו וכל תורותיו לא היו אלא בכח אנושי, וכן חכמי התלמוד לא נמנעו מאמור שהכהן היה נותן במים דבר מר (סוטה כ.), כי כן היה נראה להם משמעות המלות, ולא חששו כלל שמא מזה ישפטו התלמידים שהיה הענין בתחבולה ובלא מעשה נסים, כי מי שהוא נאמן בכל דבריו אין דרכו להיות דואג שמא יחשבוהו שקרן, ולא יעלה על לבו שיהיו דבריו צריכין חזוק.
אז עס איז נישט בתור נס וכמו שכתבו חז״ל. ר׳ יוסף אבן כספי איז אויך אזוי מפרש אז עס מיינט פשוט ״ישיבה בעלה עדיו, וישכב עמה.״ און ענליך בהרלב״ג:שלא יפול ירכה, ותתעבר כמו שהיתה מתעברת קודם לכן; כי אמנם בהווה ידבר הכתוב, ורוב הנשים אינן עקרות.
דער העבּרעיסט גאדפרי ראָלס דרייווער (זיין טעזע ווערט צוגעברענגט דורך דר. וויליאם מקעין, וועלכע @סקעפטיקער האט פריער צוגעברענגט) שרייבט אז די געדאנק פון מי סוטה איז אז די שטראף איז איר צו מאכן דאדורך אַן עקרה טאמער זי איז נישט מעוברת, אדער איר מאכן מפיל זיין דאס קינד טאמער זי איז שוין יא. און דאס איז דורך א ריין פסיכאלאגישע מעכאניזם, אז די פחד פון דעם טאמער איז זי טאקע שולדיג וועט דאס גורם זיין (עכ"פ לפי המדע שבימיהם). טאמער איז זי טאקע אומשולדיג, וממילא האט זי נישט וואס מורא צו האבן, איז ונקתה ונזרעה זרע פון יעצט און ווייטער כדרך כל הארץ, וכעין מה שפירש שד"ל. ער שרייבט:להורות שקודם שיתברר שהיא טהורה אי אפשר שתִּזָּרַע זרע, כי היא אסורה לבעלה.
דר. מקעין לערענט אפ אז די פרשה איז נאמר דוקא ווען די פרוי איז שוין מעוברת און די מאן האט נישט קיין מנוחה נישט וויסענדיג אויב דאס קינד איז זיינס צי נישט. ולכן גייט זי דאס דורך מיט א סם וואס מ'לייגט אריין אין די מי סוטה, וואס טאמער איז זי נישט מפיל דאס קינד איז דאך א סימן אז ס'איז כשר; "ונקתה" טאמער איז "ונזרעה זרע".The procedure then was in the strict sense neither judicial (for its purpose was as much to punish an assumed crime as to prove that it had been committed, and its consequences might not be known for a long time) nor medical (for the treatment prescribed would not of itself produce the physical results described); it was psychological. The woman was led or dragged before the priest, ignominiously clothed in black garments and having her head uncovered and her hair disheveled, and subjected to his solemn adjuration in the presence of witnesses. The idea in the lawgiver's mind was perhaps that the woman, if she was guilty, would go hot with shame so that her womb would become dry; for blushing is especially common in persons accused of a crime and many people, while blushing intently, feel that their whole bodies grow hot and tingle, whence the notion that the guilty woman's womb would be dried up by the heat thus engendered might easily occur to the ancient mind. (Women with an over-dry womb are unlikely to conceive; the usual cause of this excessive dryness is a state of anxiety, but it is in sometimes caused in a formerly normal woman by hormonal dysfunction. Excessive heat is not known as a cause of infertility; but a high temperature might reduce a woman to a state of body or mind making intercourse improbable.) Alternatively, the shock to the woman's guilty conscience might produce a miscarriage if she was far advanced in pregnancy. Shock can very definitely initiate miscarriage. The uterus is under the control of the autonomic nervous system; and the more sensitive a woman is, the more likely is her womb to react violently to emotional disturbance
סקעפטיקער #שכויעך @סקעפטיקער פאר די הערליכע באלערנדע תגובה.אלפא #זייער ענליך צו די ענין פון סוטה טרעפט מען אין די אור אלטע געזעצן פון חמורבי (132) ווי פאלגענד: "אויב מען צייגט דעם פינגער אויף א מאן'ס ווייב וועגן אן אנדער מאן אבער זי ווערט נישט געכאפט ליגן מיט'ן אנדערן מאן, זאל זי פאר איר מאן אין טייך אריינשפרינגען." די אלטע געזעץ איז געווען אז ווען עס איז דא א ספק אויב א פרוי איז שולדיג זאל זי אריינטאנצן אין טייך און אויב זי וועט בלייבן לעבן איז עס א סימן אז זי איז נישט שולדיג אבער אויב זי וועט דערטראנקן ווערן איז דאס א סימן אז זי איז באמת שולדיג.איך וועל אויסכאפן @סקעפטיקער מיטן אויסלייגן די קארטלעך, און איך וועל דיר עס לאזן אפענטפערן.
זיינע ראיות זענען בעיקר געבויט אויף דעם אז די תורה איז נאך גילטיג און אז געוויסע מציאות'ן זענען נישט געווארן אפגעפרעגט מיט די צייט, וועלכע איז אן אנדייטונג אז נאר די באשעפער וואלט געקענט שרייבן מיט קאנפידענס אזאנע סטעיטמענטס. ואלו הן:
1. דאס אז די מים המרים המאררים פון א סוטה האט נאך געארבייט ביזן זמן פון ר"י בן זכאי (רמב"ן אויפן פלאץ).
אויף די געזעץ קען מען פרעגן די זעלבע קשיות ווי אויף סוטה, האט חמורבי נישט מורא געהאט אז עס וועט זיך ארויסשטעלן אז עס ארבעט נישט? די תירוצים זענען פארשידנארטיג. קודם כל, עס איז זייער שווער פעסטצושטעלן אויב די פרוי האט יא אדער נישט מזנה געווען, מ'רעדט דאך דא פון אזעלכע פעלער וואס האבן נישט קיין עדים און אייביג קען מען זאגן אז עכט האט זי יא אדער נישט מזנה געווען. און פארוואס זאל עס נישט איינער גיין פרובירן מיט באהאלטענע עדים וואס וועלן שפעטער מעיד זיין אז זי האט באמת מזנה געווען? יתכן אז קיינער וויל זיך נישט דירעקט אריינלייגן אין א ספק סכנה פארדעם. אדער – ווי עס איז נהוג אין רעליגיע – וועט מען זיי ממילא נישט גלייבן. אדער וועט מען גאר זאגן אז אין אזא פאל ווען עס זענען באמת דא עדים ארבעט עס נישט, אזויווי די גמרא זאגט אין סוטה ו ע"א סוטה שיש לה עדים במדינת הים אין המים בודקין אותה (איר קענט יענעם וואס קען נאר פליען ווען קיינער זעהט נישט?).
ווען מ'באטראכט די ענין פון מי סוטה זעהט עס אויס ממש ווי א גלגול פון די סארט חוקים, עס בלייבט נאר איבער צו פארשטיין וועלכע אינגרידיענט אין די מי סוטה האט געקענט מאכן "וצבתה בטנה ונפלה יריכה"?
אבער קודם, עטליכע זאכן אין די פסוקים וואס דארף א ביאור.
קודם די לשון הפסוק "ומן העפר אשר יהיה בקרקע המשכן" איז אביסל אינטערעסאנט, אויב דארף מען נעמען פשוט ערד וואלט געדארפט שטיין "ומעפר המשכן". די משנה אין סוטה זאגט שוין אז עס איז געווען א ספעציעלע פלאץ וואו פון דארט האט מען גענומען ערד - ומקום היה שם אמה על אמה וטבלא של שיש וטבעת היתה קבועה בה כשהוא מגביה ונוטל עפר מתחתיה. די גמרא זאגט נאכמער - תנו רבנן ומן העפר אשר יהיה יכול יתקן מבחוץ ויכניס? תלמוד לומר בקרקע המשכן. אי בקרקע המשכן יכול יחפור בקרדומות? תלמוד לומר אשר יהיה. הא כיצד? יש שם הבא, אין שם תן שם. תניא אידך ומן העפר אשר יהיה וגו׳ מלמד שהיה מתקן מבחוץ ומכניס בקרקע המשכן.
פון די גמרא זעהט מען אז מ'האט נישט געקענט נעמען סיי וואו פון די קרקע המשכן נאר פון א געוויסע פלאץ, און לויט געוויסע דעות האט מען דוקא געדארפט אהינברענגען די ערד און נישט נעמען פון דארט. איז אפשר נאכעפעס געלעגן אין די ערד? נישט וואס עס שטייט.
נאך א זאך, די פסוק רופט אן די מי סוטה "מי המרים" ביטערע וואסער, זעהט אויס אז די וואסער איז געווען ביטער – כאטש עס איז נישט קלאר וויאזוי ערד זאל מאכן וואסער "ביטער". געוויסע מפרשים ווילן טאקע זאגן אז עס ווערט אנגערופן ביטער ע"ש סופו ווי עס שטייט "ובאו בה המים המאררים למרים", אבער עס איז א היפשער דוחק. און אפילו דארט דארף מען פארשטיין פארוואס נוצט די תורה פונקט די ווארט "למרים"? די רמב"ן - וואס גייט אויך מיט די מהלך פון ע"ש סופו – זאגט אז די וועג וויאזוי די וואסער האט געארבעט איז דורכן ווערן ביטער נאכן אנקומען אין איר (בדרך נס) און דורכדעם אנגעמאכט די שאדן, די פשט איז זייער שווער ווייל וואס האט אויסגעפעלט די ביטערקייט אויב עס איז בדרך נס? אבער די רעיון וואס מ'זעהט פון זיינע ווערטער איז אז ער פארשטייט אז די "מרירות" איז געווען די גורם אויף וצבתה בטנה ונפלה יריכה.
אבער חז"ל זענען אונז מגלה אז אין די מי סוטה זענען גאר געווען נאך אינגרידיענטס! אבוה דשמואל זאגט אין סוטה דף כ. "צריך שיתן מר לתוך המים מ”ט דאמר קרא מי המרים שמרים כבר", עס זענען געווען נאך זאכן חוץ ערד וואס האט עס געמאכט ביטער, חז"ל זאגן נישט וואס די ביטערע זאך איז געווען. די רמב"ם פסק'נט אויך "ונותן לתוכן דבר מר, כגון לענה וכיוצא בה, שנאמר מי המרים המאררים”.
די אבע"ז שרייבט: מי המרים – לפי דעתי: שמלת מי סמוך, ומלת המרים תואר השם, אם כן "סודו ידוע". וואס איז די סוד פונעם אבע"ז? דער באקאנטער מפרש פונעם אבע"ז דער צפנת פענח איז הולך רכיל ומגלה סוד. פירוש: רבותינו ז״ל רמזו סודו במסכת סוטה בפרק שני שאמרו ומן העפר אשר יהיה בקרקע המשכן אם יש שם הבא, ואם אין שם תן שם. תניא אידך ומן העפר אשר יהיה מלמד שהיה מתקין מבחוץ ומכניס, ובפרק שלישי אמר אבוה דשמואל צריך שיתן מר לתוך המים, מאי טעמא אמר קרא וביד הכהן יהיו מי המרים שמררים כבר ע״כ, והנך רואה בדבריהם שהיה נותן הכהן בתוכו סם מר מזיק והיה השם מחדש בו פלא שהטהורה תנצל, ויהיה הסם מנקה ומטהר את גופה מכל חולי ותהיה בריאה ותתעבר, והטמאה אין לה מעמד ולא תנצל. (ועי' שד"ל)
די זעלבע זאך שטייט אין ספר הבתים אז אין די מי סוטה האט מען אריינגעלייגט סם המות, און די נס איז געווען ווען זי איז נישט געשטארבן. וז"ל "באה הקבלה האמתית שבמי סוטה היו משימים סם המות לפי דעת קצת ממבארי הקבלה, וכן מעפר העזרה, ושאלני אחד מן המעיינים אי זה מופת היה במי סוטה אם תמות האשה הדברים הממיתים, ואמרתי לו כי המופת הגמור היה שאם היא נקיה לא תמות, ויותר גדול זה המופת מאשר אם תשתה מים לבד ונטמאה ותמות, וידוע הוא שאם נטמאת לא תשתה לפחדה מאלו הענינים".
צו דעם אלעם, אין אן ארטיקל מיטן נאמען "POISON, TRIAL BY ORDEAL AND THE CUP OF WRATH" ברענגט William McKane שטארקע סברות והוכחות אז די ווארט מרים דא מיינט Poison, ער שטעלט עס צו צו "ראש ולענה" וואס זענען סיי א לשון פון ביטער און אויך פון סם המות. בייגעלייגט איז די ארטיקל פאר ווער עס איז נייגעריג. אויב איז זיין מהלך ריכטיג, שטימט זייער גוט די פסוק "ובאו בה המים המאררים למרים" אז די מים גייט זיין פאר איר ווי "סם".
McKane-PoisonTrialOrdeal-1980.pdf
נאכדעם אלעם איז מער נישט שייך צו פרעגן וואס איז דארט געווען וואס האט עס געקענט גורם זיין, ווייל עס איז נישט אויסגעשלאסן אז די מי סוטה האט געהאט באשטאנדטיילן וואס האבן געקענט דאס צוברענגען, עס איז זייער מעגליך אז די ערד איז געווען ספעציעלע ערד געמישט מיט באשטאנדטיילן , אדער די "ביטערע" זאכן צוגעלייגט זענען געווען שעדליך. און פונקט ווי ביי די געזעץ פון חמורבי איז עס געווען א וועג אריינצולייגן די פרוי אין א מסוכנ'דיגע מצב און זעהן אויב זי וועט געראטעוועט ווערן.
איך האב נאך צוזאגן איבער סוטה, ועוד חזון
אלפא #2. די גמרא זאגט אין חולין אז די באשעפער האט געוויזן פאר משה אלע בהמות און חיות ביי די פרשה פון וזאת החיה אשר תאכלו, און מכאן תשובה להאומרים אין תורה מן השמים, ווייל חוץ פון די גמל, ארנבת, און חזיר, האט זיך נאכנישט געטראפן קיין איין אנדערע באשעפעניש וואס איז אויך מעלה גרה אדער מפריס פרסה, און דאס איז פראבאבליסטיקלי נישט מעגליך. די זעלבע מיט די חז"ל אז כל שיש בו קשקשת בידוע שיש לו סנפיר, וועלכע איז נאכנישט געווארן אפגעפרעגט.
מי אני #נאך א וויכטיגע נקודה וואס איז וויכטיג צוצולייגן, אז די גאנצע הוכחה איז נאר פון א קריעשאן פרעספעקטיוו אז אלע סארטן בעלי חיים זענען עקסטער באשאפן געווארן, און די טשענסעס אז איינע פון די סימנים זאל זיך געפונען און גאר אן אנדערע סארט בעל חי איז זייער מעגליך. אבער מיט עוואלושען איז פארשטענדליך אז אויב זאל זיין נאך בעלי חיים מיט איין סימן וועט עס מסתם זיין א קרוב צו איינע פון די אנדערע, און דאס איז א תירוץ וואס וועט דינען די וואס ווילן עס נוצן פאר א ראי', אזויווי עס שטעלט זיך טאקע ארויס מיט די Lama וואס האט די זעלבע סימנים וואו די קעמל און די תירוץ אויף דעם איז אז עס איז די זעלבע משפחה ווי די קעמל, און די זעלבע מיט די Peccary וואס איז די זעלבע משפחה ווי די חזיר.אגב, לגבי די ראיה לאמיתת התורה (עפ״י הגמרא בחולין נט.) אז נאר די פיר אויסגערעכענטע בע״ח האבן נאר איין סימן טהרה, האט הרב דר. נתן סליפקין אויף דעם א בוך וואו דאס איז גארנישט אזוי פשוט צו זאגן. לדוגמא, אין דרום אמעריקע איז פארהאן די lamini וועלכע איז נאר מעלה גרה אבער נישט שוסעת שסע, און די peccary וועלכע איז נאר מפרסת פרסה ושוסעת שסע. והגם אז די lamini באלאנגט צום טעקסאנאמישן פאמיליע פון גמלים און די peccary (מער-ווייניגער) צום פאמיליע פון חזירים, פירט דאס שוין אריין צום מבוכה איבער מגדיר זיין ״מין״ בבע״ח. ווי אויך איז נישט זיכער אז די ארנבת והשפן זענען מעלה גרה בכלל (ויקרא יא ו, דברים יד ז). און אויב דעפינירט מען די וועג וויאזוי זיי עסן אלס "מעלה גרה", זענען דא אנדערע בע"ח, וועלכע זענען לכל הדיעות נישט ממין ארנבת ושפן, וועלכע זענען נאר מעלה גרה אבער נישט שוסעת שסע ומפריס פרסה.
סקעפטיקער #אין ש"ס איז פיל איבער דן זיין א מענטש למיתה און פאקטיש אויספירן די גזר דין, אבער קיינמאל איז נישטא קיין מעשה ווי מ'האט עס טאקע געטוהן...צומישט און צוחישט #א - פארוואס נישט? איינער האלט אז חז"ל זענען געווען פאלנע ליגענערס וואס מ'קען גארנישט בויען אויף זיי? אויב וואלט סוטה געווען אן אפטע זאך וואלט מסתם געווען מעשיות מקובל וואס מ/וואלט געטראפן אין חז"לא'- דו האסט משער געווען וויפיל סוטה מעשיות ס'געווען לויט די ווערטער פון חז"ל.
ב'-די געזעץ וואס דו ברענגסט פון חמורבי איז סתם א דזשאוק ווי @אלפא האט שוין געברענגט די דוגמא פונעם הינט'ס עסן טריפות, אריינלייגן א פרוי אין וואסער זי זאל שטארבן איז נישט קיין קונץ, משא"כ טרינקען וואסער אויסגעמישט מיט ערד (פארשטייצעך אהן דיין טעאריע אז ס'געלעגן דארט נאך זאכן, אויב גייסטו מיט יענץ דארפסטו נישט קיין ראיות פון חמורבי) און ס'זאל צוגיין מיט א ספעציעלע דירעקציע פון לצבות בטן ולנפיל ירך איז יא א איבעראשנדע מציאות.
ב - די דוגמא צו חמורבי איז טאקע נאר על הצד אז די וואסער האט געהאט א כח מזיק צו זיין (אגב, די דוגמא צו די הינט איז אביסל איבערגעטריבן, ווייל אסאך מענטשן קענען ארויסשווימען אויב די וואסער איז רואיג), און חמורבי איז א גוטע ראי' אז וויבאלד מ'זעהט אז ווען עס איז געווען א ספק אויב א פרוי האט מזנה געווען האט מען אריינגעלייגט די פרוי אין א מסוכנדיגע מצב צו זעהן אויב זי וועט געראטעוועט ווערן (Ordeal בלע"ז) איז מסתבר אז סוטה איז אויך געווען אזא סארט זאך, און דאס געט צו האפט צו די טעאריע אז מי סוטה האט געהאט א סם המזיק
סקעפטיקער #האסט אבער נישט אפגעוואנדן מיין אמונה.מיין ציהל איז נישט געווען צו ברענגען א "פאזיטיווע" ראי' אז סוטה האט טאקע נישט געארבעט, נאר אז מ'קען פון דעם נישט ברענגען קיין ראי' צו תורה מן השמים ווייל עס איז נישטא קיין קראנטע הוכחה אז עס האט געארבעט.
דו זאגסט סך הכל אז פון דעם וואס מ'טרעפט נישט מוז נישט זיין אז עס האט נישט געארבעט, עס מוז טאקע נישט. אבער עס מוז אויך נישט זיין אז עס האט יא געארבעט.
