פאר די וואס גייען יא מיט די אלד פעשענד אמונה אט איז א שטיקל רמב"ם הלכות אבילות כל הפורשין מדרכי ציבור, והם האנשים שפרקו עול המצוות מעל צווארן, ואינן נכללין בכלל ישראל בעשיית המצוות וכבוד המועדות, וישיבת בתי כנסייות ובתי מדרשות, אלא הרי הן כך בני חורין לעצמן, כשאר האומות, וכן המינים והמשומדים והמוסרין--כל אלו אין מתאבלין עליהן; אלא אחיהם ושאר קרוביהם לובשין לבנים ומתעטפים לבנים, ואוכלים ושותים ושמחים: שאבדו שונאיו של הקדוש ברוך הוא, ועליהם הכתוב אומר "הלוא משנאיך ה', אשנא"
די תגובה האב איך שוין אנגעהויבן שרייבן נעכטן נאר וויבאלד איך בין אויף וואקאציע האב איך עס געלאזט אויף היינט. עס איז מעגליך אז יעצט איז עס שוין רעלעוואנט נאכדעם וואס די שמועס איז שוין געלאפן אפאר מייל פאראויס, אבער דאך וועל איך ארייווארפן מיינע צוויי צענט.
קודם כל, שרגא, שפתיים יישק משיב דברי נכוחים. די פראבלעם איז נאר אז די אשכול (ביז צו די תגובה ווי איך האב נאך געליינט בעיון) האט נישט גערעדט פון די באמעס פענאמענאן, נאר פון די כופרים פענאמענאן. ווי ווייט איך ווייס און קענענדיג טייל פעלער פון די נאענט זעט מיר דוקא יא אויס ווי עס איז פארהאן א שיינע פראצענט OTD'ס וועלכע זענען חכמים ונבונים וועלכע זענען לאו דוקא געווען להוט שוין מנעורם צו גיין מיט א טשופ און א פיר סלייס קאפל. אויב רעדט מען אויף די נושרים בכלליות ביסטו גערעכט אז ס'רוב קומט נישט פון פילאזאפיע ומחשבה און טאקע דערפאר איז ביי טייל אזוי גרינג צוריקצוברענגן. משא"כ די כופרים פענאמענאן ווי אינגעלייט און פרויען קומען צו די הכרה מתוך חקירה ודרישה אז זייער יוגנט חינוך איז נישט ריכטיג למחצה לשליש ולרביעה, ביי זיי ביסטו בכלליות נישט גערעכט מיט דיינע באהויפטונגען.
שרגא
און דזשאסט פאר די פאן, לאמיר נעמען די דוגמא וואס מען האט דא דערמאנט וועגן ושתי'ס וויידל. אויב איינער זאגט ער איז ממש אלערגיש צו הערן וועגן אן אמאליגע מעשה מיט א וויידל, איז אויסער דעם וואס מען האט שוין אנגעוויזן אז ווער ס'איז אומבאקוועם דערמיט מוז עס נישט אננעמען עפ"י פשטות, איז מיר אינטערעסאנט צו וויסן אויב ווען ער וועט הערן די אידענע דערציילן די קינדערלעך וועגן א נאז וואס האט זיך פארלענגערט, צי איבער איין-אויגיקע מאנסטערס, אדער די אנדערע טויזנט מאדנע געשיכטעלעך, וועט ער אויך אויפטאנצן און זיך פשוט נישט קענען איינהאלטן פון שרייען "געוואלד! אזוינע שטותים!"? גענוג זאגן 'נישט' פאר די קינדער ביז זיי ווערן עלטער אז די מעשה'לעך זענען נאר סך הכל א מעשה ארויסצוהייבן א מוסר השכל און זיי ניצן עס צו לערנען די קינדערלעך נישט צו נעמען אליין, נישט ליגנט זאגן, זיך אויפפירן מאראליש, און אוזי ווייטער. די זעלבע קענסטו זאגן מיט די מדרשים.
די חילוק איז נאר אז צווישן עדאלטס ווייסט יעדער אז פענאקיאו איז נישט עכט. פרוביר אבער אריינקומען אין שול פורים אינדערפרי און רעדן כאילו ושתי'ס וויידל לא נברא ולא היה אלא משל היה? אינעם בעסטן פאל וועלן דיר דיינע חבירים אויסלאכן אלץ אויבערחכם, אויפגעקלערטער, און קאווע שטיבל ליינער און אינעם ערגסטן פאל וועט דער רב פון שול שרייען אויף דיר אז זאלסט אויפהערן פארקויפן דיין אפיקורסות אין זיין שול. כאפסט שרגא? עס איז נישט די פערטיקולער אישו פון פארציילן פאר די קינדער, עס איז די בככליות'דיגע עטיטוד פון די געמיינדע איבער די מדרשים. און ווי לאנג איך וועל בדרך הטבע נישט קענען זאגן פאר מיינע קינדער at one point פון זייער לעבן אז די מדרשים זענען מער אן ענין פון א מעטאפאר ווי א ווירקליכער פאסירונג אן זיי צעמישן אדער מאכן פראבלעמען אין זייער סאציאלן לעבן, בין איך אין א קלעם. איך האף אז דו פארשטייסט.
אה, און ביי דע וועי, לגבי דעם וויידל. פאר די יעניגע וואס האלטן זיך מוראדיג איינגעטונקען אין רעאליטעט און גלייבן נישט אז עס איז מעגליך געווען אזא מציאות און קלערן אז מען דארף זיין העכסט פאנאטיש און אומראציאנאל דאס צו קענען גלייבן? אט געב א קוק אויף דעם אינדיאנער מאן. און גוגל וועט דיר גערן צואווייזן נאך אזעלכע וויידלדיגע חברה, און טאקע מיט לעבעדיגע בילדער.
און די וויידל איז ארויסגעוואקסן פלוצים ווען אחשדרפנים האבן געקלאפט אויפן טיר?
גלייבן איז צומאל א גרעסערע חכמה ווי נישט גלייבן.
וויאזוי האט דער ווילנא'ר גאון געענטפערט פארן דובנא'ר מגיד? מיר זענען נישט קיין קונצן מאכער. מיר זענען נישט דא צו מאכן גרעסערע חכמות אדער קלענער חכמות, נאר צו פרובירן זיך צו דערנענטערן צום אמת ככל מה שניתן.
און אפילו די פראצענט פון חסידים וואס זענען אנגעליינט און זענען באמת נישט אינטערעסירט אין יעדן קוצו של יוד פון דעם "היינטיגן" חרדישן אידישקייט מיט אלע צוגעלייגטע ספייסעס און עקסטרעס (וואס אגב, די צאל פון די חברה זענען לענ"ד שטארק איבערגעטריבן, ווייל די אלע "אויפגעקלערטע" רעדן נאר מיט זייער מין און עס קוקט זיי אויס ווי יעדער דריטער האט אפענע אויגן, אבער זיי פארגעסן פון דעם ריזיגן און גרעסטן פראצענט ואוס זענען פונקט ווי זיי זענען געווען איידער'ן אנהייבן ליינען. געדענקט נאר דעם פאקט אז געווענליך זענען דאס נאר די מער אינטעליגענטע שיכט וואס האט א ברייטערן ידיעה און טיפערן בליק אויף זאכן, יעצט טראכט וויפיל פראצענט פון מענטשן ואוס דו קענסט זענען אין דעם קאטעגאריע), האבן זיי אבער אנגענומען דעם אזויגערופענעם דאפלטן לעבן און פארטיג. "דאבל" מיט דעם אז סך הכל קען ער זיך יא איינהאלטן ביים הערן די מעשה מיט'ן וויידל און ער ציטערט נישט ווען זיין קינד קריכט אריבער א פענסטער. אבער דער טיפ דארף געווענליך אויך האבן גענוג שכל צו אנאליזירן און באגרייפן אז די אלטערנאטיוו איז קיין גרויסע ישועה. זיי ווייסן אז די קשיות ליגן נישט בלויז דא און די ענטפערס ליגן נישט בלויז דארט, דאס זיך אוועקגליטשן פון סיסטעם איז נישט דער אויסלייזער און ווייטער נישט דער גאראנטיע פאר א בעסערן לעבן, ווייל די אינערליכע צעריסנקייטן און קוועקלענישן ווערן נישט פארשוואונדן ווען מען טוט זיך אויס דעם קאפל, און אויסער דעם פארשטייען זיי אז א חלק פון די פארמולע וועט צוקומען די אזוי שווערע גשמיותדיגע פעקל פון א צעריסענע טאטע מאמע געשוויסטער ווייב און קינדער אויף אייביג.
דו זאגסט גוט, אבער דו מאכסט עס סאונדען ווי כאילו פארלאזן די געמיינדע איז אלץ א זיכערער אנזעץ בעת האלטן אלעס אין בויך, שפייען בלוט און רעדן פון נחת (קרעדיט: בנימין פרנקל), איז א זיכערער געווינס. נישט ריכטיג. איך און דו ווייסן דאס.
קודם כל, שרגא, שפתיים יישק משיב דברי נכוחים. די פראבלעם איז נאר אז די אשכול (ביז צו די תגובה ווי איך האב נאך געליינט בעיון) האט נישט גערעדט פון די באמעס פענאמענאן, נאר פון די כופרים פענאמענאן. ווי ווייט איך ווייס און קענענדיג טייל פעלער פון די נאענט זעט מיר דוקא יא אויס ווי עס איז פארהאן א שיינע פראצענט OTD'ס וועלכע זענען חכמים ונבונים וועלכע זענען לאו דוקא געווען להוט שוין מנעורם צו גיין מיט א טשופ און א פיר סלייס קאפל. אויב רעדט מען אויף די נושרים בכלליות ביסטו גערעכט אז ס'רוב קומט נישט פון פילאזאפיע ומחשבה און טאקע דערפאר איז ביי טייל אזוי גרינג צוריקצוברענגן. משא"כ די כופרים פענאמענאן ווי אינגעלייט און פרויען קומען צו די הכרה מתוך חקירה ודרישה אז זייער יוגנט חינוך איז נישט ריכטיג למחצה לשליש ולרביעה, ביי זיי ביסטו בכלליות נישט גערעכט מיט דיינע באהויפטונגען.
קודם שקויעך, יידל. דיינע רייד זענען אלץ א פארגעניגן.
סארי, אבער דער קעפל און אויך די תגובות האבן גערעדט פון OTD, וואס דאס נעמט אריין די אלע "באמעס". דאס איז א שם הכלל וואס נעמט אריין די אלע וואס גליטשן זיך אראפ פון וועג און איך מיין קיינער איז זיי נישט בודק די ציצית (אקעי, גערעכט, זיי האבן נישט...) צי זיי זענען כופרים צי נישט. די וואס היטן נישט די מצוות ווערן גערופן OTD און דאס נעמט זיי אלע אריין. ריכטיג?
די פראצענט קען מען זיך דינגען אהין און צוריק ווייל וויבאלד מ'גייט נישט דא אנהייבן מאכן א ליסטע מיט נעמען, קענען ביידע זייטן נישט איבערווייזן. נאר דאס בעסטע וואס קענסט טון איז נישט צו טראכטן פון די פינף נעמען וואס יעדער ווייסט, נאר קוקן אויף דעם גאנצן ריזיגן חלק יונגען וואס זענען אוועקגעפאלן און טראכטן וויפיל "פראצענט" זענען אוועקגעפאלן צוליב "אנערקענונג". איך זאג דיר (און מוזט מיר פארשטייט זיך נישט גלייבן) אז א פיצעלע פראצענט. איך בין למשל דורכגעגאנגען איין קליפ פון א גרויסע פארברענג פון יענע חברה מיט א חבר און ממש איינצלנע זענען געווען אזעלכע מיט אפענע קעפ, דאס ריזיגע מערהייט זענען געווען סתם בויטשיקעס וואס יעדער צוליב זיין סיבה איז אוועקגעגאנגען אדער צומאל פשוט "ארויסגעפאלן" פונעם סיסטעם. (און געדענק איך רעכן נישט אויב איינער דערקלערט סתם "העי, דו, איך בין א ריכטיגער שייגעץ און עיטיאיסט." איך רעד פון איינעם וואס ווייסט עפעס בעיסיקס, וואס נאך איין מינוט רעדן זעט מען גרינג צי ער ווייסט בכלל דעם אפטייטש פון דעם ווארט, און אויב נישט דארפסטו מודה זיין אז מ'קען אים נישט אנרופן אלס א הציץ ונפגע פון ואוס מיר רעדן.)
די חילוק איז נאר אז צווישן עדאלטס ווייסט יעדער אז פענאקיאו איז נישט עכט. פרוביר אבער אריינקומען אין שול פורים אינדערפרי און רעדן כאילו ושתי'ס וויידל לא נברא ולא היה אלא משל היה? אינעם בעסטן פאל וועלן דיר דיינע חבירים אויסלאכן אלץ אויבערחכם, אויפגעקלערטער, און קאווע שטיבל ליינער און אינעם ערגסטן פאל וועט דער רב פון שול שרייען אויף דיר אז זאלסט אויפהערן פארקויפן דיין אפיקורסות אין זיין שול. כאפסט שרגא? עס איז נישט די פערטיקולער אישו פון פארציילן פאר די קינדער, עס איז די בככליות'דיגע עטיטוד פון די געמיינדע איבער די מדרשים. און ווי לאנג איך וועל בדרך הטבע נישט קענען זאגן פאר מיינע קינדער at one point פון זייער לעבן אז די מדרשים זענען מער אן ענין פון א מעטאפאר ווי א ווירקליכער פאסירונג אן זיי צעמישן אדער מאכן פראבלעמען אין זייער סאציאלן לעבן, בין איך אין א קלעם. איך האף אז דו פארשטייסט.
קודם כל, האט יענער ארטיקל-שרייבער גערעדט פון זיין אוממעגליכקייט זיך איינצוהאלטן פון נישט אויסזאגן זיין קינד דעם אמת איבער דעם וויידל, און אויף דעם האב איך זיך באצויגן.
און לגבי דעם ואוס דו זאגסט, איז הו קעירס אז דו קענסט נישט ארומגיין שרייען אין שול וואס דו טראכטס? אויב דאס האלטסטו און דו ווייסט האסט ראשונים מיט דיר, וואס גייט דיך אן? יא, מעגסט פארשטיין אז עס בלייבט דער דעת היחיד און נישט אלעס איז געמאכט פאר יעדן, ווי דער רמב"ם שרייבט, און מיינד יו איז אין יעדן קולטור דא קלוגע מענטשן ואוס זיי האבן אן אנדערע מיינונג אויף רוב זאכן ווי דעם המון עם. רוב אמעריקאנער זענען דעמאקראטיש אדער רעפובליקאניש, די קלוגערע זענען מסתמא מער אינדעפענדענט, און די קלענערע פראצענט ריכטיגע חכמים האבן אויף יעדע אישו זייער אייגענעם מיינונג, אבער אנדערע חכמים קענען זיין בעצם אנארכיסטן, אבער דאך ווייסן זיי נישט ארומצולויפן אויסשרייען פאר יעדן מענטש וואס זיי באגעגענען זייערע מיינונגען, אויסער אויב קענען זיי נישט די סאושעל נארמס. סתם מענטשן וואס זיי טרעפן ווילן האבן לייכטע שמועסן און זענען נישט אינטערעסירט צו הערן די מיינונגען וואס זענען פרעמד און עקסטרעם אין זיינע אויגן. זיינע נאנטסטע וועלן וויסן און מיט זיי קען ער אלעס אויסשמועסן, אבער אפילו דער אטעאיסט וועט וויסן נישט צוועלן ארויפשטופן זיין מיינונג אויף זיינע ארומיגע און וועט רעספעקטירן זייערע סענסיטיווע געפילן צו די האקעלע אישוס. איז פארוואס זאלן אזעלכע אידן ווי דיר דאס אויך נישט קענען באווייזן צו טון? וועט דען זיי עפעס פעלן אויב דו וועסט זיי נישט זאגן דיין חוות דעת אין דעם ענין?
און די וויידל איז ארויסגעוואקסן פלוצים ווען אחשדרפנים האבן געקלאפט אויפן טיר?
קודם כל, אויב איך וועל דיר ווייסן אן ענליכע משונה'דיגע פענאמען ווי א מענטש האט פלוצלינג באקומען עפעס א גאר מאדנע זאך וואס איז רעקארדירט אין גינעס, וועסטו שוין יא גלייבן אז עס איז דא אזא מעגליכקייט? צווייטנס, שטייט דען ערגעץ אז עס איז געשען פלוצים אין איין רגע (כ'רעד נישט פון לייבוש לאנגער)? אפשר איז עס שוין געשען אביסל פריער, נאר דעמאלט ווען אחשורוש האט געוואלט זי זאל קומען נאקעט, האבן עס די אחשדרפנים באמערקט. דריטנס, דארף מען דא "אפלאזן דעם וויידל". מיר האבן דאך שוין א צווייטן תנא וואס האלט בכלל נישט דערפון און זאגט פשוט אז זי איז געווארן קרעציג, נו, קענסטו אננעמען ווי אים און שפאר מיר זיך די דאגות.
דו זאגסט גוט, אבער דו מאכסט עס סאונדען ווי כאילו פארלאזן די געמיינדע איז אלץ א זיכערער אנזעץ בעת האלטן אלעס אין בויך, שפייען בלוט און רעדן פון נחת (קרעדיט: בנימין פרנקל), איז א זיכערער געווינס. נישט ריכטיג. איך און דו ווייסן דאס.
אמת, עס איז נישט אייביג קיין זיכערע געווינס. אבער דאס איז דאך נישט קיין נייעס. וואס איך וויל זאגן איז אז מען זאל זיך נישט איינרעדן אז דארט איז יא א זיכערע געווינס. זייער ווייט פון זיכער. און אויסער דעם וואס כ'האב שוין געשריבן אויבן אז די אינערליכע פראבלעמען בלייבן, וויל איך טאקע אויסברייטערן אביסל די חלק פארוואס דארט איז לאו דוקא אן אויטאמאטישע גן עדן התחתון, נאר יעצט מוז איך גיין. וועל איך עס משלים זיין אי"ה ביינאכט אדער מארגן.
שרגא איך בין מיט דיר אויף איין בלעטל, אבער דער דמיון צו גינעס ווארלד אוו רעקארדס גלייך איך נישט ואינו עולה יפה, בשעת וואס דארט באהאנדלט מען אויסערארנטליכע געשעענישן משא"כ חז"ל ווילן פארציילן א ספאנטאנישער ניסים'דיגע תופעה מיט א סיבה אז ושתי זאל זיך וועלן שעמען.
קענסט ענטפערן אז ס'איז נישט כפשוטו, אדער ניין ס'איז יא כפשוטו און אז חז"ל זאגן איז אזוי געווען, ולא גרע פון אלע אנדערע ניסים וואס ווערן געברענגט אין חז"ל דוגמת אז ס'איז ארויסגעוואקסן דדם פאר א מאנספערזאן אן אלמן ער זאל קענען שפייזן זיין קינד. (גראדע די גמ' האט א צד עס צו פארדאמען אז מ'האט געדארפט משנה זיין מעשה בראשית פאר דעם מענטש, וראי' הוא לדברי יידל לעיל בשם המורה אז ניסים איז א חסרון אין דער בריאה).
אויסער דעם בין איך געווען שאקירט פון דיין וואונדערבארן כוח הכתיבה אז איך האב מיך געמוזט נאכפרעגן ביי עלטערע פארוואס איר קומט דא אזוי זעלטן. עטליכע זאצן אייערע זענען ממש גאונות ליטעראטור ווערק. וואס איך האב די מערסטע געגליכן איז די ליניע: בלינדע און אויבערפלעכליכע סקעפטיציזם איז קיין פינטל נישט מער חכמה ווי בלינדע אויבערפלעכליכע אמונה!
איי @שרגא שרגא ווי גוט האסט געשריבן, קודם נאכן לייענען דיין האב איך מיך אראפגעזעצט און אנגעהויבן אדורך צו גיין די או טי די'ס וואס איך קאן אדער געהערט פון זיי, און אויף דעם וויל איך צולייגן:
יא רובא דרובא או טי די'ס וועלן דיר ניטאמאל קענען נאכזאגן א מימרא פון א געלערענטער גוי צו כופר, אפגערעדט א סייענטיסט, אדרבה גייטס ארויס אויפן גאס און הייב אן אפשטעלן די דראפ'אוטס און פרעג זיי, וועסט הערן א בוך מיט תירוצים ווער ס'איז שילדיג, די טאטע, די מאמע, די מנהל, מלמד, משגיח, חבר, מאלעסטער, מענעדזשער, ווייב, שוויגער. יעדער איז עט בלעים, יעדער האט אים דערווייטערט, יעדער האט אים צוקלאפט, אראפגעקוקט, בא'עוול'ט, געטשעפעט וכו'. רוב פון זיי וועלן דיר נישט ענטפערן אז די מעשה מיט נחשון בן עמינדב מאכט נישט קיין סענס. ער ווייסט נישט און האט קיינמאל נישט געוויסט אז ס'דא מענטשן וואס ממש לייקענען אין כל הקודש לנו.. סך הכל איז ער פארווייטאגט אדער א בעל תאוה און טוהט פשוט עבירות ווייל ער פאלגט די יצר הרע, רוב פון זיי דרייען זיך געהעריג ארום מיט גילטי קאונטשעס, איינער מער און איינער ווייניגער.
נאר וואס דען? די וואס האבן זיך ארויסגעשטעלט און לאזן זיך כסדר הערן איז דיבעיטעבל צו זיי זענען אראפ ווייל זיי זענען געווארן אויפגעקלערט, צו זיי האבן נישט געהאט קיין נערווען צו די סיסטעם, אדער זענען זיי פונקט ווי די אויבן דערמאנטע, נאר צוליב זייער גוטע שפראך/פענע און לעק אוו אטענטשן האבן זיי זיך אויך גענומען שטודירן און היינט האבן זיי תירוצים אויף אלעמען און קשיות אויף דיר. איך גיי נישט זאגן אז ממש יעדער איז אזוי, ס'איז אייביג געווען מענטשן וואס האבן זיך אנגעליינט און האבן באמת באקומען קשיות און צוליב אונזער סיסטעם פון נישט האבן קיין תירוצים זענען זיי געגאנגן ווי זיי זענען אנגעקומען.
אבער, זינט די לעצטע פאר יאר איז פשוט אריבער די סטייל פון "כ'בין אזוי געווארן ווייל מ'האט מיך מאלעסטירט" צו "כ'בין אן אטיעסט". און קוקט נאכדעם אויף וויקיפידיע וואס דאסז איז אטיעסט וואס ער האט באמבאסטיש געווארפן..
איבער די פונקט אז רוב פון זיי זענען שוין געווען וואקעלדיג אין זייערע אינגע יארן, קענסטו נישט זיין מער גערעכט, ס'איז דא ממש א מיעוט המצוי וואס זענען געווען קילע בחורים צו פראבלימאטישע מיידלעך יונגווייז אויס און זענען אויפגעוואקסן וואוילע, יא די האבן ביי די צוועלף געוואלט גיין מיט א פיר סלייס קאפל... ביי די בר מצוה קיינמאל נישט געוואלט גיין מיט א וואלענע ציצית.. קוים געקענט ווארטן חתונה צו האבן און קענען טוהן מה שלבו חפץ, קומט נאך צו צו דעם די רדיפות וואס ער האט געהאט אין חדר אז ער זאל זיך יא צושטעלן ביז ער האט איין טאג באשלאסן 'זייטס מיר און האטס מיר' אדער האט מען אים גאר מרחק געווען. ער האט נאכנישט געקענט ליינען קיין ענגליש אבער שרייט אז ער איז אן אנגעליינטער (כ'ווייס ס'דא היינט אידישע אויך) ער וויינט מיט קראקעדאל טרערן אז ער ווייסט קוים וואס א לייברערי איז, וויאזוי מ'ניצט א קאמפיוטער, ער ווייסט נעבעך ניטאמאל וואס צו זיכן, אבער פאר זיין חבר זאגט ער מיט שפאס "העי, האסט נישט געליינט וואס איך האב.. ליין און קום צוריק.." טאקע ברם יזכר ל.. די פאר נשים וואס האבן אריינגעלייגט די פאר נעמען אין זייער פיסק ביי די אינטערוויו'ס און אלע איינס ביי איינס ניצן עס ווען מ'ברויך עס...
יעצט צו זיי זענען מער העפי צו נישט, איך גיי נישט אריינגיין צו מ'קען בכלל זיין העפי צו נישט, ווייל ס'איז נעריש צו דעבאטירן און מאכן א פאקט אז מ'קען נישט זיין העפי דארט, ס'קומט מיר פאר ווי איך האב נעכטן געזעהן ביי איינעם וואס שרייבט איבער וואס זי גייט אדורך מיט אירע עלטערן און ס'ווערט דארט אראפגעלייגט א כלל אז יעדער וואס איז נאך אינעם אידישן 'קולט' קען קיין ליבשאפט נישט געבן אדער קריגן...!!! און מענטשן אפאלאדירן איר מיט זייערע ווייטאגן (וואס ווייזט היפש אז רוב פון זיי זענען פשוט און פראסט אדורך א שווערע יוגענט..) מ'גלייכט אונז צו צו טאליבאנע מוסלומענע וכו'., איבערדעם האב איך אמאל געטראכט אז ס'איז א שטיקל כלל (מיז נישט זיין אמת..) רוב וואס לעת עתה מאכן זיי באמת א לעבן זענען געגאנגן זייער וועג און טראכטן כמעט נישט צוריק צו זייער דערביטערטע לעבן, יא אמאל אמאל קען זיך זיין שנאה און האס אויפוועקן און ער וועט זיך לאזן הערן, כ'רעד אבער אין דזשענעראל. די וואס כסדר הערט מען פון זיי ווערטער פון כעס, ווייטאג, פארשעמעונג, געשרייערייען פרובירן דיך אויפצוווייזן ווי גוט ס'גייט זיי און ווי אינדער ערד אונז זעמער ווילן פשוט די זאלסט אויך זיין צומישט און צוחוש'ט אדער ווילן זיי אז דו זאלסט זיי נאכגיין אפשר דעמאלטס וועט זיי בעסער ווערן..
כללו של דבר, יעדער האט זיך זיין מעשה און יעדער זיין ווייטאג, צו שרייען אז מ'דארף זיך רעכענען מיט זיינע געפילן, לאמיר זעהן ער זאל זיך רעכענען מיט אונזערע.
די טענה 'זאל ער זיך רעכנען מיט אונזערע געפילען', איז מורא'דיג פאני און איינזייטיג. לאמיר פראיבערן צו זיעהן, וואס אנטיילט אז דער אפפארער זאל זיך רעכענען מיט דער פרומער'ס געפילען vs. אז דער פרומער זאל זיך רעכענען מיט זיינע געפילען.
דער או טי די בעט סך הכל, הרג'ט מיר נישט, מאכט מיר נישט אינגאנצען אוועק, כאפ נישט אוועק מיינע קינדער פון מיר, וכו'. דערקעגן דער פרומער בעט פון עם מער ווייניגער ער זאל זיין פרום, בשם זיינע געפילען. דער חילוק איז אז בשעת דער פרייער בקשה אויף זיך רעכענען מיט געפילען איז סך הכל לעב און לאז לעבן, דאס הייסט ער אנערקענט אין דער זכות פון יעדער איינער צו פירען זין לעבן ווי ער וויל און בעט סך הכל אז די דאזיגע נקודה זאל אויסגעפירט ווערן, מ'זאל זיך נישט אריינשטעקן די נאז אין יענמ'ם לעבן, פילט זיך דער פרומער דער רעכט בשם זיינע 'געפילען' צו דיקטירן פאר יענער וואס צו טוהן מבואו ועד צאתו.
עס דערמאנט די אראבישער גלויביגער וואס בשם דער איסור פוגע זיין אין זייערע רעליגיעזע פילינגס ווייל איינער האט אפשר געמאכט א וויץ אויף זייער נביא, איז בשם דעם פראברענען זיי א האלבע שטאט און הרג'ענען אפאר הונדרעט מענטשען.
און לגבי דעם ואוס דו זאגסט, איז הו קעירס אז דו קענסט נישט ארומגיין שרייען אין שול וואס דו טראכטס? אויב דאס האלטסטו און דו ווייסט האסט ראשונים מיט דיר, וואס גייט דיך אן? יא, מעגסט פארשטיין אז עס בלייבט דער דעת היחיד און נישט אלעס איז געמאכט פאר יעדן, ווי דער רמב"ם שרייבט, און מיינד יו איז אין יעדן קולטור דא קלוגע מענטשן ואוס זיי האבן אן אנדערע מיינונג אויף רוב זאכן ווי דעם המון עם. רוב אמעריקאנער זענען דעמאקראטיש אדער רעפובליקאניש, די קלוגערע זענען מסתמא מער אינדעפענדענט, און די קלענערע פראצענט ריכטיגע חכמים האבן אויף יעדע אישו זייער אייגענעם מיינונג, אבער אנדערע חכמים קענען זיין בעצם אנארכיסטן, אבער דאך ווייסן זיי נישט ארומצולויפן אויסשרייען פאר יעדן מענטש וואס זיי באגעגענען זייערע מיינונגען, אויסער אויב קענען זיי נישט די סאושעל נארמס. סתם מענטשן וואס זיי טרעפן ווילן האבן לייכטע שמועסן און זענען נישט אינטערעסירט צו הערן די מיינונגען וואס זענען פרעמד און עקסטרעם אין זיינע אויגן. זיינע נאנטסטע וועלן וויסן און מיט זיי קען ער אלעס אויסשמועסן, אבער אפילו דער אטעאיסט וועט וויסן נישט צוועלן ארויפשטופן זיין מיינונג אויף זיינע ארומיגע און וועט רעספעקטירן זייערע סענסיטיווע געפילן צו די האקעלע אישוס. איז פארוואס זאלן אזעלכע אידן ווי דיר דאס אויך נישט קענען באווייזן צו טון? וועט דען זיי עפעס פעלן אויב דו וועסט זיי נישט זאגן דיין חוות דעת אין דעם ענין?
אבער רבונו דעלמא כולו, וואס פאר א מין עצה איז דאס צו בלייבן שטיל איבער זאכן וואס דו האסט אפאר תגובות ארויף געמאכט מיט די הענט דערויף ווי צו זאגן "עה, הו קעירס, משל היה, מציאות היה, סעים דיפרענס"?! וויאזוי איז פון אזא נישטיגער נושא געווארן פלוצים א "האקעלע נושא" וואס איך דארף רעספעקטירן מיינע ארומיגע'ס סענסעטיווע געפילן מיטן האלטן מיין מיינונג איבער דעם אין בויך? און דו ווייסט וואס כ'וועל דיר זאגן? אז עס שטעלט זיך אפ ביי ושתי'ס וויידל וואלט עס טאקע נישט געווען קיין פראבלעם. נאר אויב 25% פון וואס מ'האט דיך אויסגעלערנט און די ארומיגע זענען סענסעטיוו איבער דעם, הייבט אן צאמצופאלן, הייבט דיין לעבן אן זיין א חיי גיהנום וויבאלד מיטן יעדן דריי ביסטו אויסן צו פוגע זיין אין די סענסעטיווע געפילן פון אן ארומיגן. זאג ער פאר זיין ווייב א קרום ווארט אויף תגלחת נשים, הייבט זי ברעמען און זי ווערט באליידיגט. אז ער מערקט אן אז אין מגילה שטייט נישט אז ושתי איז גע'הרג'ט געווארן נאר ס'רשי'ס חידוש, זאגט אים זיין שכן "אויבערחכם איינער, רש"י איז דען נישט תורה הקדושה?" און אז ער האט אין קאר אן אורות הקודש כאפט ער א פסק פונעם אינגערמאן וואס ער האט גענומען אויף א היטש קיין וויליאמסבורג. וואספארא פנים טראגט אזא לעבן ווי מ'מוז אנשטעלן א פנים פון א תם און זיין א חכם נאר אונטער די דאכענע?
און די וויידל איז ארויסגעוואקסן פלוצים ווען אחשדרפנים האבן געקלאפט אויפן טיר?
קודם כל, אויב איך וועל דיר ווייסן אן ענליכע משונה'דיגע פענאמען ווי א מענטש האט פלוצלינג באקומען עפעס א גאר מאדנע זאך וואס איז רעקארדירט אין גינעס, וועסטו שוין יא גלייבן אז עס איז דא אזא מעגליכקייט? צווייטנס, שטייט דען ערגעץ אז עס איז געשען פלוצים אין איין רגע (כ'רעד נישט פון לייבוש לאנגער)? אפשר איז עס שוין געשען אביסל פריער, נאר דעמאלט ווען אחשורוש האט געוואלט זי זאל קומען נאקעט, האבן עס די אחשדרפנים באמערקט. דריטנס, דארף מען דא "אפלאזן דעם וויידל". מיר האבן דאך שוין א צווייטן תנא וואס האלט בכלל נישט דערפון און זאגט פשוט אז זי איז געווארן קרעציג, נו, קענסטו אננעמען ווי אים און שפאר מיר זיך די דאגות.
איך רעד דוקא יא פון לייבוש לאנגער. (אלץ דוגמא, האט @אנאנים חברינו געברענגט דא אמאל אין שטיבל פון דער ניק "גראדער'ס" בוך איבער מעשה בראשית, עיי"ש). ועוד, פרוביר נאר זאגן דיין דריטער נקודה אין שול ביים ליינען. ווי איך דאווען, וועט מען מיר דאס ערשטע מאל איידל מעיר זיין אז מ'טאר נישט אזוי זאגן, קלו וקלו דברי אלוקים חיים און אז דער צאנזער רב שרייבט דאך שוין אז אפילו צווישן ראשונים טאר מען נישט מכריע זיין, און ביים פיפטן מאל וועל איך שוין באקומען א טיטל פון אן אויפגעקלערטער.
אמת, עס איז נישט אייביג קיין זיכערע געווינס. אבער דאס איז דאך נישט קיין נייעס. וואס איך וויל זאגן איז אז מען זאל זיך נישט איינרעדן אז דארט איז יא א זיכערע געווינס. זייער ווייט פון זיכער. און אויסער דעם וואס כ'האב שוין געשריבן אויבן אז די אינערליכע פראבלעמען בלייבן, וויל איך טאקע אויסברייטערן אביסל די חלק פארוואס דארט איז לאו דוקא אן אויטאמאטישע גן עדן התחתון, נאר יעצט מוז איך גיין. וועל איך עס משלים זיין אי"ה ביינאכט אדער מארגן.
די טענה 'זאל ער זיך רעכנען מיט אונזערע געפילען', איז מורא'דיג פאני און איינזייטיג. לאמיר פראיבערן צו זיעהן, וואס אנטיילט אז דער אפפארער זאל זיך רעכענען מיט דער פרומער'ס געפילען vs. אז דער פרומער זאל זיך רעכענען מיט זיינע געפילען.
דער או טי די בעט סך הכל, הרג'ט מיר נישט, מאכט מיר נישט אינגאנצען אוועק, כאפ נישט אוועק מיינע קינדער פון מיר, וכו'. דערקעגן דער פרומער בעט פון עם מער ווייניגער ער זאל זיין פרום, בשם זיינע געפילען. דער חילוק איז אז בשעת דער פרייער בקשה אויף זיך רעכענען מיט געפילען איז סך הכל לעב און לאז לעבן, דאס הייסט ער אנערקענט אין דער זכות פון יעדער איינער צו פירען זין לעבן ווי ער וויל און בעט סך הכל אז די דאזיגע נקודה זאל אויסגעפירט ווערן, מ'זאל זיך נישט אריינשטעקן די נאז אין יענמ'ם לעבן, פילט זיך דער פרומער דער רעכט בשם זיינע 'געפילען' צו דיקטירן פאר יענער וואס צו טוהן מבואו ועד צאתו.
עס דערמאנט די אראבישער גלויביגער וואס בשם דער איסור פוגע זיין אין זייערע רעליגיעזע פילינגס ווייל איינער האט אפשר געמאכט א וויץ אויף זייער נביא, איז בשם דעם פראברענען זיי א האלבע שטאט און הרג'ענען אפאר הונדרעט מענטשען.
אפילו דיוואס האבן די קינדער זיצן און שרייבן, רעדן, שרייען, טרעטן אויף מיט האס און העץ אקעגן זייער געוועזענע גלויבן, מיט זינלאזע אטאקעס פשוט מסביר צו זיין פארוואס ער האט פשוט נישט געקענט בלייבן דארט, און גלייכצייטיג שוינט ער/זי נישט קיין ווערטער צו אראפמאלן דאס חסידישע/אידישע פאלק אלס טערעריסטן און קולט פירער.
70% פון די וואס האבן געשריבן און גערעדט האבן אדער נישט קיין קינדער אדער האבן זיי די קינדער מיט זיך, דעס איז נישט די אישו און ענטפער פארוואס צו באשמיצן.
ליידער האב איך האב נישט פיינט קיין עטיאיסט, און איך האב אבער יא פיינט ווען איינער טשעפעט מיין טאטע אדער אן אנדערע קרוב משפחה. איך בין זיך דן לכף זכות אז דער עטיעסט איז אן עונס אין זיין נישט גלייבן. נאכן ליינען וואס ער האט געליינט, און האלטען פין זיין קאפ וואס ער האלט, און ער זעט נישט קיין וועג ארויס, איז ער איבערצייגט אז ס'איז נישט דא קיין וועג ארויס, און ער האט ער נישט קיין ברירה, און מיז אויפהערן גלייבן אז קען זיין אז יש מנהיג לבירה. אבער אין ערגסטען פאל איז ער סך הכול א מומר לתיאבון, אן עטיעסט קען דאך קיין מומר להכעיס נישט זיין!
וואס גייט מיר אבער נישט אריין און קאפ, פין די עטיעסטס point of view , וואס פארא טענה האט ער בכלל, לאז עוועלאשען זיך אויסשפילען! זאלען די "גלייבערס" מיט די "נישט גלייבערס" זיך ארימשלאגען און survival of the fittest וועט אנשיידען.
שרגא איך בין מיט דיר אויף איין בלעטל, אבער דער דמיון צו גינעס ווארלד אוו רעקארדס גלייך איך נישט ואינו עולה יפה, בשעת וואס דארט באהאנדלט מען אויסערארנטליכע געשעענישן משא"כ חז"ל ווילן פארציילן א ספאנטאנישער ניסים'דיגע תופעה מיט א סיבה אז ושתי זאל זיך וועלן שעמען.
קענסט ענטפערן אז ס'איז נישט כפשוטו, אדער ניין ס'איז יא כפשוטו און אז חז"ל זאגן איז אזוי געווען, ולא גרע פון אלע אנדערע ניסים וואס ווערן געברענגט אין חז"ל דוגמת אז ס'איז ארויסגעוואקסן דדם פאר א מאנספערזאן אן אלמן ער זאל קענען שפייזן זיין קינד. (גראדע די גמ' האט א צד עס צו פארדאמען אז מ'האט געדארפט משנה זיין מעשה בראשית פאר דעם מענטש, וראי' הוא לדברי יידל לעיל בשם המורה אז ניסים איז א חסרון אין דער בריאה).
איך מיין דו האסט פארפאסט דעם פונקט וואס איך האב געוואלט ארויסברענגען. כ'האב סך הכל געזאגט אז די מעשה מיט'ן וויידל וואס האט ממש איינעם אויפגעשאקלט און נישט געקענט פועל'ן ביי זיך צו לאזן א קינד הערן אזעלכע "נארישע געשיכטעלעך", איז צופעליג א מציאות וואס יעדער קען עס היינט זען מיט די אייגענע אויגן, ווייל עס זענען טאקע דא מענטשן מיט וויידלעך. האט דאך ושתי אויך געקענט האבן איינס. און אויב דו קענסט זען אזעלכע געשעענישן אין דעם גינעס בוך, וואס יענץ וואלט אויך א סעקפעטיקער קיינמאל אין לעבן געוואלט גלייבן, איז פארוואס זאל ער נישט אויך קענען גלייבן אנדערע ענליכע מעשה'לעך וואס איז פשוט מעגליך אפילו עפ"י טבע, און מ'מוז אפי' נישט צוקומען צו א נס. (נאר אוודאי פאר די וואס האבן קיין שום פראבלעם מיט נסים, איז דאך בכלל גארנישט שווער. מ'רעדט דאך אבער לשיטתיה.) דערנאך האב איך געזאגט אז אויב איינער וויל דוקא, קען ער אפילו האלטן אז עס איז נישט עפ"י פשטות.
אבער רבונו דעלמא כולו, וואס פאר א מין עצה איז דאס צו בלייבן שטיל איבער זאכן וואס דו האסט אפאר תגובות ארויף געמאכט מיט די הענט דערויף ווי צו זאגן "עה, הו קעירס, משל היה, מציאות היה, סעים דיפרענס"?! וויאזוי איז פון אזא נישטיגער נושא געווארן פלוצים א "האקעלע נושא" וואס איך דארף רעספעקטירן מיינע ארומיגע'ס סענסעטיווע געפילן מיטן האלטן מיין מיינונג איבער דעם אין בויך? און דו ווייסט וואס כ'וועל דיר זאגן? אז עס שטעלט זיך אפ ביי ושתי'ס וויידל וואלט עס טאקע נישט געווען קיין פראבלעם. נאר אויב 25% פון וואס מ'האט דיך אויסגעלערנט און די ארומיגע זענען סענסעטיוו איבער דעם, הייבט אן צאמצופאלן, הייבט דיין לעבן אן זיין א חיי גיהנום וויבאלד מיטן יעדן דריי ביסטו אויסן צו פוגע זיין אין די סענסעטיווע געפילן פון אן ארומיגן. זאג ער פאר זיין ווייב א קרום ווארט אויף תגלחת נשים, הייבט זי ברעמען און זי ווערט באליידיגט. אז ער מערקט אן אז אין מגילה שטייט נישט אז ושתי איז גע'הרג'ט געווארן נאר ס'רשי'ס חידוש, זאגט אים זיין שכן "אויבערחכם איינער, רש"י איז דען נישט תורה הקדושה?" און אז ער האט אין קאר אן אורות הקודש כאפט ער א פסק פונעם אינגערמאן וואס ער האט גענומען אויף א היטש קיין וויליאמסבורג. וואספארא פנים טראגט אזא לעבן ווי מ'מוז אנשטעלן א פנים פון א תם און זיין א חכם נאר אונטער די דאכענע?
עצה אויף וואס? וואס גענוי באדערט דיך? אז דו קענסט נישט אפן רעדן די אנדערע שיטות ווייל יענער וועט זאגן ביסט אן אויבערחכם? אקעי, קודם האסטו אנערקענט דעם פאקט אז דו ביסט געבוירן א חסיד צווישן חסידים און דו ווייסט וואס עס איז אנגענומען צו קענען רעדן און פרעגן און וואס נישט.
איך זע דריי ברירות: 1) אוועקגיין פון דעם סיסטעם. 2) בלייבן, אבער אנפייפן יעדן און זאגן וואס דו האסט צו זאגן ווען דו האסט צו זאגן. 3) בלייבן, און זיך האלטן פארמאכט דאס מויל פאר ווער עס דארף נישט הערן.
יעצט, אויב איז די צער ביי דיר ממש געוואלדיג גרויס און ממש דו פילסט אז דו וועסט זיך דערשטיקן אויב וועסטו זיך נישט אנרופן נאך די מגילה אז דער וויידל חלק געפעלט דיר נישט וכדומה, דו פילסט אז וכל זה איננו שוה לי אויב קענסטו נישט משפיע זיין אדער ווייזן דיין חכמה פאר דיינע ארומיגע חברים, דעמאלט בלייבסטו מיט אפציע 1 אדער 2, וואס אויב ביסטו קלאר אווער אויף זייערע קאנסעקווענצן און עס לוינט זיך דיר, דעמאלט ווייסטו דאך וואס האסט צו טון. ווידער אויב נעמסטו אן דעם פאקט כמו שהוא און גייסט גלייך צום פיפטן שטאפל פון גריווענס, וואס איז "עקסעפטנס", דו נעמסט אן דעם פאקט אז דאס איז עס, און יעצט נעמסטו זיך טוישן דיין געדאנקענגאנג עס זאל זיך קענען צופאסן צו דיין ענווייראמענט, בשעת די אנדערע זאכן וואס קיינער האלט נישט מיט וועסטו זיך סייווי ווייטער אויסגעבן (רעדן מיט "יענע" חברים און קומען אין קאווע שטיבל, וכדו'), וועסטו דיך העכסטנס אביסל בארואיגן.
האסט זיכער גענוג אנדערע זאכן וואס דו קענסט נישט שעירן מיט רוב פון דיינע חברים אויסער דיין פאמיליע, ווידער האסטו מסתמא זאכן ואוס וואלסט יעדן געזאגט אויסער פאר דיין פאמיליע, און יעצט וועסטו העכסטנס האבן א דריטע קאטגעאריע. סך הכל קענעסטו עס אנקוקן ווי די פארשידענע קאטעגאריעס וואס יעדער מענטש האט מיט זיינע ארומיגע. איין חבר האט מען צו רעדן/הערן לשון הרע, א צווייטן פאר אלע זאפטיגע רכילות'ן אין שטאט, א דריטן זיך צו לופטערן און ליצנות'ן, א פערטן צו שפילן שאך, א פיפטן וואס שלעפט אמאל אוועק צו א פארברענג, און דו וועסט אויך האבן א זעקסטן, זיבעטן און אכטן חבר פאר וועם דו קענסט איבערגעבן אלע דיינע השערות, רעצענזיעס, ספיקות און סעמי-מסקנות. ואוס איז אזוי געפערליך? יעדער מענטש האט דאך זאכן וואס ער באהאלט, ווי דו זאגסט, "אונטער די דאכענע". נו, וועגן דעם זאל מען ארויסטאנצן פון די הויט און איבערלאזן ווייב און קינדער? דאס רוב טאג און רוב לעבן דארף נישט ווערן אפעקטירט דערפון, אויסער אויב מען איז אנגעגעסן מיט האס, מען טראכט דערפון א גאנצן טאג און מען האט נישט קיין שום כוח המעצור, וואס דעמאלט איז מען סייווי אויף צרות.
ועוד, פרוביר נאר זאגן דיין דריטער נקודה אין שול ביים ליינען. ווי איך דאווען, וועט מען מיר דאס ערשטע מאל איידל מעיר זיין אז מ'טאר נישט אזוי זאגן, קלו וקלו דברי אלוקים חיים און אז דער צאנזער רב שרייבט דאך שוין אז אפילו צווישן ראשונים טאר מען נישט מכריע זיין, און ביים פיפטן מאל וועל איך שוין באקומען א טיטל פון אן אויפגעקלערטער.
עגען, פארוואס זאל איך עס פרובירן זאגן. קודם איך דארף נישט צוקומען דערצו, ווייל איך האב קיין פראבלעם צו גלייבן אלעס וואס חז"ל האבן געשריבן. אבער אפילו אויב נישט, וואס האב איך פון עס זאגן פאר איינעם? עס אינטערעסירט מיך בכלל נישט אז יענער זאל מיך אנקוקן מיט "יענע" אויגן, איך וועל גארנישט פארדינען און יענער וועט גארנישט פארדינען. און איך קען נאר דערלייגן. און געווענליך איז מען בכלל נישט אינטערעסירט צו רעדן סיי וועלכע דברי חכמה מיט איינעם ואוס האט נישט די אויערן דערצו און איז נישט אינטערעסירט צו הערן. סאו, יא, הו קעירס?
איך מיין אויב אזוי אז איך און דו, שרגא, זענען אויף די זעלבע פעידזש. נאר דו האלטסט אז עס איז אסאך גרינגער זיך צו קענען איינפאקן און ליינען ביכער נאר אונטער די דאכענע און עס דערנאך קומען אויסברעכן אויף קאווע שטיבל באהאלטן אונטער א ניק, און איך האלט אז געווענליך וויל א מענטש האבן א באקוועמען לעבן ווי ער וויל קענען דיסקוסירן ענינים וואס פאראינטערעסירן אים מיט א רואיגקייט אן פחד און געוויסן-ביסן פון טרעטן אויף יענעם'ס האקעלע סענסעטיווע געפילן. אזוי צו אזוי זאגסטו דאך קלאר דאס זעלבע וואס איך זאג אז דאס איז א חשבון וואס יעדער דארף זיך פריוואט אויסרעכענען ווי שווער - אדער ווי גרינג - ס'פאר אים צו לעבן א דאפעלטן/באהאלטענעם לעבן און לויט דעם מאכן זיין החלטה.
שרגא
עגען, פארוואס זאל איך עס פרובירן זאגן. קודם איך דארף נישט צוקומען דערצו, ווייל איך האב קיין פראבלעם צו גלייבן אלעס וואס חז"ל האבן געשריבן. אבער אפילו אויב נישט, וואס האב איך פון עס זאגן פאר איינעם? עס אינטערעסירט מיך בכלל נישט אז יענער זאל מיך אנקוקן מיט "יענע" אויגן, איך וועל גארנישט פארדינען און יענער וועט גארנישט פארדינען. און איך קען נאר דערלייגן. און געווענליך איז מען בכלל נישט אינטערעסירט צו רעדן סיי וועלכע דברי חכמה מיט איינעם ואוס האט נישט די אויערן דערצו און איז נישט אינטערעסירט צו הערן. סאו, יא, הו קעירס?
דו קענסט דו סארט מענטשן וואס האבן ליב צו שעירן אינטערעסאנטע חתם סופרס/משך חכמהס/ר' חייםס/נייעס/פאליטיק/גאסיפ און וואס נישט מיט זייערע חבירים און באקאנטע? איך קען אסאך אזעלכע מענטשן. עס זענען דא אסאך מענטשן וואס ווען זיי גלייכן עפעס (ספארטס, דרוש, לשה"ר, פאליטיק וכו') גלייכן זיי דאס צו שעירן מיט ארומיגע. שטעל זיך פאר ווען אויף א יעדן טידביט וואס מ'שעירט דארף מען זיך שטעלן חקר'ענען צו דאס קען שטעלן דיין סאציאלען לעבן אין געפאר אדער נישט. עס האט דאך נישט קיין פשט! איי דו טענה'סט אז הו קעירס, well, עס ווענדט זיך ווער, וויפיל און וואס. איך קען זען ס'זאל איינעם צושטערן זיין מנוחת הנפש.
נישט אמת. איך האב געזאגט "דאס געווינס איז זיכער נישט דוקא דארט", און דאס איז גענוי די זעלבע ווי "נישט קיין זיכערער געווינס". און איך האף דאס ביסטו אויך מודה.
אה, אקעי. נאר ס'וואונדערט מיר פארוואס דאס אז דא איז נישט דוקא די גליק איז נישט "זיכער", בעת אז דארט איז אויך נישט דוקא די גליק דאס איז יא זיכער... שוין, פארגעט איט. אז דו זאגסט אזוי, זאגסטו דאך די זעלבע וואס איך. 🙂
איך שטים צו צו שרגא אז א דיסבעליף אין ושתי'ס וויידל אדער אין די ששים רבוא בכרס אחד איז ווייט פון גענוג צו איבערלאזן א משפחה, אבער מיר זעט אויס אז דאס איז א תוצאה פון כללית'דיגע נפשיות'דיגע יסורים ווען א מענטש וואס (בדרך כלל) גלייבט אין ממש גארנישט העכערס איז געצווינגען צו פראקטיצירן כל מיני מעשים ממעשים שונים און נאך שפילן פאר די קינדער. איך קען זייער גוט זען פארוואס אזא מצב פירט א מענטש אראפ פון זינען און ער מוז טון אזא דראסטישע שריט.
מכח די סביבה און די אפברינגינג. איינמאל מען איז שוין געווארן א או טי די איז שוין די סביבה אנדערש, און דעמאלט איז שייך צוזאגן עולם כמנהגו נוהג. אבער די שאלה איז וואס זאל מאכן א או טי די טון אזא דראסטישער שריט? וויאזוי איז ער געווארן אן או טי די?
מכח די סביבה און די אפברינגינג. איינמאל מען איז שוין געווארן א או טי די איז שוין די סביבה אנדערש, און דעמאלט איז שייך צוזאגן עולם כמנהגו נוהג. אבער די שאלה איז וואס זאל מאכן א או טי די טון אזא דראסטישער שריט? וויאזוי איז ער געווארן אן או טי די?
אין אנדערע ווערטער, גיין דאווענען, פירן א שבת טיש, שאקלען אתרוג ווערט אויס קום ועשה וויבאלד די סביבה טוט עס אויך? אויב דיין שאלה איז פארוואס אן או טי די האט בכלל מחליט געווען אראפצוגיין פון וועג, פארוואס ס'איז אים געקומען אויפ'ן געדאנק, דאן איז דאס ביי יעדן אנדערש. ביי אויבערפלעכליכע מענטשן איז דאס אן אויבערפלעכליכע סיבה, און ביי טיפע מענטשן איז עס א טיפע סיבה. פונקט ווי דער אויבערפלעכליכע מאמין וואס האט באקומען א גוטע חינוך טראכט נישט צוויי מאל איידער ער שאקלט לולב, אזוי טראכט נישט דער זעלבער אויבערפלעכליכער מענטש וואס האט געהאט א שווערע יוגנט איידער ער עסט יום כיפור. דער ערשטער שאקלט לולב ווייל ער טראסט זיינע עלטערן, דער צווייטער עסט יום כיפור ווייל ער טראסט נישט זיינע עלטערן.
איבריג צו באטוינען אז געוויסע גייען זיך ארויפכאפן אויף די אריזאנע ווייץ תגובה, און פריוון מיט גוטן אדער בייזן צו מאנעווירן דעם שמועס. פון איבעראל וועט זיך אנזעהן פריש געשפראצטע ניקס פראגראמירט מיט די נייעסטע צימעס סאפטווער, וכל אחד לבית אבותו, וועט פראבירן נופך צו זיין משלו.
ער וועט זיכער פארדינען אפאר פרישע חתימות, שלום דין האט שוין געבאקמארקט די אשכול, און קאווע טרינקער וועט אומסוקסעספול פראבירן צו שלעפן דעם שמועס 'כעין הפתיחה'.
יואליש הגם נאר אויף א טובל און ארויס, וועט נישט אנטוישן דעם ציבור, און ברענגן א שמייכל אויף די לעפצן נישט קיין חילוק וועלעכע ליניע ער באשליסט צו נעמען באשר הוא שם.
הוגה פלאנט נישט אפצוטרעטן פון זיין אראפגעשטעלטן הארטע לאגיק, טאמבל סאס וועט מאכן א ווילדן אומפאראויסגעזענע טאמבל סאס, און הקטן וועט שרייבן לאנגע תגובות, זה הקטן גדול יהיה.
פשוט קאמפליצירט וועט אויך אריינבלאנדזשנען איינמאל אין צוויי וואכן, און פראבירן פשוט-פשוט צו מאכן זאכן וואס קאמפלעצירטע ניקס האבן קאמפליצירט.
סמייליס אין אלע פארמאטן זענען אויך ערווארטערט אנטייל צו נעמען אינעם קריג, און דעמאנסטרירענדע לייקס וועלן זיך גיסן די והותר פון רעכטס ביז לינקס.
פילע קאמפלעצירטע נושאים פון פיליזאפיע, טעאלאגיע,מעטאפיזיקס, עוועלוציע, ביגבענג, תורה מסיני, אמת'ע אטיאיסטן, פאלשע אטיאיסטן, אגנאסטיק, און וואס ס'שטייט באמת אין מורה נבוכים. אלץ וועט זיך אריינ'גנב'נען צווישן די שפאלטנעס, און מאכן א קוגל פון אלצדינג.
אינצווישן וועט שוין זיין א פרישע אוי טי די שאו, און מ'וועט קענען שיפטן די געירס אהין.
קאווע'לע, איך וויל נישט אריינגיין אינעם גאנצע נושא פון סייענס, אבער אי משום הא לא ראיה. אפילו לויט די תורה האט אלצדינג געדינט פרעמדע געטער ביז אברהם אבינו היכר את בוראו. קענסטו אויך פרעגן 'יעדער' בעפאר האט געהאלטן.
אוודאי געוויס אין דער "יעדער" איז פארהאנען א געמיש פון sub געטער וכדומה, אבער דאס אז "יעדער" האט געגלייבט אז (א) גאט האט באשאפען די וועלט, איז גענוג אויף נישט צו קענען צוזאמשטעלן די צוויי פיגורען.
כ'זוך א נדבן צו פארשפרייטן רב קורמאן'ס ספרים, כדי צו מחזק זיין דר'עולם מיט ריינע אמונה.
האב איך געהערט פון אנדערע אז קורמן'ס ספרים זענען דווקא מחליש די אמונה, אלא מאי דו האלטסט אז דאס איז די ריכטיגע אמונה, נו, איז מעג יאיר האלטן אז דווקא קאווע שטיבל ותגובותיו זענען מחזק די ריינע אמונה.
@יאיר איי'ם טרילט יא'ער בעק. צוזאמשטעלן רעביצין רייך'ס תכשיטים מיט'ן היינטוגען רב טייטלבוים איז פיין, אבער צוזאמשטעלן דער גוי, דער כופר, נו, וויאזוי הייסט ער נאר, ווייסט וועם איך מיין, מיט'ן אלטען רב טייטלבוים, איז עפעס מאדנע ביז גאר. בתוך הדברים זאגסטו אז ביז 200 יאר צוריק האט יעדער געגלייבט אז גאט האט באשאפען די וועלט, איז וויאזוי קענסטו זאגן תוכ"ד אז קיין איין צד - להבדיל - קען נישט "אויפווייזען" זייער גערעכטיקייט. דאס אז דער "גאנצע" וועלט האט געגלייבט אין בורא עולם איז די שטערקסטע אויפווייז (פאר ווער ס'שפילט די איני מאמין געים) אז דאס איז געבויט אויף א פאקט און מעשה שהיה.
כ'זוך א נדבן צו פארשפרייטן רב קורמאן'ס ספרים, כדי צו מחזק זיין דר'עולם מיט ריינע אמונה.
קאווע, דו מאכסט איין טעות. אריזאנא ווייץ איז אויך עפעס אין וואס יעדער האט געגלייבט פאר 2000 יאר. פארשטייט זיך ס'איז נישט אראפגעשריבן, אבער ס'איז פארהאן א לאנגע ארעל טראדיציע. כ'מיין בהכרך מיזטו זאגן אז מ'מיז צוקומען צו אראל טראדיציע ווארום אויב ווילסטו זיין אן עקשן און זיך פארלאזן בלויז אויף די טעקסט פונעם פסוק 'בערב תאכלו מצוות' דאן וויאזוי וועסטו וויסן אז די מצות שאכטלעך ברויכן קומען מיט א שטריק פאר די פסח-געים? און די אינטערעסאנטע זאך איז איז אידן פון אלע עקן פון די וועלט, פון אשכנזים אין וויליאמסבורג ביז ספרדים אין דיעל און רוסן אין ברייטן ביעטש, יעקעס אין וואשינגטאן הייטס, אלע פארקניפן זיי די מצות אויפן זעלבן אופן. צו זאגן אז דאס איז א פערצופאל ברויך מען זיין א שוטה וגס רוח.
הזהרו בדבריכם.
(דאס איז אן ארומע פארזוך צו פארפילן יואב'ס צוטיילונג צו מיר די ראלע פון א בדחן. ובזה יצא ידי חובתי און העמיר היצט גיין איינקויפן די קעז פאר של"ס שבת חזון, כמנהג רבותינו.)
יאיר, האסט אין געוויסן זין אמת'ע פונקטן מיט וואס איך בין לאו דוקא מחולק, נאר עס איז ארומגענומען פון אן איבערגעטריבענעם סארקאסטישן טאן, וואס כ'האב שוין נישט קיין כח צו צענעמען ווייל איך וועל דאך מוזן צוריקקומען מסתמא עטליכע מאל מיט מגילות צו מסביר זיין מיין זייט פון די מטבע. נאר אין קורצן ביסטו למעשה אויך מודה אז די וואס גייען אוועק זענען לאו דוקא די איבערגעקלוגטע. און איך בין דיר מודה אז די וואס בלייבן זענען לאו דוקא צוליב חכמה.
דאס אז איינער וואס גלייבט זירא אין א העכערן כוח פארשטייסטו וואס קען אים טרייבן צו וועלן גיין, האב איך געזאגט פארשטיי איך אויך, נאר כ'האב צוגעלייגט אז עס מיינט נאך אויך נישט אז דאס גייט אים יעצט ברענגען א בעסער לעבן, ווייל אויסער די געווענליכע שוועריגקייטן וואס יעדע פרישע קולטור ברענגט גייט זיך געווענליך אנהייבן אן עמאציאנאלע דראמא מיט די ביאלאגיש-באליבסטע זאכן אין לעבן וואס דאס וועט אים רויבן אסאך מנוחה.
וועגן דעם וויידל ווייסן מיר, אבער דא איז דאך בלויז געווען דער פוינט אז דאס וואס איינער האט עס גענוצט אלס משל פון "די" זאך וואס איז ממש א ראדיקאלע פאנאטישע זאך צו וועלן "איינרעדן" א קינד, האב איך אנגעוויזן אז צופעליג דאס איז למעשה א מציאות וואס יעדער קען נאך ביז היינט זען. און אפגעזען צי ווילסט דאס אויך ניצן אלס ראיה צו אן אנדערע ענין (וואס קודם מוז דאך עוואלוציע נישט זיין קיין סתירה, און צווייטנס קען מען זיך דינגען דערויף אויב נויטיג ווייל יענער אנגעבליכער "איבערגעבליבענער" חלק דינט פאקטיש א פונקציע צוזאמצוהאלטן די ארומיגע מוסקלען, און עס האט נישט קיין שום ביין אדער מוסקלען, ממילא ווען נישט די פון-פריער-געמאכטע הנחה פון עוואלוציע וואלט מען דאס בכל נישט געמוזט אנקוקן אזוי.) נעמט דאס אבער נישט אוועק און עס איז קאי וקיים אלס ביישפיל פון א זאך וואס מיט א קורצע צייט צוריק ווען די וועלט איז נאכנישט געווען אזוי טעכנאלאגיש קליין, איז דאס מסתמא געווען פון די בעסטע שפאט-פראגע צו אידישע ראציאנאליסטן. "נו, א וויידל. אויף ושתי. יא, אוודאי, דו משוגענער גלייבסט נאך בכלל אזא מציאות!" האב איך געוויזן אז דאס האט זיך יא ארויסגעשטעלט אלס מציאות.
אבער אוודאי זענען נאך דא גענוג אנדערע זאכן וואס מוזן בלייבן אויף ריינע אמונה. און דער גלויביגער גלייבט יא, און דער אומגלויביגער גלייבט נישט (נאר ער גלייבט אנשטאט מיט פונקט אזא בלינדע און פאנאטישע אמונה ווען ער הערט למשל אז עס איז דא איינער וואס זאגט אז ער האט א מאטעמאטישע חשבון און פענסי טערמינען צו מסביר זיין אז א יש מאין קען יא באשאפן ווערן אליין אן קיין שום דרויסנדיגער כוח. פלוצלינג גלייבט ער באמונה שלימה און טאקע מיט א תמימות אז אויב יענער זאגט, מסתמא פארשטייט ער. ממש ווי די העכערע פארשטאנד פון א רבי'ן, אפילו ער רעדט די מערסט אומפארשטענדליכע און פאראדאקסישע רייד וואס נאר שייך).
@שרגא, האסט נישט מורא פון גילוי? ווער האט מער צייט אין די ניין טעג אויסער א פלייש האקער? אפשר ביסטו דער "ארי" וואס ראקלענד קושער האט אוועקגעכאפט פון פאמעגרענעט?
איך האב זייער מורא פון גילוי, אין פרשת כי תצא. אבער אין ריעל לייף, פארוואס זאל איך דען מורא האבן? איך בין ב"ה א גאנצער מאמין. וואלסטו מיך נישט גענומען פאר אן איידעם אויב דו ווייסט מיין איידי? סייווי האב איך נאר מגלה געווען טפח אבער דו ביסט מגלה טפחיים און אזוי ארויסגעשריבן דעם נאמען און אלעס? איך בעט דיך נעם שנעל אראפ. באלד פארליר איך דא מיין פאסטן.
ס'איז דערפרישענד צו זעהן אז ווען דו קומסט אהיים אונטער די שרגא ניק הערשט א שטארקע שלום בית אין שטוב. 😃
ערענסט גערעדט, כ'האלט מיך איין אגאנצן וואך פון אריינשפרינגן אין די רינג וואס גייט ארום ענדלאז, אבער לקראת שבת קען מען זיך ערלויבן אנשטאט א שווים.
דאס מאכן די עצם ושתי וויידל אלס אן ענין וואס דער אריגינילער שרייבער האט אראפגעשטעלט אלס זיין פראבלעם איז א טעות עט בעסט, אויב נישט קיין שטרוי מאן. ווי - דאכט זיך - יידל האט קארעקטלי אנגעמערקט איז געווען זיין נקודה דאס פחד פון זיך פריי אויסדריקן צו קינדער אפילו אין ענינים וואס, ווי שרגא זאגט ריכטיג, קען ארבייטן האנט און האנט מיט אמונה און אפי' מסורה. דאס בארויבן די אפענע קאמיוניקאציע מיט א קינד און בארויבן דאס נאטורליכע דראנג צו קלערן, אויסשמועסן און פרובירן צו זיין אמת'דיג (פון זיין קוקווינקל) מיט די ארומיגע, און פארלאנגן מוח-ריאנרינטאציע און אנדערע דערשטיקענדע מיינד קאנטראל טעקניקס שמעקט פון א טאטליטעריען צוגאנג. געוואנדן לויט די מהות פון א מענטש קען עס מיינען גארנישט פאר איין מענטש און אלעס פאר א צווייטן. און וואס ארבייט פאר שרגא (גאנץ באשטימט א סאפיסטיקירטע קאפ) קען אדער יא פרעסקרייבט ווערן פאר א צווייטן אדער נישט. אבער זיכער איז עס נישט קיין רעצעפט פאר יעדן. צו אפרעגן די פראבלעם מיט די פאקט אז ס'איז דא מענטשן אינעם געזעלשאפט געניג ברייט אויפגעבויט וואס האבן נישט קיין פראבלעם צו זאגן אז ושתי'ס זנב ווי איוב זעלבסט איז לא היה ולא נברא איז מיסינג די פאוינט. די רעדע איז איבער די מעינסטריעם געזעלשאפט. אפי' דא אין קאווע שטיבל קען מען זעהן עדיטוט פון אסך אז אזא זאך גרעניצט זיך מיט כפירה, און אין די דורכשניטליכע בית מדרש איז דאס די אלגעמיינע סענטימענט. און מיט דעם ברויך א אינגערמאן דיעלן ערב ובוקר וצהרים.
אן אנדערע ביישפיל קען איך געבן ווען איינער האט מיר פרובירט צו אפרעדן פון רעדן איבער די סאלאר סיסטעם אין העליאסעטריק טערמינען. ער האט מסביר געווען אז דאס קינד וועט זיין "קאנפויזד" און קען אריינלויפן אין פראבלעמען אין חדר. דערווייל האט ער נאכנישט געהאט קיין מלמד וואס ווייסט די חילוק פון א לבנה ביז א פלאנעט ביז א שטערן, אבער זיי האבן שטאקע מיינונגן איבער די מהלך הכוכבים און איך מיז געדענקן צו משנה זיין שטענדיג משום דרכי שלום צו אקאמאנדירן אפאר אנאלפעבעטניקעס וואס קענען נישט אסטראנאמיע און נישט יהדות. ס'איז אפשר א שטארקע און אין רוב פלעצער אן איבערגעטריבענע משל, אבער אין א טייל פלעצער איז עס וואר, און זיכער איז עס וואר מיט פיל אנדערע משלים. (און דאס איז אויך א נקודה. נישט יעדע מקום און יעדע מענטשן איז אייניג מיט די ענינים, און ס'איז נישט שייך צו זאגן, פאר מיר ארבייט עס פיין אדער ביי אונז איז נישט דא דעם פראבלעם. אשרי חלקך אבער וואס האט דאס מיט יענעם?)
ס'איז דא מענטשן וואס זענען בעצם די סטיל צו וועלן משפיע זיין און זענען מער אפען און וואקאל פון אנדערע. א טאטע בפרט האט א חיוב אויסצופארמען א קינד און האט די נאטריליכע דרייוו עס צו טוהן ווי ער שפירט איז קרוב לאמת שלו (דאס איז וויאזוי איך לערן אפ אין אדם מוריש שקר לבניו). צו הייסן פאר א פאטער צו כובש זיין עדותו און ארויס-סובען די חינוך צו א סיסטעם געוואנדן אין וואספארא ווינט ס'בלאזט יעצט אין חדר און עמי בבית ברויכן זיצן ביים שבת טיש און הערן אבער גארנישט אריינרעדן איז דערשטיקענד פאר מאנכע, און א רויב פון עלעמענטארע הומענטארישע רעכטן און געוויסן.
נאכאמאל א משל וואס אפי' דער דיין זאגט ברבים אבער פארט קענסטו באקומען בייזע בליקן (כ'מיין לאו דוקא דו). דאס מאכט די נקודה שטערקער. אז אפי' אין תחומים וואס איז שוין היינט עטוואס מעינסטריעם, האט די המון עם (וואס איז די שטערקסטע פארס אין סאסייעטי) נישט באקומען די מעמא. און טאקע אויף דעם נושא, כ'געדענק כ'האב געכאפט א פסק פון א איד וואס איז געזיצן פארענט פון מיר אין ביהמ"ד און האט זיך פערצופאל אינטערגעהערט א שמועס איבער דעם נושא. און ווילאנג כ'האב איך נישט געקענט ווייזן אז אן אפיציעלע רעדנער דורך די אפיציעלע קהלה האט אויך מסכים געווען דערצו, בין איך געווען א האלבער ערל. וואלט די קהלה פערצופאל נישט געהאט קיין ניטל דרשה דורך דעם רב, וואלט איך זיך קיינמאל געקענט ריינוואשן.
און מיט אזוינע ברויך מען דיעלן אגאצן טאג.
אבער געניג מיט די דראמאטיזאציע. די נקודה איז אז ס'הערשט אן אומדעריקטע קאלעקטיווע קאנשיענס עדיטוד, אז פונקט ווי מ'מיז האבן א מקוה קארטל מיז מען האבן א טראכטן קארטל. און די קאלעקטיווע קאנשיענס איז לאו דוקא א סאפיסטיקירטע, און ס'איז זייער שווער צו נישט באנייען די חודש קארטל.
****
די עדיטוד אז דער גלויביגער איז אוטומאטיש א שוטה בין איך מודה איז אראגאנטיש און א טיפשות. כ'וואלט געוואלט גלייבן אז דאס איז פשוט לכל.
עצה אויף וואס? וואס גענוי באדערט דיך? אז דו קענסט נישט אפן רעדן די אנדערע שיטות ווייל יענער וועט זאגן ביסט אן אויבערחכם? אקעי, קודם האסטו אנערקענט דעם פאקט אז דו ביסט געבוירן א חסיד צווישן חסידים און דו ווייסט וואס עס איז אנגענומען צו קענען רעדן און פרעגן און וואס נישט.
איך זע דריי ברירות: 1) אוועקגיין פון דעם סיסטעם. 2) בלייבן, אבער אנפייפן יעדן און זאגן וואס דו האסט צו זאגן ווען דו האסט צו זאגן. 3) בלייבן, און זיך האלטן פארמאכט דאס מויל פאר ווער עס דארף נישט הערן.
יעצט, אויב איז די צער ביי דיר ממש געוואלדיג גרויס און ממש דו פילסט אז דו וועסט זיך דערשטיקן אויב וועסטו זיך נישט אנרופן נאך די מגילה אז דער וויידל חלק געפעלט דיר נישט וכדומה, דו פילסט אז וכל זה איננו שוה לי אויב קענסטו נישט משפיע זיין אדער ווייזן דיין חכמה פאר דיינע ארומיגע חברים, דעמאלט בלייבסטו מיט אפציע 1 אדער 2, וואס אויב ביסטו קלאר אווער אויף זייערע קאנסעקווענצן און עס לוינט זיך דיר, דעמאלט ווייסטו דאך וואס האסט צו טון. ווידער אויב נעמסטו אן דעם פאקט כמו שהוא און גייסט גלייך צום פיפטן שטאפל פון גריווענס, וואס איז "עקסעפטנס", דו נעמסט אן דעם פאקט אז דאס איז עס, און יעצט נעמסטו זיך טוישן דיין געדאנקענגאנג עס זאל זיך קענען צופאסן צו דיין ענווייראמענט, בשעת די אנדערע זאכן וואס קיינער האלט נישט מיט וועסטו זיך סייווי ווייטער אויסגעבן (רעדן מיט "יענע" חברים און קומען אין קאווע שטיבל, וכדו'), וועסטו דיך העכסטנס אביסל בארואיגן.
האסט זיכער גענוג אנדערע זאכן וואס דו קענסט נישט שעירן מיט רוב פון דיינע חברים אויסער דיין פאמיליע, ווידער האסטו מסתמא זאכן ואוס וואלסט יעדן געזאגט אויסער פאר דיין פאמיליע, און יעצט וועסטו העכסטנס האבן א דריטע קאטגעאריע. סך הכל קענעסטו עס אנקוקן ווי די פארשידענע קאטעגאריעס וואס יעדער מענטש האט מיט זיינע ארומיגע. איין חבר האט מען צו רעדן/הערן לשון הרע, א צווייטן פאר אלע זאפטיגע רכילות'ן אין שטאט, א דריטן זיך צו לופטערן און ליצנות'ן, א פערטן צו שפילן שאך, א פיפטן וואס שלעפט אמאל אוועק צו א פארברענג, און דו וועסט אויך האבן א זעקסטן, זיבעטן און אכטן חבר פאר וועם דו קענסט איבערגעבן אלע דיינע השערות, רעצענזיעס, ספיקות און סעמי-מסקנות. ואוס איז אזוי געפערליך? יעדער מענטש האט דאך זאכן וואס ער באהאלט, ווי דו זאגסט, "אונטער די דאכענע". נו, וועגן דעם זאל מען ארויסטאנצן פון די הויט און איבערלאזן ווייב און קינדער? דאס רוב טאג און רוב לעבן דארף נישט ווערן אפעקטירט דערפון, אויסער אויב מען איז אנגעגעסן מיט האס, מען טראכט דערפון א גאנצן טאג און מען האט נישט קיין שום כוח המעצור, וואס דעמאלט איז מען סייווי אויף צרות.
ועוד, פרוביר נאר זאגן דיין דריטער נקודה אין שול ביים ליינען. ווי איך דאווען, וועט מען מיר דאס ערשטע מאל איידל מעיר זיין אז מ'טאר נישט אזוי זאגן, קלו וקלו דברי אלוקים חיים און אז דער צאנזער רב שרייבט דאך שוין אז אפילו צווישן ראשונים טאר מען נישט מכריע זיין, און ביים פיפטן מאל וועל איך שוין באקומען א טיטל פון אן אויפגעקלערטער.
עגען, פארוואס זאל איך עס פרובירן זאגן. קודם איך דארף נישט צוקומען דערצו, ווייל איך האב קיין פראבלעם צו גלייבן אלעס וואס חז"ל האבן געשריבן. אבער אפילו אויב נישט, וואס האב איך פון עס זאגן פאר איינעם? עס אינטערעסירט מיך בכלל נישט אז יענער זאל מיך אנקוקן מיט "יענע" אויגן, איך וועל גארנישט פארדינען און יענער וועט גארנישט פארדינען. און איך קען נאר דערלייגן. און געווענליך איז מען בכלל נישט אינטערעסירט צו רעדן סיי וועלכע דברי חכמה מיט איינעם ואוס האט נישט די אויערן דערצו און איז נישט אינטערעסירט צו הערן. סאו, יא, הו קעירס?
די מערסטע עלעגאנטע ווערטער און עצות, קען נישט אווען נעמען די ווייטאג און פיין, פון זיך איינהאלטן טאג נאך טאג צוזאגן וואס מען גלייבט.
איך פארשטיי נישט די דעבאטע דא, די רבנים האבן שוין געזאגט זייער מיינוג. אויב די וואס זענען אפגעפארן צוליב פרעגן קשיות איז אזא קליינער צאל, פארוואס פארפירען זיי אזוי אנקעגען די אינטערנעט? עס איז די ערשטע מאל אין אמעריקע וואס מעט פראבירט איינצופירן אזעלכע עקסטרעמע קאנטראלען. פארוואס? פאר די פאר חכמים? זעט אויס אז די רבנים און עסקנים ווייסן עפעס מער ווי די שרייבער דא.
@יאיר איי'ם טרילט יא'ער בעק. צוזאמשטעלן רעביצין רייך'ס תכשיטים מיט'ן היינטוגען רב טייטלבוים איז פיין, אבער צוזאמשטעלן דער גוי, דער כופר, נו, וויאזוי הייסט ער נאר, ווייסט וועם איך מיין, מיט'ן אלטען רב טייטלבוים, איז עפעס מאדנע ביז גאר. בתוך הדברים זאגסטו אז ביז 200 יאר צוריק האט יעדער געגלייבט אז גאט האט באשאפען די וועלט, איז וויאזוי קענסטו זאגן תוכ"ד אז קיין איין צד - להבדיל - קען נישט "אויפווייזען" זייער גערעכטיקייט. דאס אז דער "גאנצע" וועלט האט געגלייבט אין בורא עולם איז די שטערקסטע אויפווייז (פאר ווער ס'שפילט די איני מאמין געים) אז דאס איז געבויט אויף א פאקט און מעשה שהיה.
כ'זוך א נדבן צו פארשפרייטן רב קורמאן'ס ספרים, כדי צו מחזק זיין דר'עולם מיט ריינע אמונה.
אוי, קאוועלע, האסט מיר שלעכט פארשטאנען. א קלוגער איד ווי דיר דארף ארויסנעמען א געוואלדיגע חיזוק אין אמונה פון מיינע ווערטער. טראכט אריין, פאר הונדערטער יארן האבן מיר ערליכע אידן געגלייבט אז ס'איז דא א גאט וואס ער איז דער מקור החכמה, ער איז חכמה אליין, ווי דער רמב"ם ערקלערט. די מקובלים האבן דאס גענומען נאך א שטאפל ווייטער אז די וועלט איז בעצם א מאניפעסטעישאן פון גאט, דא איז זיין התגלות. זענען שפעטער געקומען די סייענטיסטן צו גענוי די זעלבע מסקנות! עס איז דא א גרויסע כח וואס זיי רופן חוקי הטבע וואס דאס איז חכמה און דאס פירט די וועלט, פאקטיש איז לויט זיי די גאנצע וועלט א דירעקטע תוצאה פון די חוקי הטבע. דאס איז דאך ממש אות באות וואס מיר אידן האבן אלץ געוואוסט פון די תורה הקדושה. אמת, זיי זענען מחולק אין געוויסע טעאלאגישע פרטים איבער דעם "גאט". אבער צו דען זענען דער רמב"ם און רבי משה תקו נישט געווען ראדיקאל מחולק איבער די נאטור פון גאט? איך מיין אז דער חילוק צווישן הגשמה און אי הגשמה איז פיל גרעסער ווי דער חילוק צווישן א פערזענליכער גאט און נישט א פערזענליכער גאט. אין אנדערע ווערטער, דער פאקט אז טראצדעם וואס די אטעאיסטן לאכן פון סיי וועלכע רעליגיעזע התגלות פונדעסטוועגן זענען זיי פעסט ביי די מיינונג אז ס'איז דא כוחות פון חכמה וואס פירן די וועלט און אז מיר מוזן זיך פירן מאראליש באפעסטיגט מיין אמונה אויף אן אומגלויבליכע פארנעם. רבותי, איך זוך א נדבן צו פארשפרייט פראפעסאר דאוקינס ספרים.
