ביי די יודישע שרייבעריסטען איז דא א פענאמענע פון רידיזיינען לע"ז ווערטער, און אזוי ארום עס יודישיזירען, כגון פון ענגלישען ווארט רעסטאראנט נעמט מען אראפ דעם ענדגילטיגען ט, און והנה און נון ס'יז א יודישע ווארט רעסטאראן, מ'האט עס קונה געוועהן בשעת מעשה בשינוי מעשה.
אן אשכול צו מתקן זיין גראמאטיק און ספעלינג
245 פאסטס אין ארכיוו · אשכול #3483
געב א משל פון נאך אזא רידיזיינט ווארט
ישמעאל הכהןלעצטענס האבעך באמערקט אסאך טוישן אויף 'ענליך' מיט 'ענדליך'.
ריכטיג איז אזוי, משה 'ענדלט' אין אהרן. אדער, איך בין 'ענליך' צו דיר.
אבער 'ענדליך' איז נאר ווען משיח וועט קומען וועט מען זאגן אה 'ענדליך' איז ער אנגעקומען.
א אלטע זאך ,אבער איך נוטץ יא ענדליך לדוג' דו ענדילסט אין מיר זאגט מען ענדילסט נישט ענליך.
זאגסט נישט אנדערש ווי מיר. איך שרייב אז מ'זאגט טאקע למשל משה 'ענדלט' אין דיר אדער דו ענדילסט אין משה.
"פערזענליך" נישט "פערזענדליך"
"געווענליך" נישט "געווענדליך"
"געווענליך" נישט "געווענדליך"
הגע
ישמעאל הכהןפון וואו נעמט זיך דאס ווארט 'רעסטאראן' אנשטאט רעסטאראנט? ס'דא וואס שרייבן עס אזוי דא, אויך מאמענט מאכט דעם טעות
Kool manביי די יודישע שרייבעריסטען איז דא א פענאמענע פון רידיזיינען לע"ז ווערטער, און אזוי ארום עס יודישיזירען, כגון פון ענגלישען ווארט רעסטאראנט נעמט מען אראפ דעם ענדגילטיגען ט, און והנה און נון ס'יז א יודישע ווארט רעסטאראן, מ'האט עס קונה געוועהן בשעת מעשה בשינוי מעשה.
עס איז נישט קיין טעות, עס נעמט זיך נישט פון ענגליש און איז נישט קיין אידישיזם.
במקורה שטאמט די ווארט פון פראנצויזיש restaurant, פון restaurer, אן עסן טיילער. ווי דער שטייגער אין פראנצויזיש ליינט מען עס נישט פאנעטיש, נאר מיט א שטילן t (און n).
אלע מערב אייראפעאישע שפראכן האבן גע'ירשנ'ט ס'ווארט מיטן פראנצויזישן אויסלייג, טייל (ווי ענגליש שפאניש) זאגן ארויס די ט, אנדערע (דייטש) האבן א שטימען 'ט'.
אבער ס'איז יתכן אז אידיש האט עס גענומען פון די מזרח אייראפעאישע/סלאווישע שפראכן, און אזויווי זיי נוצן אנדערע בוכשטאבן, איז עס שוין ביי זיי אויסגעלייגט אן דעם T, און בערך אזויווי מען זאגט עס ארויס אין פראנצויזיש (פון מזרח אייראפע איז עס אריין אין רוב אזיאטישע שפראכן, טערקיש, אזערי, פארסי, ארמעניש, טורקמען, אוזבעק, אורדו, טאדזשיק, יאפאנעזיש און נאך.
דעריבער, סיי פון פראנצויזיש און סיי פון דייטש אדער סלאוויש איז ריכטיג עס צו שרייבן און ליינען אין אידיש 'רעסטאראן'.
דא איז טאקע דאס ארט צו רעדן פון א צווייטן פענאמענאן, (כאטש דיין פראבלעם איז אויך ריכטיג, טיילמאל), ווי היימישע אידיש רעדנדע מיינען אז ענגליש איז די אור-קוואל פון שפראך. לויט דעם אומריכטיגן בליק איז באנק, אטאמאביל, טעלעפאן, טעלעגראם, אלקאהאל, גאז, לעקטער, באלאן, באנקראט, אינפארמאציע, דעלעגאציע, סטאנציע פאציענט...... פלעי"ן ענגלישע ווערטער וואס מ'האט געקאפיע"ט פון ענגליש.
רוב פון אזעלכע ווערטער זענען אינטערנאצינאלע ווערטער, וואס ווערן גענוצט אין כמעט יעדע אינדא-אייראפעאישע שפראך אויפן וועלט, און זענען כשר'ע אידישע ווערטער דאס זעלבע ווי א kosher restaurant selling pizza salami sushi pickles knishes and sauerkraut איז ענגליש. אדער ווי א baby in kindergarten learns the English words bungalow, caboose, limousine and continent.
גאר אסאך פון די סארט ווערטער זענען לעגיטים א טייל פון אידיש נאך אסאך פאר דער הויפט קאנצענטראציע פון אידיש רעדנדע האבן געוואוינט אין ענגליש רעדנדע לענדער, און פאר ענגליש איז געווארן די אינטערנאצינאלע שפראך.
איך האב היינט באמערקט צוויי מאל דא אין שטיבל געשריבן אויף שלש סעודות של"ש עס קומט צו שרייבן של"ס
קען זיין עס איז ביידע מאל גיוועהן א טייפא ואתכם הסליחה
קען זיין עס איז ביידע מאל גיוועהן א טייפא ואתכם הסליחה
ס'נישט קיין טייפא. די וועלט פירט זיך צו שרייבן אזוי. כ'האב געהערט אמאל א הסבר פון מיין רבי אין חדר, אבער רעד דיך נישט איין אז איך געדענק...
אדרבה לאז מיר הערן איך האב עס נאך קיינמאל נישט גיזעהן אזוי גיספעל"ט
כ'אדעך געזאגט אז איך געדענק נישט (אחוץ די מכות וואס ס'איז זיך מער געקומען), וואס ווילסטע???
Kool manביי די יודישע שרייבעריסטען איז דא א פענאמענע פון רידיזיינען לע"ז ווערטער, און אזוי ארום עס יודישיזירען, כגון פון ענגלישען ווארט רעסטאראנט נעמט מען אראפ דעם ענדגילטיגען ט, און והנה און נון ס'יז א יודישע ווארט רעסטאראן, מ'האט עס קונה געוועהן בשעת מעשה בשינוי מעשה.
קאאל מען: נאר די אידישיסטישע שרייבער האבן עס גענומען פון פראנצויזיש... די אריגינאלע שפראך פון וואו דער ווארט קומט...! ווייל אויף פראנצוזיש איז דער לעצטער "ט" סיילענט. מ'זאגט עס ארויס מיט א לאנגע נון. מיט א מרכא כפולה...נאר איינער וועלכער קען פראנצויזיש פארשטייט וואס דער פסוק מיינט...!
ערעב בערל, אין אורוגוואי רעדט מען פראנצויזיש?
געוואלדיגערעב בערל, אין אורוגוואי רעדט מען פראנצויזיש?
ניין: אבער איך האב אויך געוואוינט אין א מדינה וואו מ'רעדט פראנצויזיש...!... 😂 🙄 😮
אין דעם אשכול האב איך געזען 2 מאל דערמאנט ענגוואליסטן, עס קומט עוואנגליסטן Evangelism מלשון עוואנגליאן דאס איז דער און גיליון וואס ווערט דערמאנט אין מסכת שבת אין השמטות הש''ס דער ברית החדשה
ווי אזוי ספעלט מען room שטוב אדער שטיב? און אויך rooms שטובער אדער שטיבער?
איך דארף עס אין די נעקסט פיו מינוטס פליז
איך דארף עס אין די נעקסט פיו מינוטס פליז
שטוב/ שטובער
I'm almost sure
I'm almost sure
שטוב, שטיבער.
אזויווי בוך שוך ברודער, ביכער שיך ברידער.
אזויווי בוך שוך ברודער, ביכער שיך ברידער.
יישר כח ישראל איך האב אויך געטראכט אזוי
תיכף, נישט תיקף.
[ציטאט אראפגענומען]
אנאנים: א שאלת (אויבער) חכם. פארוואס ביי ..."שוך, שטוב, און ברודער, קומט דער פלוראל מיט א יוד. און דא נישט...?!
נ.ב.: איך ווייס דעם ענטפער. ס'גלוסט זיך מיר נאר א ביסל צו פארהערן... 😂
[ציטאט אראפגענומען]
אנאנים: די ענטפער איז פשוט. ..."קלוגער" איז נישט קיין פלוראל פון ..."קלוג"...ס'איז נאר א העכערע מדרגה... 😮
תכלית, תכלס.
רובה דרובה אדער רובא דרובא?
איך מיין די צווייטע איז גירעכט אבער איך האב גיזעהן איינער האט געשריבן היינט צוויי מאל אזוי ווי די ערשטע וועג
איך מיין די צווייטע איז גירעכט אבער איך האב גיזעהן איינער האט געשריבן היינט צוויי מאל אזוי ווי די ערשטע וועג
לית דין בר נשרובא דרובא
די ערשטע מיינט א שיסער - rifle בלע"ז ( די צווייטע קען זיין מלשון רב, רבי וכדו', מ'ספעלט עס נאר ענליך).
''איך האב נישט קיין פראבלעם מיט עס'', שרייבט איינער דא. עס גרילצט. נוץ ''דערמיט'' אנשטאט 'מיט עס'
אזוי אויך שרייבן אסאך: ''פאר דעם זאגט ער'', ווען ''דערפאר זאגט ער'' הערט זיך סך בעסער. יענע זעלבע וועלן שרייבן ''פאר דעם'' ווען זיי ווילן זאגן ''בעפאר דעם''.
ליפאיענע זעלבע וועלן שרייבן ''פאר דעם'' ווען זיי ווילן זאגן ''בעפאר דעם''.
וואס איז דער מער מיט "פאר דעם"? אין אסאך אידישע דיאלעקטן איז דאס ווארט "בעפאר" נישטא.
דרך אגב ס'איז דא אױך א וויכטיגער אונטערשייד צװישן "פאר אים" (מיטן טראפ אויף "פאר" מיינט מען "before/in front of him", למשל "איך שטיי פאר אים אין דער ריי", נישט הינטער אים) און "פאר אים" (מיטן טראפ אויף "אים" מיינט מען "פאר זיינעט וועגן, לטובת אים", נישט פאר קיין אנדערן).
אסאך שרייבן דא "פאר ער איז געגאנגען..." מיר קלינגט בעסער׃ "איידער ער איז געגאנגען...". וואס מיינט מען?
געמיינט צו זאגן אז זיי נוצן ''פאר דעם'' סיי פאר 'דערפאר' און סיי פאר 'איידער', אזוי אז ווען מ'ליינט זיי קומט עס ארויס נישט פראפעשינאל געשריבן.
ליפאגעמיינט צו זאגן אז זיי נוצן ''פאר דעם'' סיי פאר 'דערפאר' און סיי פאר 'איידער', אזוי אז ווען מ'ליינט זיי קומט עס ארויס נישט פראפעשינאל געשריבן.
אקיי פארשטאנען. איך בין מסכים.
עטליכע ניקס האבן זיך שוין באנוצט מיטן אויסדרוק "דברים כדברונות".
דאס איז א גרויסע טעות, דער ר' קומט בעפאר דעם ב', כזה: דברים כדרבונות. וסימנך "דארווין".
דאס איז א גרויסע טעות, דער ר' קומט בעפאר דעם ב', כזה: דברים כדרבונות. וסימנך "דארווין".
דברים כדברונות דארף צו זיין מער מליצה'דיג, ווייל די טייטש פון דרבנות (א שטעכעדיגע נאדל, איא?) קומט נישט אייביג אריין.
אנגעצינדען, אנגעצינדן, אנגעצונדען... ווי דארף זיין דער אויסלייג?
האט נאך איינער באמערקט אז אין קאווע שטיבל שרייבט זיך דאס ווארט אויף דרייערליי אופנים?
האט נאך איינער באמערקט אז אין קאווע שטיבל שרייבט זיך דאס ווארט אויף דרייערליי אופנים?
לאשיצעראנגעצינדען, אנגעצינדן, אנגעצונדען... ווי דארף זיין דער אויסלייג?
האט נאך איינער באמערקט אז אין קאווע שטיבל שרייבט זיך דאס ווארט אויף דרייערליי אופנים?
לול. ריכטיג איז "אנגעצונדן".
אנגעצינדן נראה לי.
ישראל קאפקעאנגעצינדן נראה לי.
ישראל קאפקע: לכאורה איז יואב גערעכט. ווען איך זאג א לשון הווה, איז שייך צו ספעללן..."צינד" אן. אבער א לשון עבר "פעסס'ט טענס שרייבט מען מיט א "וואוו"...!
יואב: אין מיין לעקסיקאן איז דא גרויסער חילוק פון דעם ווארט..."ריכטיג"... און דעם ווארט..."אויפ-ריכטיג"...ס'איז צוויי גאר באזונדערע זאכן.
דאס ערשטע מיינט, ריכטיג. צו דער זאך....דאס צווייטע מיינט,...אמת'דיג...!
דאס ערשטע מיינט, ריכטיג. צו דער זאך....דאס צווייטע מיינט,...אמת'דיג...!
berlbalaguleh
יואב: אין מיין לעקסיקאן איז דא גרויסער חילוק פון דעם ווארט..."ריכטיג"... און דעם ווארט..."אויפ-ריכטיג"...ס'איז צוויי גאר באזונדערע זאכן.
דאס ערשטע מיינט, ריכטיג. צו דער זאך....דאס צווייטע מיינט,...אמת'דיג...!
ס'איז דא א ווערטל: בעסער אן אפענער פיינד איידער א נישט אויפריכטיגער פריינד. (א נישט אמת'דיגער, נישט עכטער)
ביי אונז וואלט מען געזאגט פאלשער פריינד
אמת, אויפריכטיג מיינט sincere. אנדערש ווי פארריכטן דעם אויסלייג פון "אנגעצונדן", איז מיין גאנצע תגובה געווען געשריבן אומפארמאל און נישט אין פלאץ.
berlbalagulehישראל קאפקעאנגעצינדן נראה לי.
ישראל קאפקע: לכאורה איז יואב גערעכט. ווען איך זאג א לשון הווה, איז שייך צו ספעללן..."צינד" אן. אבער א לשון עבר "פעסס'ט טענס שרייבט מען מיט א "וואוו"...!
אזוי האב איך אמאל געזען אין יידישע ווערטער-ביכער, און עז פאר איך דענק פון ביכער וואס כ'האב געלייענט אין אידיש איז דאס אזוי.
אין די מעלות/מאמע לשון חודש שבט רעדן זיי איבער שטעט, אויב מען דארף צולייגן אן אויבערשטרעכל ווען מען רעדט דערפון. צי מען שרייבט ברסלב'ער אדער ברסלבער.
זיי שרייבן אז די סיבה פארוואס מען לייגט אויס די שטאטישע נעמען אויף א לשון הקודש'דיגע וועג איז נאר ווייל מען האט עס אזוי געשריבן אין די אלטע שו"ת ספרים אדער אין כתובות, אין די צייט ווען אידיש האט נאכנישט געהאט קיין געהעריגע כללים, אבער באמת וואלט מען זיי געדארפט אויסלייגן אין אידיש, און דעריבער קומט נישט קיין אויבערשטרעכל.
וואס זאגן אונזערע מבינים דערצו?
זיי שרייבן אז די סיבה פארוואס מען לייגט אויס די שטאטישע נעמען אויף א לשון הקודש'דיגע וועג איז נאר ווייל מען האט עס אזוי געשריבן אין די אלטע שו"ת ספרים אדער אין כתובות, אין די צייט ווען אידיש האט נאכנישט געהאט קיין געהעריגע כללים, אבער באמת וואלט מען זיי געדארפט אויסלייגן אין אידיש, און דעריבער קומט נישט קיין אויבערשטרעכל.
וואס זאגן אונזערע מבינים דערצו?