פראגעס אויף שפראך און גראמאטיק

אפטעמיסט

אפשר פון די ענגלישע ווארט shriek?

ההמממ... האסט ממש ארויסגנבעט די ווערטער די שפיץ פון מיין צונג! 😛
ביים פרעגן פון וואו עס שטאמט, האב איך שוין געהאט געטייפט אויב עס קומט אפשר פון די ענגלישע ווארט Shriek, אבער איך האב עס פארמעקט, ווייל איך האב נישט געוואלט שטיפן צו איין השערה.
GreatMindsThinkAlike# 😛

קען איינער באשטעטיגן צו עס קומט טאקע פון Shriek?

ספקו עליך כפים כל ע(ו)ברי דרך, שרקו וינעו ראשם על בת ירושלים (איכה ב, ט"ו).

אשרקה להם ואקבצם (זכריה י' ח).

לערנט אייך אויס: די גויים האבן גע'גנב'עט ביי די אידן. נישט פארקערט 🙂

איז דא עפעס יסודות אין שפראך, למשל פאר די זעלבע געלט וואס beautiful- מיינט שיין און here- מיינט דא. קען ווען זיין פארקערט beautiful-דא, here-שיין? איז דא עפעס יסודות?

ירמיהו יח, טז.
לָשׂוּם אַרְצָם לְשַׁמָּה שרוקת [שְׁרִיקוֹת] עוֹלָם כֹּל עוֹבֵר עָלֶיהָ יִשֹּׁם וְיָנִיד בְּרֹאשׁוֹ

מצודות ציון:
שריקות" - ענין השמעת קול בקבוץ השפתים כשרואים דבר חשוב שנחרב וכן שרקו ויניעו ראשם (איכה ב)

פלאוויוס

ספקו עליך כפים כל ע(ו)ברי דרך, שרקו וינעו ראשם על בת ירושלים (איכה ב, ט"ו).

אשרקה להם ואקבצם (זכריה י' ח).

לערנט אייך אויס: די גויים האבן גע'גנב'עט ביי די אידן. נישט פארקערט 🙂

אין די מערסטע פעלער. אבער נישט אייביג.
א סאך מאל ברענגט אפילו די גמרא אראפ גריכישע און לאטיינישע ווערטער וועלכע ווערן באנוצט אין די העברעאיש-אראמישע שפראך.
למשל דער ווארט "קניגי" (איך געדענק נישט פונקטליך וואו. דאכציך אין מס' עבודה זרה.) אין קאנטעקסט פון די אויטענטישקייט און באגלייבטקייט פון משה רבינו אין איבערגעבן די תורה פאר די אידן. פרעגט די גמרא, רעטאריש "וכי משה רבינו "קניגי היה?!...
אויף גריכיש הייסט א האנטער. א יעגער פון חיות "קניגי"...דאס מיינט צו זאגן איז ער דען געווען א האנטער, וועלכער פיהרט אן אוואנטוריסטישן לעבן, אז מ'זאלל נישט קענען אננעמען זיינע ווערטער ערנסט.
אזוי אויך אין משניות מס' כלים איז דא א סאך מאל וואס די משנה רופט אן די כלים מיט זייערע אריגינאלע לאטיינישע אדער גריכישע נעמען...!

אודאי אזוי. מ'קען טרעפן נאך הונדערטער אזעלכע ביישפילן. כ'האב נאר געמאכט א ווערטל.

דאך פון גמרא קען מען נישט ברענגען קיין ראיה, ווייל די גמרא לשון איז בכלל נישט קיין לשון-קודש, נאר אן ארמיש-אידישער זשארגאן.

פלאוויוס

אודאי אזוי. מ'קען טרעפן נאך הונדערטער אזעלכע ביישפילן. כ'האב נאר געמאכט א ווערטל.

דאך פון גמרא קען מען נישט ברענגען קיין ראיה, ווייל די גמרא לשון איז בכלל נישט קיין לשון-קודש, נאר אן ארמיש-אידישער זשארגאן.

אויסער דעם. די גמרא איז געשריבן און רעדאגירט געווארן אין א תקופה ווען די גריכיש-רוימישע קולטור האט געוועלטיגט אין די גוי'אישע וועלט...ממילא איז געווען נאטורליך אז די מענטשן וועלן אדאפטירן טייל ווערטער פון אט די שפראכן...!

איך נוץ/שרייב עס אזוי
אלס איז טייטש as, אלס א אידיש רעדנדע,
אלץ איז טייטש אייביג, אדער יעדעס מאל,
אלעס איז פשוט everything.

'אלס' אידיש ליבהאבער איז ער 'אלץ' פארנומען מיט גראמאטיק, און 'אלעס' וואס אנבאלאנגט אידיש.

איז דאס ריכטיג? און וויאזוי שרייבט מען, נאכאלס, אדער נאכאלץ? אלסדינג אדער אלצדינג, לכאורה מיינט אס אלעס-דינג, דא אויף קאווע שטיבל שרייבן רוב אלצדינג, אבער עפעס שטימט עס נישט.

אלץ קען אויך מיינען אלעס.

כוכב

אלץ קען אויך מיינען אלעס.

געב א ביישפיל אין א זאץ.

איבעראל וואו דו נוצט אלעס קענסטו נוצן אלץ : ער מיינט אלץ איז זיינס וכו'.

די ווארט שטערן האט עטליכע באדייטן

#1 מ'קען דאס זען אין הימל (אדער אין חלום-פ' השבוע)

#2 מ'קען שטערן מענטשן

#3 אביסל העכער די נאז, יא, יא, אונטער די של ראש, אביסל אֵראֶפצו, דאס הייסט אויך שטערן

#4 היינט צו טאג קען מען שוין טרעפן שטערן אויף די שעלף פון די צייטינגן

איך מיז דא ענדיגן, איך זעה שוין שטערן פאר די אויגן 😂

כוכב

איבעראל וואו דו נוצט אלעס קענסטו נוצן אלץ : ער מיינט אלץ איז זיינס וכו'.

דעס איז נישט אויסגעהאלטען גראמאטיש.צ"ל ער מיינט אלעס איז זיינס

אויסגערוט

כוכב

איבעראל וואו דו נוצט אלעס קענסטו נוצן אלץ : ער מיינט אלץ איז זיינס וכו'.

דעס איז נישט אויסגעהאלטען גראמאטיש.צ"ל ער מיינט אלעס איז זיינס

פארוואס איז דאס נישט גראמאטיש אויסגעהאלטן? ווי ווייט איך ווייס קען מען יא אזוי שרייבן.

ישראל קאפקע

איך נוץ/שרייב עס אזוי
אלס איז טייטש as, אלס א אידיש רעדנדע,
אלץ איז טייטש אייביג, אדער יעדעס מאל,
אלעס איז פשוט everything.

'אלס' אידיש ליבהאבער איז ער 'אלץ' פארנומען מיט גראמאטיק, און 'אלעס' וואס אנבאלאנגט אידיש.

איז דאס ריכטיג? און וויאזוי שרייבט מען, נאכאלס, אדער נאכאלץ? אלסדינג אדער אלצדינג, לכאורה מיינט אס אלעס-דינג, דא אויף קאווע שטיבל שרייבן רוב אלצדינג, אבער עפעס שטימט עס נישט.

אלס איז אזוי ווי דו זאגסט – As.

אלץ און אלעס זענען interchangeable, הגם אלץ איז מער פארמאל כנלע"ד. איך מיין אז ס'האט מיט דיאלעקטן, אבער אלץ שיינט צו זיין מער פראפעסינאל. אלץ ווערט פיל מער גענוצט ביי די יידישיסטן; אלעס ווערט מער גענוצט אויף היימיש-אידיש.

אלצדינג מיינט everything. א ווארט וואס אלץ טוט אויך באדייטן און צוגאב צו all. ס'טייטש אלץ איז כולל מער ווי אלצדינג. אלסדינג איז לכאורה גרייזיג.

נאכאלס און נאכאלץ זענען בפשטות צוויי אנדערע ווערטער. ביידע זענען לכאורה צוזאמגעכאפט פון נאך, מיט אלץ אדער אלס. נאכאלץ מיינט פונדעסוועגן, עדיין, וכדו'. נאכאלס וואלט געמיינט "נאכאלס בחור."  למעשה מיין איך אז אנדערש ווי נאכאלץ נוצט מען נישט נאכאלס. כ'האב דאס אבער קיינמאל געזען אין פראפעסינאלע אויסגאבעס.

אלץ מיינט קודם כל 'אייביג' always.
אלעס מיינט everything.
די שאלה איז אויב אלץ קען מען אויך נוצן אנשטאט אלעס, און ווי עס קוקט אויס איז עס א לעטימער באנוץ פון די ווארט אלץ, אבער בפשטות מיט אלץ 'אייביג', כנלע''ד.

ישראל קאפקע

אלץ מיינט קודם כל 'אייביג' always.
אלעס מיינט everything.
די שאלה איז אויב אלץ קען מען אויך נוצן אנשטאט אלעס, און ווי עס קוקט אויס איז עס א לעטימער באנוץ פון די ווארט אלץ, אבער בפשטות מיט אלץ 'אייביג', כנלע''ד.

אלץ קען טאקע אויך מיינען שטענדיג. אבער אלעס וואס אלעס קען מיינען, איז מעגליך צו ערזעצן מיט אלץ/אלצדינג.

יואב

ישראל קאפקע

אלץ מיינט קודם כל 'אייביג' always.
אלעס מיינט everything.
די שאלה איז אויב אלץ קען מען אויך נוצן אנשטאט אלעס, און ווי עס קוקט אויס איז עס א לעטימער באנוץ פון די ווארט אלץ, אבער בפשטות מיט אלץ 'אייביג', כנלע''ד.

אלץ קען טאקע אויך מיינען שטענדיג. אבער אלעס וואס אלעס קען מיינען, איז מעגליך צו ערזעצן מיט אלץ/אלצדינג.

ס'ווענדט זיך אויך אין וועלכע געגנט דער רעד'נער אדער שרייבער האט געוואוינט. אין פוילן/גאליציע האט אלץ/אלצדינג געמיינט די זעלבע זאך. אבער נישט אין בודאפעסט אדער דעברעצין...!

איך האב זיך לעצטנס אנגעשטויסן עטליכע מאל מיט דאס ווארט 'איטליכן' (אדער איטליכע) באנוצט מיטן זעלבן באדייט ווי עטליכע, אבער מיר ליגט אין קאפ אז איטליכן מיינט יעדן (דער מלמד האט איטליכן געגעבן א גלעט אין פנים) בשעת עטליכע מיינט דווקא נישט יעדן, בין איך גערעכט, אדער מאך איך א טעות?

@ישראל: גערעכט.

ישראל קאפקע

איך האב זיך לעצטנס אנגעשטויסן עטליכע מאל מיט דאס ווארט 'איטליכן' (אדער איטליכע) באנוצט מיטן זעלבן באדייט ווי עטליכע, אבער מיר ליגט אין קאפ אז איטליכן מיינט יעדן (דער מלמד האט איטליכן געגעבן א גלעט אין פנים) בשעת עטליכע מיינט דווקא נישט יעדן, בין איך גערעכט, אדער מאך איך א טעות?

kafka: You are right. The former means "Everyone of the group". All inclusive. While the latter designates the Exclusive. Some of the group. Not all,

בערל, דיין הגדרה אויף "איטליכער" איז דאכט זיך נישט פונקטליך. "איטליכער" איז נישט דער זעלבער טייטש ווי "אלע/אלעמען" נאר ס'איז ענדערש דער טייטש פונעם ענגלישן each, און דאס הייסט: "פּער יעדן".

פלאוויוס

בערל, דיין הגדרה אויף "איטליכער" איז דאכט זיך נישט פונקטליך. "איטליכער" איז נישט דער זעלבער טייטש ווי "אלע/אלעמען" נאר ס'איז ענדערש דער טייטש פונעם ענגלישן each, און דאס הייסט: "פּער יעדן".

אבער די תוצאה איז "פאר א יעדן". דאס הייסט ביי מיר "אינקלוסיוו"...! I don't see the difference. It's probably because I'm unintelligent...(Dumb...!)...

לעצטענס האביך באמערקט עטליכע שרייבער שרייבן 'ער האט שיער נישט' - 'שיער' חסר, איז נישט די ריכטיגע אויסלייג 'שיעור'?

ניין. שיער נישט.
שיעור חזון איש, א שיעור גמרא, אבער "כמעט", קומט "שיער".

דער טעות נעמט זיך פון דעם וואס ס'דא מענטשן וואס האבן עטליכע שיעורים אין טאג, זיי לערנען איינמאל שיער צופרי און איינמאל שיער נאכמיטאג און איינמאל שיער ביינאכט

כוכב

ניין. שיער נישט.
שיעור חזון איש, א שיעור גמרא, אבער "כמעט", קומט "שיער".

איז עס א אידישע ווארט?

כ'האב אלץ פארשטאנען 'שיעור נישט', כאילו ס'האט געפעלט די שיעור עס זאל זיין כך וכך.

.

קיינמאל דאס נישט געוויסט.

אין די מעלות/מאמע לשון, איז געווען אמאל א שיעור איבער שיער. ווער ס'קען עס אריינסקענען תע"ב.

שיר איז אן אלטע אידישע ווארט. אלזא שיר און אלזא באלד אין אונזער טאגן שירה וואס באדייט שנעל, אט, שוין, גיך, באלד כמעט.

געוויסט אדער געוואוסט?

געוואוסט.

ס'דא אמאל וואס מ'שרייבט געוויסט, אבער איך בין אליין נישט אזוי באהאוונט אין דעם כלל.

הייסט געווענליך שרייבט מען יא "געוואוסט"?

אבי כ'האב געמיינט כ'קען ספעלן

און וואס איז מיט ווינדער צי וואונדער?

וואונדער.

כ'מיין אז 'וויסט' איז נאר מלשון תוהו.

שיער (כמעט) און שיר (שוין ,שנעל).
אינטערעסאנטע מעגליכקייט, איך האב קיינמאל נישט צוזאם געשטעלט די צוויי ווערטער. איז עס טאקע איין און דעם זעלבן ווארט?

באלד וועט מען מיר נאך זאגן אז "קינדער" לייגט מען אויס קאונדער...

ישראל קאפקע

שיער (כמעט) און שיר (שוין ,שנעל).
אינטערעסאנטע מעגליכקייט, איך האב קיינמאל נישט צוזאם געשטעלט די צוויי ווערטער. איז עס טאקע איין און דעם זעלבן ווארט?

שיר מיינט שוין?

יעצט ביי די תפיסה אנטלויפעכטס, איז מיר איינגעפאלן 2 קשיות,

1. פארוואס זאגט מען ער "זיצט" אין תפיסה? ער שטייט דען נישט אדער ליגט? מען גייט אים 'איינזעצן', ער איז 'געזיצן', וכדומה. אייגענטליך אין פסוק שטייט שוין 'יושבי' חושך וצלמות.

2. די פרוי האט באקומען "קאלטע פיס". וואס מיינט דאס? עס קומט פון ענגליש מיינעך (שי גאט קאלד פיט), איך פארשטיי אז מען מיינט ארויסצוברענגען אז די ווארעמקייט צו א זאך האט אויסגעוועפט, אבער פארוואס פונקט קאלטע פיס?

שמעקעדיג

ישראל קאפקע

שיער (כמעט) און שיר (שוין ,שנעל).
אינטערעסאנטע מעגליכקייט, איך האב קיינמאל נישט צוזאם געשטעלט די צוויי ווערטער. איז עס טאקע איין און דעם זעלבן ווארט?

שיר מיינט שוין?

פונעם פיוט 'אלמעכטיגער גאט', אלזא שיר און אלזא באלד.

שווער father in law

שווער swear

שווער heavy difficult

בלייבט מיר איבער צו וויסן אויב "שווער" -- איז דאך שווער א גרויסע קשיא -- איז אויך מלשון difficult אדער ס'איז אן הגדרה בפני עצמה בלויז בלשון שאלה.

פון וואנעט שטאמט די ווארט 'געטשקע'

רוסישער

פון וואנעט שטאמט די ווארט 'געטשקע'

מלשון ג-ט.

@מאטי איך ווייס נישט אויב difficult - שווער איז געבארגט, אבער שוויגער - שווער איז זיכער געבארגט פון איינע פון די אנדערע, לאמיר זען צו דו קענסט צוטרעפן וועלכע...

אמאל ווען די מחותן האט צוגעזאגט אין ס'איז געקומען די חתונה און ער האט נאך נישט באצאלט,
איז געווארן לעבעדיג,
די מחותן האט געדארפט שווערען, און די חתן האט געברענגט עדים,
און אזוי איז עס געבליבן די שווער איז געבליבן שווער און די עדים איז געבליבן איידעם.

אפטעמיסט

געוויסט אדער געוואוסט?

ס'ווענט זיך פון וואו מ'קומט. אויב מ'קומט ון גאליציע אדער אונגארן, דאמאלץ איז עס "געוויסט". אויב איינער קומט פון די ליטא דאן איז עס "געוואוסט"...!

די אויסדרוק: I will (work, sing, etc.) like I have never (worked, sung, etc.) before, מיינט איך וועל זינגען [אזוי גוט] ווי קיינמאהל פריער, אדער איך וועל זינגען ווי כאילו איך האב נאך קיינמאהל געזינגען?

איך האב פארשטאנען אז ס'מיינט 'אזוי גוט ווי קיינמאל פריער'.