יאירמוח, איך האב נאכנישט דרוכגעליינט דיין גאנצע דוגמא, אבער פאר דעם געלט קענסטו דאך שוין נוצן דעם פשוט'ן Gödel's incompleteness theorom וואס ווייזט אויף אז מאטעמאטיק קומט אן בהכרח אן צו א פוינט ווי סיי וועלכע ענטפער וועט זיך סותר זיין מיט זיך אליין. די שאלה איז צו דאס איז מוכיח אז מיר מוזן אנצייגן אויף עפעס טיפער'ס ווי לאגיק, אדער מיר קענען בלייבן דערביי און זאגן אז אין הכי נמי, די וועלט איז טאקע אינקאמפליט. איך וועל אויס די ערשטע אפציע.
יאיראיך בעט דיך זייער. וואס איז אזוי שווער פאר גאט צו פארשוואנגערען. אלעס קען ער טוהן, נאר פונקט פארשוואנגערען, וואס דו קענסט אויך טוהן, דאס קען ער נישט, ביטע?יידל, איך בין נישט אינגאנצן זיכער, לעיקוואוד אליין בכבודו ובעצמו וועט מוזן קומען מפרש זיין זיינע ווערטער. אבער בעצם ביסטו גערעכט אז איך האב בכלל נישט אויפגעפאסט די כונה פון לעיקוואוד'ס ווערטער:
אז מען פארשטייט וויאזוי מקען פארשוואנגען דורך גאט אליינס איז דער פשט צו ער הייסט א זון פון דיין טאטע אדער נישט פון די קליינע פרטים אויסצוגראדען.
מוח שליטמוח, דו רירסט אן דקות'דיגע נקודות אין וואס איך האב שוין נישט עוסק געווען א שטיק צייט. לאמיר פרובירן זיך צו אויפפרישן דעם זכרון.יאירמוח, איך האב נאכנישט דרוכגעליינט דיין גאנצע דוגמא, אבער פאר דעם געלט קענסטו דאך שוין נוצן דעם פשוט'ן Gödel's incompleteness theorom וואס ווייזט אויף אז מאטעמאטיק קומט אן בהכרח אן צו א פוינט ווי סיי וועלכע ענטפער וועט זיך סותר זיין מיט זיך אליין. די שאלה איז צו דאס איז מוכיח אז מיר מוזן אנצייגן אויף עפעס טיפער'ס ווי לאגיק, אדער מיר קענען בלייבן דערביי און זאגן אז אין הכי נמי, די וועלט איז טאקע אינקאמפליט. איך וועל אויס די ערשטע אפציע.
איך האב נישט געזאגט אינקאמפליט. איך האב געזאגט זעלבסט מארד. שכל זאגט קלאר אז איך בין נאר א שפיל. i'm not for real. איך בין נישט די עכטע מציאות. איך בין א פארטייטשעכטס וואס איז גוט אויף ווילאנג מען פרעגט נישט צו טיף. וואס איז אזוי שווער דערמיט?
איידער דו זאגסט מיר אנדערע משלים מיט נמשלים, ביטע אדרעסיר דאס וואס איך האב יא געשריבען.
א - קען זיין יציור אז שכל זאל מאכען זעלבסט מארד? דורך ווייזען אז זי שטימט נישט מיט זיך אליין?
ב- אויב זאל דאס שכל טון, מיט וואס בלייבט מען? קען מען דאן זאגען אז די נאהנסטע ווערטער מסביר צו זיין דאס, איז 'אין סוף' און 'בלי גבול'?
ג - די ווארט 'גאט' איז נישט מער ווי א נאמען פאר אט די מושגים פון 'אין סוף' און 'בלי גבול'?
איך בעט דיך זייער. וואס איז אזוי שווער פאר גאט צו פארשוואנגערען. אלעס קען ער טוהן, נאר פונקט פארשוואנגערען, וואס דו קענסט אויך טוהן, דאס קען ער נישט, ביטע?
לגבי קריסטנטום, האב איך געמיינט האלב סארקאסטיש האלב ערנסט [בכלל, כפי שגילה ידידנו מוח שליט, איז דער קאנסעפט פון ערנסטקייט תלוי אין דער קאנסעפט פון היפכו וואס איז סארקאסטיש, וממילא איז איינער א חלק פון דער צוייטער, אויזער אויב איז דא עפעס א דריטער רוח הקודש וואס איז זיי מקשר ומאחד]. דאס וואס איך מיין יא אינגאנצן ערנסט איז אז מקען נישט מזלזל זיין אין א דריטל מענטשהייט מיט אזוינע סארט טענות. רוב מענטשען טראכטען טאקע נישט צו גאט איז איינס אדער דריי, [זיי האבען וויכטיגירע זאכען צו טראכטען..] און אז זיי גלייבען גלייבן זיי בעיקר אין דער עצם מציאות פון א גאט און אין דער תוכן וואס זייער אמונה ברענגט אריין אין זייער לעבן. וואס דאס איז אלץ גלייכע זאכען. די פרטים פון תאלוגיה לאז פאר תאלוגים און פילוסופים עוסק צו זיין, נישט דאס איז מעסיק רוב מאמינים וממילא ווערן זיי נישט נאריש אדער אפגעפרעגט פארן גלייבען וואס זיי גלייבען. פארשטייט זיך נאך אלס איז אונזער רעליגיע גארנישט קיין סאך מער מסתבר אדער ראציאנאליש, פאר יעדער מגוחכ'דיגער זאך וואס דו טרעפסט אין נצרות קען מען טרעפן כנגדו אין יידושקייט. סנישט קיין חכמה אלעמאל אנצוכאפן יענעמ'ס שוואכקייטן און דיינע שטארקייטן.
צוויי בחינות איז אפשר א תירץ מדארף נאר זיין גרייט צו גיין מיט דעם ביז'ן סוף, וואס דאס איז בעצם אינסוף, וייל מיט אזוינע תורות קען מען פארענטפערן יעדער שטות אין דער וועלט [וכמאמר החכם: מה בין נגלה ונסתר? שע"פ נגלה אפשר להצדיק כל עבירה, יתר עליו הנסתר שאפשר להצדיק בו גם כל שטות]. אויב ניצט מען דאס נאר ווען סלוינט איז מען סתם נישט קיין גלייכער מענטש.
לעיקוואדאיך בין דוקא יא מסכים אויף א דרך השלילי לגמרי. איך פרעג אויב שכל באגייט יא זעלבסטמארד, וואס איז דעמאלט?.בקיצור נמרץ.
"אינסוף", איז שוין אליינס א קאנצעפט, וממילא העלפט עס אונז גארנישט זיך ארויסצושמוגלען פון אונזערע קאנסעפטן. [אויזער אויב וועסטו טייטשען אינסוף בלויז ע"ד השלילה כלומר אויף דאס וואס איך וייס נישט אז איך וייס נישט. אבער דאן איז דאס שוין זייער ווייט פון א מציאות וואס מקען רופען גאט, עס איז אפשר עמנואל לוינס'ס גאט. מקען דאס רופען א גאט פון קטנות האדם אן גדלות הבורא (קרדיט: רא"מ)].
לעיקוואדקאנט זאגט דאך אז מיר זעעהן די וועלט מיט אונזער built-in קאלירטע אויגען גלעזער. דאס איז דאך מיניה וביה געזאגט אז עס איז נישט די מציאות כשלעצמו. עס איז אונזער סוביעקטיווער פארטייטש פון בריאה. וואס איז פארטייטשט דוקא ווייל מיר האבען אהן קאלירטע זון גלעזער. דאס איז א פאטאלע אטאקע אויף די שליטה פון שכל, ניין? דאס זאגט אז שכל איז נאר אונזער tool. מציאות ווערט נישט צוקראצט ווייל מיר האבען אזא tool. עס איז פונקט אזוי ווי איינער וועט האבען built -in אין זיין סיסטעם צו עקספיריענסען גאנץ רעאליטי מיט חוש הריח. ער איז כשר גערעכט אז דאס איז זיין tool, אבער ער דארף מודה זיין אז דאס איז נישט די פארטייטש פון בריאה כשלעצמו. דהיינו די זאך פאר זיך אליין, די יקום פאר זיך אליין.אויב איז שכל נישט גילטיג, בלייבן מיר מיט גארנישט. לויט קאנט למשל איז שכל יא גילטיג, נאר עס איז גילטיג נאר אויף די וועלט פון אירע קאטאגאריעס וואס דאס איז א אמתער וועלט לויט עם און איז דער תנאי פון אונזערע ידיעה. סך הכל האלט ער אז מקען נישט פון דעם ארויסדרינגען עפעס מער וואס איז נישט א חלק פון דער וועלט, ממילא מאכט ער בכלל נישט קיין זעלבסטמארד ער מאכט נאר קלאר דער גבול פון שכל. און ממילא קומט נישט ארויס דיין טענה בכלל.
יאיראיך בעט דיך זייער. וואס איז אזוי שווער פאר גאט צו פארשוואנגערען. אלעס קען ער טוהן, נאר פונקט פארשוואנגערען, וואס דו קענסט אויך טוהן, דאס קען ער נישט, ביטע?
גאט קען נישט פארשוואנגערן. ער קען אויך נישט ווערן אויפגערעגט. ער קען אפילו נישט רעדן.
מוח שליטיאיראיך בעט דיך זייער. וואס איז אזוי שווער פאר גאט צו פארשוואנגערען. אלעס קען ער טוהן, נאר פונקט פארשוואנגערען, וואס דו קענסט אויך טוהן, דאס קען ער נישט, ביטע?
גאט קען נישט פארשוואנגערן. ער קען אויך נישט ווערן אויפגערעגט. ער קען אפילו נישט רעדן.
באשאפען א וועלט קען ער. אבער פארשוואנגערען קען ער נישט?
לעיקוואדבחינות איז לאו דווקא סוספענדירט דער שכל, עס הייסט נאר מפרש זיין יעדער זאך מעטאפאריש ווייזענדיג אויף געוויסע רעיונות נישט כפשוטו. דאס איז נישט אנטי שכל דער פראבלעם דערפון איז נאר אז מקען פון דעם גארנישט מוכיח זיין ווייל אלעס מיינט אלעס און גארנישט מיינט גארנישט. אויף דרוש/רמז איז עס גאר גוט.
יאירמוח שליטיאיראיך בעט דיך זייער. וואס איז אזוי שווער פאר גאט צו פארשוואנגערען. אלעס קען ער טוהן, נאר פונקט פארשוואנגערען, וואס דו קענסט אויך טוהן, דאס קען ער נישט, ביטע?
גאט קען נישט פארשוואנגערן. ער קען אויך נישט ווערן אויפגערעגט. ער קען אפילו נישט רעדן.
באשאפען א וועלט קען ער. אבער פארשוואנגערען קען ער נישט?
אפשר קען ער מאכן אז די וועלט זאל באשאפן ווערן. (אויך א גרויסער ספק אויף דיין אין סוף'דיגער גאט. אבער פערזענליך פארשוואנגערן א מיידל ווי איך און דיר? ס'איז דאך ממש ווי די אמאליגע עבודה זרות.
לעיקוואודאויב, ווי עס איז דער שטייגער אסאך מאל, (וכמו שכתבתי כאן במ"א לגבי תשובת הפויבסט שעעל"ט בספרו על הקושיות הנזכרות למעלה) נוצט מען די תירוץ סתם צו פארדרייען די קאפ אן צוריקקומען פארענטפערן די שאלה, וייס איך נישט צו דאס איז סתם געארבעט אויף דער עולם אדער עפעס אנדערש. למשל מזאגט דער אייבישטער האט יא א האנט אבער עס איז נישט כפשוטו ער האט נישט קיין האנט וכו', איז דאס סתם מערפל געווען און זיך ארויסגעדרייט.
מוח שליטבד"וו דו האסט עפעס א געפערליכע פחד פון די אמאליגע עבודה זרות. ווייס איין זאך אז מיין גאט איז אין סוף מיינט אז עס איז נישטא קיין כח וואס איז אינדערויסען פון אים. אויב יא האט ער דאך א סוף. נמצא אז גארנישט האלט אים אפ. נמצא אז ער קען אלעס. יא ער קען פארשוואנגערען א מיידל, אפי' מיט אן אימאקולירטע קאנסעפציע. אוודאי און אוודאי אלף פעמים, האט ער דאס ח"ו נישט געטוהן ווייל עס שטייט דאך עלמה נישט בתולה. אבער מען רעדט דאך למספרם ל"ע.
יאיראזוי ווי Niels Bohr האט שוין געזאגט במתק לשונו. "אלבערט, הער שוין אויף צו זאגען פאר גאט וואס צו טוהן". [זה היה באותו מעמד ווען איינשטיין האט זיך צום וויפילטן מאל אויסגעדרוקט פתגמו הידוע אז גאט שפילט נישט קיין ביינדליך [dice] מיט די וועלט.]פון אזא סארט פארשוואנגערונג קומט ארויס א מענטש, נישט א גאט.
איך האב אפילו נישט קיין רבי. 😈
יאירביטע עקספלעין בעסער וואס דו ווילסט ער זאל באשאפען. דו ווילסט ער זאל באשאפען /-0ם'ןק/]םןיע אדער =]09824טא,ש]דןםטומ?מוח שליטבד"וו דו האסט עפעס א געפערליכע פחד פון די אמאליגע עבודה זרות. ווייס איין זאך אז מיין גאט איז אין סוף מיינט אז עס איז נישטא קיין כח וואס איז אינדערויסען פון אים. אויב יא האט ער דאך א סוף. נמצא אז גארנישט האלט אים אפ. נמצא אז ער קען אלעס. יא ער קען פארשוואנגערען א מיידל, אפי' מיט אן אימאקולירטע קאנסעפציע. אוודאי און אוודאי אלף פעמים, האט ער דאס ח"ו נישט געטוהן ווייל עס שטייט דאך עלמה נישט בתולה. אבער מען רעדט דאך למספרם ל"ע.
דיין גאט קען אויך באשאפן א רינדעכיגע טרייענגל?
יאיר
דער פויפסט ע"ה האט דען נישט איבער א ביליאן חסידים וואס גלייבן אין זיינע איינגעמיירעטע קאפ פארדרייעכצער? אפשר היינט, נאכ'ן ווערן אויסגעהייליגט, האט ער שוין מער נישט.
מוח שליטיאירביטע עקספלעין בעסער וואס דו ווילסט ער זאל באשאפען. דו ווילסט ער זאל באשאפען /-0ם'ןק/]םןיע אדער =]09824טא,ש]דןםטומ?מוח שליטבד"וו דו האסט עפעס א געפערליכע פחד פון די אמאליגע עבודה זרות. ווייס איין זאך אז מיין גאט איז אין סוף מיינט אז עס איז נישטא קיין כח וואס איז אינדערויסען פון אים. אויב יא האט ער דאך א סוף. נמצא אז גארנישט האלט אים אפ. נמצא אז ער קען אלעס. יא ער קען פארשוואנגערען א מיידל, אפי' מיט אן אימאקולירטע קאנסעפציע. אוודאי און אוודאי אלף פעמים, האט ער דאס ח"ו נישט געטוהן ווייל עס שטייט דאך עלמה נישט בתולה. אבער מען רעדט דאך למספרם ל"ע.
דיין גאט קען אויך באשאפן א רינדעכיגע טרייענגל?
אהא דו ווייסט נישט וואס די געשרייבעכטס מיינט? איך אויך נישט. אבער דו ווייסט אויך נישט וואס א רינדעכיגע טרייענגעל מיינט. עס איז סתם צאמגעקלאפט אותיות.
דארפסט מיר קודם זאגען וואס דו ווילסט ער זאל באשאפען, דערנאך וועלן מיר רעדן פון זיין יכולות דערויף.
יאירמוח שליטיאירביטע עקספלעין בעסער וואס דו ווילסט ער זאל באשאפען. דו ווילסט ער זאל באשאפען /-0ם'ןק/]םןיע אדער =]09824טא,ש]דןםטומ?מוח שליטבד"וו דו האסט עפעס א געפערליכע פחד פון די אמאליגע עבודה זרות. ווייס איין זאך אז מיין גאט איז אין סוף מיינט אז עס איז נישטא קיין כח וואס איז אינדערויסען פון אים. אויב יא האט ער דאך א סוף. נמצא אז גארנישט האלט אים אפ. נמצא אז ער קען אלעס. יא ער קען פארשוואנגערען א מיידל, אפי' מיט אן אימאקולירטע קאנסעפציע. אוודאי און אוודאי אלף פעמים, האט ער דאס ח"ו נישט געטוהן ווייל עס שטייט דאך עלמה נישט בתולה. אבער מען רעדט דאך למספרם ל"ע.
דיין גאט קען אויך באשאפן א רינדעכיגע טרייענגל?
אהא דו ווייסט נישט וואס די געשרייבעכטס מיינט? איך אויך נישט. אבער דו ווייסט אויך נישט וואס א רינדעכיגע טרייענגעל מיינט. עס איז סתם צאמגעקלאפט אותיות.
דארפסט מיר קודם זאגען וואס דו ווילסט ער זאל באשאפען, דערנאך וועלן מיר רעדן פון זיין יכולות דערויף.
און דו ווילסט גאט זאל באשאפן א מענטש וואס איז אויך א דריטל פון גאט. ביטע עקספלעין וואס דאס מיינט.
לעיקוואדיאיר
דער פויפסט ע"ה האט דען נישט איבער א ביליאן חסידים וואס גלייבן אין זיינע איינגעמיירעטע קאפ פארדרייעכצער? אפשר היינט, נאכ'ן ווערן אויסגעהייליגט, האט ער שוין מער נישט.
כמבואר, די חסידים רובם זענען נישט מעיין אין טעאלאגיע. ממילא איז נישט קיין ראיה פון דעם וואס דער פויבסט שרייבט נישט אויסגעהאלטענע תורות אז די חסידים זענעו נאריש. רוב מענטשען נעמען פון רעליגיע די תוכן און הדרכה וואס עס גיט, און אינטרעסירען זיך נישט פונקטליך וויפיל ספירות דער גאט האט אדער וואס איז די תירוץ פון עפעס א סתירה אין די כתבי הקודש. אויף אנדערע ווערטער. די ביליאן חסידים פון פויבסט איז נישט קיין הסכמה אויף די שלשידעס תורה זיינע פונקט ווי די צען טויזנט גערע חסידים איז נישט קיין הסכמה- אפילו מבחינתם- אויף די טיפקייט און אמתקייט פון גערער רבי'ס שלשידעס תורה. נישט פארדעם זענען זיי דארט.
מוח שליטמיר רעדן צו ער קען פארשוואנגערען. לאמיר נישט אריינמישען דאס צו ער קען זיך מאנעפעסטירען בצורת גבול. צו ער קען זיין גבול און אויך בלי גבול. איינס אויף אמאל.
יאירשוין דאס איז נאר א sideshow. לאמיר נישט ווערן sidetracked. איך וויל נישט אנהייבען מיט קיין הסבירים אז אויב די זרע איז באשאפען געווארען בדרך נס, יש מאין, און איז אויסגעמישט מיט זרע יוסף דער סטאליער, דאן איז עס איז מתייחס צו ביידען. און אז אוודאי נישט אריינגיין אין קיין הסברים אז אט דער פעולה פון בריאת זרע יש מאין, האט גורם געווען אז די געטליכקייט און בלי גבולקייט וואס איז דא אין אלעם, זאל זיך מער נתגלה ווערן און דעם רך הנולד.מוח שליטמיר רעדן צו ער קען פארשוואנגערען. לאמיר נישט אריינמישען דאס צו ער קען זיך מאנעפעסטירען בצורת גבול. צו ער קען זיין גבול און אויך בלי גבול. איינס אויף אמאל.
נאכאמאל, איך האב נישט קיין פראבלעם מיט דעם אז גאט האט געמאכט אז ספערם זאל אריינגיין אין א פרוי אין זי זאל ווערן מעוברת, איך האב א פראבלעם מיט א ספערם וואס קומט פערזענליך פון גאט און איז אליין געטליך.
ממרום שלח אשיאיר, די מעשה פון סאלעמענדער קען מען גרינג פארענטפערן כדלהלן
אין ספר הברית זאגט ער אז א חלק פון די מעשיות אין חז"ל איז נישט מקובל, און ס'איז נישט אמת, סאיז בלויז שיין אראפגעלייגט די מעשה, אז ס'וואלט געקענט אזוי זיין, אדער אז סאיז זייער מעגליך אז די מעשה האט אויסגעקוקט בערך אזוי.
(הערת ממרום שלח אש: נראה לי, ס'איז זייער דומה צו סיני מאלעוויצקיס הערליכע שילדערונגען איבער שמחת בית השואבה, עליה לרגל וכו. אין "דער איד", ער מיינט נישט קיינעם איינצורעדן אז אזוי איז עס פונקטליך געווען, און דאך איז עס זייער אינטערעסאנט)
ס'איז מסתמא דא א נאמען דערפאר, צווישן א דאקומענטארי און א נאוועלע, זאלן די חכמי אומות העולם דא עס קאטעגאריעזירן.
תמצית שיטתו לפענ"דו: סאיז נישט אמת, און חז"ל האבן בכלל נישט פלאנירט אז דו זאלסט אזוי מיינען, כאטש זיי האבן נישט אפן געזאגט אזוי, ווייל סאיז געווען ביי זיי א דבר פשוט.
ממילא די סאלעמענדער מעשה האבן זיי מטעים געווען לויט זייער פארשטאנד, אנשטאט צו זאגן אז עס האט פאסירט א נס, האבן זיי עס אנגעלייגט אויף א מעגליכע טבעיותדיגע (כפי הבנתם אז) פאקטאר.
תחכמוניא גוטן ליבע ליינער,
אין יאר 1574 האט אן איטאליענישע חכם, עזריה מן האדומים (נאך זיין משפחה נאמען ROSSI) ארויסגעגעבן א ספר מיטן נאמען מאור עינים. דארט אנאליזירט ער אסאך אגדות חז"ל און ער קומט צו אז זיי שטימען נישט מיט די מציאות און זאלן נישט ווערן באטראכט אלס אמת. הגם בנוגע תורה זענען זיי די גרעסטע אוטאריטעטן ווייל זיי האבן מקבל געווען די תורה בקבלה איש מפי איש מפי הגבורה, אבער בנוגע וועלטליכע עניינים האבן זיי נישט געהאט קיין שום קבלה נאר זיי האבן געשריבן אזוי ווי עס איז געווען באקאנט אין יענע צייטן. אזוי שרייבט ער צום ביישפיל אויף איין פלאץ:
אין ספק שכל המקובל לנו מחכמינו במתיחס למצות התורה שרשיהן וענפיהן עד ראש כל אמיר דבר ה' הוא אשר באהבה ויראה נשיתהו עטרה לראשנו... ועוד זאת שנית מלתא דפשיטא לכל אנשי לבב שהנמצא להם ז"ל בדברים העיוניים כמו על אודות אצטגנינות וצורת השמים והארץ וכדומה אשר דבריהם בם אנושיים לגמרי בפנותם אל הדרושים ההם איש במתנת שכלו או כפי מה שקבל מחכמי הדורות מאיזה עם היו בלי שפע נבואה ועזר ממנה, יכולים אנחנו עם רצונם הטוב לתת בו אל האחרונים שכתבו נגדם אזן שומעת ולבחון דברי החלקים כפי כח דעתנו (אמרי בינה ראש פרק יד)
אקעגן אים איז ארויסגעקומען די מהר"ל מפראג מיט די גאנצע שארפקייט און אין זיין ספר באר הגולה (באר השישי) שרייבט ער אזוי:
והיה ראוי לסיים דברינו, לולא כי הגיע לידינו ספר אחד שחבר מבני עמנו, והובא הספר לפני ואמרו ראה כי זה חדושי דברים. כאשר ראיתי שמחתי לקראתו כשמחת חתן לקראת כלה, ובקראי בו נקרע לבבי ונשפך רוחי בקרבי, ואמרתי אוי לעיני שכך ראו ואוי לאזני שכך שומעים דברים כאלו, ארור יהיה היום אשר בו נגלו ונראים דברים אלו. איש אשר לא ידע להבין דברי חכמים, אף דבר אחד מדבריהם הקטנים וכ"ש הגדולים, וכל שכן דבריהם העמוקים, איך לא ירא לדבר בחכמים וידבר עליהם כאלו הם אנשים בדורו חביריו, דבר זה לא היה בישראל עד הדור הזה... ועתה בדור הזה הפחות והסכל מכל חכמה, יעמוד אחד וישלח לשונו בקדושים אשר היו לפנינו יותר מאלף שנה ויאמר ראה דרכי וחכם... ומובטח אני בשארית ישראל הנאמנים עם ה' ועם תורתו, כי לא ישאירו לספר הזה שם ושארית בישראל רק ידונו אותו כמשפטו, כי המבזה את החכמים אמרו בפרק חלק (סנהדרין צט:) שהוא בכלל האומר אין תורה מן השמים או בכלל אפיקורס.
און ער ענדיגט צו "לכן ספר הזה הוא בכלל ספרים החיצונים אשר אסור לקרות בהם. וכל איש בעל דת תורת משה ומאמין בתורה שבכתב ובתורה בע"פ, יהא הספר הזה בבל יראה ובל ימצא ולא יביט אליו ולא יסתכל בו לא ראיה שכלית ולא ראיה חושית".
יעצט לאמיר זעהן וואס די ראשונים האבן צו זאגן אויף דעם נושא. איך וועל אנפאנגען מיט די איבערנאטורליכע כוחות, דאס הייסט כישוף. אויב האט איר שוין אמאל געעפנט א גמרא האט איר זיך שוין זיכער באגעגענט מיט כישוף. די גמרא ברענגט אראפ פילע מעשיות פון כישוף-מאכער און עס איז קלאר אז די גמרא האט דאס אנגענומען פאר א מציאות. אזוי ווי די גמרא שרייבט אין חולין (ז:) "והאמר רבי יוחנן למה נקרא שמן כשפים שמכחישין פמליא של מעלה". אזוי אויך היינט איז אנגענומען ביי רוב אנשי שלומינו אז כישוף איז א מציאות'דיגע חכמה נאר עס איז אסור צו נוצען. יעצט אבער קוקט וואס די רמב"ם שרייבט אין הלכות עבודת כוכבים סוף פרק יא:
ודברים האלו כולן דברי שקר וכזב הן והם שהטעו בהן עובדי כוכבים הקדמונים לגויי הארצות כדי שינהגו אחריהן ואין ראוי לישראל שהם חכמים מחוכמים להמשך בהבלים אלו ולא להעלות על לב שיש תועלת בהן שנאמר כי לא נחש ביעקב ולא קסם בישראל ונאמר כי הגוים האלה אשר אתה יורש אותם אל מעוננים ואל קוסמים ישמעו ואתה לא כן וגו' כל המאמין בדברים האלו וכיוצא בהן ומחשב בלבו שהן אמת ודבר חכמה אבל התורה אסרתן אינן אלא מן הסכלים ומחסרי הדעת ובכלל הנשים והקטנים שאין דעתן שלימה אבל בעלי החכמה ותמימי הדעת ידעו בראיות ברורות שכל אלו הדברים שאסרה תורה אינם דברי חכמה אלא תהו והבל שנמשכו בהן חסרי הדעת ונטשו כל דרכי האמת בגללן ומפני זה אמרה תורה כשהזהירה על כל אלו ההבלים תמים תהיה עם ה' אלהיך.
אזוי שרייבט די רמב"ם אין נאך אפאר פלעצער אז כישוף איז הוילע דמיונות אזוי ווי ער שרייבט אין פירוש המשניות (סנהדרין פרק ז משנה ז) "ובעל אוב הנזכר במקרא יהיה בעשיית מעשים, ויש ממנו מין אחר והוא שלוקח גולגולת אדם אחד שנתעכל ממנו הבשר ויצניע אותה ויקטר לה ובודה דברים בה והוא שומע ממנה דברים כמו ששומעין מן המת במלאכת בעל אוב, וכל מה שאתה רואה ממאמר מדבר ושומע בענין זה הוא שמיעה כוזבת כפי מה שישים מחשבתו בזה, כמו שיארע לבני אדם הרבה במקום הפנוי רוצה לומר בשעת התיחדות".
קאנצעפט
איך וואונדער זיך נאר איין זאך, קען זיין איינער האט עס שוין דא געפרעגט און כ'האב עס פארזען, דער מהר"ל איז נאך געווען אזא ידען צו וויסן פון דעם רמב"ם, פארוואס ביי כישוף איז ער נישט שאקירט געווארן ביזן תוך צו זען ווי דער רמב"ם מאכט אוועק בפירוש'ע גמרות, און פלוצים ביים איטאליענישן חכם ווערט דער מהר"ל אויס מענטש אז ער וואגט זיך אנצונעמען זאכן אנדערש ווי דער גמרא?
איך קען ענטפערן צוויי תירוצים, 1 - אז דער רמב"ם'ס ווערטער מוז נישט זיין א סתירא צו די גמרא, מאיזה סיבה שהוא, (אפשר ווייל די גמרא רעדט אויך נאר פון אחיזת העניים, און זיי זענען מכחישים פמליא של מעלה מיטן איינרעדן דעם עולם פאלשע זאכן). 2 - אז דער מהר"ל האט געשמעקט אז דער איטאליענער האט דא גאר אנאנדערער אגענדע ווי בלויז מפרש זיין די תורה און די גמרא
אין אנדערע ווערטער די קעיס וואס דו האסט געבויט מיטן רמב"ם איז לכאורה מפוקפק
היימישער ליטוואקתחכמוני, כל דבריך מתוקים מדבש.
פ"וו זאגסטו אז ר"ע איז געגאנגען ווייטער פון דעם רמב"ם?
מוח שליטנולד מאוחרבעיקר צו ברענגען גאנצע ליסטעס פון גמרות ראשונים ואחרונים וואס האלטען אז חז"ל האבען נאר געוואוסט סייענס לויט די ידיעות בזמנם. ציטירען זייער ווערטער און געבען פונקטליכע מראה מקומות. ווי מער פון די נעמען און ווי ווייניגער פון סייענפישע הוכחות.מוח שליט, וואספארא בעסערע מהלך האסטו פאר די 'פשוטים'?
לאז מיך נאכאמאל איבערחזר'ן. עס איז א הערליכע ארבעט, אבער אויב איז עס געווידמעט אויף מוכיח זיין פאר די וואס האלטען נאך נישט אזוי, וואלט איך מציע געווען עכ"פ צוצולייגען די אויבענדערמאנטע.
ער ברענגט טאקע די גמרא סוכה וואס ווענדט אפ די רבנן דקיסרי מיט די ווערטער "ולא הוא, דהא קאחזינן דלא הוא". דאס איז דאך מוראדיגע שטארקע ווערטער. מען ווענדט אפ דרבנן דקיסרי, און לפי תוס' איז דאס קלאר אויך שיטת ר' יוחנן. מען ווענדט זיי ביידען אפ ווייל קאחזינן דלא הוא. עס איז מסתם דא צענדילגע גמרות וואס מען קען זעהן אזא זאך. אפי' למשל דאס וואס עס שטייט אויף רב (?) אז ער האט זיך גדרייט א יאר א האלב בין רועי בקר כדי צו קענען הלכות טריפות. זעהט מען דאך אז ער האט נישט געהאט די דרגות פון חזון איש צו קענען חכמות הניתוח דורך די תורה. וכן הלאה.
שמעקעדיגא לאנגע ריזיגע מעשה וואס איז ממש נישט במציאות עס זאל נעמען בלויז 7 סעקונדעס.
הַשֵּׁם יִתְבָּרַך הוּא לְמַעְלָה מֵהַזְּמַן, כַּמּוּבָא. וְזֶה הָעִנְיָן הוּא בֶּאֱמֶת דָּבָר נִפְלָא וְנֶעְלָם מְאד, וְאִי אֶפְשָׁר לְהָבִין זאת בְּשֵׂכֶל אֱנוֹשִׁי. אַך דַּע, שֶׁעִקָּר הַזְּמַן הוּא רַק מֵחֲמַת שֶׁאֵין מְבִינִים, דְּהַיְנוּ. מֵחֲמַת שֶׁשִּׂכְלֵנוּ קָטָן. כִּי כָל מַה שֶּׁהַשֵּׂכֶל גָּדוֹל בְּיוֹתֵר, הַזְּמַן נִקְטָן וְנִתְבַּטֵּל בְּיוֹתֵר. כִּי בַּחֲלוֹם, שֶׁאָז הַשֵּׂכֶל נִסְתַּלֵּק, וְאֵין לוֹ רַק כּחַ הַמְדַמֶּה, אֲזַי בְּרֶבַע שָׁעָה יְכוֹלִים לַעֲבר כָּל הַשִּׁבְעִים שָׁנָה, כַּאֲשֶׁר נִדְמֶה בַּחֲלוֹם שֶׁעוֹבֵר וְהוֹלֵך כַּמָּה וְכַמָּה זְמַנִּים בְּשָׁעָה מֻעֶטֶת מְאד, וְאַחַר כָּך כְּשֶׁנִּתְעוֹרְרִים מֵהַשֵּׁנָה אֲזַי רוֹאִים, שֶׁכָּל אֵלּוּ הַזְּמַנִּים וְהַשִּׁבְעִים שָׁנָה שֶׁעָבְרוּ בַּחֲלוֹם הוּא זְמַן מֻעָט מְאד בֶּאֱמֶת. וְזֶה מֵחֲמַת שֶׁאַחַר כָּך בְּהָקִיץ אָז חוֹזֵר הַשֵּׂכֶל אֵלָיו, וְאֵצֶל הַשֵּׂכֶל כָּל אֵלּוּ הַשִּׁבְעִים שָׁנָה שֶׁעָבְרוּ בַּחֲלוֹם הֵם רַק רֶבַע שָׁעָה אֶצְלוֹ
רַק שִׁבְעִים שָׁנָה מַמָּשׁ, הֵם שִׁבְעִים שָׁנָה גַּם אֵצֶל הַשֵּׂכֶל שֶׁלָּנוּ, וּבֶאֱמֶת בְּהַשֵּׂכֶל הַגָּבוֹהַּ לְמַעְלָה מִשִּׂכְלֵנוּ, גַּם מַה שֶּׁנֶּחֱשָׁב אֶצְלֵנוּ לְשִׁבְעִים שָׁנָה מַמָּשׁ הוּא גַם כֵּן רַק רֶבַע שָׁעָה אוֹ פָּחוֹת, כִּי כְּמוֹ שֶׁאָנוּ רוֹאִין שֶׁיְּכוֹלִין לַעֲבר שִׁבְעִים שָׁנָה בַּחֲלוֹם וּבֶאֱמֶת אָנוּ יוֹדְעִין אַחַר כָּך בַּשֵּׂכֶל שֶׁלָּנוּ שֶׁהוּא רַק רֶבַע שָׁעָה. כְּמוֹ כֵן מַמָּשׁ, מַה שֶּׁנֶּחֱשָׁב לְפִי שִׂכְלֵנוּ שִׁבְעִים שָׁנָה מַמָּשׁ, הוּא בַּשֵּׂכֶל הַגָּבוֹהַּ לְמַעְלָה יוֹתֵר רַק רֶבַע שָׁעָה, רַק שֶׁאֵין אָנוּ מְבִינִים זאת, כִּי גַּם בַּחֲלוֹם אִם הָיָה אֶחָד בָּא אֶצְלוֹ בִּשְׁעַת הַחֲלוֹם וְהָיָה אוֹמֵר לוֹ, שֶׁכָּל. זֶה שֶׁנִּדְמֶה לוֹ שֶׁעוֹבְרִים יָמִים וְשָׁנִים שֶׁבֶּאֱמֶת אֵינָם כְּלוּם, וְהַכּל הוּא רַק רֶבַע שָׁעָה בְּוַדַּאי לא הָיָה מַאֲמִין לוֹ כְּלָל, כִּי לְפִי הַדִּמְיוֹן שֶׁבַּחֲלוֹם נִדְמֶה לוֹ שֶׁעוֹבְרִים יָמִים וְשָׁנִים מַמָּשׁ. כְּמוֹ כֵן מַמָּשׁ, אַף עַל פִּי שֶׁאֶצְלֵנוּ לְפִי שִׂכְלֵנוּ נִדְמֶה שֶׁזֶּהוּ זְמַן שֶׁל שִׁבְעִים שָׁנָה בַּשֵּׂכֶל הַגָּדוֹל יוֹתֵר הוּא רַק רֶבַע שָׁעָה, וְכֵן לְמַעְלָה מַעְלָה, שֶׁבַּשֵּׂכֶל שֶׁהוּא גָּבוֹהַּ עוֹד יוֹתֵר לְמַעְלָה גַּם אוֹתוֹ הַזְּמַן שֶׁבַּשֵּׂכֶל הַגָּבוֹהַּ מִשִּׂכְלֵנוּ אֵינוֹ נֶחֱשָׁב שָׁם, בַּשֵּׂכֶל הַגָּבוֹהַּ עוֹד יוֹתֵר רַק לִזְמַן מֻעָט וּפָחוּת מְאד, וְכֵן לְמַעְלָה מַעְלָה עַד אֲשֶׁר יֵשׁ שֵׂכֶל גָּבוֹהַּ כָּל כָּך שֶׁשָּׁם כָּל הַזְּמַן כֻּלּוֹ אֵינוֹ נֶחֱשָׁב כְּלָל כִּי מֵחֲמַת גּדֶל הַשֵּׂכֶל מְאד, כָּל הַזְּמַן אַיִן וָאֶפֶס לְגַמְרֵי כְּמוֹ שֶׁאֶצְלֵנוּ הַשִּׁבְעִים שָׁנָה שֶׁעוֹבְרִים בַּחֲלוֹם הֵם רַק רֶבַע שָׁעָה בֶּאֱמֶת כַּנַּ"ל כְּמוֹ כֵן יֵשׁ שֵׂכֶל לְמַעְלָה מִשֵּׂכֶל, עַד שֶׁהַזְּמַן נִתְבַּטֵּל לְגַמְרֵי.
טאמבל סאסמיין פילטער ווייזט אז דער לינק ברענגט עבירות .
