מענטשן וואס זענען OTD און זייערע מאטיוון

רעדענדיג פון אטד, האב איך געזען א טייטש פון ר' דוד לערנער of their derech אנשטאט די פשטע פשט of the derech.
רש''י אופן פלאץ איז מסביר איך בין נישט אראפ פון די וועג, כאולי סאיז דא די וועג איין וועג .נאר וואדען סאיז פאראן אסאך וועגן איך בין אראפ פון איינס אריבער צי א צווייטע.
הלואי זאלן די אטד טרעפן עפעס א וועג.

יאיר

דו פרעגסט א גוטע קשיא, אבער נאר אויב דער OTD איז טאקע נאר ברוגז אויף די פארקנאקטקייט. שלום דיען, פון די אנדערע זייט, האט געזוכט, געפארשט, געפרעגט, געליינט, און ער איז געקומען צו די מסקנא אז דער בעסטער וועג ווי אזוי ער וועט קענען אויסנוצן זיין לעבן איז אזוי ווי ער פירט עס היינט, און די אידישע רעליגיע גיבט א בחירה פאר יעדן מענטש, אפגעזען צו ער איז גערעכט אדער נישט. מען קען נישט מחייב זיין א מענטש צו אפהיטן הלכות אין וואס ער גלייבט נישט, נישט קיין חילוק וויפיל זיינע עלטערן האבן זיך מוסר נפש געווען דערפאר, און מען קען אים אודאי נישט מחייב זיין פאר'ן נישט גלייבן דערין.
שטעל דיך פאר ווען אברהם אבינו האט מחליט געווען צו איבערלאזן זיינע געטשקעס און דינען דעם איינציגן באשעפער, וואס האבן זיינע שכנים געזאגט? א מין רשעות'דיג קינד, ווי אזוי קען ער איבערלאזן אלע געטשקעס וואס גיבן אונז עסן, רעגן, זון שיין, און וואס נישט. אז דו ווילסט זיך נישט בוקן צום געטשקע, מילא. אבער וואס דארפסטו גיין צוברעכן אלע דיינע פאטער'ס געטשקעס און אים ברענגען אזעלכע צער און בושות? און לאמיר שוין נישט רעדן פון אביסל מענטשליכקייט!
איך בין ח"ו נישט מדמה די אידישע רעליגיע צו להבדיל אלף הבדלות די געטשקעס, אבער אזוי פיל ברענג איך ארויס: יעדער דארף זיך פירן לויט ווי אזוי זיין שכל דיקטירט, אדער לויט ווי דער שכל פון די מענטשן וועמען ער טראסט. העריטעדזש און יימ'ען אידיש בלוט טאר נישט פארנעמען א טייל אין דער מח פון א שכל'דיגן מענטש לגבי פירן זיין לעבן.

ר' יאיר איר זענט ראנג, כ'האב עס שוין געהערט פון אפאר אט"ד חברה, ס'איז דאך דא א בחירה חופשית פארוואס טאר איך נישט טוהן וואס איך וויל? פארוואס צווינגט מען מיר? וכדומה.

אמת הקב"ה האט טאקע געזאגט החיים והמות נתתי לפניך, און יעדער איד האט א בחירה חופשית, אבער א בחירה חופשית מיינט נישט אז ס'איז הותרה הרציעה "מ'מעג' טאן וואס מ'וויל, ניין און נאכאמאל ניין מ'טאר נישט טאן קיין כי הוא זה נגד רצונו ית' שמו, נאר ס'איז דא א בחירה אז "מ'קען" טאן וואס מ'וויל, מ'איז ביכלת צו טאן וואס מ'וויל, משל למה הדבר דומה ס'איז דא א רויט לייט, אויב דו ווילסט "קענסטו" אדורך פארן, דיין קאר וועט דיר פאלגן ס'וועט פארן, אבער מ'טאר נישט אז א פאליס וועט דיר זעהן וועט ער דיר געבן א טיקעט, אדער אויב ס'איז דא דארט אן עין רואה וועסטו באקומען דיין שטראף. מה נעשה אז ס'איז אייביג דא אן עין רואה אין הימל, און מיר "קענען" טאקע טאן וואס מיר ווילן, נאר מיר "טאר" מיר נישט עובר זיין על רצונו ית' שמו, וואס האט אונז מצוה געווען ובחרת בחיים.

והשנית, יא אונז אידן האבן א חיוב פון ערבות, כל ישראל ערבים זה לזה, אונז זעמער מחיוב נישט צו לאזן א איד זאל טאן עבירות וכדומה, און אונז האב מיר אפי' א חיוב פון כופין אותו עד שיאמר רוצה אני!! יא דאס איז דער רצון ה' מיר זאלן טאן כפי יכולתנו אפצוהאלן א איד פון עובר זיין אויף די תורה ומצות.

צדיק'ל, דו ביסט גערעכט פון אן אידישן פערספעקטיוו, (אויסער לגבי דעם חיוב ערבות, וואס גייט נישט אן ביי א כופר). אבער מיין ענטפער איז געווען געווענדעט צו לעמאן דזשוס וועלכער האט געשריבן אז ער קען זיי נישט פארשטיין פשוט צוליב מענטשליכע סיבות ווי אזוי זיי קענען פארלאזן זייער העריטעידזש וכו', אויף דעם האב איך געענטפערט מה שכתבתי, אז פאר איינעם וואס גלייבט נישט האט נישט קיין זין צו האבן טענות צו אים פון א היומענלי פוינט אוו וויוא. ווען ער וועט ארויפקומען אויף יענע וועלט וועט דער מרחם על כל מעשיו וויסן פונקטליך ווי אזוי אים צו דן זיין לויט זיינע נסיונות און אומשטענדן.

יאיר,
די ביסט גערעכט אז איך האב גענוצט די נישט ריכטיגע ווארט. התבדלות קומט נישט דא אריין.

כוונתי איז אויף די מהלך פין זאגען אסאך שקרים כדי אנצוהאלטען די טראדיציע. וואס כדי דאס אנצוהאלטן לאזט מען נישט אריין קיין שום ידיעות וואס זענען מעורר ספיקות אויף די ליגענטס. מען בלייבט הערמעטיש פארזיגלט. (דאס האב איך געמיינט מיט התבדלות).

עס איז דא א צד צו זאגען די פאלגענדע:
דעי אויבענדערמאנטע מהלך איז גיט געווען ווילאנג עס איז נישטא קיין מעידזאר שינוים אין די מוחות פין די מענטשען וואס מען זאגט זיי די ליגענטס.
דאס ערשטע מאל ווען מען האט געהאט א שטארקע דורכברוך, אין מענטשען האבען אנגעהויבען זיך צו קוועשטינען, איז געווען אין די ענלייטמענט תקופה. א גרויסע גורם דערצו איז געווען די פרינטינג פרעסס. ווייל דאס האט ערמעגליכט דעם עולם צו טראכטען. דאס האט צושאקעלט די עסטעבלישד סיסטעם. אין מיר האבען לכבוד דעם פארלוירען בערך ניינציג פראצענט פין כלל ישראל.
דעי צען פראצענט וואס זענען געבליבן, זענען די וואס האבען אויף עפעס אן אופן אויסגעארבעט א סיסטעם אין קאפ אז די נייע אפענקייט אין די נייע ידיעות מיט אירע קשיות אין סתירות בארירט זיי נישט. זיי האבען דאס סיסטעמייזט אין אזוי געצויגען ווייטער די קינדער אין אייניקלך.

דעי סיסטעם קען ווייטער גיין פאר א לאנגע צייט, בתנאי אז עס איז נישטא קיין מעידזאר שינוים אינעם גאנצען קאמיוניטי. אין טאקע ווי מער מען איז פארזיגלט, אלץ ווייניגער מענטשען זענען דא וואס עגבערט די ליגענטס. אין טאקע דערפאר קען זיין ווי די זאגסט אז מאדערן ארטאדאקס פאלען מער אוועק. זיי האבען מער ידיעות וואס שטימען נישט. משא"כ דער פארזיגעלטער ווייסט נישט אז עס דארף עם עפעס באדערן. איגנארענס איז בליסס.

אויב אבער זאל קומען א נייע פארפלייצונג פין וויסענשאפט, איז דא וואס חושש צו זיין אז דאס וועט ווייטער אוועקרייסען א חלק מונכר פין כלל ישראל רח"ל. ווייל מען האט זיך נאכנישט אויסגעשטעלט וויאזוי צו זיך צו פראטעקטן פין אט די נייע פארפלייצונג פין וויסענשאפט וואס איז מעורר ספיקות אויף די אלע ליגענטס וואס מען זאגט.

עס איז גאנץ קלאר אז עס איז דא אסאך זאכען וואס שיטמען נישט. נו איז דא וואס וועלן זאגען אז עס שטימט טאקע נישט רח"ל, אין בלייבטס מיר געזונט.
איך בין ביי די מיינונג אז ווען מען וועט אוועקנעמן אלע ליגענטס, אין איך מיין טאקע אלע ליגענטס. די ליגענטס וואס איז דא ביי חסידים, אין אויך ביי מאדערן ארטאדאקס. וועלן מיר האבען א שיינע אמתע תורה.
דעמאלטס וועט מען נישט אוועקגיין מכח די געפיל אז זאכען שטימן נישט. ווייל מען עס וועט טאקע נישט זיין קיין זאכען וואס שטימען נישט.

ואחרי כל הדברים האלה, אויב איז אמת אז מיר שטייען פאר א אינפארמעישאן עקספלויזען, טארכט איך אז מען דארף טון צו דער זאך בעוד מועד.

מצד שני זענען דא גרויסע חכמים וואס זאגען אז סיי וואסערע סיסטעם קען זיך נישט האלטען אהן זאגען שקר פאר די פשוטע המון עם. והאי לך דוגמא פין אפלטון.
ער האט אהערגעשטעלט א מהלך פאר יעדע מדינה אין די וועלט, אלעס מיט זיין טיפע פארשטאנד וויאזוי אלעס זאל קלאפען. ער האט אבער אויך פארשטאנען אז די קענסט נישט מסביר זיין די טעמים אין גערעכטיקייט פין זיין סיסטעם, פאר יעדען שיסטער. האט ער מציע געווען אז מען זאל מאכען שקרים קדושים. מען זאל איינרעדן דעם המון עם אז די גאנצע מהלך זיינער זענען ציוויים משמי מרום, אין דאס וועט מאכען דעם פשוטן נישט-פילאזאף אויך מיטפארען מיטן סיסטעם.


זיין שיטה איז נוקב ויורד.
ווייל מען דארף טראכטען אין זיין סיסטעם. א קינד פין שיסטערס וואס זענען אנגעפאקט מיט די noble lies, וואקסט אויס א חכם. וואס געשעט? ער כאפט אז די שקרים זענען טאקע שקרים, אבער ער ווארפט נאך נישט אוועק דעם סיסטעם דערפאר. פארקערט ער זעהט די עכטע טיפקייט פינעם סיסטעם. אוודאי קען זיין אז זיינע עלטערן די שיסטערס וועלן קלאגן אויף זיין הירוס אין יסודות הדת. אבער ער ווייסט אז עס איז ממש קאפויר, ער האט די אמתדיגע יסודות הדת

לעמאן דזשוס האט געשריבן:
יא, ליבע ברודערלעך, זינט מתן תורה זענען מיר יידעלעך, נשמות-אדער עלטערן און מכח האבות-אריין אין א בונד מיטן רבוש״ע, מיר האבן זיך אונטערגענומען צו היטן ׳כל אשר דבר השם׳ דורך שרייען ׳נעשה ונשמע׳ און דורך דעם ׳שם תהא קבורתכם סטראשע׳ אזוי צו אזוי האט רועינו משה ע״ה באפעסטיגט דעם צוזאג מיט שפריצן שפרענג בלוט אויף אלע אידן אינאיינעם. שפעטער איז קלאר אנגעזאגט געווארן אז אויב וועט מען זיך דערוואגן ארויסצוטרעטן קעגן די תורה און אירע געבאטן וועט זייער זייער נישט טויגן, יא, מיט צוואנג און טעראר מוז מען ממילא...נאר די וואס האבן שכל ודעת שרייען ווייטער נעשה ונשמע! און אזוי ארום האלט זיך דאס יידישקייט דורכאויס אלע דורות

לעמאן, עס איז נישט אזוי פשוט.
קוק אין ספר ויואל משה, (ווי קען מען דאס נישט דורכקוקען) אין זעה ווי ער ברענגט פין די עקידה די קשיא אז ווי קען מען מיך מחייב זיין אויף וואס מין אור זיידע האט זיך אינטערגענומען ביי מתן תורה. די עקידה ענטפערט אז שכר ועונש אין אלע ברכות וקללות איז נישט מער ווי פראטקעשאן סיסטעם. אויב די וועסט היטען די תורה גאראנטיר איך דיר פראטעקשאן פין אלעם בייזען, אין אז נישט you're on your own.
ער ברענגט ווייטער פינעם של"ה הקדוש וואס זאגט אויף די עקידה שפתיים ישק, אבער עס שטימט נישט. ער פרעגט ווי קען די תורה זאגען ספעסיפישע עונשים אויף געוויסע עבירות אויב איז עס נישט מער ווי loss of protection.
בעניי פארשטיי איך נישט אזוי גיט די קשיא. עס קען דאך זיין אז גאט לאזט דיך וויסען אז אויב די טיסט דאס נעם איך אראפ איין געוויסע לעיער פין פראטקעשען אין ממילא וועסטו זיין עקספויזעד צו דאס וואס וועט דיר ברענגען א זיכערע טויט (ווי למשל אינטערנעט).
בי דעט עז איט מעי, זאגט די של"ה אז מען מיז צוקימען צום אידיעע אז אונזערע נשמות זענען אלע דארט געווען אין מען האט זיך דאס אינטערגענומען.

האבען מיר דאך אן עקידה וואס איז מחולק מיט דיר איא?

יאיר שרייבט,
דו פרעגסט א גוטע קשיא, אבער נאר אויב דער OTD איז טאקע נאר ברוגז אויף די פארקנאקטקייט. שלום דיען, פון די אנדערע זייט, האט געזוכט, געפארשט, געפרעגט, געליינט, און ער איז געקומען צו די מסקנא אז דער בעסטער וועג ווי אזוי ער וועט קענען אויסנוצן זיין לעבן איז אזוי ווי ער פירט עס היינט

כ'פארשטיי נישט.
ער זאגט דאך אז דאס לעבן בעצם איז מסתמא בעסער דא ווי דארט. ד.ה. אז עס לוינט די מעלות וחסרונות דא, מער ווי די מעלות וחסרונות דארט. יעצט זאגסטו אויך אז עס איז נישט וועגן די "ליגענטס" וואס מען קען נישט אויסהאלטען.
אויב איז נישטא קיין פראבלעם מיט ליגענטס, אין נישטא קיין פראבלעם מיט האבען א געשמאק לעבן, וואס איז יא די פראבלעם.

לכשעצמי בין איך ביי די מיינונג אז מען ווייסט נישט וואס מען לאזט זיך אריין. אזוי ווי אלעס אין די וועלט כאפט מען נישט די מעלות פין אזאך נאר ווען מען פארלירט עס. מען כאפט נישט אלע מעלות פינעם "פארשאלעטענעם סיסטעם" נאר ווען מען פארלירט עס.
איך מיין נישט צו זאגען אז עס איז נישט דא אסאך וואס צו שעלטן. איך מיין נאר צו זאגען אז עס איז אויך דא גאר אסאך וואס צו בענטשען. את הברכה ואת הקללה, ובחרת בחיים.

מוח שליט

מצד שני זענען דא גרויסע חכמים וואס זאגען אז סיי וואסערע סיסטעם קען זיך נישט האלטען אהן זאגען שקר פאר די פשוטע המון עם. והאי לך דוגמא פין אפלטון.
ער האט אהערגעשטעלט א מהלך פאר יעדע מדינה אין די וועלט, אלעס מיט זיין טיפע פארשטאנד וויאזוי אלעס זאל קלאפען. ער האט אבער אויך פארשטאנען אז די קענסט נישט מסביר זיין די טעמים אין גערעכטיקייט פין זיין סיסטעם, פאר יעדען שיסטער. האט ער מציע געווען אז מען זאל מאכען שקרים קדושים. מען זאל איינרעדן דעם המון עם אז די גאנצע מהלך זיינער זענען ציוויים משמי מרום, אין דאס וועט מאכען דעם פשוטן נישט-פילאזאף אויך מיטפארען מיטן סיסטעם.

In "The Republic," Plato described a city whose inhabitant were
organized into categories: The Rulers, Auxiliaries, Farmers, etc. The
Rulers, he said, would be chosen from the military elite (called
Guardians) because they were good at shepherding and caring for the
interest of the community. The Auxiliaries would be Guardians in
training.

The Rulers, Plato said, must tell the people of the city “The Noble
Lie“--that the categories of Rules, Auxiliaries, Farmers, etc. was not
due to circumstances within the people's control, upbringing, or
education, but because of God's intervention. God, the Lie went, had
put gold, silver, and iron into each person’s soul, and those metals
determined where a person's station was in life was.

The Rulers told the people of the city that if their own children were
found with bronze or iron in their soul, the child would drop down the
ranks accordingly. And if a farmer’s child was born with gold in his
soul, he would rise up to the Guardian level. The Rulers also said,
people had different metals in their bloodstream, and therefore could
not intermarry.

The Lie is necessary, Plato argues, in order to keep a stable social
structure. In Plato’s mind, The Noble Lie is a religious lie that’s
fed to the masses to keep them under control and happy with their
situation in life.

Plato did not believe most people were smart enough to look after
their own and society’s best interest. The few smart people of the
world needed to lead the rest of the flock, Plato said. And The Noble
Lie had to continue.

זיין שיטה איז נוקב ויורד.
ווייל מען דארף טראכטען אין זיין סיסטעם. א קינד פין שיסטערס וואס זענען אנגעפאקט מיט די noble lies, וואקסט אויס א חכם. וואס געשעט? ער כאפט אז די שקרים זענען טאקע שקרים, אבער ער ווארפט נאך נישט אוועק דעם סיסטעם דערפאר. פארקערט ער זעהט די עכטע טיפקייט פינעם סיסטעם. אוודאי קען זיין אז זיינע עלטערן די שיסטערס וועלן קלאגן אויף זיין הירוס אין יסודות הדת. אבער ער ווייסט אז עס איז ממש קאפויר, ער האט די אמתדיגע יסודות הדת

זענט איר גרייט טאקע מפרש צו זיין רוב אני מאמין'ס אלץ "שקרים קדושים", (כמרומז במו"נ)?

דעם רמז מיינסטו לכאורה דעם פיפטען הקדמה פינעם רמב"ם.

אבער עס איז אויך מער פין דעם.
די רמב"ם איז געווען אזוי געטריי צום שכל אין מושכלות אז ער האט עוקר געווען די אלף בית פינעם תורה שבכתב. ער האט אוועקגעמאכט רוב פסוקי התורה וואס שטייט "קלאר" אז דער אייבערשטער האט הענט אין פיס א.ד.ג.
אוודאי מיט אונזער יעצטיגע אויגען קוקט עס אויס ווי נאו ביג דיל. אבער באטראכט עס פינעם פערספעקטיוו פין רוב מנין ובנין פין כלל ישראל בימיו. ער האט פשוט רעפארמירט די תורה לויט זיין פילוסופיע.
די רמב"ם שרייבט אז מצד די פסוקי התורה וואלט ער זיך נישט צוריקגעהאלטען פין שיטת הקדמות, זיין פראבלעם איז אז ער האט געהאלטן אז מיט די שיטה צופאלט די יסוד פין שכר ועונש. הייסט דאס אז ווען נישט די סתירה מיט די הבנות הענינים וואלט ער ווען זיך אן עצה געגעבן מיט די פסוקים. מסתמא וואלט ער געזאגט אז דאס זענען אלס משלים. אזוי ווי ער זאגט טאקע אויף די מעשה פין קין והבל. (ספר הזכרון להריטב"א)

איז דאך דאס א שטיקל הוראה, ניין?

אוודאי נישט אויף די דרייצען (אדער נישט מער ווי דריי, לויט די עקרים) אני מאמין'ס, ח"ו. .

אבער דער רמב'ם אין ח"ג פון מו"נ שרייבט דאך יא דאס אויף די אני מאמין פון שכר ועונש אז ס'איז אן אילוזיע וואס פעלט זיך אויס. נישט אזוי?

יואליש

אבער דער רמב'ם אין ח"ג פון מו"נ שרייבט דאך יא דאס אויף די אני מאמין פון שכר ועונש אז ס'איז אן אילוזיע וואס פעלט זיך אויס. נישט אזוי?

כ'מיין די רמב''ם איז אויך מסכים אז סאיז דא שכר ועונש, ער זאגט נאר אז די קינדירשע מהלך פון שכר ועונש איז נישט אמת.
אבער ער האט זיין אייגנע הסבר תורה אויף שכר ועונש להינות מזיוו השכינה.

יאיר

צדיק'ל, דו ביסט גערעכט פון אן אידישן פערספעקטיוו, (אויסער לגבי דעם חיוב ערבות, וואס גייט נישט אן ביי א כופר). אבער מיין ענטפער איז געווען געווענדעט צו לעמאן דזשוס וועלכער האט געשריבן אז ער קען זיי נישט פארשטיין פשוט צוליב מענטשליכע סיבות ווי אזוי זיי קענען פארלאזן זייער העריטעידזש וכו', אויף דעם האב איך געענטפערט מה שכתבתי, אז פאר איינעם וואס גלייבט נישט האט נישט קיין זין צו האבן טענות צו אים פון א היומענלי פוינט אוו וויוא. ווען ער וועט ארויפקומען אויף יענע וועלט וועט דער מרחם על כל מעשיו וויסן פונקטליך ווי אזוי אים צו דן זיין לויט זיינע נסיונות און אומשטענדן.

טייערע יאיר׳ל

איך זעה אז דו האסט נישט. פארשטאנען מיינע ווערטער,

די העריטעדש מיט בלוט דורכגעווייקטע היסטאריע שאלה וואס איך פרעג איז נישט פון א מענטשליכקייטליכע פערספעקטיוו, דהיינו, אזויווי דו פארשטייסט אז איך מיין צוזאגן אז ס׳איז נישט מענטשליך....ניין לגמרי נישט

איך מיין דערמיט צו באטאנען די שווערע וואג וואס דער אמונה טראגט

ס׳נישט סתם ווי עפעס א מיינונג דיפערענס ווי אדער אזוי אדער אזי, אז עס גיפעלט מיר נישט די ארונים ווער איך א זאלי, אדער אפילו אז איך האב נישט קיין געדולד צו די סאטמארע פרומעכצער ווער איך מיר א סטאלינער און זוך מיך דארט....

מען רעדט דא פון א זאך וואס איז פיל גרעסער ווי א יחידישע מענטש׳נס איינזעעניש אז ס׳איז אים בעסער צו לעבן אין א וועג וואס וועט אים ברענגן אן הכרת תכרת סוף, און א אייביגקייט פון פיין און יסורים, און אז מען קוקט אביסל צוריק אויף די לאנגע היסטאריע פון וויפיל טויזענטער יודן זענען געשפרינגען צום שייטערהויפן און געשטאנען מיט געהויבענע קעפ אויפן אויטאדאפע, און מיט אויסגעצויגענע העלזלעך אויפן תלי׳ שטריק אלעס פאר די אלוקי אבי, לא אני תחלת הקדושה, דו ביזט א פיצל ברעקל קעגן די ריזיגע לייבן ווי ר׳ סעדי׳ גאון און דעם פרומען רמב״ם די קלוגע רמב״ן און דער אויפגעקלערטער רב הירש(עפ״ל) ביזט א שפיי קעגן דעם מעכטיגן שפאנישע אידנטום, א פיצל מח קעגן די ריז רבינו בחיי...א שמענדריק וואס האט געפאסט א באשלוס וועגן זאכן וואס דורות פון עקספלאראציע האבן אויסגעשמועסט, אפגעשריבן דערביי וועלטן מיט ביכער פול מיט קלוגע רייד

עס איז מיר פשוט ווינדערליך, ווי שנעל און פאר וואסארא מינדערוויכטיגע סיבות מען מוז דאס אלעס איבערלאזן און זיך אומוויסענדיג מאכן פון אט דאס אלעס

נאכאמאל, שפורסט אביסל פאר׳פרעשורט פון די פארעם וואס יידישקייט האט אנגענומען, כאפ א שפאציר צו אנאנדער שטרעמונג....בלייב אבער מיט חיי נצח, דערלייג נישט אלעס

מוח שליט

יאיר שרייבט,
דו פרעגסט א גוטע קשיא, אבער נאר אויב דער OTD איז טאקע נאר ברוגז אויף די פארקנאקטקייט. שלום דיען, פון די אנדערע זייט, האט געזוכט, געפארשט, געפרעגט, געליינט, און ער איז געקומען צו די מסקנא אז דער בעסטער וועג ווי אזוי ער וועט קענען אויסנוצן זיין לעבן איז אזוי ווי ער פירט עס היינט

כ'פארשטיי נישט.
ער זאגט דאך אז דאס לעבן בעצם איז מסתמא בעסער דא ווי דארט. ד.ה. אז עס לוינט די מעלות וחסרונות דא, מער ווי די מעלות וחסרונות דארט. יעצט זאגסטו אויך אז עס איז נישט וועגן די "ליגענטס" וואס מען קען נישט אויסהאלטען.
אויב איז נישטא קיין פראבלעם מיט ליגענטס, אין נישטא קיין פראבלעם מיט האבען א געשמאק לעבן, וואס איז יא די פראבלעם.

כ'וואלט געוואלט ענטפערן מער באריכות, כ'האב אבער נישט קיין צייט אויף דער מינוט, ועוד חזון למועד. כ'וועל נאר זאגן בקיצור נמרץ:

האסט אביסל שלעכט פארשטאנען, מיין איך. דאס וואס איך געשריבן וועגן דאס צופרידנהייט פון א חסיד, האב איך נאר געמיינט אין אלגעמיין, ווען מ'רעדט פון א געווענליכער אינגערמאן אדער א ווייבל וואס האט נישט קיין טענות, קשיות, ספיקות, תרעומות אופ'ן כלל צו אויף א פרט, וכדו', (אדער האט ער יא, אבער זיי עגבערן אים נישט אין מוח און ער פארלירט נישט קיין שלאף איבער דעם).

דער וואס גייט אבער ארויס לראות את הארץ און דערנאך קוקט זיך ארום און הייבט זיך אן צו שפירן דערדריקט, טוישט זיך די גאנצע פיקטשער. איך זאג נישט ס'איז אלץ דאס בעסטע צו גיין, אבער יעצט הייבט זיך אן די שאלה.

מוח שליט

לכשעצמי בין איך ביי די מיינונג אז מען ווייסט נישט וואס מען לאזט זיך אריין. אזוי ווי אלעס אין די וועלט כאפט מען נישט די מעלות פין אזאך נאר ווען מען פארלירט עס. מען כאפט נישט אלע מעלות פינעם "פארשאלעטענעם סיסטעם" נאר ווען מען פארלירט עס.

עס קען זיין אז ס'איז דא עפעס דערין, אבער אנדערש ווי דער עולם מיינט, ממש א מיעוט פון א מיעוט פון אמת'ע או.טי.די.'ס (וואס האבן גוט אדורך געטראכט דעם ענין) האבן חרטה אויף זייער שריט. דאס לעבן איז דאס לעבן, און צוקער זיס איז פאר ווייניג, סיי דא און סיי דארט. און רוב או.טי.די.'ס פילן אן אויסערגעוונליכע צופרידנהייט פון דעם אז זיי האבן ענדליך געהאט די קוראזש צו נעמען דאס וואס איז לכל הדיעות א שווערער שריט.

דא און דארט מאכט זיך אוודאי די וואס וואס גייען צוריק (און מסתם איז טאקע פאר זיי געווען א טעות דאס גיין). און אפשר איז דא א מיעוט וואס וואלט אפשר כדאי געווען זיי זאלן טאקע צוריק גיין. (און באמת מיין איך אז דאס רוב פון די גייען טאקע עווענטועללי.) און דאס זענען געווענליך די אויף וועלכע די היימישע עולם האט ליב אנצוצייגן, "זעהסטו, כ'האב דיר געזאגט עס לוינט זיך נישט, כ'האב דיר געזאגט אז אלע קומען ב"ה צוריק." אבער פון דאס רוב וואס קוקען נישט אויף צוריק, די וואס סעטלען זיך אריין אין דעם נייעם לעבן -- און דאס זענען דאס רוב פון מיין אייגן חברותא, פערזענליך -- הערט מען נישט און מען רעדט נישט פון זיי.

נאך איין נקודה פאר הרב לעמאן דשוס:

לעמאן דזשוס

וואס איך ווידער מיר אייביג אויף די אוטידי איז, פארוואס דארפסטו ווערן א כופר באלקי ישרא׳, עסן נבילות וטריפות, מחלל זיין שבת בפרהסיא, און טייל מאל מחלל זיין השם מסוף העולם ועד סופו

איך קען נישט גענוג מדגיש זיין אז ס'איז א ריזיגע טעות אויב מ'מיינט אז ס'איז דא איין הסבר פאר יעדער או.טי.די. עס זענען דא אויף די פראגע אזויפיל תשובות ווי עס איז דא מענטשן.

בנוגע מיר אליין, אויב ווילסטו דווקא וויסן, איז די תשובה א פשוט'ע. איך בין געווארן א כופר לאנג פאר איך בין געווארן או.טי.די. איינמאל כ'האב אפגעמאכט אז דער חסיד'ישער געזעלשאפט איז נישט מיין פלאץ האט שוין נישט געהאט קיין זין צו גיין זוכען א צווייטס וואס איז אביסל ברייטער אבער וואס נעמט נאך אן דעם דת ישראל פאר וויכטיג אויף סיי וואספארא אופן. און אין דעם רעכן איך אריין די מאדערן ארטאדאקסישע און די קאנסערוואטיווע און די רעפארמער צוגלייך. ווייל זיי אלע, זיי וויסען, פרעגן טאקע דאס זעלבע: "פארוואס ביסטו נישט געקומען צו אונז? אונז זענען דאך בעסער ווי די חסידים!" אויף דעם איז מיין ענטפער אלץ געווען: אז איך גלייב נישט אין גארנישט, פארוואס זאל איך גיין צווישן ווייניגער-פאנאטיש אבער נאך אלץ גלויביקע?! און אויב גלייב איך יא, גיי איך מיר צוריק צו מיינע ברודער די חסידים, וואס, אויב גלייבן, גלייבן זיי טיפער און שטערקער. (און וואו די קוגל איז אסאך בעסער, די מקוה ווארימער, און די הצלה לייטס מער בליטשקעדיג.)

עס גייט מיר נאך אלץ שווער אין קאפ אריין אז מענטשן פארשטייען דאס נישט אלץ א דבר פשוט.

לעמאן,
כיהודה ועוד לקרא בין איך איינשטימיג מיט דיין טענה פארוואס עס איז א אלל אור נאטינג מענטאליטי.
ס'איז שטארק יתכן אז מיט אביסל עפפארט קען מען כמעט בלייבען אינגאנצען דא אין כמעט נישט מוותר זיין אויף אלער רצונות, מאטיריאלע, ספיריטואלע, אין צוזאמען דערמיט אויך לעבען בשלום מיטן אייגענעם אמת.

די ענטפער אז "מען קען נישט אויסהאלטען די ליגענטס" איז זייער פארנעפלט. אין פין מיין ערפארונג [איך קען גאר אסאך פין די אינעוויינגע אין אינדרויסענדיגע] גאנץ שוואכליך.
יאיר האט געשריבען אז עס איז שווער צו לעבן איעדע מינוט א דובעל לייף. מיין טענה איז אז ווען מען איז זיך גיט מתבונן וועלען מיר זען אז מיר לעבן איעדע רגע א דובעל לייף.

יואליש האט געמאכט א גיטע ק"ו פין ניקס. ווי ווייט מען איז מקפיד אפי' אויפען אימעדזש פין אן אנונימע ניק. ק"ו ווי ווייט מען פראדאצירט א (פאלשע) אימעדזש פין זיך אין ריעל לייף. אין מען שטעלט אהער דעים אימעדזש מיט איר גאנצע פאלשקייט א יעדע רגע. אין דאס איז מוארדיג שטארק סיי ביי אידן אין סיי ביי גוים.

הלוואי זאלען מיר לעבן מיטן אמת פאר זיך אליין.

מען קען האבען חברים אחים לדעה. מען קען האבען דעם ווייב למחצה שליש ורביע, מיט אביסל ארבעט, אין אזוי ווייטער.

אבער דיין נקודה וואס די זאגסט וועגען חיי נצח, איז נישט אזוי פשוט. אז מען רעדט פין איינעם וואס וויל ארויס, איז זייער מעגליך אז די גאנצע חיי נצח ענין רעדט צו אים פונקט ווי סיי וואסערע אנדערע רעליגע. אין פינקט ווי די פארשטייסט אז ער אין די לויפען נישט אריין אין קריכע ח"ו, כדי נישט אהנווערן חיי נצח, די זעלבע פארשטייט ער בנוגע אידישקייט, ל"ע.

מיין טענה איז פשוט פין א גשמיותדיגע רעאליטי. ווייז מיר די סוקסעס פין די ארויסוואקערס. מיר ווייסען וואס שלום זאגט אז עס איז בכלל נישט בעסער. אין לענ"ד איז הרבה יותר ממה שקרא שלום לפנינו, כתוב כאן. עס איז סאך אסאך ערגער די מצב דארט.

איבערלאזען אלעס איז זייער זייער שווער. מיר מאכען גאר א גרויסע עסק פין אונזער פאטער אברהם'ס לך לך מארצך וממולדתך ומבית אביך, אין מיט רעכט.

נישט נאר קען מען ארבעטן ממלא צו זיין די שאיפות ורצונות באופן המותר [יעדער מיט זיין רב המכשיר], נאר מען קען אויך ארבעטען אויף טרעפען די שיינקייט וואס מיר פארמאגען יא.
אזוי ווי יאיר האט געשריבען בשם וויקטאר פרענקעל. די העפפיניס איז אין טרעפען מינינג אין לעבן. לאמיר דעריבער זעהן צו מען קען אט די מינינג טרעפן דא אויך, אדער אפי' דוקא דא.

איך האב באמת נישט קיין אהנונג וואס איך וויל מיט פלאפערען אזוי סאך.

לעמאן דזשוס

מען רעדט דא פון א זאך וואס איז פיל גרעסער ווי א יחידישע מענטש׳נס איינזעעניש אז ס׳איז אים בעסער צו לעבן אין א וועג וואס וועט אים ברענגן אן הכרת תכרת סוף, און א אייביגקייט פון פיין און יסורים, און אז מען קוקט אביסל צוריק אויף די לאנגע היסטאריע פון וויפיל טויזענטער יודן זענען געשפרינגען צום שייטערהויפן און געשטאנען מיט געהויבענע קעפ אויפן אויטאדאפע, און מיט אויסגעצויגענע העלזלעך אויפן תלי׳ שטריק אלעס פאר די אלוקי אבי, לא אני תחלת הקדושה, דו ביזט א פיצל ברעקל קעגן די ריזיגע לייבן ווי ר׳ סעדי׳ גאון און דעם פרומען רמב״ם די קלוגע רמב״ן און דער אויפגעקלערטער רב הירש(עפ״ל) ביזט א שפיי קעגן דעם מעכטיגן שפאנישע אידנטום, א פיצל מח קעגן די ריז רבינו בחיי...א שמענדריק וואס האט געפאסט א באשלוס וועגן זאכן וואס דורות פון עקספלאראציע האבן אויסגעשמועסט, אפגעשריבן דערביי וועלטן מיט ביכער פול מיט קלוגע רייד

דאס איז דער טיפישער חרדי'שער צוגאנג צו כופרים און קשיות אויף אמונה אין אלגעמיין, "וואס מיינסטו, ביסט קלוגער פונ'ם רמב"ם?!". לדעתי איז דאס די נארישסטע ענטפער וואס קען געגעבן ווערן, און דו וועסט נישט טרעפן אין קיין איין ריכטיגע חקירה ספר, פון מורה נבוכים ביז אגרות צפון, וואס וועט דיר געבן אזא סארט ענטפער. ערשטנס, אין הנידון דומה לראיה, אין די צייטן פון רמב"ם זענען בעיקר געווען פילאזאפישע קשיות אויף אמונה, און דאס האט דער רמב"ם וכל דכוותיה גוט פארענטפערט, משא"כ היינט זענען דא אינגאנצן אן אנדער סארט זשאנרע פון קשיות וואס האבן נישט עקזיסטירט יענע צייטן, אין וואס דא איז נישט דאס פלאץ אריינצוגיין. צווייטנס, שלום דין קען דיר צוריקענטפערן אויף דעם זעלבן מהלך, "דו ביסט א שפיי קעגן דעם וועלט בארימטן סייענטיסט ריטשארד דאוקינס, א פיצל ברעקל קעגן דעם פילאזאף און ניוראלאגיסט סעם העריס, און א שמענדריק קעגן איינע פון די גרעסטע מוחות וואס האבן נאר אמאל עקזיסטירט, אלבערט איינשטיין. די אלע האבן אפגעשריבן דערביי ביכער פיל מיט קלוגע רייד, און קיין איינער פון זיי האלט נישט אז דיין אמונה איז אמת, ווי קענסטו גיין זאגן אז דו האלטסט אנדערש ווי זיי?"
פארשטייט זיך אז דאס איז נאריש גערעדט, אונזער אמונה באשטייט נישט אויף גרויסע מוחות און אויף ביליאנען מענטשן וואס לאזן זיך הרג'ענען דערויף, אפשר איסלאם שטייט יא אויף אזעלכע סארט 'ראיות'. אונזער אמונה באשטייט אויף דעם וואס מיר פארשטייען אז עס איז אויסגעהאלטן פון אלע זייטן, פראקטיש, פסיכאלאגיש, טעאלאגיש, און היסטאריש, און ביי אמת'ע, ערליכע, קלוגע אידן איז דער אמונה גענוג פעלזן פעסט אז מיר זאלן נישט דארפן צוקומען צו אזעלכע פוסטע ראיות.

אין דיין מאמר וואו זו ברענגסט אראפ פון אפלטון/פלאטא זאגסטו בערך דאס זעלבע וואס קארל מארקס האט געזאגט איבער רעליגיע.

berlbalaguleh

אין דיין מאמר וואו זו ברענגסט אראפ פון אפלטון/פלאטא זאגסטו בערך דאס זעלבע וואס קארל מארקס האט געזאגט איבער רעליגיע.

דו מיינסט ״Opiate of the masses״?

מען איז זיך מפלפל און יעדער זאגט זיין שיטה און לדעתי ווייסט קיינער נישט וואס זיי רעדען.

שלום דין זאגט א וויכטיגע נקודה, יעדער איינער וואס איז אראפ פין וועג האט אן אייגינע סיבה פארוואס און פארווען ער האט דאס געטוהן.

שלום זאגט ער איז געוועהן א כופר.

איך קען אסאך מענטשען כופרים וואס בלייבען פרומע אידען, (פאראדאקס, הא?).

שלום זאגט מען דארף שטארקייט אוועק צו גיין.

איך קען אסאך שטארקע וואס גייען נישט.

אנדערע זאגען זיי זענען בעלי תאווה.

איך קען בעלי תאווה וואס בלייבען.

און אזוי קענט איר אדורך גיין יעדעס סיבה און טרעפען אז פלענטי זענען געבליבען ווען די אלע סיבות זענען געוועהן.

אבער איין סיבה כללית קען איך יא זאגען, ווייל עס מאכט פשוט סענס, הגם די פרטים טוישען זיך ביי יעדעם איינעם.


דער וואס גייט אראפ פין וועג איז זיכער געוועהן שטארק אומצופרידען ווען ער איז געוועהן אויף'ן וועג.

ווען נישט גייט ער נישט אראפ.

ממילא טאמער ענק ווילען ענקערע קינדער זאלען בלייבען אויף'ן דרך, זעהט איין זאך, ער זאל זיין צופרידען און העפי. שטעלט אים צופרידען, זייט חוקר וואס מאכט אים צופרידען, און זעה ער זאל האבען פין דעם מלא חפנים. טוט נישט קיין שידוך אין די וועלט אריין, פראביר צו מאכען וואס מער חשבונות אויב דער שידוך וועט אים מאכען צופרידען לויט זיינע תכונות, און טוט דער בעסטער וואס איר קענט. זעה ער זאל זיך לערנען א פאך, א פאך וואס ער האט ליב, טאמער האט ער נישט ליב צו לערנען נעמט אים ארויס פין כולל, טאמער האט ער פיינט צו גיין צום רעבינס טיש, שיק אים נישט אהין, און אזוי ווייטער.

איחוד וואספארא עצה קענסטו געבן אז קונדער זאלן נישט בלייבן אויף די וועג?
סאיז לכוארה שווערער צי מחנך קונדער אנדערש ווי די סיסטעם, ווי מחנך זיין קונדער זאלן נאכגיין די יושבי חושך.

נולד מאוחר

איחוד וואספארא עצה קענסטו געבן אז קונדער זאלן נישט בלייבן אויף די וועג?
סאיז לכוארה שווערער צי מחנך קונדער אנדערש ווי די סיסטעם, ווי מחנך זיין קונדער זאלן נאכגיין די יושבי חושך.

וואס הייסט?

זאלען נישט בלייבען אויף'ן וועג?

מאן דכר שמיה.

די שמועס איז דאך דא פון מענטשען וואס לאזן איבער 'די וועג'
יש אומרים ס'לוינט יא יש אומרים סלוינט נישט. מיין שאלה איז וואס טוט זיך מיטן קונד?
אן הכי נמי די טאטע איז שוין תונה געהאט ער האט ווייב קונדער א דזשאב.
אבער וויל ער דען זיינע קונדער אויך אריינזאלצן און זיין מצב ? ניין.
נא ווי אזוי גרייט מען אן א קונד גענוג פרי אז ער זאל גרינגער זיין גרייט פאר א טויש?

berlbalaguleh

אין דיין מאמר וואו זו ברענגסט אראפ פון אפלטון/פלאטא זאגסטו בערך דאס זעלבע וואס קארל מארקס האט געזאגט איבער רעליגיע.

ניין, עס איז ממש מהיפך להיפך.
מארקס איז ברוגז אויף די גאנצע מושג פין רעליגיע. אפלטון זאגט פונקט פארקערט. ער זאגט אז פאר די שוואכע מוחות פעלט דוקא יא אויס אמונות טפילות.

אגב, די חובת הלבבות אין שער הבטחון זאגט אז די סיבה פארוואס עס שטייט נישט קיין שכר ועונש אין די תורה איז ווייל עס איז א טיפע מושג וואס די דור המדבר האט נישט געקענט פארשטיין.

ספר חובות הלבבות שער ד - שער הביטחון פרק ד

אבל גמול העוה"ב וענשו לא פרש מהם הנביא מאומה בספרו בעבור כמה פנים... שהעם היו מן הסכלות ומעוט ההבנה בענין שאיננו נעלם ממ"ש בתורה. ונהג הבורא עמהם מנהג האב החומל על בנו הקטן כשהוא רוצה ליסרו בנחת ולאט, כמ"ש: כי נער ישראל ואוהבהו. והאב כשרוצה ללמד את בנו בנערותו החכמות, אשר יעלה בהם אל המעלות העליונות, אשר לא יבינם הנער בעת ההיא, אלו היה מפייס אותו עליהם, ואומר לו: סבול יגיעות המוסר והלמוד, בעבור שתעלה בהם אל המעלות החמודות, לא היה סובל את זה ולא שומע אליו, מפני שאין מבין אותם. וכאשר ייעדהו על זה במה שהוא ערב לו מיד, ממאכל ומשתה ומלבוש נאה ומרכבת נאה, והדומה לזה, ויועידהו במה שיצער אותו מיד, מרעב ועירום ומלקות והדומה להם, ויישב דעתו על מה שיבטח עליו מן הראיות והמורגשות והעדויות הגלויות האמתיות, יקל עליו לסבל יגיעת המוסר ולשאת טרחו. וכאשר יגיע לימי הבחרות ויחזק שכלו, יבין הענין המכוון אליו במוסרו, ויכוין אליו ותמעט בעיניו הערבות, אשר היה רץ אליה בתחלת עניניו, והיה זה לחמלה עליו. וכן הבורא יתברך יחל עמו והפחידם בגמול ועונש ממהרים, מפני שידע, כי העם כאשר יתוקנו לעבודה תגל מעליהם סכלותם בגמול העולם הבא וענשו ויכוונו בעבודה אליו ויתנהגו בה עדיו, וכן נאמר בכל מה שבספרים מהגשמת הבורא יתברך

דער רמב"ם זאגט כעי"ז בנוגע תחיית המתים. אז עס וואלט געווען אזא מאדנע זאך פארן דור המדבר דאס צו גלייבן, אין זיי וואלטן אנגעהויבען צו האבען ספיקות אויף אלעם.

איגרת תחית המתים

כן חשש עליהם עוד שלא יקבלו זו הדעת, רצוני לומר, התחיה, ותבוטל בו התכלית המכונת בהם ומהם, ואיך לא יורגלו גם כן באמונות? והמנהיג והמרגיל להם אחד. וידוע שהאנשים שרצה השם יתברך שתראה התורה בימיהם התישבו בהם דעות נפסדות מאד, אמר עליהם בסוף המאמר אחר כל מה שראוהו ממעשה השם הגדול (דברים כ"ט ג'): "ולא נתן ה' לכם לב לדעת", וידע הוא יתברך שאם יאמר להם חדוש תחית המתים, היה אצלם נמנע, וירחקו ממנו מאד

מיין פוינט מיט די צוויי מקורות איז אז די ראשונים האלטן אז מען זאגט/זאגט נישט, געוויסע זאכען פאר מענטשען לפי זייערע מוחות. אפי' אז עס איז נישט פונקטליך די מציאות.

אזוי ווי דער קלוגער וואלטעיר האט שוין געזאגט: “If there were no God, it would have been necessary to invent him.”

"Science without religion is lame and religion without science is blind" - פון אלבערט איינשטיין. אויך א קלוגער מענטש. לאל

"צי ער האט געגלייבט איז אן אנדערע מעשה. זיין פוינט איז אז אויב א מענטש וויל גלייבן, ער זאל נישט זאגן אזוי נארישע זאכן למשל "דער בוך זאג דאס און אויב אזוי מ'דארף זאגן וויסנשאפט איז אפיקורסות

ראדיקאליזם איז א סיבה פארוואס מענטשן לאזן אינטערעס און זאגן אז ס'איז בי עס

ער גלייבט יא ער גלייבט נישט מאכט גאנץ קנאפ אויס... אנע חקירת און אמונה היצט (מען דארף חוקר זיין דאס איז באמת די מצוה פון אמונה, אויסבויען דעם קאפ מיטן מציאות האמונה נישט מיט אמונת טפילות און אבי און דער וועלט ארין אבער נישט פאר יעצט)

וויל איך אייך בעטן בתחנונים אן אנדער בקשה

אויב זענט איר שוין יא אזאנא טיפע קאפ און פיליזאפען, ערפינדער, איר האט דערגריבעלט מיט אייער טיפזיניגען מח אז די וועלט האט זיך טאקע אליינס באשאפען... (א פלא ס'האט נאך קיינמאל נישט פאסירט ביי מיר אינעם ערשטען פונעם חודש אז מיין באנק זאל מיך אנרופען מיט וואונדער אז דער מארדטגידזש מיינער האט זיך עפעס פון זיך אליינס באצאלט, גיי ווייס פארוואס)

ווי איז עפעס א נייער געווירץ פאר דעם פלאגענדען קענסער קרענק??? אדער עפעס א נייעם ערפינדונג בעולם הטעכנעלאגיע איבער קומען דעם עפל מיט עפעס נייס???

אזאנע שארפע געזונטע קעפ מיט אזויפיל וויסענשאפט און פיליזאפיע, וואס האלט איר זיך צוריק פון מיך אויך מהנה זיין מיט אייערע חכמה עמוקה וטמירה??

עס איז דאך ממש א שאד!!!

מען רעדט נישט דא פון אמונה אין באשעפער, מען רעדט דא פון אמונה אין אידישקייט.

יאיר

לעמאן דזשוס

מען רעדט דא פון א זאך וואס איז פיל גרעסער ווי א יחידישע מענטש׳נס איינזעעניש אז ס׳איז אים בעסער צו לעבן אין א וועג וואס וועט אים ברענגן אן הכרת תכרת סוף, און א אייביגקייט פון פיין און יסורים, און אז מען קוקט אביסל צוריק אויף די לאנגע היסטאריע פון וויפיל טויזענטער יודן זענען געשפרינגען צום שייטערהויפן און געשטאנען מיט געהויבענע קעפ אויפן אויטאדאפע, און מיט אויסגעצויגענע העלזלעך אויפן תלי׳ שטריק אלעס פאר די אלוקי אבי, לא אני תחלת הקדושה, דו ביזט א פיצל ברעקל קעגן די ריזיגע לייבן ווי ר׳ סעדי׳ גאון און דעם פרומען רמב״ם די קלוגע רמב״ן און דער אויפגעקלערטער רב הירש(עפ״ל) ביזט א שפיי קעגן דעם מעכטיגן שפאנישע אידנטום, א פיצל מח קעגן די ריז רבינו בחיי...א שמענדריק וואס האט געפאסט א באשלוס וועגן זאכן וואס דורות פון עקספלאראציע האבן אויסגעשמועסט, אפגעשריבן דערביי וועלטן מיט ביכער פול מיט קלוגע רייד

דאס איז דער טיפישער חרדי'שער צוגאנג צו כופרים און קשיות אויף אמונה אין אלגעמיין, "וואס מיינסטו, ביסט קלוגער פונ'ם רמב"ם?!". לדעתי איז דאס די נארישסטע ענטפער וואס קען געגעבן ווערן, און דו וועסט נישט טרעפן אין קיין איין ריכטיגע חקירה ספר, פון מורה נבוכים ביז אגרות צפון, וואס וועט דיר געבן אזא סארט ענטפער. ערשטנס, אין הנידון דומה לראיה, אין די צייטן פון רמב"ם זענען בעיקר געווען פילאזאפישע קשיות אויף אמונה, און דאס האט דער רמב"ם וכל דכוותיה גוט פארענטפערט, משא"כ היינט זענען דא אינגאנצן אן אנדער סארט זשאנרע פון קשיות וואס האבן נישט עקזיסטירט יענע צייטן, אין וואס דא איז נישט דאס פלאץ אריינצוגיין. צווייטנס, שלום דין קען דיר צוריקענטפערן אויף דעם זעלבן מהלך, "דו ביסט א שפיי קעגן דעם וועלט בארימטן סייענטיסט ריטשארד דאוקינס, א פיצל ברעקל קעגן דעם פילאזאף און ניוראלאגיסט סעם העריס, און א שמענדריק קעגן איינע פון די גרעסטע מוחות וואס האבן נאר אמאל עקזיסטירט, אלבערט איינשטיין. די אלע האבן אפגעשריבן דערביי ביכער פיל מיט קלוגע רייד, און קיין איינער פון זיי האלט נישט אז דיין אמונה איז אמת, ווי קענסטו גיין זאגן אז דו האלטסט אנדערש ווי זיי?"
פארשטייט זיך אז דאס איז נאריש גערעדט, אונזער אמונה באשטייט נישט אויף גרויסע מוחות און אויף ביליאנען מענטשן וואס לאזן זיך הרג'ענען דערויף, אפשר איסלאם שטייט יא אויף אזעלכע סארט 'ראיות'. אונזער אמונה באשטייט אויף דעם וואס מיר פארשטייען אז עס איז אויסגעהאלטן פון אלע זייטן, פראקטיש, פסיכאלאגיש, טעאלאגיש, און היסטאריש, און ביי אמת'ע, ערליכע, קלוגע אידן איז דער אמונה גענוג פעלזן פעסט אז מיר זאלן נישט דארפן צוקומען צו אזעלכע פוסטע ראיות.

טייערע זיסע יאיר׳ל,

פאר איך וועל אפ׳ענטפערן דיין וויכוח וויל איך פשוט ארויספוינטן דיינע פוינטס ווייל איך האב געדארפט איבערליינען אפאר מאל צו כאפן ווי עס ענדיגט זיך איין פוינט און ווי מען גייט צום נעקסטן

איך מיין אז עס איז צוזאמגעשטעלט פון דריי ארגומענטן בעיקר

א׳ די טיפיקעל חרדי׳שע ענטפער, וואס מען טרעפט נישט אין קיין שום וויכוח ספר אלס אויפווייז, לדוגמא, מען טרעפט נישט אז דער רמב״ם ווייזט אויף אמונת הבורא, ווייל רב אשי האט אזוי געהאלטו און זיימיר נישט קלוגער

ב׳ די טענה אז דער רמב״ם, חובות הלבבות, ר׳ סעדי׳ גאון און מהר״ל האבן געגלויבט איז נישט מאסגעבנד, ווייל לעומת זה איז דאך דא דאוקינס, סעם, איינשטיין, (איך לייג צו שפינאזע, קריסטאפער היטשענס, דארווין און פיל נאך)

ג׳ אונזער אמונה איז נישט געבויט אויף ראיות פון דעם פערזאן אדער דעם, און נישט אויף ביליאנען אפשר איסלאם יא, אונזער אמונה איז געבויט אויף דעם אז ס׳שטימט פון אלע זייטן קבלה׳דיג, חשבון׳דיג און פראקטיש ועוד ועוד....פעלזן פעסט און אזוי ווייטער

איצט וועל איך פרובירן צו ענטפערן אלע דריי פונקטן בקיצור נמרץ אע״פ דיכולים להאריך בכל אחד ואחד הרבה

א׳ איז עס טיפיקעל, עס נעמט נישט אוועק פון איר שטארקייט און ווארהייט....ועוד טרעפט מען עס נישט אין קיין שום וויכוח ספר...זאג איך עס צום ערשט, עס פארלאנגט נאך אלס א יישוב, נאר וואס דען אולי די יישוב איז טענה ב׳ איז לאמיר טאקע באלד געבן א שפרונג צו ב׳

ב׳ יא מיר ווייסן גאנץ גוט אז עס זענען פאראן גרויסע און ריזיגע חכמים אויף די כפירה זייט פונעם וויכוח, סיי פיליזאפן, און לעצטענס סייענטיסטן און גאר לעצטענס די נייע אטעאיסטן ווי היטשענס און חביריו, יעצט, אן אריינגיין אין זייערע מיינונגס פארשידענהייטן....כעת....׳איז אבער פאר אונז מענטשן צוקוקער פון די זייט נישט די זאך אין איר מינומום עכ״פ א ספק? איז דען שייך צו זאגן אז היות עס איז דא דאוקינס איז שוין זיכער די אמונה ארויס מגדר ספק ספיקא....קען מען דען מאכן א באשלוס במחי ידים אוועקצומאכן גרויסע ריזן מכח עס זענען דא אנדערע חכמים?....מילא זיי די סייענטיפישע כופרים ווי דאוקינס פאר זיך האלט ער דאך וואס ער האלט, אבער פאר שלום וחביריו מוז ע״כ די זאך זיין בגדר ספק און דעריבער די פחד אז אולי איז אמונה אמת א מורא׳דיגע שווערע זאך צו אוועקווארפן אזוי מיט א מאך מיט די האנט?

ג׳ אויף וואס פונקטליך איז אונזער אמונה געבויט?
ועוד איך האב בכלל נישט געזאגט אז אונזער/מיין אמונה איז געבויט אויף מיין ארגומענט, מיין טענה איז בלויז געוועהן אויף דער וואס באשלוסט עס אפצולאזן

והאחרון, וואס מיינסטו צוזאגן וועגן די נייע דזשאנרע קושיות פון די נייצייטיגכ כופרים וואס די גרויסע רמבם ודעימיה האבן נישט פארענטפערט

ועוד, וויפיל טעג,וואכן, יארן האט שלום ודעימיה באמת פארברענגט אויף ספרי חקירה און אמונה פון ביידע צדדים ביז ער האט אויסגעהאמערט א באשלוס און ענדגילטיג אנגענומען די גלויבן פון אטעאיזם.......

איך שרייב בקיצור מפני קוצר הזמן, אבער ליין וואס איך שרייב, מיין אויער איז אנגעשפיצט צו הערן

לעמאן,

לויט דיר וואלט שלום דין ודעמיה געדארפט האבען א ספק אדער לכה"פ ספק ספיקא אויף די אמת פין די אלע אנדערע רעליגיעס? זיי אלע האבען געהאט גרויסע חכמים, ניין?
נו דארפען זיי טאקע אריינלויפען אין ביקען ח"ו צו יעדע רעליגיע וואס האבען געהאט חכמים?

איך האב גארנישט וואס מען האט מיר איבערגעגעבן ביים סדר נאכט אפגעלייקנט מחמת א פראפעסאר טענה׳ט אנדערש

די אוטידי יא, ממילא פאדער איך א זאכליכע הסבר

און איך באציה מיך צו נקודה ב׳ צווישן מיר און יאיר׳ל

איך פרוביר נישט אויפצובויען אן אמונה אדער מיין אמונה אויף חכמים און גרויסע חכמים, איך האב פשוט א קושיא אויף די וואס לאזן עס אפ מחמת קוצר שכלותם נגד די גרויסע לייט


יעצט, לגופו של ענין פארוואס טאקע איך בין נישט חושש?! כמה תשובות בדבר, ווילסט רעדן אמונות ודיעות איך בין גרייט, אבער עס האט קיין שייכות נישט מיט מיין וויכוח מיט יאיר און שלום.

מוח שליט , די ראיות וואס ברענגסט פון חובבת הלבבות איז וואס מ'זאגט נישט.כמיין סנישט גלייך זאגן א ליגענט.

יאיר

מען רעדט נישט דא פון אמונה אין באשעפער, מען רעדט דא פון אמונה אין אידישקייט.

שלומ'ס לאקשען איז, אז ער גלייבט נישט אינו מאמין כלל! אויף דעם ארויף האב איך באזירט מיין הארציגע בקשה...

בונעס איירעס

ער גלייבט יא ער גלייבט נישט מאכט גאנץ קנאפ אויס... אנע חקירת און אמונה היצט (מען דארף חוקר זיין דאס איז באמת די מצוה פון אמונה, אויסבויען דעם קאפ מיטן מציאות האמונה נישט מיט אמונת טפילות און אבי און דער וועלט ארין אבער נישט פאר יעצט)

וויל איך אייך בעטן בתחנונים אן אנדער בקשה

אויב זענט איר שוין יא אזאנא טיפע קאפ און פיליזאפען, ערפינדער, איר האט דערגריבעלט מיט אייער טיפזיניגען מח אז די וועלט האט זיך טאקע אליינס באשאפען... (א פלא ס'האט נאך קיינמאל נישט פאסירט ביי מיר אינעם ערשטען פונעם חודש אז מיין באנק זאל מיך אנרופען מיט וואונדער אז דער מארדטגידזש מיינער האט זיך עפעס פון זיך אליינס באצאלט, גיי ווייס פארוואס)

ווי איז עפעס א נייער געווירץ פאר דעם פלאגענדען קענסער קרענק??? אדער עפעס א נייעם ערפינדונג בעולם הטעכנעלאגיע איבער קומען דעם עפל מיט עפעס נייס???

אזאנע שארפע געזונטע קעפ מיט אזויפיל וויסענשאפט און פיליזאפיע, וואס האלט איר זיך צוריק פון מיך אויך מהנה זיין מיט אייערע חכמה עמוקה וטמירה??

עס איז דאך ממש א שאד!!!

לעמאן,
מיין פוינט איז, אז מיט זיין שכל קומט אים אויס כופר צו זיין ל"ע. אין די טענה אז ער זאל חושש זיין מכח חכמים, דארף אים מחייב צו זיין אז ער זאל חושש זיין אויף א יעדע רעליגיע וואס האט חכמים. ד.ה. בעיסיקלי אלע רעליגיעס.

דרך אגב, מחשליט

איך וויל זיין גרייט אויפן נייעם שמועס צווישן מיר און דיר בנוגע אלע אנדערע ׳רעליגיעס׳ וויל איך וויסן פון וואס גייען מיר רעדן, קריסטנטום? פראטעסטאנטן, ראטאליקן? איסלאם? סוני שיאייטס? הינדואיזם? בודאיזם? אטעאיזם?

פון וועלכע רעליגיע ווילסטו די ערשטע רעדן איך זאל חושש זיין...איך בין בוחר צו רעדן פון מארמאניזם צום ערשט

מוח שליט

לעמאן,
מיין פוינט איז, אז מיט זיין שכל קומט אים אויס כופר צו זיין ל"ע. אין די טענה אז ער זאל חושש זיין מכח חכמים, דארף אים מחייב צו זיין אז ער זאל חושש זיין אויף א יעדע רעליגיע וואס האט חכמים. ד.ה. בעיסיקלי אלע רעליגיעס.

ממש אויף דעם איז מיין טענה.....

ווי קען א נארמאלע מענטש באשליסן א לעבן און טויט שאלה אויף א אייגענעם ׳קליינעם׳ ׳פיצקעלע׳ שכל לעומת אזאנע גרויסע לייטן

ווען די שאלה איז ראדיאציע אדער קימאו ל״ע פרובירט מען פרעגן די גרעסטע דאקטוירים, איז וויזוי איז מעגליך צו פרעגן די אייגענע פיקעלע אומערפארענע שכל ווען מען האנדעלט פון עפעס גרעסער ווי קימא....מען רעדט פון נצח נצחים עולם הבא לעומת הכרת תכרת הנפש

חמץ בפסח, חלב, דם, דזשאסט טו נעים עי פיו איז ב-כ-ר-ת! סימפל עז איט סאונדס


זאגסט מיר וועגן אנדערע רעליגיעס, מען קען רעדן דערפון אדרבה

קודם דארף מען אבער קלאר מאכן א ברייטערע שאלה גלויבן לעומת גלויבן אין אטעאיזם, דערנאך אז מען גלייבט אז א מענטש איז נישט קיין בלומעלע נאר האט עפעס א ווערד און א תכלית קען מען אריינגיין וועלכע רעליגיע וכדומה

קודם רעדט מען דאך אז שלום גלייבט ל״ע אז אכול היום כי למחר נמות און אז ער איז א פשוט ביי מיסטעיק דא אלס א לעבעדיגע ארגאניזם אינעם פוסטן וועלט, וויל איך דאס פארשטיין על אף אז היטשענס פארשטייט אויך אזוי

לעמאן,
איך ברענג נישט אריין אנדערע רעליגיעס אויף אדורכצוטון זייער גערעכטיקייט. עס איז נאר צו ווייזען אז אויב דיין טענה איז גערעכט דארף ער לויפען צו אלע רעליגיעס. עס איז נישט נוגע אז ער זאל אדורך טון אנדערע רעליגיעס. ער דארף נאר איין זאך נאכזוכען, האט די רעליגיע געהאט חכמים, דעמאלט גייט ער חושש זיין דערויף.

דרך אגב, דיין טענה איז זייער ענליך צו די באקאנטע Pascal's wager
די זאגסט עס אביסל בעסער מיין איך, ווייל די לייגסט צו די ענין פין 'חכמים'.
איך שיהיה, איך וויל אביסל מער טראכטען אין דיין טענה.

חומר למחשבה.
וויפיל פין די חכמים וואס די רעכענסט אויס האבען זיך אראפגעזעצט טראכטען מיט א קאמפליט אפענקייט? האלטסטו אז זיי האבען אוועקגעגעבן 6 חדשים צו פילוזופירן צו יא צו ניין, אין גרייט געווען צו טון לויט זייערע מחשבות? אדער זענען זיי מתחלה צוגעגאנגען מיט א מחשבה אז אוודאי איז אלעס אמת וואס מען האט מיר געלערנט, נאר איך וויל עס אויך מאמת זיין ע"פ שכל?

מוח שליט

לעמאן,

לויט דיר וואלט שלום דין ודעמיה געדארפט האבען א ספק אדער לכה"פ ספק ספיקא אויף די אמת פין די אלע אנדערע רעליגיעס? זיי אלע האבען געהאט גרויסע חכמים, ניין?
נו דארפען זיי טאקע אריינלויפען אין ביקען ח"ו צו יעדע רעליגיע וואס האבען געהאט חכמים?

לפענ"ד מאכט לעמאן דזשוס, אין זיין ענטפער צו יאיר אין א רעטארישן וועג דעם זעלבן פוינט וואס איך האב געמאכט. אז שלום דיען האט נישט איבערגעלאזט אידישקייט ווייל ר'האט געהאט צופיל אומפארענטפערטע קשיות. נאר פשוט ווייל ר'האט נישט געפילט קיין טעם אין יודישקייט. לדוגמא, ווי ער פארציילט אליין אז ר'האט זיך געפלעגט צוכאפן צום קאמפיוטער פרייטיג צו נאכטס ווען די קינדער זענען שוין געשלאפן ווייל ר'האט נישט געהאט קיין כח המעצר, מישט פילנדיג קיין טעם אין שמירת שבת. אזוי מיט אלע אנדערע מצוות וואס ר'האט געטון כמעשה קוף בעלמא.

לעמאן,
נאכ'ן אביסל מער טראכטן, קוקט מיר אויס אז די זאגסט די זעלבע זאך ממש ווי pascal's wager. דיין הוספה פין די ענין פין 'חכמים' איז נישט מוסיף גארנישט. וויבאלד עס זענען דא חכמים אויף ביידע זייטן, טוען דעי חכמים אויסקענסלען די אנדערע. מיר בלייבען דאן איבער מיט די wager כמו שהוא.

איך גיי נישט אריין אפצושאצען די אביעקטיוויטי פין חכמים וואס זאגען קלאר אז זיי האבען מסקנות נאך פארן מברר זיין. אין וואס שטייען אויס צו האבען געפערליכע רדיפות אויב זיי קומען אהן צו אנדערע מסקנות ווי די עסטעבלישמענט. ווייל מצד השני איז שטארק יתכן אז די עבדא בהפקירא ניחא ליה פינעם צד השני אז אויך נישט קיין קליינע נגיעה. ומצד שלישי איז עס ווייט נישט אזוי בייעסד ווי צו זאגען קלאר אז איך וויל זעהן נאר איין זייט. ומצד רביעי..... עס איז מסתם דא א צד רביעי חמישי....

מיר קוויטען ארויס אלע חכמים אין מיר האלטען ביי פאסקעל'ן.

לעמאן ביסטו מיט מיר ביז אהער? אדער בין איך מיך טועה ערגעץ וואו?

לעמאן דזשוס

איך האב גארנישט וואס מען האט מיר איבערגעגעבן ביים סדר נאכט אפגעלייקנט מחמת א פראפעסאר טענה׳ט אנדערש

די אוטידי יא, ממילא פאדער איך א זאכליכע הסבר

און איך באציה מיך צו נקודה ב׳ צווישן מיר און יאיר׳ל

איך פרוביר נישט אויפצובויען אן אמונה אדער מיין אמונה אויף חכמים און גרויסע חכמים, איך האב פשוט א קושיא אויף די וואס לאזן עס אפ מחמת קוצר שכלותם נגד די גרויסע לייט


יעצט, לגופו של ענין פארוואס טאקע איך בין נישט חושש?! כמה תשובות בדבר, ווילסט רעדן אמונות ודיעות איך בין גרייט, אבער עס האט קיין שייכות נישט מיט מיין וויכוח מיט יאיר און שלום.

איך מיין אז רישא וסיפא סתרי אהדדי. לויט ווי איך פארשטיי שרייבסטו אז דיין אמונה איז נישט בהכרח געבויט אויף שכל, נאר ווייל מען האט עס דיר איבערגעגעבן ביים סדר נאכט, ממילא קען איך דיר נישט פרעגן די זעלבע קשיא וואס דו פרעגסט פון שלום אז עס זענען פארהאן גרויסע חכמים וואס האלטן אנדערש ווי דיר, און ווי קענסטו זיך אריינמישן בדברים העומדים ברומו של עולם. דערנאך פירסטו אויס מיט א קשיא פארוואס דו ביסט טאקע נישט חושש, ובעניותי קשה לי, האסט דאך שוין געענטפערט אז דו האסט א סדר נאכט אויף דיין זייט?

לעמאן דזשוס

א׳ איז עס טיפיקעל, עס נעמט נישט אוועק פון איר שטארקייט און ווארהייט....ועוד טרעפט מען עס נישט אין קיין שום וויכוח ספר...זאג איך עס צום ערשט, עס פארלאנגט נאך אלס א יישוב, נאר וואס דען אולי די יישוב איז טענה ב׳ איז לאמיר טאקע באלד געבן א שפרונג צו ב׳

ב׳ יא מיר ווייסן גאנץ גוט אז עס זענען פאראן גרויסע און ריזיגע חכמים אויף די כפירה זייט פונעם וויכוח, סיי פיליזאפן, און לעצטענס סייענטיסטן און גאר לעצטענס די נייע אטעאיסטן ווי היטשענס און חביריו, יעצט, אן אריינגיין אין זייערע מיינונגס פארשידענהייטן....כעת....׳איז אבער פאר אונז מענטשן צוקוקער פון די זייט נישט די זאך אין איר מינומום עכ״פ א ספק? איז דען שייך צו זאגן אז היות עס איז דא דאוקינס איז שוין זיכער די אמונה ארויס מגדר ספק ספיקא....קען מען דען מאכן א באשלוס במחי ידים אוועקצומאכן גרויסע ריזן מכח עס זענען דא אנדערע חכמים?....מילא זיי די סייענטיפישע כופרים ווי דאוקינס פאר זיך האלט ער דאך וואס ער האלט, אבער פאר שלום וחביריו מוז ע״כ די זאך זיין בגדר ספק און דעריבער די פחד אז אולי איז אמונה אמת א מורא׳דיגע שווערע זאך צו אוועקווארפן אזוי מיט א מאך מיט די האנט?

ג׳ אויף וואס פונקטליך איז אונזער אמונה געבויט?
ועוד איך האב בכלל נישט געזאגט אז אונזער/מיין אמונה איז געבויט אויף מיין ארגומענט, מיין טענה איז בלויז געוועהן אויף דער וואס באשלוסט עס אפצולאזן

והאחרון, וואס מיינסטו צוזאגן וועגן די נייע דזשאנרע קושיות פון די נייצייטיגכ כופרים וואס די גרויסע רמבם ודעימיה האבן נישט פארענטפערט

ועוד, וויפיל טעג,וואכן, יארן האט שלום ודעימיה באמת פארברענגט אויף ספרי חקירה און אמונה פון ביידע צדדים ביז ער האט אויסגעהאמערט א באשלוס און ענדגילטיג אנגענומען די גלויבן פון אטעאיזם.......

איך שרייב בקיצור מפני קוצר הזמן, אבער ליין וואס איך שרייב, מיין אויער איז אנגעשפיצט צו הערן

א. ביסט גערעכט אז דאס אז ס'איז טיפיקעל פרעגט עס נישט אפ טעארעטיש, ווי אויך אז מ'טרעפט עס נישט אין קיין שום ערנסטע חקירה ספר. איך ברענג נאר ארויס אז ס'איז אינטערעסאנט אז אונזערע גדולים וחקרי לב האבן זיך קיינמאל נישט באנוצט דערמיט, משא"כ היינט איז עס געווארן אזא סטיל צו אפענטפערן מיט דעם יעדע קשיא אויף וואס מען האט נישט קיין תירוץ, איך מיין נישט דוקא דיך אדער אונזער שמועס, ס'נאר אזא אגב אורחא קמשמע לן 😉.
ב. עס זעט מיר אויס אז דו האלטסט אז שלום דין וכל דעימיה האבן פשוט געהערט אז עס זענען דא פראפעסארן וואס זענען מחולק מיט'ן רמב"ם און תיכף ומיד האט ער אנגעהויבן עסן חמץ בפסח. עס זענען מסתמא טאקע דא אזעלכע סארט כופרים, אבער עס זענען דא אנדערע וועלכע האבן געליינט זייערע ביכער און זענען געווארן איבערצייגט אין זייערע דברי שקר, אזוי ווי מיליאנען אנדערע גויים. נו, דו פארשטייסט דאך אז דאוקינס אליין האט א רעכט אזוי צו האלטן ווייל אזוי פארשטייט ער, אפשר שלום דין פארשטייט אויך אזוי?
ג. כנ"ל אות א.
ד. למשל די טעאריע פון עוואלוציע וואס איז א פאלשע געווער אין די הענט פון די כופרים איז נישט געווען אין די צייטן פון רמב"ם.
ה. פונקטליך ווי לאנג דין האט פארברענגט איבער ספרי כפירה ווייס איך נישט, דאס וועסטו אים אליין מוזן פרעגן, איך ענטפער נאר טעארעטיש, לו יצוייר ער האט דורכגעטון דעם ענין. אבער לויט ווי איך געדענק שרייבט ער אז ער האט גאר אסאך געליינט און גענישטערט ביז ער איז ליידער אנגעקומען דארט וואו ער האלט היינט.
אגב, איך וויל קלאר מאכן אז אפלאזן אידישקייט ר"ל מאכט נאכנישט א מענטש פאר אן אטעאיסט, עס איז צוויי באזונדערע נושאים.

די טעאריע פון עוואלוציע איז נישט כנגד התורה. דאס איז געווען איינשטיין'ס פוינט וועגן רעליגיע. און ס'איז מער וויכטיג איצט אין 2013

געוואלד געשריגן

די טעאריע פון עוואלוציע איז נישט כנגד התורה. דאס איז געווען איינשטיין'ס פוינט וועגן רעליגיע. און ס'איז מער וויכטיג איצט אין 2013

דערפאר האב איך דאך געשריבן אז עס איז א פאלשע געווער.

ווען דער רמב"ם לעבט ווען היינט וואלט ער אויסגעפארעמט א מהלך אין עוועלוציע, אז אלעס זאל שטומען, אזש, אז מיר וואלטן נישט געמעגט רעדן וועגן עוועלוציע אום ניטל.
אבער מיט אונז וואלט דאס גארנישט געהאט, ער וואלט געווען א אפגעפרעגטער מאדערן ארטאדאקס "דאקטאר ראביי".

דער רמב"ם האלט אז אפילו קדמות העולם איז אויך נישט קיין סתירה מיט פרשת בראשית.

R' Aryeh Kaplan wrote a little bit about evolution in his book "immortality, resurrection, and the age of the universe." He says it's silly to throw away all evidence suggesting that the world is billions of years old as heresy.

געפילטע פיש

ווען דער רמב"ם לעבט ווען היינט וואלט ער אויסגעפארעמט א מהלך אין עוועלוציע, אז אלעס זאל שטומען, אזש, אז מיר וואלטן נישט געמעגט רעדן וועגן עוועלוציע אום ניטל.
אבער מיט אונז וואלט דאס גארנישט געהאט, ער וואלט געווען א אפגעפרעגטער מאדערן ארטאדאקס "דאקטאר ראביי".

די שאצט אונטער די רמב''ם ער וואלט עס אזוי מסדר געווען און ער וואלט נאך געבליבען פון די פרומע ארטעדאקסן.
או איני אפשר שאץ איך איבער די היינטיגע יושבי חושך.

נולד מאוחר

געפילטע פיש

ווען דער רמב"ם לעבט ווען היינט וואלט ער אויסגעפארעמט א מהלך אין עוועלוציע, אז אלעס זאל שטומען, אזש, אז מיר וואלטן נישט געמעגט רעדן וועגן עוועלוציע אום ניטל.
אבער מיט אונז וואלט דאס גארנישט געהאט, ער וואלט געווען א אפגעפרעגטער מאדערן ארטאדאקס "דאקטאר ראביי".

די שאצט אונטער די רמב''ם ער וואלט עס אזוי מסדר געווען און ער וואלט נאך געבליבען פון די פרומע ארטעדאקסן.
או איני אפשר שאץ איך איבער די היינטיגע יושבי חושך.

ער וואלט עס געשריבן אין מורה נבוכים וואו די יושבי חושך טארן סייווי נישט אריינקוקן. שוין, לאמיר נישט פארקריכן פונ'ם ענין, מען האט זיך שוין גענוג ארומגעקריגט איבער עוואלוציע און גיל העולם אין אנדערע אשכולות.

פארוואס נאר די מענטשען וואס זעעו איין אז אידשקייט איז פאלטש נאר זיי לאזן איבער די זאך.
פארוואס הערט מען כמעט נישט איינער האט איינגעזען אז ארטאקסיע איז פאלטש, הייבט זיך אויף און ווערט א בדערנער, ריפארם, ריקאנסטראקשניסט, וכו'?
אפשר בין איך זיך טועה מיט מיין הנחה, און סדא פונקט אזוי סאך פון ביידע סארט.

נ.ב ברענג מיר נישט א באם, ער אנערקענט נישט ער קען פשוט נישט זיך צישטעלן.

געוואלד געשריגן

די טעאריע פון עוואלוציע איז נישט כנגד התורה. דאס איז געווען איינשטיין'ס פוינט וועגן רעליגיע. און ס'איז מער וויכטיג איצט אין 2013

אפגעזעהן צו עוועלוציע איז יא אדער נישט נגד התורה, איז אבער אטעאיזם נגד כל התורה כולה, ביטע נישט אויסמישן די צוויי

יאיר׳ל איך וויל צונעמען דיין לענגערע ענטפער, קודם אבער א קליין נקודה צו דעם וואס דו שרייבסט וועגן דעם רמב״ם און קדמות העולם....סתם צו שיסן איז זייער נישט צום דבר.....כ׳מיין צום פשוטן שכל ׳וואס דען איז נגד בראשית ברא׳

נולד מאוחר

פארוואס נאר די מענטשען וואס זעעו איין אז אידשקייט איז פאלטש נאר זיי לאזן איבער די זאך.
פארוואס הערט מען כמעט נישט איינער האט איינגעזען אז ארטאקסיע איז פאלטש, הייבט זיך אויף און ווערט א בדערנער, ריפארם, ריקאנסטראקשניסט, וכו'?
אפשר בין איך זיך טועה מיט מיין הנחה, און סדא פונקט אזוי סאך פון ביידע סארט.

נ.ב ברענג מיר נישט א באם, ער אנערקענט נישט ער קען פשוט נישט זיך צישטעלן.

אט אזוי.......דאס שריי איך דא שוין די לעצטע פאר טאג....יא נעילד איט...שלום דיען באציהט זיך צו דעם אויבן...ער שרייבט ווייל ער איז א עכטע עכטע עכטע כופר...און דאס מוטשע איך מיך צו פארשטיין

לעמאן דזשוס

יאיר׳ל איך וויל צונעמען דיין לענגערע ענטפער, קודם אבער א קליין נקודה צו דעם וואס דו שרייבסט וועגן דעם רמב״ם און קדמות העולם....סתם צו שיסן איז זייער נישט צום דבר.....כ׳מיין צום פשוטן שכל ׳וואס דען איז נגד בראשית ברא׳

בארואיג זיך, דאס איז נישט די ערשטע זאך וואס מ'האט נישט געלערנט מיט אונז אין חדר...
[quote="מורה נבוכים ח"ב פרק כ"ה"]דע שהימנעותנו מלדגול בקדמות העולם אינה בגלל הכתוב בתורה שהעולם מחודש. כי אין הכתובים המצביעים על חידוש העולם מרובים מן הכתובים המצביעים על היות האלוה גוף, וגם אין שערי הפירוש בעניין חידוש העולם נעולים בפנינו ולא נמנעים ממנו, אלא היינו יכולים לפרש כפי שעשׂינו לגבי שלילת הגשמות. ואולי היה זה הרבה יותר קל והיתה לנו יכולת גדולה יותר לפרש את הכתובים ההם ולהוכיח את קדמות העולם כפי שפירשנו כתובים ושללנו את היותו יתעלה גוף.
[/quote]
אין קורצן, דער רמב"ם זאגט אז מען קען עס מפרש זיין על דרך משל, אזוי ווי אלע היינטיגע מוחרם'דיגע ביכער שרייבן. דא קענסטו עס נאכקוקן.