דער בריסקער מהלך הלימוד

אינ'ם אשכול משפיעים און זייערע השפעות האט זיך אנטוויקלט א שמועס איבער דעם בריסקער מהלך הלימוד, און אזוי ווי דאס פארקריכט פון יענעם ענין וויל איך עפענען א באזונדערע אשכול דערפאר. איך וויל בעטן די מנהלים מ'זאל ביטע אהערברענגען די דארטיגע תגובות אויף דעם נושא.
איך האב דארט געברענגט בשם דער גאון און חכם רבי יחילא יעקב וינברג, אז רבי חיים איז געווען א פרישער רמב"ם, אבער זיינע תורות אין רמב"ם זענען פשוט נישט אמת ווייל דער רמב"ם האט בכלל נישט געהאט דעם דרך הלימוד. מען האט דארט ארויפגעברענגט אז אנדערע ספרי פלפול זענען אויך נישט צופיל בעסער, רוב פון זיי זיי זאגן לאנגע פשט'לעך ואס איז גאר רחוק אז דער רמב"ם האט דאס געמיינט.
דער פראבלעם וואס איך האב מיט רבי חיים'ס מהלך איז עטליכע זאכן. ערשטנס. דער רמב"ם האט בכלל נישט געהאט זיין צורה אויף פלפול התורה וואס ער האט, ממילא איז נישט שייך צו זאגן אז למעשה שטייט דאס אין רמב"ם, פונקט ווי אלע אנדערע ספרי פלפול, ווייל די געווענליכע פלפולים זענען כאטש אויפ'ן זעלבן אופן ווי גמרא, מילא איז שייך צו זאגן אז מען שפינט ווייטער דעם מהלך אויך אויפ'ן רמב"ם, משא"כ רבי חיים איז געקומען מיט א נייע געדאנק וואס מען טרעפט ווייניג ביז אהין, און איז כרחוק מזרח ממערב פון רמב"ם. דאס איז אזוי ווי מ'זאל אריינלערנען די תורה'ס וואס מ'זאגט אויף שעיקספעיר אין די געריכט פאפירן אויף מציצה בפה. מ'קען זיך דינגען דערויף און מחלק זיין צווישן די גמרא וואס איז פלפול'דיג און רמב"ם וואס איז דירעקט דאס פארקערטע, ממילא אפילו סתם ספרי פלפול האט א שייכות מיט גמרא, האט דאס אבער נישט קיין שייכות מיט רמב"ם.
והשנית, ווען דו זאגסט כאטש א פלפול אויפ'ן סטיל פון שאגת אריה, איז דאס א לאגישע חשבון צו וואס דער רמב"ם מוז צושטימען נישט קיין חילוק אויב ער האט דאס געמיינט אדער נישט, אבער די גאנצע אויפטו פון רבי חיים איז דאך אז די אלע סתירות אין רמב"ם איז ווייל ער האט געהאט אן אנדערע הבנה אין דעם מושג. נו, אויב דאס איז נישט אמת, האט נישט זיין פשט'ל קיין הענט און קיין פיס.
נאך א זאך וואס באדערט מיר מיט דער בריסקער מהלך, אז זיי פארענטפערן רוב מאל נישט די קשיות מיט וואס זיי האבן אנגעהויבן. זיי נעמען צוזאם אלע קשיות, און זאגן, "אט דאס שטעיט דא, די גדר פון גזילה איז נישט אז מ'גנב'ט, נאר אז מ'האט געמאכט א מעשה וואס איז נחשב כאילו עס וואלט געווען א חפצא פון א גניבה, און דאס גייט אריבער אויף די גברא פונ'ם גוזל, און צוזאמען געשעט דא א פעולה פון א קנין אויפ'ן חפץ וואס וואלט יעצט באלאנגט צום גזלן ווען נישט ס'איז דא א חיוב פון והשיב." אדער, "דער שטר איז ניט א וועג ווי אזוי ארויסצונעמען געלט, שטרך בידי מאי בעי, איז אזא דין אזא, דער שטר ווערט דאס געלט. און וואס געשעט מיט דאס געלט, ס'איז צוויי מאל די זעלבע חוב, איין מאל אין שטר, א צווייטן מאל אין די געלט. " אבער איין רגע, פארוואס האט דער רמב"ם געהאט אזא קרומע הבנה אין גזילה? פארוואס האבן די חכמים געמאכט אזא לא יוצלח'דיגן שטר וואס איז געווארן דאס געלט אליין?
דאס דערמאנט מיר פון יענע מעשה איבער איינער וואס איז געקומען צום שניידער ער זאל אים גיבן א רעקל. דער שניידער האט אים אנגעמאסטן א רעקל און ער זעט אז ס'איז צו לאנג, האט ער אים געהייסן ער זאל איינבייגן די פוס אזוי וועט דאס ווערן קערצער. נאכדעם זעט ער אז איין האנט איז לענגער ווי די צווייטע, האט ער אים געהייסן איינבייגן די הענט. דערנאך באמערקט ער אז די קראגן איז געבויגן אויף איין זייט, האט ער געהייסן פארקרומען דעם קאפ אויף די אנדערע זייט. אזוי גייט ער ארויס פון געשעפט מיט א פארנויגטן קאפ און איינגעבויגן די הענט און פיס, און איינער אויפ'ן גאס רופט זיך אן: "קוק נאר וואספארא געלונגענער שניידער ער איז, פאר אזא קריפל צו קענען נייען א רעקל!"
דאס איז בערך דער צוגאנג פון רבי חיים. אנשטאט צו זאגן אז דער רמב"ם האט געהאט אן אנדערע גירסא, ווי דער גר"א פלעגט טון, נעמט ער צוזאם אלע סתירה'דיגע הלכות, און ער שטעלט אויס א פארקרומטער פארדרייטער מושג פון גזילה וואס לויט דעם מוז דער רמב"ם לערנען אלע סתירה'דיגע הלכות, און אלע חסידים שטייען און באוואונדערן די כשרונות פון זייער רבי'ן צו צושטעלן א מהלך אין גזילה פאר דעם פארקריפלטן רמב"ם.
והשלישית, און דאס האט נישט דוקא צו טון מיט די עצם נושא, אבער איך קען זיך נישט איינהאלטן פון עס ארויפברענגען, קען איך נישט סובל זיין די בריסקער גאוה אז זיי האבן דעם איינציגן ריכטיגן מהלך הלימוד און אלעס אנדערש ביז אהין איז כקליפת השום קעגן די 'אמת'ע תורה'. כאטש זיי זאגן עס נישט קלאר ארויס איז דאס ניכר פון זייער צוגאנג. רבי יצחק לעבאוויטש זאגט: "שני טעותים גדולים טעו הבריסקאים, האחד, שאין בתורה אלא פשט, והשני, שאין בפשט אלא בריסק." אזא גוטע הגדרה וואלט אפילו א בריסקער נישט געקענט זאגן.

וואס זאל איך טון,און א ר חיים פיל איך א געשמאק און אין שאגית ארי נישט, מיינסט אז איך וועל נישט באקומען שכר אויף דעם? סאיז גוט אן דעם אויך, איך האב כאטשיג עוה״ז, (ווי באקאנט האט אזוי געזאגט ר ישראל סאלאנטר/קדושת לוי,אויף נדרים מיט ר״ן)
למעשה זעט מען אז אלע ישיבת ברענגן אריין דעם דרך הלימוד די בחורים האבען דאס בעסער ליב,
אויך איז באקאנט אז ר חיים אליין האט געזאגט אז דאס איז א נייע דרך הלימוד, און נישט די עכטע מהלך,
סא די שאלה איז נאר צו מבקומט שכר אויף דעם,לענ״ד: יא סאיז זייער חשוב פאר גאט !

יאיר, מיטן גאנצן דרך ארץ, דאכט זיך אז דו ביסט פארפארן.
דו קענסט טענה'ן אז דער לאגיק שטימט נישט - איי דיסעגרי, אבער לשיטתם אז עס שטימט יא, פ"וו איז דאס אנדערש פון דאס וואס דו שרייבסט בנוגע דאם שאגת אריה למשל? און דא איז דאס נאך אסאך גרינגער, דהיינו היות עס איז א שפראך זאך, קען איך נאך לייכטער אננעמען אז דער רמב"ם האט אזוי געהאלטן און געטראכט, אפילו ער האט גענוצט די טערמינען אין אן אנדערע שפראך.
און בנוגע דיינע טענות אויף "פארקרומטע הבנה", וויל איך דיר מודיע זיין אז דו ביסט נישט גרעכט. די הבנה פון "שטרך בידי מאי בעי", איז אזא אמת אז נאר א בלינדער קען זיך טענה'ן. דו האסט דאס נאר נישט גוט אראפגעברענגט. די הבנה איז אז ווען א מענטש שרייבט אונטער א שטר גרענט ער די רעכטן פון שרייען פרוע צו דער וואס האלט דעם שטר, דער מלוה. אנדערע האבן גלערנט אז דאס איז א ראיה, האבן זיי א מיליאן און א האלב קשיות וויאזוי מ'קען מוציא ממון זיין מיט א סברא'לע, און אסאך מאל שטימט אפילו נישט די סברא. דאס האט כמה וכמה מקורות אין ראשונים און אויך איז מרומז אין כמה גמרות, ואין כאן המקום להאריך.
און אזוי אויך בנוגע זיינע חידושים אין גניבה וגזילה. איך האב יעצט נישט קיין פעשאנס מאריך צו זיין.

תמיהני עליך יאיר, פונקט דו כאפסט זיך נישט צו צו ר' חיים'ס דרך הלימוד?

וויפיהל עס ליגט אין רמב"ם ווייס איך נישט, אבער דאס איז נאר בבחינת באונעס, זיין אייזענער הגיון, וואס איז גראדע די ווייטסטע פון פלפול, איז מחי' נפשות ומאיר עינים, און נאך טוישן גירסאות איז דאס לכאורה די גראדסטע מהלך, געווענטליך וואונדערט מען זיך דערנאך פארוואס האב איך דאס נישט געזאגט.

לגבי שטר, איך ווייס נישט ווי ערענסט דו האסט געמיינט, אבער דער חוב ליגט אינעם שטר, נישט די געלט ליגט אינעם שטר, און פארדעם בשנים אדוקין בשטר, ב"מ דף ז' דאכציך, הייסן זיי מוחזקים, און די ערשטע געלט איז דאך סתם גארנישט - מלווה להוצאה נתנה.

די מעשה מיט פנים חדשות דארף מען אודאי נישט איבערחזר'ן.

ווי באקאנט האט דער רבי שליט"א/נ"ע זיך געהאלטן אז ער לערנט אביסל אויף דעם בריסקער שטייגער. און יש קצת אמת בדבר, עיין בספרי האדמו"ר על הדרנים, ובקצת שיחות.

איבער דעם בריסקער דרך הלימוד האב איך אסאך צו שרייבן (בעיקר וויבאלד כ'האב ליידער עוסק געווען אין תורה מיט דעם דרך הלימוד אין מיינע שענסטע יארן), אבער היות איך בין געדרוקט אין צייט וועל איך זיך מסתפק זיין במועט און נאר אנצייכענען דעם ארטיקל פון א בריסקער אייניקל איבער דעם בריסקער דרך הלימוד. <a class="postlink" href="http://www.yutorah.org/_shiurim/%2FTU9_Lichtenstein.pdf">http://www.yutorah.org/_shiurim/%2FTU9_Lichtenstein.pdf</a>

איך וויל אביסל בעסער מסביר זיין מיין שטעלונג אין דעם ענין, אזוי ווי איך זע אז איך האב עס נישט גענוג קלאר געשריבן.

דאס איז זיכער אז עס זענען דא מערערע פלעצער וואו עס איז מסתבר אז די קשיות זענען פשוט תלוי אין חסרון הבנה פונ'ם גדר הענין, מען טרעפט אזעלכע תירוצים איבעראל, אין גמרא, ראשונים, אחרונים. עס איז אויך אמת אז חוקר זיין אין גדרי הדברים קען אפטמאל זיין א דערפרישנדע וועג ווי אזוי צו אנקוקן א זאך, און עס איז א געשמאקע עקסערסייז. מיין פראבלעם מיט בריסק איז אבער אז זיי האבן גענומען זאכן צו אן עקסטרעם, ממש כמעט יעדע קשיא ווערט פארענטפערט מיט א חילוק אין הגדרה, עווענטועל קומט אויס אז וואס מער קשיות עס זענען דא, אלס מער דארף מען פארדרייען דעם גדר כדי צו קענען אקאמאדירן די אלע סתירות אין די הלכות. ממילא, איך בין נישט קעגן דעם עצם ענין פון מחלק זיין, איך בין קעגן דעם ענין פון עס נעמען צו אן עקסטרעם כאילו דאס איז דער איינציגער מהלך צו פארענטפערן קשיות. (ולכשתדקדק תמצא דזהו החילוק בין הגר"ח ואביו).

והשנית, און דאס איז די עיקר פוינט, איז גאר פראבלעמאטיש דער ענין וויבאלד ווי מען זעט פון די ראשונים איז בכלל נישט געווען דאס דער כלליות'דיגער מהלך הלימוד, אויף רוב קשיות איז דער תירוץ א פרישער חידוש, א נייע הוספה, נישט א דקות'דיגע חילוק אינ'ם עומק הגדר. דאס מאכט זייער שווער עס צו אננעמען אלס אן אמת. אויף דעם האב איך מסביר געווען, אז ווען מען זאגט אן אויסגעהאלטענע פלפול איז נישט אזוי שטארק שייך די טענה, וויבאלד די לאגיק פונ'ם פשט'ל איז קבוע וקיים, אפגעזען וואס איז געווען די אריגינעלע כונה פונ'ם מחבר. למשל, אויב דער שאגת אריה האט א סתירה צווישן צוויי רמב"ם'ס און ער ענטפערט אז לויט א דריטער רמב"ם אין א באזונדערע סוגיא קומט אויס אז ס'איז נישטא קיין סתירה, דעמאלט איז דער תירוץ אן אמת'ער תירוץ, אפילו ס'איז מעגליך אז רמב"ם אליין האט געהאלטן אז ס'איז נישט קיין סתירה צוליב אן אנדערע סיבה, וועט ער אבער אויך מודה זיין אז אויסער דעם איז עס נישט קיין סתירה צוליב דעם שאגת אריה'ס סיבה (אויב די לאגיק איז אויסגעהאלטן), מה שאין כן ביי חידושי הגר"ח, ער בויט דאך אויף דעם גאנצן גדר פונ'ם ענין נאר וויבאלד ער האט א סתירה, למשל זיין ראיה אז רמב"ם האט געהאט אזא מאדנע הבנה אין שטר איז פשוט צוליב די איבריגע 'לפיכך', אויב אבער מיר וועלן פרעגן רמב"ם פארוואס ער האט געשריבן דעם לפיכך און ער וועט אפילו נישט געדענקען אז ער האט געשריבן אזא ווארט, קומט דאך אויס אז די גאנצע גדר פאלט צוזאם, ווייל אן די קשיא פעלט בכלל נישט אויס צו מאכן דעם גדר. (פארשטייט זיך אז דאס איז נאר טעארעטיש, אויף די 'שטר' תורה איז דא נאך ראיות, ווי ונבנתה האט שוין דערמאנט איינע פון זיי).

עס איז דא פעלער ווי מען קען עס בעסער פארענטפערן, אויף אזא אופן, אז כאטש די ראשונים האבן נישט בפועל געטראכט איבער ווי אזוי צו מגדיר זיין גזילה, פונדעסטוועגן האבן זיי געהאט דעם גדר ביי זיך אין מוח סובקאנשעסלי, ממילא ווען דער רמב"ם האט געשריבן צוויי סתירה'דיגע הלכות קען זיין אז ער האט נישט געמיינט צו מרמז זיין אז ער האט א נייער גדר אין דעם מושג, נאר עס איז אים פשוט נישט איינגעפאלן אז דאס איז א סתירה ווייל זיין גאנצע ערשטע הנחה פון די הגדרה איז געלאפן אויף אן אנדער ריכטונג. דאס ארבעט אבער נישט איבעראל.

איך זע אז ונבנתה האט זיך גע'חידוש'ט אז איך כאפ זיך נישט צו דערצו. מיין תירוץ אויף דעם איז אז אלס אן עקסערסייז איז עס זייער שיין, און דאס איז לכאורה די עיקר סיבה פארוואס ס'איז געווארן אזוי נתפשט, ווייל יעדער קען דאס פארשטיין, און רוב קענען אפילו צולייגן אייגענע שטיקלעך תורה. אבער ווען עס קומט צו פראקטיק, איז עס לענ"ד גאנץ שוואך. (זע מיין תגובה אין דעם אשכול וואס איז חמץ) איך האב אויך ליב צו הערן שיינע מדרש יונתן'ס אויף מדרש פליאה'ס, אבער איך האב נישט אפילו קיין צל ספק אז דאס האט עפעס אמת אין זיך.

היימישער ליטוואק

ווי באקאנט האט דער רבי שליט"א/נ"ע זיך געהאלטן אז ער לערנט אביסל אויף דעם בריסקער שטייגער. און יש קצת אמת בדבר, עיין בספרי האדמו"ר על הדרנים, ובקצת שיחות.

דאכט זיך מיר דער רבי האט געהאלטן זיין מהלך הלימוד נענטער צום ראגאטשאווער ווי צו רבי חיים. מען דארף טאקע מער מאריך זיין איבער דעם חילוק צווישן די צוויי, ביידע האבן געזאגט הגדרות, נאר רבי חיים האט אנגעהויבן פון אונטן ארויף, פון די הלכות האט ער געשאפן א הגדרה וואס קומט אויס, משא"כ דער ראגאטשאווער האט געשאסן הגדרות און לויט דעם צוגעפאסט די הלכות.

להוסיף על דברי יאיר, עס איז דא א ר' חיים וואו ער פארענטפערט א הארבן רמב"ם מיט שני דינים, און דער רמב"ם זעלבסט שרייבט אויף דעם הארבן רמב"ם אין א תשובה אז ער האט זיך טועה געווען (אדער אז עס איז א טעות סופר). דער חזון איש פרעגט דאס טאקע אין זיינע גליונות. כ'וועל נאכזוכן דעם מקור. (וכדרכן בקודש מוז יעצט כל המשתייך לבית בריסק האלטן אז דער תשובה איז פאלש ווייל ר' חיים האט דאך שיין פארענטפערט דעם רמב"ם.)

דאס איז גאנץ א גוטער מהלך, אבער אויב אזוי איז דאס גארנישט מער אמת ווי די אלע ספרי פלפול וואס די בריסקער מאכן אוועק.
אגב, מיט דעם תשובה פון רמב"ם מיינסטו די זעלבע זאך ווי יידל?

קינות גירושין

וואס זאל איך טון,און א ר חיים פיל איך א געשמאק און אין שאגית ארי נישט, מיינסט אז איך וועל נישט באקומען שכר אויף דעם? סאיז גוט אן דעם אויך, איך האב כאטשיג עוה״ז, (ווי באקאנט האט אזוי געזאגט ר ישראל סאלאנטר/קדושת לוי,אויף נדרים מיט ר״ן)
למעשה זעט מען אז אלע ישיבת ברענגן אריין דעם דרך הלימוד די בחורים האבען דאס בעסער ליב,
אויך איז באקאנט אז ר חיים אליין האט געזאגט אז דאס איז א נייע דרך הלימוד, און נישט די עכטע מהלך,
סא די שאלה איז נאר צו מבקומט שכר אויף דעם,לענ״ד: יא סאיז זייער חשוב פאר גאט !

וואס איז די שאלה, אודאי באקומט מען שכר. אפילו פאר'ן זאגן אלף בית באקומט מען אויך שכר. די שאלה איז אויב עס איז אן אויסגעהאלטענער מהלך הלימוד פאר אונזערע פליישיגע אויגן.

יידל

להוסיף על דברי יאיר, עס איז דא א ר' חיים וואו ער פארענטפערט א הארבן רמב"ם מיט שני דינים, און דער רמב"ם זעלבסט שרייבט אויף דעם הארבן רמב"ם אין א תשובה אז ער האט זיך טועה געווען (אדער אז עס איז א טעות סופר). דער חזון איש פרעגט דאס טאקע אין זיינע גליונות. כ'וועל נאכזוכן דעם מקור. (וכדרכן בקודש מוז יעצט כל המשתייך לבית בריסק האלטן אז דער תשובה איז פאלש ווייל ר' חיים האט דאך שיין פארענטפערט דעם רמב"ם.)

כידוע האט דער חזו"א נישט איבריג געגליכען -מילד גערעדט- דער בריסקער דרך הלימוד. מען פארציילט אז אמאל האט זיך דער חזו"א מתרעם געווען פאר איינער פון זיינע ארומיגע, אז ער האט יעצט געהאט א בחור וואס האט אים געדרייט א קאפ א לענגערע צייט מיט נאר'ישע חקירות. דער חזו"א האט געזאגט אז זיינע חקירות זענען געווען אזוי ווי איינער זאל חקר'נן איבער דעם 'מחלליה מות יומת' וואס איז פשט. פשטות שטייט דא אז איינער וואס פארשוועכט דעם שבת איז מחיוב מיתה, אבער אפשר איז דער פשט אז בעצם איז גאנץ כלל ישראל מחיוב מיתה נאר איינער וואס היט שבת איז זיך מפקיע פונעם חיוב מיתה וואס ליגט אויף אים. לפי"ז וועט 'מחלליה מות יומת' נישט זיין עפעס א פרישער חיוב מיתה וואס האט חל געווען ווען ער האט געטוהן דער מלאכה, נאר זיין חילול האט אוועקגענומען דאס מעגליכקייט זיך מפקיע צו זיין דערפון...
צו דער מעשה איז אמת צו נישט ווייס איך נישט, און עס איז מיר נישט גיין גרויסע נפק"מ אייגענטליך. וואס איך וויל ארויסברענגען איז ווי יאיר האט שוין אויבן דערמאנט דער פראבלעם אז איין מאל מען האלט זיך נאר צו דעם דרך הלימוד קען מען נישט אנדערשט. ווי ער שטייט און גייט זעט ער הגדרות מיט חלות'ן פליען פאר זיינע אויגן. ווען ער זעצט זיך לערנען א שטיקל גמרא קען ער עס נישט לערנען גלייך. ווען ער לערנט דעם פסוק 'מחלליה' טראכט ער נישט אז דאס איז בס"ה א שטראף וואס בי"ד האט א חיוב אויסצופילן אן קיין חלות'ן.

בעצם א שיינע בריסקער חילוק איז אייביג געשמאק צו הערן און זיך מתעמק זיין דערין, אבער נישט אויפן חשבון אז נאר דאס זאל אים פארנעמען דעם קאפ. איך געדענק אין ישיבה האב איך זיך אמאל איינגע'טענה'ט מיט א חבר איבערן בריסקן דרך צו דאס איז עקסקלאזיוו אדער מען מעג לערנען בלעטער גפר"ת שנעל. לעצטענס איז מיר אויסגעקומען אים צו טרעפן נאך א לענגערע צייט, האט ער מיר בין הדברים געזאגט אז ער עפענט נישט אויף קיין גמרא משבת לשבת פשוט "ווייל איך האב נישט קיין צייט זיך מתעמק צו זיין אין יעדע שורה, און אן דעם קען איך נישט לערנען" ער זאגט מיר אז ווען ער קען ווען צוריקדרייען דעם זייגער וואלט ער געצאלט כל הון דעלמא.
כלל הדברים: עס איז געשמאק, געזינט, עס שארפט אויס די מח, זיך מתעמק צו זיין און לערנען אביסל תורת בריסק. אבער עס טאר בשום אופן נישט זיין דער איינציגער מהלך הלימוד, כנלע"ד.

משה געציל, 👍 אזא שארפער און דורגרינגליכער אנאליז אויף תורת בריסק האב איך שוין לאנג נישט געליינט!

א בריסקער האט מיר אמאל קאמפלענט אויף דאס צוזאמבינדען די ספר הגר״ח מיט די קושיות פונעם חזו״א, זאגט ער מיר, שטעל זיך פאר מבינד צוזאם דעם ויואל משה מיטן ספר פון הרב כשר ווי ער פרעגט עס אפ (סגעווען נאך יענע יארען וואס מיין הארץ האט געברענט פארן רבינ׳ס כבוד, האב איך פארשטאנען די פחיתה דערפון...) 

הרב אליקים שלעזינגער שרייבט אין זיין ספר (שכחתי שמו) אז דער חזון איש האט נישט געלאזט יעדן איינעם זען זיינע השגות, און ער וואלט זיכער געווען ברוגז אז מען האט עס געדרוקט.

דאכט זיך כהאכ אמאל געזען א ספר פון ר׳ חיים׳ס זון (omg וויאזוי הייסט ער נאר ?) ווי ער פארענטפערט אלע קשוית פון חזו״א חוץ א פאר, איינער דא ווייסט דערפון?וויאזוי הייסט די ספר?

יידל

להוסיף על דברי יאיר, עס איז דא א ר' חיים וואו ער פארענטפערט א הארבן רמב"ם מיט שני דינים, און דער רמב"ם זעלבסט שרייבט אויף דעם הארבן רמב"ם אין א תשובה אז ער האט זיך טועה געווען (אדער אז עס איז א טעות סופר). דער חזון איש פרעגט דאס טאקע אין זיינע גליונות. כ'וועל נאכזוכן דעם מקור. (וכדרכן בקודש מוז יעצט כל המשתייך לבית בריסק האלטן אז דער תשובה איז פאלש ווייל ר' חיים האט דאך שיין פארענטפערט דעם רמב"ם.)

יא, אין די נייע הערליכע תשובות פאר הדור ברענגן זיי עס אין א פוטנויט, כמה פעמים, אבער נישט דוקא בשייכות צו ר' חיים אליין, נאר בשייכות צו כמה וכמה שווערע רמבם'ס און שווערערע יישובים. והדברים עתיקים.

אודאי אז מען נעמט עס צו אן עקסטרעם טויג עס נישט - פונקט ווי סיי וועלכער מהלך, און גאר אסאך פון די שבאו אחר ר"ח והבריסקער רב דרייען טאקע סתם א קאפ אבי צו זאגן צוויי דינים, און אז עס זאל זיין אן עקסקלאסיוו מהלך דארף מען אפי' נישט שולל זיין.

איך האב שוין יאאאהרן נישט געלערנט ר' חיים'ס ספר, אבער כ'געדענק נישט אז עס זאל זיין געבויעט אזוי ווייט אויף סתירות אין רמב"ם.

וואס מיר האט בעיקר געכאפט ביי ר' חיים והגרי"ז איז נישט די צוויי דינים, נאר די שארפע הבנה וואס ברענגט זיי צו זאגן בכמה [אקעי, בהרבה...] מקומות אז עס איז צוויי דינים, זיי האבן עפעס געהאט א ספעציעלן חוש אנצוכאפן די נקודת ההגדרה ביים קארג, אראפצונעמען אלע זייטיגע פרטים און פועל יוצא'ס, צונעמען דעם הרכב פון א מושג און ארויסברענגן וואס איז איהר עצם הגדרה, וואס שאפט די מושג, וואס דעפענירט איהר אז זי איז מושג א' און נישט מושג ב', ווי די צאהל פראטאן'ס אין די נוקעלעס פון אן אטאם, און דערנאך פאלן אלע אנדערע פרטים פונעם הרכב אריין אין זייער פלאץ בתורת תוצאה פון די ערשטע נקודה וואס האט געשאפן דעם עצם מושג, און ווי דו האסט געשריבן:

יאיר

עס איז דא פעלער ווי מען קען עס בעסער פארענטפערן, אויף אזא אופן, אז כאטש די ראשונים האבן נישט בפועל געטראכט איבער ווי אזוי צו מגדיר זיין גזילה, פונדעסטוועגן האבן זיי געהאט דעם גדר ביי זיך אין מוח סובקאנשעסלי, ממילא ווען דער רמב"ם האט געשריבן צוויי סתירה'דיגע הלכות קען זיין אז ער האט נישט געמיינט צו מרמז זיין אז ער האט א נייער גדר אין דעם מושג, נאר עס איז אים פשוט נישט איינגעפאלן אז דאס איז א סתירה ווייל זיין גאנצע ערשטע הנחה פון די הגדרה איז געלאפן אויף אן אנדער ריכטונג.

פונקט לעצטענס האב איך געהערט א שטיקל דוגמא אויף דעם, בתחילת קום המדינה האט איינער פארציילט פאר'ן בריסקער רב אז אין בהמ"ד פלונית האט מען געזאגט הלל ה' אייר, האט ער געזאגט: זיי קענען זאגן וואס זיי ווילן, עס איז גאר קיין הלל ניט, ודפח"ח.

יאיר

היימישער ליטוואק

ווי באקאנט האט דער רבי שליט"א/נ"ע זיך געהאלטן אז ער לערנט אביסל אויף דעם בריסקער שטייגער. און יש קצת אמת בדבר, עיין בספרי האדמו"ר על הדרנים, ובקצת שיחות.

דאכט זיך מיר דער רבי האט געהאלטן זיין מהלך הלימוד נענטער צום ראגאטשאווער ווי צו רבי חיים. מען דארף טאקע מער מאריך זיין איבער דעם חילוק צווישן די צוויי, ביידע האבן געזאגט הגדרות, נאר רבי חיים האט אנגעהויבן פון אונטן ארויף, פון די הלכות האט ער געשאפן א הגדרה וואס קומט אויס, משא"כ דער ראגאטשאווער האט געשאסן הגדרות און לויט דעם צוגעפאסט די הלכות.

ריכטיג, איינער האט צוזאמען-געשטעלט א ספר הצפנת פענח במשנת הרבי, גראדע האט דער רבי זיך אויך געהאט געשריבן מיט איהם.

רבי אליקים'ס ספר הייסט הדור והתקופה.

מיך באדערט אביסל א צווייטער נקודה פון דער בריסקער דרך הלימוד.
בשעת וואס דער חזון איש למשל באציעט זיך לברר שמעתתא, די ראשונים זאלן שטימען, די סוגיא זאל שטימען, די הלכות זאלן זיין קלאר וכו' איז דער גאנצער בריסקער focus עפ"י רוב אויף קליינליכע מינדערוויכטיגע נקודות.
נעמט למשל פשט אין א רמב"ם. ווען מיר לערנען פרובירן מיר מדייק צו זיין און טרעפן אלע חידושי דינים וואס דער רמב"ם זאגט, וואס צומאל באמערקט מען עס נישט תיכף. און דערנאך קומט די ארבעט פון טרעפן די מקור פונעם רמב"ם אין די גמ' וויאזוי ער האט אפגעלערנט די סוגיא וואס דאס קען זיין אן עבודה הקשה און פאדערט צומאל א לב רחב.
די בריסקער למעשה וועלן זיך קאנצעטרירן אויף דער צענטער נקודה פון וואס דער רמב"ם רעדט למשל, דעם שטר, דעם גנב, דעם דין סוכה שגבוה למעלה מכ' אמות, און זיך נעמען חקרנ'ען חקירות וואס מ'קען רואיג גיין שלאפן אן דעם הגם עס ליגט דערין אן אינטעלעקט.

בקיצור, ווי דער חזון איש איז עס מגדיר אין אמונה ובטחון: חקר חיצוני בהלכה!

ווען איך האב אנגעהויבן דעם שמועס בין איך געווען זיכער אז מ'וועט מיך פארשטיינערן, למעשה זע איך איך בין נישט דער איינציגער.

גאר גוט. גאר גוט.

די תורה לגבי דער הלל יום העצמאות איז א געוואלדיגע יסוד, עס פארענטפערט גאר אסאך עבירות וואס אונז האבען א הארד טיים צו זיין נזהר.

למשל איינער איז נכשל אין מוז"ל, עס אז גאר קיין זרע נישט.

איינער ליינט קר"ש נאכען זמן קר"ש, עס איז גאר קיין זייגער נישט.

איינער רעדט לשון הרע, עס איז בכלל קיין לשון נישט.

ייש"כ פאר די שטארקע בריסקער תורה, עס איז געוואלדיג.

דו פארשטייסט טאקע נישט דעם ווארט? אויב נישט איז דאס א דוגמא חי' ווי וויכטיג עס איז מייחד צו זיין א שטיקל מוח פאר בריסקער הבנה.

ונבנתה העיר

דו פארשטייסט טאקע נישט דעם ווארט? אויב נישט איז דאס א דוגמא חי' ווי וויכטיג עס איז מייחד צו זיין א שטיקל מוח פאר בריסקער הבנה.

קצת ביאור לדבריך הנחמדים. מען קען אפשר טאקע זאגן אז הלל איז נישט מער ווי דאס זאגן געוויסע קאפיטלעך תהלים מיט א ברכה פון פראנאויס. אבער מסתבר איז אז דאס איז מער פון דעם. נעם א דוגמא פון אלע גינוני מלכות, עס איז פשוט אז אלע אקטן דארט האבען א פונקטליכע פראטאקאל, און אויב ביי די חילופי שומרים בבית המלכות האט דער סאלדאט נישט אנגעהאט דעם ריכטיגען מונדיר, איז מעיקר הדין דארף מען איבערמאכן דעם צערעמאניע. דאס זעלבע ביי געזעצען, אויב האט דער שופט נישט געניצט דעם ריכטיגען לשון ביים אינטערשרייבען איז דער געזעץ נישט חל. ואין לך ראי' גדולה יותר פון אלע פארקינג טיקעטס, וואס אויב איז איין ווארט א טעות איז די טיקעט נישט חל. בקיצור הדבר, הלכות והליכות האבען פונקטליכע גדרים והגדרות.
לסבר את האוזן ביי די ענין פון הלל, העמיר זאגן אז ווען גאנץ כלל ישראל איז זיך קובע צו זאגען הלל דעם טאג, דעמאלט איז יעדער יחיד וואס זינגט הלל, א חלק פון דעם גרויסען הלל וואס געשעהט היינט. הלל איז א הגדרה פון הלל, נישט קאפיטלך תהלים מיט א פאר-ברכה.

וואס טוט זיך מיט א געדרייטע פשט פון א תוס' אין גמ' האט די גמ' טאקע דאס געמיינט?
און תירוצים פון קמ"ל אויף פשיטא'ס פון די גמ' אויף א משנה און בכלל געדרייטע פשטים אין משנה,
צו קען מען וויסן 100% אז די משנה האט דאס געמיינט?

אריין אין דרשות חז"ל אשכול 🙂

ס'קומט פון דארט.
און איך ענטפער פאר קלוגער, על הראשונים אנו מצטערין, בא ר' חיים להוסיף עליהן?

היא היא איך בין דער שרייבער דארט

שוין ווייטער קום איך מיט מיינע סייענטיפשע עקספערימענטן. לענ"ד הקלושה והרטושה, איז אביסל לופטיג צו רעדן מן החוץ. לאמיר נעמען א שטיקל און זעהן צו מיר זענען מסכים אויף דאס וואס דו דינגסט דיך מיט זיין מהלך. עס איז אויך נישט אינטערסאנט צו ברענגן מעשיות פון צדיקים וואס האבן געזאגט דאס און יענץ אויף ר' חיים. מיר זענען דאך סאטמערע אידן דא. דער סאטמער רבי האט ניטאמאל געגלייבט אין די מעשיות פון שבחי הבעש"ט, ק"ו מעשיות פונעם חזו"א.

אזוי ווי מען האט שוין דורכגעקייט די נושא, האב איך נישט קיין סאך צו צולייגן, נאר דאס אז פאר יעדן אויפריכטיגן מענטש דארף זיין די קריטעריע וויאזוי מען שאצט ווי גוט א ווארט איז, צו דער מפרש אין וועם מען לערנט אריין די פשט'לך האט טאקע דאס געמיינט. נישט קיין חילוק צו דאס איז א פסוק אין חומש, א גמרא, רמב"ם, רשב"א אדער קצות, און נישט קיין חילוק ווי שיין און זיס דיין ווארט איז, אויב האט דאס דער שרייבער נישט געמיינט צו זאגן, דאן איז דיין ווארט ווערטלאז, און קענסט עס גלייך ווארפן אין מיסטקאסטן. איך זעה נישט די הנאה וואס מענטשען האבן צו מגבב זיין פשט'לך בעת זיי ווייסן גאנץ פיין אז דאס איז נישט די פשוט'ע פשט.

יאיר, איך האב א ספר פון מוסד הרב קוק "הרמב"ם ללא סטיה מן התלמוד". די מחבר איז מסביר די רמב"ם דורכן ברענגען אסאך ציטוטים פונעם רמב"ם אליין, אין תשובות אדער אנדערע מקומות, און ער פרובירט אים צו פארשטיין אויף א ראציאנאלן אופן. עס איז זייער גלייך און גראד און איך מיין דו וואלסט הנאה געהאט דערפון.

ונבנתה העיר

דו פארשטייסט טאקע נישט דעם ווארט? אויב נישט איז דאס א דוגמא חי' ווי וויכטיג עס איז מייחד צו זיין א שטיקל מוח פאר בריסקער הבנה.

אוודאי פארשטיי נאר איך האלט אז דער ווארט איז קיין ווארט נישט.

און פאר איך פארגעס, די מדינה איז קיין מדינה נישט ממילא מעג מען אפילו זאגען הלל וואס איז יע א הלל.

און ווער קען פארגעסען די באקאנטע מעשה ווען ר' חיים האט מחדש געוועהן אז די חלות קדושין געשעהט יעדעס רגע פריש, האט ר' ברוך בער געשיקט א מזל טוב. און די תשובה איז געוועהן אז די מזל טוב איז אויך חל יעדעס רגע.

שטותים און לאקשן.
שמענו בשם נאמן וואס האט פערזענליך אנגעפרעגט דעם חזון איש הלמאי ער האט א נאמען געגעבן זיינע ספרים "חזון" ווי א נבואה. האט דער חזון איש געענטפערט" חלילה 'חזון' איז טייטש אן 'אויבערבליק', און ער געט נאר דעם אויבערבליק.
די מעשה איז מן הסתם נאך קיינמאל נישט נתפרסם געווארן.

מיר איז משמע אז די טענה אויפ'ן חזו"א פארן שרייבען חזון איז נישט קיין אמתער. אבער די טענה אויף דאס אז מען געט דעם נאמען פונעם ספר "רבינו חיים הלוי", איז גאנץ אן ערענסטער. מען שרייבט נישט אזא מין טיטול אויף קיין אחרונים.
אגב שמעתי פעם די ביאור החילוק פון רב, רבי, רבינו. רב איז מלשון הער. אבער איך בין מיך נישט מכניע צו זאגן אז ער איז מיין הער. ווען מען זאגט רבי, זאגט מען אז ער איז מיין הער, דאס איז שוין א גרויסע דרגא פון הכנעה. די גרעסטע דרגא איז ווען מען זאגט רבינו אדער רבן. דהיינו איך זאג אז ער איז מיין הער און אויך דיין הער. צו וועם איך רעד נאר בין איך באקוועם צו ניצען דעם טיטול, ווייל ער איז א הער אויף יעדעם.
דער אויפגעקלערטע סאטמערער בחור וואס האט זיך קונה געווען חכמה פון פרעמדע ישיבות, זאגט " די סאטמערער רב האט געזאגט" און דער היימישער בחור זאגט אים זיי מיר נישט אזא גרויסער אויבערחכם, מעגסט נאך זאגען "דער רבי האט געזאגט". והן הן הדברים.
איך שיהיה, איז דער טענה אויף דעם וואס מען רופט דעם ספר רבינו חיים הלוי, כמדומה גאנץ א ריכטיגער.

איך פארשטיי אז ס'איז א באזונדערע טענה, אבער איינמאל מיר קומען צו די הנחה אז ביידע, סיי די ספרי פלפול און סיי די ספרי בריסק זענען נישט אמת, נאר וויבאלד ס'איז געווארן תורה מעג מען זאגן וואס מען וויל, אויב אזוי האט זייער תורה נישט קיין שום יחוס, אין הימל איז אלעס די זעלבע חשוב (און אפילו אויב נישט, קען קיינער נישט וויסן וועלכע איז חשוב'ער אין הימל).

מוח שליט

אגב שמעתי פעם די ביאור החילוק פון רב, רבי, רבינו. רב איז מלשון הער. אבער איך בין מיך נישט מכניע צו זאגן אז ער איז מיין הער. ווען מען זאגט רבי, זאגט מען אז ער איז מיין הער, דאס איז שוין א גרויסע דרגא פון הכנעה. די גרעסטע דרגא איז ווען מען זאגט רבינו אדער רבן. דהיינו איך זאג אז ער איז מיין הער און אויך דיין הער. צו וועם איך רעד נאר בין איך באקוועם צו ניצען דעם טיטול, ווייל ער איז א הער אויף יעדעם.
דער אויפגעקלערטע סאטמערער בחור וואס האט זיך קונה געווען חכמה פון פרעמדע ישיבות, זאגט " די סאטמערער רב האט געזאגט" און דער היימישער בחור זאגט אים זיי מיר נישט אזא גרויסער אויבערחכם, מעגסט נאך זאגען "דער רבי האט געזאגט". והן הן הדברים.
איך שיהיה, איז דער טענה אויף דעם וואס מען רופט דעם ספר רבינו חיים הלוי, כמדומה גאנץ א ריכטיגער.

ס'איז פשוט, הגאון דזעי בי האט דאך געזאגט אז רבי חיים איז געווען שטערקער אין הבנה ווי דער גר"א, און דער גר"א אליין איז געווען אזוי גרויס ווי א ראשון, קומט אויס אז רבי חיים איז גאר גרויסער ווי די ראשונים. די ריכטיגע טענה איז פארוואס דער ספר הייסט נישט חידושי רבן חיים הלוי.

תחכמוני

אזוי ווי מען האט שוין דורכגעקייט די נושא, האב איך נישט קיין סאך צו צולייגן, נאר דאס אז פאר יעדן אויפריכטיגן מענטש דארף זיין די קריטעריע וויאזוי מען שאצט ווי גוט א ווארט איז, צו דער מפרש אין וועם מען לערנט אריין די פשט'לך האט טאקע דאס געמיינט. נישט קיין חילוק צו דאס איז א פסוק אין חומש, א גמרא, רמב"ם, רשב"א אדער קצות, און נישט קיין חילוק ווי שיין און זיס דיין ווארט איז, אויב האט דאס דער שרייבער נישט געמיינט צו זאגן, דאן איז דיין ווארט ווערטלאז, און קענסט עס גלייך ווארפן אין מיסטקאסטן. איך זעה נישט די הנאה וואס מענטשען האבן צו מגבב זיין פשט'לך בעת זיי ווייסן גאנץ פיין אז דאס איז נישט די פשוט'ע פשט.

דאס איז א כלליות'דיגע קשיא אויף תורה שבעל פה, נעמליך, מ'לייגט אריין דרשות אין פסוקים וואס יעדער פארשטייט אז ס'איז נישט פשוט פשט, און ווייטער אויך אין גמרא אז מען פארענטפערט קשיות מיט א גלאטע הכא במאי עסקינן אדער חסורי מחסרי. ממילא אין א וועג קען מען זאגן אז דאס איז די nature פון תורה שבעל פה, און דער דגוש ווערט געלייגט בעיקר אויף די שקלא וטריא, אויף די קשיות און תירוצים, און וויבאלד די תורה איז א הימלישע זאך קען דאס סובל זיין מערערע פירושים.
דער פראבלעם מיט בריסק איז אבער, אז זיי ווילן דאך נישט די קשיות און תירוצים, זיי קומען מיט א כלומר'שטע סייענטיפישע בליק, מען גייט גלייך צום רמב"ם, מען שאצט אפ די הלכה און לויט דעם זעט מען דעם גדר פונ'ם ענין. און דערנאך ברימען זיי זיך אז דאס איז די 'אמת'ע' מהלך, אן אלע פלפולים און פשט'לעך. דא עקא, אז אין א וועג איז דאס די ווייטסטע פון אמת, ווייל מען האט קיינמאל נישט אזוי געלערנט, ממילא אלע זייערע תורות און הגדרות ווערן געזאגט אויף הלכות וואס די חכמים האבן נישט געטראכט צוויי מאל צו ס'האט בכלל א גדר אדער נישט. דאס איז די פעלער פון תורת בריסק, זיי ווילן נישט פארשטיין אז די תורה שבעל פה איז דורכגעגאנגען א עוואלוציע פון באלד טויזנט יאר ביז עס איז אנגעקומען צום רמב"ם, און קיינער האט זיך נישט אפגעשטעלט טראכטן וואס די גדרים זענען.

עס זענען דא דריי הערות פון חזון איש וועלכע זענען נישט נתפרסם געווארן בדפוס. די ערשטע איז וואס ריכטיג האט געברענגט, די צווייטע איז אויף דעם לשון וואס שטייט אין דעם הקדמה פון בני המחבר, "כל מי שלא שמע דברי תורתו ולא ראה דרך לימודו לא ראה טובה מימיו", האט דער חזו"א געשריבן "ראה וראה". און די דריטע איז אויף דעם לשון אין דעם הקדמה "ופרש אור בכל מקצעות התורה" האט ער צוגעשריבן "השאיר ברכת הפירות".
פארשטייט זיך אז דאס זענען נאר לעגענדעס און מען קען נישט וויסן צו עס איז וואר.

סקען אבער זיין אז די הלכות האבען א גדר, אפילו אויב דער וואס האט זיי געמאכט האט נישט געטראכט אויף דער נוסח. אסאך זאכען האט מען אמאל געוואוסט מער אינטואיטיב און שפעטער לייגט מען עס מער אריין אין לומדישע גדרים בצורה משפטית. אדרבה, אין דער זין שטימען די בריסקע תורות אין רמב"ם ענדערש ווי דרשות חז"ל אין די פסוקים אדער תוספות'ס אוקימתא'ס אין גמרא. וויבאלד סוף כל סוף ניצען זיי א לאגישער וועג אנצוקומען צו דער יסוד פון דער ענין.

דער עיקר פראבלעם פון בריסק איז אז עס איז צו סייענטיפיק, עס טראכט זייער legalistic , און די מציאות איז אז די תורה האט זיך קיינמאלנישט געוואנדען אויף אזא סארט מהלך. דאס איז אבער נאר א היסטארישער פראבלעם. מער א פראבלעם איז דאס וואס דאס נעמט ארויס דאס מענטשליכקייט, בכל המובנים של המילה, פון די תורה.

אויב וואלט בריסק גענומען ערנסט זייער מהלך אז זיי פארשטיין בעסער פון אלע דורות און זיך נישט געעקשנט מיט א וויסטער אמונה אז דער רמב"ם און בכלל חז"ל והראשונים האבען אלס געוואוסט און מכוון געווען צו חידושי ר' חיים הלוי, וואלטן זיי געקענט אהערשטעלן זייער א שיינער לאגישער תורה אויסגעבויט. הגם איך פרעזענליך וואלט זיך נישט צוגעשטעלט צו דעם וועגן דער יסודישער פראבלעם וואס איך האב מיט אריינלייגען יעדער זאך אין א לעגאלער באקס.

מיר איז דער היסטארישער פראבלעם וואס לעיקוואד האט דערמאנט די שטערקסטע. צווייטנס, אויב שוין יא "סייענטיפיק", דאן פארוואס נישט גיין דערמיט עד הסוף, ווי דער באסטאנער האט געטון? וואס איז די משוגעת פון נוצן נאר מונחים וועלכע ווערן שוין דערמאנט אין חז"ל אפילו אויב מען איז עס מוצא מהקשרם (ווי איסור גברא און חפצא)?

קיין פירכא. דער חזון איש האט זיך נישט אפגעגעבן מיט צושרייבן צו שער בלעטער, פעריאד.

הציץ ונפגע

צווייטנס, אויב שוין יא "סייענטיפיק", דאן פארוואס נישט גיין דערמיט עד הסוף, ווי דער באסטאנער האט געטון? ?

דער באסטאנער איז נישט געגאנגען ביזן סוף נאר אפאר בעיבי טריט ווייטער. ביזן סוף וואלט געווען טאקע צו פארמעקן די מער ווייניגער אלע דורות וואס האבען נישט זוכה געווען לאורה של ר' חיים, נישט צו נוצען ר' חיים אלץ א כלי צו פארענטפערן יעדער שטות וואס א ראשון האט געזאגט. (אין דעם איז דער באסטאנער געווען אפילו א גרעסערע מומחה, פארענטפערן אפילו א מנהג שטות מיט א לומדות).

מאראנצןזאפט

[ציטאט אראפגענומען]

קיין פירכא. דער חזון איש האט זיך נישט אפגעגעבן מיט צושרייבן צו שער בלעטער, פעריאד.

כפי שמועתי, דוקא יא. שמעתי אז ער האט אמאל געשריבען אויף א פאפיר של פירסום אויף א הקהל וואס דער רבי מלובאוויטש פלעגט הייסן מאכען, אז עס איז אסור צו מאכן בזמה"ז. דאס איז אולי געווען זיין פאסיווער אגרעסיווער וועג פון מחאה.

לעיקוואוד

אויב וואלט בריסק גענומען ערנסט זייער מהלך אז זיי פארשטיין בעסער פון אלע דורות און זיך נישט געעקשנט מיט א וויסטער אמונה אז דער רמב"ם און בכלל חז"ל והראשונים האבען אלס געוואוסט און מכוון געווען צו חידושי ר' חיים הלוי, וואלטן זיי געקענט אהערשטעלן זייער א שיינער לאגישער תורה אויסגעבויט. הגם איך פרעזענליך וואלט זיך נישט צוגעשטעלט צו דעם וועגן דער יסודישער פראבלעם וואס איך האב מיט אריינלייגען יעדער זאך אין א לעגאלער באקס.

אויף דעם מהלך וואלטן זיי געדארפט אוועקשניידן דריי פערטל תורה שבעל פה.

מוח שליט

מאראנצןזאפט

[ציטאט אראפגענומען]

קיין פירכא. דער חזון איש האט זיך נישט אפגעגעבן מיט צושרייבן צו שער בלעטער, פעריאד.

כפי שמועתי, דוקא יא. שמעתי אז ער האט אמאל געשריבען אויף א פאפיר של פירסום אויף א הקהל וואס דער רבי מלובאוויטש פלעגט הייסן מאכען, אז עס איז אסור צו מאכן בזמה"ז. דאס איז אולי געווען זיין פאסיווער אגרעסיווער וועג פון מחאה.

עס איז זאגאר געדרוקט אין קובץ אגרות חלק א' אגרת רי.

לבי אומר לי אז ווען דער חזון איש האט געזוכט ביקורות אויף רבי חיים'ס דרך האט ער זיך נישט אנגעהאנגען אויף א נארישן נאמען וואס זיינע קינדער האבן געגעבן פאר'ן ספר.
און זיך אונטערשרייבן בן אאמו"ר רשכבה"ג מאכט יא סענס. איז רבי חיים געווען רשכבה"ג אין מארמאראש?
איז דא אין דער היסטאריע נאך אזא אונטערשריפט?

הציץ ונפגע

עס איז זאגאר געדרוקט אין קובץ אגרות חלק א' אגרת רי.

זעה איך יעצט אז החסיד מהיברוי באאקס האט נישט חלק א'...

מוח שליט

ונבנתה העיר

דו פארשטייסט טאקע נישט דעם ווארט? אויב נישט איז דאס א דוגמא חי' ווי וויכטיג עס איז מייחד צו זיין א שטיקל מוח פאר בריסקער הבנה.

קצת ביאור לדבריך הנחמדים. מען קען אפשר טאקע זאגן אז הלל איז נישט מער ווי דאס זאגן געוויסע קאפיטלעך תהלים מיט א ברכה פון פראנאויס. אבער מסתבר איז אז דאס איז מער פון דעם. נעם א דוגמא פון אלע גינוני מלכות, עס איז פשוט אז אלע אקטן דארט האבען א פונקטליכע פראטאקאל, און אויב ביי די חילופי שומרים בבית המלכות האט דער סאלדאט נישט אנגעהאט דעם ריכטיגען מונדיר, איז מעיקר הדין דארף מען איבערמאכן דעם צערעמאניע. דאס זעלבע ביי געזעצען, אויב האט דער שופט נישט געניצט דעם ריכטיגען לשון ביים אינטערשרייבען איז דער געזעץ נישט חל. ואין לך ראי' גדולה יותר פון אלע פארקינג טיקעטס, וואס אויב איז איין ווארט א טעות איז די טיקעט נישט חל. בקיצור הדבר, הלכות והליכות האבען פונקטליכע גדרים והגדרות.
לסבר את האוזן ביי די ענין פון הלל, העמיר זאגן אז ווען גאנץ כלל ישראל איז זיך קובע צו זאגען הלל דעם טאג, דעמאלט איז יעדער יחיד וואס זינגט הלל, א חלק פון דעם גרויסען הלל וואס געשעהט היינט. הלל איז א הגדרה פון הלל, נישט קאפיטלך תהלים מיט א פאר-ברכה.

שבת קיח:
"איני והאמר מר הקורא הלל בכל יום הרי זה מחרף ומגדף".
היסוד הזה שהבאת, ש'הלל' הוא רק כשיש תקנה לאומרה, ובאופן אחר הוא סתם אמירת פרקי תהלים עם ברכה לבטלה לפניה ולאחריה, לכאו' עפ"י הגמ' הנ"ל מוכח דאין הדבר כן.
פשוט ש'הלל' הוא אמירת פרקי תהילים ההם כתיקונם, עם הברכה לפניה, וכתקנתו התמידית. כשקואים אותו בזמנו, אין נאה ממנו, וכשקוראים אותו על חנם, זה נחשב כמחרף ומגדף. אבל 'הלל' הנהו.

א"ר יוסי יהא חלקי מגומרי הלל בכל יום, איני והאמר מר הקורא הלל בכל יום הרי זה מחרף ומגדף? כי קאמרינן בפסוקי דזמרא.

פשוט דלא מיירי הש"ס בדין [ 😉 ] הלל, רק בתוכנה, דקא עסיק בכל יום בהילול שבחו של מקום, וכדפרש"י: הרי זה מחרף ומגדף. שנביאים הראשונים תיקנו לומר בפרקים לשבח והודיה כדאמרינן בערבי פסחים (דף קיז.) וזה הקוראה תמיד בלא עתה אינו אלא כמזמר שיר ומתלוצץ, וכן מוכח ממסקנת הגמ' 'כי קאמרינן בפסוקי דזמרא', ופרש"י: פסוקי דזמרא. שני מזמורים של הילולים הללו את ה' מן השמים הללו אל בקדשו, הרי דקרי לה ר' יוסי לשני מזמורים הללו בשם הלל.

ולשמחת יו"ט: איינער האט געפרעגט דעם פאניוואש'ער רב אויב ער זאגט הלל, האט ער געזאגט ער מאכט א פשרה און טוט ווי בן גריון, נישט הלל און נישט תחנון...

לאמיר אביסעל צושרייבען מיין בויך ווייטאג
א) עפ״י רוב די שפיץ געדאנק פון א שטיקעל ר׳ חיים אדער א שטיקעל רב קען מען שוין טרעפן פריער און אחרונים ס׳איז נאר דעם געשמאק און די סגנון וואס זיי לייגען צו.
ב) און די אנדערע ספרי אחרונים פארט בעיקר אויף די מהלך א סוגיא און חשבון הפלפול די שמחה ליגט און די ישוב הסוגיא משא״כ בריסק איז דע פאקעס פון לערנען איז די סברא די נשמה פון די זאך די גאנצע לערנען איז אהנצוקומען צו די געשמאק פונעם סוגיא
ג)בריסק מהלך איז גענומען פון קדשים קדשים איז געבויט אויף אוקימתות און גזיה״כ,און סקימט נישט אריין די מהלך העולם און פראקטישע שכל ס׳איז כולו גדרים,משא״כ נזיקין און דיני משפטים זענען נישט קיין טריקענע גדרים ס׳איז געבינדען מיט אסאך קאממאן סענס און אסאך כללי משא ומתן וקנינים און כללי משפטיים וואס איז אוועקגעשטעלט געווארען אויף די מענטשהייט סיסטעם און אריינברענגען דארט הארטע טריקענע גדרים איז נישט און פלאץ

@ישבב, לפי דבריך איז ממש נשט פארשטענדליך דער זאץ אז עס אז גאר קיין הלל נישט. אדרבה, עס איז א הלל, עס האט דעם תוקף פון א הלל און דער דין פון הלל, דער פראבלעם איז נאר די טיימינג.

@איינגעמיירעט, עס איז פשוט אז א דאורייתא, ווי אימער האט הגדרות כמסמרות נטועים, נישט קיין חילוק אין וועלכע ענין. דאס מיינט אז בבא קמא און בבא מציעא קען היבש גיין מיט דעם. ווידעראום דרבנן'ס, אזוי ווי רוב בבא בתרא, זענען מער ווייניגער פלעקסיבל געוואנדן לויטן מצב, און דערפאר איז לדעתי שווער צו זאגן אז אלע פרטים פאלאוען א פעטטערן א יסוד, נאר זיי זענען צוגעפאסט צום מציאות.

איך האלט אז דער בריסקער (און בכלל די ליטווישער) דרך הלימוד איז נשפע געווארן פון די השכלה. די פילאזאפישקייט האט זיך אריינגעכאפט ביי זיי. (איך מיין עס נישט אלס א חסרון)