ואולי קען מען זאגן לפי"ז אז וועגן דעם, דארט בב"ב י: וואו יוסף בריה דר' יהושע האט געזעהן עליונים למטה ותחתונים למעלה, האט ער אויך געהערט אשרי מי שבא לכאן ותלמודו בידו ע"ש. והיינו, ווייל מה דעלך סני לחברך לא תעביד זו היא כל התורה כולה (שבת לא.), און ביי דעם קען מען שוין יא מער וויסן ווער וועט זיין למעלה שם. (ועיין שם בב"ב בתוד"ה עליונים.)
און אין דעם נושא האב איך פונקט געשמועסט מיט א חשוב'ע מיטגליד אין אישי, איבער דעם מלבי"ם באיוב (יא ו):
שהדברים הנמצאים מתחלקים לשנים:
א) כפי מה שהם בעצמותם,
ב) כפי מה שהם מוחשים ומושגים לחושינו,
כי אנו אין אנו משיגים מן הדברים רק את מקריהם החיצונים כפי מה שהם פועלים על חושינו, ומזה לא נוכל לדון על מהות הדברים כפי מה שהם בעצמם מזולת היחוס שבין שטחם החיצוני ובין חושינו, כי תנאי משיגי החושים הם הזמן והמקום והם אינם תנאי הדברים בעצמותם. ולפי"ז א"א שנשיג משום דבר השגה ברורה לדעת איך הוא הדבר בעצמו לפי אמתתו, רק כפי מה שנראה לנו מפעולתו על חושינו, והמשיג עצמות הדברים בידיעה מושכלת שלא ע"י החוש רק כפי מה שישכיל השכל המופשט מחומר, הוא יבין תעלומות חכמה לדעת מהות הדברים ואמתתם, כי כל יש הוא מכופל, ועצמותו ואמתתו הוא משונה מחצוניותו המוחש ע"י החוש, ואז "ודע כי ישה לך אלו-ה מעוניך", אם תשיג תעלומות עצמות האדם כפי מה שהוא באמת לא כפי מה שהוא מוחש בחוש החיצוני, אז תדע כי אינך צדיק, שהגם שלפי הנגלה ממך אתה תם וישר ואין בך דופי, אין לדון מן החוש הבלתי משיג עצמות הדברים, שיוכל להיות שכפי נפשך הפנימית שהוא עצמות האדם אתה רשע, כי לא השלמת את נפשך כראוי להשלימה מצד שהיא עצם נבדל קדושה ומלאכיית, ושלא עשית כל אשר ביכלתך לעשות כפי כח נפשך הגדולה, וזה יחשב לך לעון וע"ז אתה נענש, הגם שנדמה לך שאתה צדיק לפי ישך החיצון, הנך רשע לפי ישך הנסתר הנכפל תחת היש החיצוני.
ווי איך פארשטיי מאכט דער מלבי"ם א שילוב צווישן קאנט'ס
שיטה אין דעם חילוק צווישן דעם
נאמענאן און דעם
פענאמענאן, און
שיטת דוד הום איבער דעם "זעלבסט". והיינו, דער מלבי"ם האלט סיי ווי קאנט אז ס'איז דא א חילוק צווישן א זאך ומהות של דבר שהוא בעצמו [דעם
נאמענאן], וואס דאס איז פארהוילן פון אונז און אונז קענען דאס נישט משיג זיין על בוריו, און די חלקים דערפון וואס זענען נתון תחת חושינו [דעם
פענאמענאן], וואס אונז קענען יא. און דער מלבי"ם האלט סיי ווי דוד הום אז מהות האדם, ואפילו
לאותו האדם עצמו, איז אָלטימעטלי, און אין
פּרינציפּ, unknowable. א, כעין, ווי ווייט טיעף דו גייסט נאר נישט אין זיך(...) אריינקוקן, וועסטו פונדעסטוועגן דאך נאך אלס נישט טרעפן דעם "זעלבסט", כדברי הום. און דאס איז טאקע אין איינקלאנג מיט הום'ס עמפּיריסיסט שיטה בענין מדע (ועיין
כאן).
והגם הום אליין איז דעריבער צוגעקומען אז עס איז
טאקע נישטא קיין איין ספּעציפישע (כעין) סאָבּסטאנץ וואס איז דאס "זעלבסט", האלט אבער דער מלבי"ם (זייענדיג א מער-ווייניגער טראדיציאנאלער טעאיסט) אז עס איז באמת
יא דא [די נפש/נשמה], נאר עס איז טאקע לגמרי נישט תחת השגת והרגשת החושים. און טאמער גייט מען מיט די עמפּיריסיסט שיטה, איז טאקע, אפילו אין פּרינציפּ, נישט שייך צו האבן קיין שום מדע איבער'ן נפש ומהות האדם באמת,
ואפילו דעם אייגענעם. דאס קען נאר הקב"ה.
עכ"פ באלאנגט נישט די נפש ומהות האדם (באמת) צום סוג
פענאמענון כלל. איז דעריבער קען אפילו זיין אז דער
אייגענער מענטש אליין זאל מיינען אז ער איז, לפי זיינע מעשים ומחשבות וואס ער זעהט
בחוש, א צדיק/רשע. אבער באמת, לפי מהותו, וואס ניטאמאל ער אליינס קען וויסן (וממילא איז דאס א
נאמענאן) כנ"ל, איז ער באמת פארקערט.
