וואס איז פאעזיע?

נח געציל

וואס דעפינירט פאעזיע? איז יעדע זאך וואס איז געשריבן מיט קונץ פאעזיע? איז גראמען ריכטיג פאעזיע, אדער א פרשה פאר זיך?

לאמיך פרובירן בעסער צו פארשטיין געבן מיין פראגע. ווי איך פארשטיי איז מגילת אסתר א מעשה, און שיר השירים איז פאעזיע. וואס איז משלי? די תורה איז אממערסטנס נישט פאעזיע, אבער משה רבינו אין האזינו, צו רעדט ער אין פאעזיע? להבדיל בלעם הרשע'ס ברכות, איז דאס פאעזיע? ווען מנחם מענדל שרייבט א מעשה איז עס א מעשה, אבער אין דער אנהויב ווען ער רעדט פון די בלויע הימלען און געלע בלעטער, איז דאס פאעזיע?

לויט ווי איך מיין אז איך פארשטיי טראכט איך אז איכה, די קינות, און פיוטים אין יוצר, דארפן זיין פאעזיע. וואס טוט זיך מיט תהילים? איך מיין אז אויך, ניין?

איך וועל עס אראפברענגען נענטער. אין דעם (הערליכן) בלאג (וואס איך האב בדרך אגב אפגעליינט אין איין טאג, אויב דער בלאגער דרייט זיך, נעם צענדליגער קלאפעס אין די פלייצע און הונדערט מאל ייש"כ), זע איך דאס וואס איז זיכער פאעזיע, דאס אויך, אבער פון אן אנדערן סארט, וואס טוט זיך מיט דעם, איז דאך אויך פאעזיע? נאנט צו פאעזיע? אן ארטיקל מיט פאעזישע שטריכן?

נח געציל

בדרך אגב, לויט ווי דו זאגסט קומט אויס אז שיר השירים לויט פשוט פשט איז נישט קיין פאעזיע, אבער לויט רש"י איז עס יא פאעזיע?

נח געציל

איך בין נאכנישט קלאר. לויט דיין הסבר פארשטיי איך אז פאעזיע איז דאס וואס איז געשריבן סתום, עס ברויך א ביאור, עס ליגט דערין א טיפערער פשט ווי די פשוטע אפטייטש פון די ווערטער. פארוואס דאן איז דער "דרייצן אזייגער" ארטיקל א חלק פון פאעזיע בכלל, ס'איז געשריבן מיט קונץ, אבער ס'איז בכלל נישט סתום.

כַּאֲשֶׁר נִרְאֶה מֵאֲשֶׁר לוֹמְדִים מִקְצְבֵי הַשִּׁיר וּמְדַקְדְּקִים בְּמִשְׁקָלָם וְנִשְׁמַע לָהֶם הֶמְיָה וּדְבָרִים מַבְהִילִים בְּחָכְמָה נְקַלָּה לַמֻּטְבָּע שֶׁהוּא טוֹעֵם מִשְׁקַל הַשִּׁיר וְלֹא יַעֲבֹר עָלָיו דּבָר בְּשׁוּם פָּנִים

מי אני

ווי געשריבן דא האט דר. פראנז [לוי] ראזענצווייג געהאלטן אז אין ארט זענען פעינטינגס וכדומה מקושר צו ״מקום״ און מוזיק צו ״זמן״. ער שרייבט אבער נאך ווייטער דארט (פ״ג) אז פאעזיע (אליין) איז נישט עכט קיין איינע פון די צוויי, און עס איז מער ווי ביידע פון זיי. ער זאגט אז מוזיק איז ״בלינד״ און פעינטינגס וכו׳ זענען ״שטום״. אבער וויבאלד פאעזיע האט צו זיך אזא סארט ״אימעדזשיסטיק טראכטן״ האט עס ביידע און דאס איז עכט ״לעבעדיג״.

כַּאֲשֶׁר נִרְאֶה מֵאֲשֶׁר לוֹמְדִים מִקְצְבֵי הַשִּׁיר וּמְדַקְדְּקִים בְּמִשְׁקָלָם, וְנִשְׁמַע לָהֶם הֶמְיָה וּדְבָרִים מַבְהִילִים בְּחָכְמָה נְקַלָּה לַמֻּטְבָּע שֶׁהוּא טוֹעֵם מִשְׁקַל הַשִּׁיר וְלֹא יַעֲבֹר עָלָיו דּבָר בְּשׁוּם פָּנִים. וְתַכְלִית הָאֲנָשִׁים הָהֵם שֶׁיִהְיוּ כְמוֹ זֶה אֲשֶׁר נִרְאָה סָכָל בַּמִּקְצָב, מִפְּנֵי שֶׁאֵינוֹ יָכוֹל לְלַמְּדוֹ לָהֶם, וְהֵם יְכוֹלִים לְלַמְּדוֹ. אֱמֶת כִּי הַמֻּטְבָּע הָזֶּה יוּכַל לְלַמֵּד מֻטְבָּע כָּמוֹהוּ בְרֶמֶז מְעָט.

מי אני

יעצט, אין אלגעמיין קומט מדריגת הנבואה מכח המדמה בנפש האדם (חוץ טאקע מנבואתו של משרע״ה). פון דעם קומט דאך אויך, ווי נישט, פאעזיע (וקריעטיוויטי, עכ״פ לעומת השכלי). שלמה המלך ע״ה האט טאקע מחבר געווען שיר השירים וואס דאס איז א פאעזיע וואס איז כולל ״שיר״ דהיינו מוזיק, און עס פארגלייכט די סאבדזשעקט דערין [די אשה האהובה] צו מקומות. וממילא פארמאגט דאס מוזיק/זמן און אין דעם איז דא אלעגאריעס/משלים אל מקום/פעינטינגס. און דאס אלעס איז צאמגעשטעלט אין א פאעזיע וואס איז העכער פון זיי צוויי וכדברי ראזענצווייג.

מי אני

ווי געשריבן דא האט דר. פראנז [לוי] ראזענצווייג געהאלטן אז אין ארט זענען פעינטינגס וכדומה מקושר צו ״מקום״ און מוזיק צו ״זמן״. ער שרייבט אבער נאך ווייטער דארט (פ״ג) אז פאעזיע (אליין) איז נישט עכט קיין איינע פון די צוויי, און עס איז מער ווי ביידע פון זיי. ער זאגט אז מוזיק איז ״בלינד״ און פעינטינגס וכו׳ זענען ״שטום״. אבער וויבאלד פאעזיע האט צו זיך אזא סארט ״אימעדזשיסטיק טראכטן״ האט עס ביידע און דאס איז עכט ״לעבעדיג״. ער זאגט ווייטער אז יעדעס מענטש וואס איז ״מענטש״ מוז האבן א סענס פאר פאעזיע. עכ״כ אז כדי צו זיין א מענטש האט ער/זי געמוזט האבן פרובירט צו פארפאסן א פאעזיע אמאל.

‏(לכאורה קען מען זאגן אז וואס ער מיינט בעיקר אז מ׳פארשטייט און מ׳האט עפרישיעישאן דערפאר - נישט דוקא אז מ׳״טויג״ דערצו.)

כִּי יֵשׁ לַשִּׁיר שִׁבְעָה תְנָאִים וּבָהֶם יֶעֱרַב וְיִנְעַם / וְיִהְיוּ דְרָכָיו דַּרְכֵי נֹעַם / וְכָל מִי שֶׁלֹּא יִשְׁמֹר הַתְּנָאִים הָאֵלוּ יְהִי שִׁירוֹ לְמִרְמָס / וְיִדְמֶה לְשִׁכְבַת הַטַל וְחַם הַשֶׁמֶשׁ וְנָמַס.
הַתְּנַאי הָרִאשׁוֹן: צָרִיךְ לַמְשׁוֹרֵר לְבָרֵר מִכָּל סִיג דִּבְרֵי שִׁירוֹתָיו / וּלְהָסִיר כָּל מִלָּה זָרָה מִמִּלּוֹתָיו / פֶּן יִדְמֶה לִמְשׁוֹרְרֵי יָוָן אֲשֶׁר יְמַלְאוּ בַּשִּׁירִים מִלָּה זָרָה / עִם מִלָּה יְקָרָה / וְיַחְבִּירוּ צִצִּים / עִם קוֹצִים / וּפְנִינִים / עִם אֲבָנִים / וְדָרִים / עִם דַּרְדָּרִים / וְעַל כֵּן כָּל שִׁירוֹתָם מְשֻׁנּות / וְהַשָּׂפָה רָפָה וְהַלְּשׁוֹנוֹת שׁוֹנוֹת.

הַתְּנַאי הַשֵׁנִי: צָרִיךְ לַמְשׁוֹרֵר לִשְׁמֹר עַל מִשְׁקַל הַשִּׁיר וּתְנוּעוֹתָיו / וְאַל יוֹסִיף וְאַל יִגְרַע עַל מִשְׁקַל אִמְרוֹתָיו / פֶּן יִהְיֶה כִּמְשׁוֹרֲרֵי דוֹרֵנוּ אֲשֶׁר מִשְׁקְלֵי שִׁירָם שְׁבוּרִים / פַּעַם חֲסֵרִים / וּפַעַם יְתֵרִים / וְלֹא יָשִׂימוּ לֵב לַמִשְׁקָל / וְלֹא יֵדְעוּ אִם יִכְבַּד אוֹ יֵקַל.

הַתְּנַאי הַשְּׁלִישִׁי: רָאוּי לַמְשׁוֹרֵר לִהְיוֹת עִנְיְנֵי שִׁירוֹ חֲזָקִים / בְּמַעֲבֵה-הַמְלִיצוֹת יְצוּקִים / פֶּן יִדְמֶה לִמְשׁוֹרְרֵי שִׁנְעָר אֲשֶׁר עִנְיְנֵיהֶם צְנוּמִים דַּקִּים / וּמִמְּלִיצָה טוֹבָה רֵיקִים / וְאֵין בָּם אִישׁ יִדְלֶה מִשִּׂכְלוֹ מַיִם עֲמֻקִּים / כִּי הַחֶבֶל נִכְרָת וְהַדְּלִי נִקְרָע וְהַמַּיִם נִשְׁפָּכִים וְהַכֵּלִים רֵיקִים.

הַתְּנַאי הָרְבִיעִי: צָרִיךְ לַמְשׁוֹרֵר לִהְיוֹת שִׁירָיו קַלִים לְהָבִין / וְכֻלָם נְכֹחִים לַמֵּבִין / פֶּן יִדְמֶה לִמְשׁוֹרֲרֵי צָרְפַת אֲשֶׁר כָּל שִׁירֵיהֶם מְלֵאִים שִׁבּוּשׁ / וּצְרִיכִים לְפֵרוּשׁ.

הַתְּנַאי הַחֲמִשִׁי: צָרִיךְ לַמְשׁוֹרֵר לִשְׁמוֹר שִׁירוֹ מִטָּעוּת הַדִּקְדּוּק / פֶּן יִדְמֶה לִמְשׁוֹרְרֵי דַמֶּשֶׂק / וְכָל שֶׁכֵּן בֶּן-בָּרוּךְ הָרוֹפֵא אֲשֶׁר כָּל שִׁירוֹ כְּחֶרֶשׂ נִשְׁבָּר / וּכְתֶבֶן בְּלִי בַּר / וְכָל מִלָּיו זָרִים / וּמֵימָיו מָרִים / וְעִנְיָנָיו מִשֶּׁלֶג קָרִים / וגִבּוֹרָיו חֲלוּשִׁים / וַאֲנָשָׁיו נָשִׁים / וּקָדָֹשָׁיו קְדֵשִׁים / וּדְבָרָיו מְלֵאִים טָעֻיוֹת / בַּמִּלּוֹת וּבָאוֹתִיוֹת / וְיִבְטַח בַּסְּכָלִים הַמְשַׁבְּחִים שִׁירָיו / וְהַמְּרַפְּאִים עַל נְקַלָה צִירָיו / וְהֵם לֹא יֵדְעוּ אִם יְרַנֵן / אוֹ יְקוֹנֵן / וְאִם הוּא מְשׁוֹרֵר / אוֹ חֲמוֹר נוֹעֵר.

הַתְּנַאי הַשִׁשִׁי: צָרִיךְ לַמְשׁוֹרֵר בְּהַשְׁלִימוֹ שִׁירָתוֹ לְבַל יְמַהֵר לְהַרְאוֹתָה / עַד יְבָרֵר אוֹתָה / וְאַל יַשְּׁאִיר חֶלְאָתָה עָלֶיהָ / וְטֻמְאָתָהּ בְּשׁוּלֶיהָ / רַק יַעֲבִיר מִמֶּנָה כָּל הֲתֻּלֶיהָ / וְיָסִיר כָּל בְּדִילֶיהָ / פֶּן יִדְמֶה לַמְּשׁוֹרְרִים הַסְּכָלִים / אֲשֶׁר בְּטֶרֶם יַשְׁלִימוּ הַשִּׁירָה יְגַלּוּהָ לִפְנֵי קָהָל וְעֵדָה / וּמְזִמָתָם בְּטֶרֶם תָּחִיל יָלְדָה.

הַתְּנַאי הַשְׁבִיעִי: צָרִיךְ לַמְשׁוֹרֵר לִבְחוֹר מִשִּׁירָתוֹ קְצָתָה / וְיַשְׁלִיךְ קְצָתָהּ / וְיִבְחַר לוֹ מִן הַחֲמִשִּׁים / שְׁלוֹשִׁים / וּמִן הַשִּׁבְעִים / אַרְבָּעִים / וְאָז תִּהְיֶה שִירָתוֹ נְקִיָּה / כְּכַלָּה יְפֵה-פִיָּה / וּבַתְּנָאִים הָאֵלֶּה הִתְפָּאֲרָה הַחָכְמָה וְהַדֵּעָה / חָצְבָה עַמּוּדֶיהַ שִׁבְעָה / וּבְאֵלֶה הַמִּדּוֹת הָיְתָה מְלֶאכֶת הַשִׁיר לִבְנֵי סְפָרַד כְּבוּשָׁה / וַתְּהִי לָהֶם לְאִשָׁה / וּמִבִּלְעֲדֵיהֶם גְּרוּשָׁה / וְהָיְתָה עִמָּם מְקֻדֶּשֶׁת וּקְדוֹשָׁה / וְעִם זוּלָתָם חֲלָלָה וּקְדֵשָׁה.

נח געציל

וואס דעפינירט פאעזיע? איז יעדע זאך וואס איז געשריבן מיט קונץ פאעזיע? איז גראמען ריכטיג פאעזיע, אדער א פרשה פאר זיך?

לאמיך פרובירן בעסער צו פארשטיין געבן מיין פראגע. ווי איך פארשטיי איז מגילת אסתר א מעשה, און שיר השירים איז פאעזיע. וואס איז משלי? די תורה איז אממערסטנס נישט פאעזיע, אבער משה רבינו אין האזינו, צו רעדט ער אין פאעזיע? להבדיל בלעם הרשע'ס ברכות, איז דאס פאעזיע? ווען מנחם מענדל שרייבט א מעשה איז עס א מעשה, אבער אין דער אנהויב ווען ער רעדט פון די בלויע הימלען און געלע בלעטער, איז דאס פאעזיע?

לויט ווי איך מיין אז איך פארשטיי טראכט איך אז איכה, די קינות, און פיוטים אין יוצר, דארפן זיין פאעזיע. וואס טוט זיך מיט תהילים? איך מיין אז אויך, ניין?

איך וועל עס אראפברענגען נענטער. אין דעם (הערליכן) בלאג (וואס איך האב בדרך אגב אפגעליינט אין איין טאג, אויב דער בלאגער דרייט זיך, נעם צענדליגער קלאפעס אין די פלייצע און הונדערט מאל ייש"כ), זע איך דאס וואס איז זיכער פאעזיע, דאס אויך, אבער פון אן אנדערן סארט, וואס טוט זיך מיט דעם, איז דאך אויך פאעזיע? נאנט צו פאעזיע? אן ארטיקל מיט פאעזישע שטריכן?

The great Daoist philosopher Zhuangzi famously wondered whether he was a man who had dreamt he was a butterfly, or a butterfly dreaming he was a man. It is helpful to remember this anecdote when thinking about Levinas’s suggestion that “the whole of philosophy is only a meditation of Shakespeare.” The genitive “of” (de in French) is ambiguous: was Levinas saying that philosophy is a meditation on Shakespeare, or that philosophy is a meditation by Shakespeare? Perhaps, like Zhuangzi, he was wondering whether he was a philosopher dreaming he was Shakespeare, or Shakespeare dreaming he was a philosopher