איינער קען דעס מסביר זיין?שידענו מספר הזוהר כי כאשר לצדיק תורתו ומצותיו נעשה לו לבושי הוד מהמעשה אל הרוח ומהמחשבה אל הנשמה בגן עדן של מעלה כן מהעונות נעשה לבוש חלאת טומאת העון שבהן תתלבש נפשו ובלבוש ההוא יצית אש גיהנם לצער הנפש עמו עד כלות כל החלאה ההיא ותשאר אחרי כן הנפש כנר ישן הניתן בכבשן עד כלות האש כל שמן הנדלק בנר ההוא שאם לא כן לא היה אש גיהנם שולפת בנפש קדושה חלק אלוה ממעל
עצי שטיםלמען האמת איז דאס זיך ביקן צום זון אסור פשוט ווייל דאס האט די תורה געאסערט אפי' כונתו לשמיםסבא דבהתאפרעגסט א קשיא אויף א מעשה, אזוי טוט ער. ער האלט אז עס איז אים צו שווער צו דאווענען צו א גאט וואס ער קען נישט זען ממילא ביקט ער זיך צו די זון...עצי שטיםאיינער וואס ביקט זיך צום זון ווייזט מיט דעם אז ער האלט די זון האט עפעס ממשת מכח היש ווייל אויב איז זיין כוונה אז די זון איז בעצם נאר אן אחיזת ענים און ער מיינט באמת דער חיות אלוקית שבו, דאן איז דאך די גאנצע בריאה אייניג איז פארוואס ביקסטיך פונקט צום זון?אכ"פ צו זאגן אז אונז זענען ממש גאט איז כפירה. אדרבה ווער זאגט אזוי? ווער איז מחלק צעווישן אויב די גאט איז זיך מבטל פאר אונזער גאט אדער נישט? אויב ביק איך מיך צו די זון מיטן כוונה אז אלעס איז דאך גאט איז דאס נישט קיין עבודה זרה?
היסטאריעזאגסט דאך גוט. פאר מען הייבט אהן לערנען סיי וועליכע ספר קבלה שטייט א גרויסע הקדמה אז מען זאל חלילה נישט אנעמען די זאכן כפשיטו, נאר אלעס איז משלים לשבר את האוזן.
לאחר ככלות הכל, ווען דער רמב"ם שפעט אפ פין די מקובלים, זאגענדיג, זיי מאכן א רבוי אלקות, און דערנאך זענען זיי מסביר אז אלעס איז איינס, איז ער שטיקעל גערעכט. מקובלים נעמען אפאזיטע מושגים און זאגן ביידע, און פראבירן מיט משלים מגשר צו זיין. אנגעהויבען מיט אחדות און מיט יעדער זאך וואס זיי זאגן, וועסטו אייביג טרעפען אז עס איז שלא כפשוטו.
פרעג איך דיר, דער צמצום איז דער ערשטער זאך סיי אין זוהר, סיי אין אר"י, און אויף דעם איז דא תורות און ספרים יא כפשוטו, נישט כפשוטו, און וואס איז מיט אלע פרצופים? און יעדע דקדוק קל, איז יא כפשוטו? פארוואס האט מען זיך אנגעכאפט אויף דער צמצום? נישטא קיין תירוץ אויף דעם.
אבער דער יסוד פין קבלה, אורות וכלים און התפשטות אלקות, מיינט אז אלעס האט אלקות, און דער כל יכול האט אזוי געמאכט, און מיט דעם אליין וואס מענטשען האבן בחירה זענען זיי געטער, און עס איז א בפירושע פסוק, והייתם כאלקים יודעי טוב ורע.
היסטאריעאיך מוטשע זיך שוין אפאר מינוט צו דערגיין וואס איז די ר"ת פון ז"א, אפשר שמועסטו אויס?עצי
די פרעגסט א קשיא און מיט דעם ביסטו מכריח דיין טעזיע.
פרעגסט, אויב איז אלעס אלקות ממש, פארוואס איז אסור זיך צו ביקען צו דער זון? גוטע קשיא. וואס זאגסטו? איז א ראי' אז אונז און די זון זענען נישט אלקות ממש וכו'.
אויב אזוי פארוואס מעג מען מתפלל זיין צו ז"א?
בקיצור דיין הבנה אין כפשוטו איז נישט פשוט, אם ריק הוא מכם.עצי שטיםזאגסט דאך גוט. פאר מען הייבט אהן לערנען סיי וועליכע ספר קבלה שטייט א גרויסע הקדמה אז מען זאל חלילה נישט אנעמען די זאכן כפשיטו, נאר אלעס איז משלים לשבר את האוזן.היסטאריע
לאחר ככלות הכל, ווען דער רמב"ם שפעט אפ פין די מקובלים, זאגענדיג, זיי מאכן א רבוי אלקות, און דערנאך זענען זיי מסביר אז אלעס איז איינס, איז ער שטיקעל גערעכט. מקובלים נעמען אפאזיטע מושגים און זאגן ביידע, און פראבירן מיט משלים מגשר צו זיין. אנגעהויבען מיט אחדות און מיט יעדער זאך וואס זיי זאגן, וועסטו אייביג טרעפען אז עס איז שלא כפשוטו.
פרעג איך דיר, דער צמצום איז דער ערשטער זאך סיי אין זוהר, סיי אין אר"י, און אויף דעם איז דא תורות און ספרים יא כפשוטו, נישט כפשוטו, און וואס איז מיט אלע פרצופים? און יעדע דקדוק קל, איז יא כפשוטו? פארוואס האט מען זיך אנגעכאפט אויף דער צמצום? נישטא קיין תירוץ אויף דעם.
אבער דער יסוד פין קבלה, אורות וכלים און התפשטות אלקות, מיינט אז אלעס האט אלקות, און דער כל יכול האט אזוי געמאכט, און מיט דעם אליין וואס מענטשען האבן בחירה זענען זיי געטער, און עס איז א בפירושע פסוק, והייתם כאלקים יודעי טוב ורע.
און די אמת איז אז עס מוז זיין אזוי, ווייל אויב איז נישטא קיין גשמיות למעלה. דאן וויאזוי איז שייך צו זאגן אז עס איז פינקט ווי דא? די מציאות איז דאך אנדערש... נישטא קיין גוף, זכר נקיבה, גלגלים, עולמות, וכ' דאס איז אלעס משלים צו פארשטיין בערך די זאך, אבער קיינער זאל זיך נישט איינרעדן אז עולם היצירה איז אזא רינדיכיגע פלאנעט צו וואס...
און אנדערע ווערטער, גאנץ קבלה איז לא כפשיטו. דהיינו עס איז נישט קיין גשמיות'דיגע זאכן וואס אונז קענען באמת פארשטיין. און די וואס האלטן צמצום כפשיטו האלטן אויך נישט חלילה אז גאט איז כביכול א ממשות און די צמצום מיינט אז עס איז געווארן א מקום פנוי גשמי.
די גאנצע מחלוקת פון צמצום כפשיטו או לאו, איז אויך נישט כפשיטו (אין אונזער שכל הגשמי) די מחלוקת איז פארשטייט זיך אין די רוחניות'דיגן זין צו איז געווען א צמצום אדער נישט,
גיי פארשטיי פינקטליך..
עצי שטיםזעיר אנפיןאיך מוטשע זיך שוין אפאר מינוט צו דערגיין וואס איז די ר"ת פון ז"א, אפשר שמועסטו אויס?
היסטאריעמען מעג טאקע נישט, און איינער וואס איז מתפלל צו ז”א איז א עובד עבודה זרה (לי ולא למידותי)עצי
די פרעגסט א קשיא און מיט דעם ביסטו מכריח דיין טעזיע.
פרעגסט, אויב איז אלעס אלקות ממש, פארוואס איז אסור זיך צו ביקען צו דער זון? גוטע קשיא. וואס זאגסטו? איז א ראי' אז אונז און די זון זענען נישט אלקות ממש וכו'.
אויב אזוי פארוואס מעג מען מתפלל זיין צו ז"א?
היסטאריעווען איך האב געזאגט עצמיות האב איך נישט גערעדט פון עצמיות בתוך ז”א. איך האב גערעדט פון עצמיות אין די שפראך פון חב”ד, אדער ווי די מקובלים רופן עס א”ס.טראכט וואס דו זאגסט. מתפלל צו עצמיות פין ז"א, (די מקובלים רופען עס, א"ס בתוך הספירות). אפשר זאל מען מתפלל זיין און זיך בוקען צו אין סוף בתוך השמש? (א אויבער חכם וואלט געזאגט אז שמש איז ז"א כידוע, והיינו הך).
היסטאריעוואספארא נקודה האסטו נישט פארשטאנעןזייט אייך מער מסביר. וואס ענטפערסטו?
Nanachנישט קיין ווארט.היסטאריעוואספארא נקודה האסטו נישט פארשטאנעןזייט אייך מער מסביר. וואס ענטפערסטו?
עצי שטיםדאס https://youtu.be/-H7lhtzlVms וועט דיר נאכן אסאך קלארער. אבער וועסט ווערן מער קלארער ביים הערן נאך פון זיינע דרשות"גיהנם". דאס איז די פלאץ וואס יעדער האט מורא פון, אפילו די גרעסטע צדיקים פלעגן וויינען אז זיי וועלן דארטן אנקומען פריער אדער שפעטער, און הגם אז ביי די תלמידי בעש"ט האט מען ווייניגער עוסק געווען אין דעם ווייל עס קען ברענגען צו עצבות, דאך אבער גלייבט מען אין דעם באמונה שלימה, און עס איז גאר די עלעפטע אני מאמין וואס יעדע איד איז מחויב צו גלייבן.
"אני מאמין באמונה שלימה שהבורא יתברך שמו גומל טוב לשומרי מצותיו ומעניש לעוברי מצותיו".
יעדער האט זיך אין זיין מחשבה שוין פון קינדווייז אהן א בערך'דיגע בילד וויאזוי עס זעט דארטן אויס אינעם גיהנם, איינער האט די בילד פון א ברענעדיגע הייסע פייער, איינער האט זיך גוט אויסגע'משל'ט די כף הקלע וכדומה, בקיצור ס'איז בכלל נישט קיין פאן דארטן, ווער רעדט נאך ווען מען קוקט אריין אינעם ראשית חכמה ווי ער לייגט אראפ די גיהנם של שלג און של אש!! ס'כאפט א פחד!!!
מיר איז אייביג שווער געווען די עצם עקזיסטענץ פונעם גיהנם, און לאמיר עס מסביר זיין מיט א הקדמה קצרה:
דער באשעפער האט באשאפן א גאנצע וועלט מיט מענטשן, אין אלעס וואס איז דא אין איר, פארוואס? וואס האט אים אויסגעפעלט די גאנצע זאך? שטייט אין די ספרים, אז היות די באשעפער איז כל כלו טוב און ער איז תכלית הטוב, און דרך הטוב להטיב, און ער האט דאך נישט געהאט צו וועמען משפיע צו זיין טוב, האט ער באשאפן נשמות וואס ער וועט צו זיי קענען משפיע זיין טוב, אבער סתם צו געבן פאר נשמות גוטס איז נישט געווען קיין מהלך ווייל עס וואלט געווען נהמא דכסיפא, עס איז נישט די זעלבע צו באקומען א טובה, ווי באקומען באצאלט פאר עפעס וואס מען האט זיך ערליך פארדינט, ממילא האט ג-ט ברוך הוא באשאפן א וועלט מיט תאוות און נסיונות, און געגעבן פאר די אידן רמ"ח עשין און שס"ה לאווין, אזוי וועט ער קענען געבן נאך די הונדערט און צוואנציג די פארדינטע שכר פאר די נשמות וואס האבן זיך עס פארדינט.
(איי שטעלט זיך די קשיא, ער איז דאך א כל יכול, קען ער דאך מאכן אז נהמא דכסיפא זאל יא גאר טעיסטן גוט, און א"כ מה לו להצרה הזאת פון באשאפן די וועלט? איך האב אמאל געהערט א תירוץ אויף דעם וואס איך האב נישט פארשטאנען, אדרבה איך ווארט נאך אויף א ציפרידנשטעלדן ענטפער, די עולם איז מכובד..)
יעצט כדי אז די אידן זאלן טאקע היטן די מצוות, און נישט זיך אנפייפן אויף די סיסטעם, און נאכגיין שרירות לבם, האט מען געמוזט איינשטעלן א גיהנם, א פלאץ פון ליידן, וואס ווער עס וועט נישט פאלגן, וועט אנקומען דארטן,
יעצט לכאורה איז עס בלויז א סטראשע מיטל, אז מען זאל יא זיך האלטן גוט, ווייל ווי געזאגט אויבן איז נישט די ציל צו געבן יסורים, עס איז דאך נאר דרך הטוב להטיב, נאר עס איז בלויז געמאכט צו שטופן די עולם זיך צו האלטן גוט,
למעשה אויב מען מעג זאגן, איז עס גאנץ א שטארקע פלאפ, לויט די בלו פרינט וואס איך האב פריער פארגעלייגט, וויאזוי וואלט די וועלט געדארפט אויסקוקן?
די גוים זאלן אלע זיך ברעכן און זיין וואויל, און ערליך איינהאלטן די שבע מצות בני נח, און די אידן זאלן אלע זיין צדיקים, קיינמאל עובר זיין עבירות, און אויב יא, זאל מען גלייך תשובה טון, אזוי אז לכה"פ רוב וועלט זאל אנקומען גלייך אין גן עדן אריין, ווי די באשעפער וועט קענען גראד ערפילן זיין לאנג ערווארטעטע וואונטש פון געבן גוטס,
למעשה... א פייג.. רוב וועלט לאכט זיך אויס פון ג-ט, אפילו די גלויביגע זענען אנגעפיקעוועט מיט עבירות, איך מיין אז מען קען זאגן מיט א רוהיגע געוויסן אז די גיהנם איז פול, נא... איז דאך אלעס א פלאפ, דער באשעפער מוז גיין טאג טעגליך קעגן זיין רצון פון להטיב און געבן צרות יגון ואנחה פאר די אלע רשעים, נא.. וואס גייט דא פאר?
בין איך אויפגעקומען מיט א טעאריע, און איך וויל הערן וואס די עולם האט צו זאגן אויף דעם:
בעצם איז נישטא קיין גיהנם!!! וואס? כופר! יא, די באשעפער וויל און האט געהייסן גלייבן אז עס איז יא דא אזא פלאץ בלויז כדי אז מען זאל יא זיין גוט אין זיך פארדינען די ערליך פארדינטע שכר, אבער אז איינער איז כל ימיו געווען א רשע גייט אים דען די באשעפער שטראפן? עס איז דאך קעגן זיין טבע, העכסטנס איז ער אים מוחל אין גיבט אים נאך א שאנס, דאס וואלט די תכלית הטוב געטון, נישט אזוי?
אבער מאכן א נשמה בראטן פאר גארנישט, וואס האט ער פון דעם? איי וועט מען גלייך שרייען, עס איז בלויז אויסצולייטערן די נשמה, גיוו מי א ברעיק, די כל יכול האט נישט קיין אנדערע וועג וויאזוי אויסצולייטערן א פארפלעקטע נשמה, בלויז מיטן גיין קעגן זיין "דרך הטוב להטיב",
איך ווארט אז די עולם זאל זיך אנרופן ווייל כ'בין אליינס נאכנישט קלאר אין אלעס, און אדרבה לאמיר עס דורכקאכן בדיבוק חברים.
קאסא גראנדעער רירט דא בכלל נישט אהן מיין קשיא איבער וויאזוי גיהנם מאכט בכלל סענס פאר א כל יכול וואס איז א גוטער. און אז זיין גאנצע פלאן פון דרך הטוב להטיב גייט נישט ווי געפלאנט נאך וואס רוב וועלט קומט למעשה אהן צו גיהנם.דאס https://youtu.be/-H7lhtzlVms וועט דיר מאכן אסאך קלארער. אבער וועסט ווערן מער קלארער ביים הערן נאך פון זיינע דרשות
און אויף דעם ענטפערט ער גראדע א שוואכע תריץ.. אז היות גאט רעדט דא וויל ער נישט רעדן פון עונשים אויף יענע וועלט ווייל דאס וועט נישט העלפן פאר א מענטש זיך צו פארבעסערן אויף די וועלט (אינטערסאנט אז היינט ניצט מען 'נאר' די גיהנם סטראשע. איך האב נאכנישט געהערט איינעם סטראשען "זיי א ערליכע איד, אז נישט וועסטו ליידן אויף די וועלט" וועסט נישט האבן קיין געלט, פרנסה, געזונט וכ'... ווייל די מציאות ווייזט ליידער נישט אזוי.. וכמבואר באשכול זה)הִשָּׁמְרוּ לָכֶם, פֶּן יִפְתֶּה לְבַבְכֶם; וְסַרְתֶּם, וַעֲבַדְתֶּם אֱלֹקים אֲחֵרִים, וְהִשְׁתַּחֲוִיתֶם, לָהֶם. וְחָרָה אַף-ה' בָּכֶם, וְעָצַר אֶת-הַשָּׁמַיִם וְלֹא-יִהְיֶה מָטָר, וְהָאֲדָמָה, לֹא תִתֵּן אֶת-יְבוּלָהּ; וַאֲבַדְתֶּם מְהֵרָה, מֵעַל הָאָרֶץ הַטֹּבָה, אֲשֶׁר ה', נֹתֵן לָכֶם
עצי שטיםאיך האב קלאר געשריבן אז דו זאלסט אויסהערן נאך פון זיינע שיעורים וועלן שוין די אלע זאכן מאכן סענץ און ווערן פארענטפערט.קאסא גראנדעער רירט דא בכלל נישט אהן מיין קשיא איבער וויאזוי גיהנם מאכט בכלל סענס פאר א כל יכול וואס איז א גוטער. און אז זיין גאנצע פלאן פון דרך הטוב להטיב גייט נישט ווי געפלאנט נאך וואס רוב וועלט קומט למעשה אהן צו גיהנם.דאס https://youtu.be/-H7lhtzlVms וועט דיר מאכן אסאך קלארער. אבער וועסט ווערן מער קלארער ביים הערן נאך פון זיינע דרשות
טאמבל סאסאיך וואלט געלייגט די אווערנייט קוגל פאר די וויין, דערנאך מיידלעך וכו'וואס איך פארשטיי נישט איז:
פארוואס גיהנום מעג מען אויסמאלעווען כלערליי שרעקעדיגע דעסקריפשענס און פייניגונגען און גן-עדן זאגט מען נאר ס'איז עפעס וואס מ'קען זיך נישט פארשטעלן.. עפעס מער רוחניות'דיג..
אויב גיהנום קען מען דעסקרייבן אין מענטשליך-פארשטאנדיגע טערמינען פארוואס מעג מען זיך נישט מצייר זיין גן-עדן אלס א פלאץ פון גוטע וויין, מיידלעך, טשעקוזיס און אָווער-נייט קוגל? אזוי ווי די מוסלעמענער? (נאר דארט איז עס אפשר קעבּאַבּ?)
וואלווילעכטיגע דיבורים! נאך איינער איז תופס די טיפקייט?שמעקעדיגשכר ועונש איז נישט קיין דבר והפיכו. שכר איז פאר אנשטרענגן, און דורך דעם איז מען זוכה צו נהנה מזיו השכינה בעלמא דאתי, אן נהמי דכסופא. עונש איז א העדר פון הנאה און שכר, און מ'עסט נאר בושה ברויט, כעין זה. ס'ווערט אנגערופן צוויי זאכן, אבער ס'נישט צוויי פארקערטע זאכן אזוי ווי א קוש און א פאטש, ס'איז סך הכל הנאה און העדר הנאה.מיין קשיא גייט נאך מער. פארוואס איז בכלל פאראן אזא זאך ווי עבירות? ר' חנניא בן עקשיא זאגט דאך, רצה הקב"ה לזכות את ישראל לפיכך הרבה להם תורה ומצוות, הערט גוט, ער האט געוואלט מזכה זיין די אידן, און דערפאר האט ער אונז געגעבן די תורה און מצוות! אויב אזוי וואלט ער געקענט געבן נאר רמ"ח מ"ע, אדער אפילו תרי"ג מצוות עשה - אן קיין איין ל"ת - און בכדי עס זאל זיין א עולם הנסיון זאל דער מענטש האבן שוועריגקייטן צו מקיים זיין די מצוות, און טאמער ער שטרענגט זיך פארט אן און איז עס מקיים, באקומט ער שכר, עס איז מער נישט קיין נהמא דכסופי... טאמער טוט ער עס נישט, באקומט ער נישט די גוטע שכר, און פארטיג! וואס פעלט אויס עבירות, עונשים, גיהנם, יסורים אויף דער וועלט און אויף יענע וועלט, בפרט ווען אין אדם צדיק בארץ אשר יעשה טוב ולא יחטא, יעדער ווערט למעשה נכשל, צי מיט גראבע עבירות אדער לכה"פ מיט אבק גזל, לשה"ר, עריות, וכו'. מה לי לצרה הזאת?
ממילא איז נישט שייך צו פרעגען זה לעומת זה, טוה נישט די מצות און נעם נישט שכר, ווייל נישט נעמען שכר איז די עיקר עונש ווען מ'איז נישט זוכה צו נהנה זיין מזיו השכינה, און טאקע דערפאר ווייל מ'האט זיך נישט איינגעקויפט כיסופא'לאזע ברויט אויף דעם וועלט.
דאס איז שכר ועונש, ס'איז נישט א באקס וואס ציעט ארויס שכר אדער עונש. ס'איז א חשבון פון דער סך הכל, אזוי ווי פאר חושך איז גענוג מ'זאל אויסלעשן די לייטס, מ'דארף נישט אריינשטעקן א שווארצע באלב ס'זאל ווערען פינסטער.
דאס איז נוגע שכר ועונש וואס איז בעיקר אויף יענע וועלט. וואס איז נוגע גוטס און שלעכטס אויף דעם וועלט איז דאך אלעס נאר א דמיון. דארט ווי מ'מוטשעך זיך איז אלס נישט עסען נהמי דכסופא, דארט ווי ס'גייט צו גוט איז צופיל נהמי דכסיפא, עכ"פ, מ'איז ביזי עדזשאסטען אלעס ביז מ'גייט ארויף נעקסט לעוועל אנגעטוהן מיט א קיטל.
קוק עס אן אזוי, די שכר ועונש מיינט נישט קיין סך פאר א מענטש אויף דעם וועלט. ס'פיינע התעוררות אז מ'זאל זיין וואויל און פרובירן זיך האלטן אין פלאץ. אבער קיינער גייט נישט פארקויפן זיינע שבת נאכמיטאג שלאף טאמער מ'אפערט עם די זכות פון תורה אין א כולל אין קרית ספר. אפאר טאלער וועט מען געבן, אבער די אלע לעכטיגע הבטחות פון יענע וועלט בדרך כלל רירט נישט קיין סך אויב מ'וויל נאר קומען ווייזען חביבות מצות און שכר. די זעלבע פארקערט, די עונשים דערשרעקן די מענטש אבער ס'מוז נישט מיינען אז סוף טאג איז עס קובע אין א מענטש למעשה, און מ'דארף נישט קיין ראיות צו דעם ווייל די ראשית חכמה אין שאנק אינדערהיים, האלט נישט צירוק א מענטש אין א שוואכע מינוט אין די קאריביען. אויף דעם וועלט איז שכר ועונש א התעוררות, און חוץ אז די מענטש ליידט צרות צרורות, וועט די התעוררות שנעל אויסוועפן. די זעלבע פארקערט, אז ס'גייט איינעם גוט וועט ער לויבן און דאנקען, אבער נאר צו דאנקען אויף מופתים ביי יענעם גיבט מען נאכנישט קידוש. די ווארט איז אז שכר ועונש איז באמת נישט אויף דעם וועלט, און די ראלער קאוסטער פון דעם וועלט איז נאר דאס, א ווינט מיט אביסל אפס ענד דאונס. די עיקר איז אבער נאר הנאה אויף יענע וועלט.
נפהדי ערשטע פסוק וואס דו ברענגסט איז פון די איינציגסטע פסוקים אין גאנץ תנ"ך ווי עס ווערט בכלל מרומז די ענין פון עפטערלייף. עס שטייט נישט שכר אדער עונש, בלויז אז די רוח גייט צוריק צום באשעפער וואס האט עס באשאפן.איך וויל צוצייכענען צו די פתיחת האשכול אז אין תנ"ך ווערט עולם הבא דערמאנט אבער עונש אויף יענע וועלט ווערט נאר דערמאנט אין אביגיל'ס ווערטער צו דוד (דארט איז אויך דא אנדערע פירושים) וואס דאס שטימט מיט שמן למאור'ס פארשלאג אז עונש בעולם הבא איז נאר אן אמונה הכרחית און נישט במציאות.
אדער אין מי אני'ס ווערטער "א שקר קדוש"
נפהוועלכע יום הדין? וועלכע פסוק רעדסטו פון?ואי תימא אז גיהנם דארף מען פאר שנים כשני אחאב, אדער ווייל דער מענטש וועט זאגן שב שני הוא כפנא וכו', קענסטו נאך אלץ בלייבען מיט דער פחד פון די יום הדין הגדול והנורא וואס שטייט יא אין פסוק?
טאמבל סאסבבלי ע"ז סה, א:וואס איך פארשטיי נישט איז:
פארוואס גיהנום מעג מען אויסמאלעווען כלערליי שרעקעדיגע דעסקריפשענס און פייניגונגען און גן-עדן זאגט מען נאר ס'איז עפעס וואס מ'קען זיך נישט פארשטעלן.. עפעס מער רוחניות'דיג..
אויב גיהנום קען מען דעסקרייבן אין מענטשליך-פארשטאנדיגע טערמינען פארוואס מעג מען זיך נישט מצייר זיין גן-עדן אלס א פלאץ פון גוטע וויין, מיידלעך, טשעקוזיס און אָווער-נייט קוגל? אזוי ווי די מוסלעמענער? (נאר דארט איז עס אפשר קעבּאַבּ?)
רבא אמטי ליה קורבנא לבר שישך ביום אידם אמר ידענא ביה דלא פלח לעבודת כוכבים אזל אשכחיה דיתיב עד צואריה בוורדא וקיימן זונות ערומות קמיה א"ל אית לכו כה"ג לעלמא דאתי א"ל דידן עדיפא טפי מהאי א"ל טפי מהאי מי הוה א"ל אתון איכא עלייכו אימתא דמלכותא אנן לא תיהוי עלן אימתא דמלכותא א"ל אנא מיהא מאי אימתא דמלכותא איכא עלי עד דיתבי אתא ההוא פריסתקא דמלכא א"ל קום דקבעי לך מלכא כי נפיק ואזיל א"ל עינא דבעי למיחזי לכו בישותא תיפקע א"ל רבא אמן פקע עיניה דבר שישך אמר רב פפי איבעי ליה למימרא ליה מהאי קרא בנות מלכים ביקרותיך נצבה שגל לימינך בכתם אופיר אמר ר"נ בר יצחק איבעי ליה למימרא ליה מהכא עין לא ראתה אלהים זולתך יעשה למחכה לו.
שמן למאוראיך זע אז איך האב פארפאסט די אשכול. איך וועל דיך פראבירן צו ענטפערן בקוצר מילים, בעזהשי"ת.ער רירט דא בכלל נישט אהן מיין קשיא איבער וויאזוי גיהנם מאכט בכלל סענס פאר א כל יכול וואס איז א גוטער. און אז זיין גאנצע פלאן פון דרך הטוב להטיב גייט נישט ווי געפלאנט נאך וואס רוב וועלט קומט למעשה אהן צו גיהנם.
עס איז ליידער דא גאנצעטע שטעט און ארץ ישראל וואס זענען פריי אינגאנצן, און עס איז בכלל נישטא דארטן קיין עצירת גשמים אדער א הינגער.
טשעסטעראין חז"ל ווערט עס טאקע גאר אסאך מאל דערמאנט, אין תנ"ך, כמעט וואס נישט. די פסוק וואס דו ברענגסט קען מען לערנען אז עס מיינט בעולם הזה. אזוי ווי די רמב"ן זאגט טאקע:כהאב נישט קיין צייט יעצט נאכצוברענגן אלע מאמרים בתורה ובחז"ל איבער די נושא פון גיהנום.
די ערשטע אין פרשת בראשית (ד,ז) הֲל֤וֹא אִם־תֵּיטִיב֙ שְׂאֵ֔ת וְאִם֙ לֹ֣א תֵיטִ֔יב לַפֶּ֖תַח חַטָּ֣את רֹבֵ֑ץ וְאֵלֶ֙יךָ֙ תְּשׁ֣וּקָת֔וֹ וְאַתָּ֖ה תִּמְשׇׁל־בּֽוֹ׃
איך גיי מיר נישט באציען דא צו נארישע אפיקורסישע געדאנקן פון אזאלכע וואס ווילן טון כל מה שישר בעניהם און זיך מחזק זיין אז עס וועט זיי נישט שאטן.
און בכלל, אוודאי שטייט עס, ווייל עס איז דאך אן אמונה הכרחי.לפתח ביתך חטאתך רובץ להכשילך בכל דרכיך.
טשעסטער1) עעם. יא, איך וואוין אויף דער וועלט.איך וועל אויף דעם קעפל צוריקפרעגן א קשיא
1) איז טאקע דא א וועלט?
2) איז טאקע דא א קאר?
3) איז טאקע דא א טראק?
4) איז טאקע דא א מענטש?
5)איז טאקע דא א "קאווע שטיבל"?
פרייוויליגאם סארי, אבער אויב איז טאקע אמת וואס דו זאגסט אז אויב וואלט די באשעפער איינגעהאלטן דאס וואס ער שרייבט אין זיין תורהשמן למאורדו פרעגסט אז: עס דא ליידער דא גאנצעטע שטעט און ארץ ישראל וואס זענען פריי אינגאנצן, און עס איז בכלל נישטא דארטן קיין עצירת גשמים אדער א הונגער. וואס האסטו געמיינט, דער אייבערשטער גייט צונעמען די בחירה? אויב מענטשן וואלטן פארשטאנען אלעס אין די בריאה, אויב מענטשן וואלטן געזען אלעס וואלט מען פארשפארט אלע פארמעסיס אין דער וועלט - אויס יסורים, אויס וועלט, אויס אלעס.ער רירט דא בכלל נישט אהן מיין קשיא איבער וויאזוי גיהנם מאכט בכלל סענס פאר א כל יכול וואס איז א גוטער. און אז זיין גאנצע פלאן פון דרך הטוב להטיב גייט נישט ווי געפלאנט נאך וואס רוב וועלט קומט למעשה אהן צו גיהנם.
עס איז ליידער דא גאנצעטע שטעט און ארץ ישראל וואס זענען פריי אינגאנצן, און עס איז בכלל נישטא דארטן קיין עצירת גשמים אדער א הינגער.
דער באשעפערוואלט געווען אויס בחירה, דאן זאל ער עס נישט שרייבן אין זיין תורה. פארוואס שרייבט ער אז ער גייט טון זאכן, און דערנאך קען ער עס נישט טון ווייל דאס וועט אוועקנעמען די בחירה?השמרו לכם פן יפתה לבבכם וסרתם ועבדתם אלהים אחרים והשתחויתם להם וחרה אף ה' בכם ועצר את השמים ולא יהיה מטר והאדמה לא תתן את יבולה ואבדתם מהרה מעל הארץ הטבה אשר ה' נתן לכם.
פרייוויליגדי האסט כנראה נישט ארויס די ציל פון דעם אשכול דא, מען טוט דא נישט אדורך קיין קאנעקשן מיט געפילן צו גאט, מען טוט דא אדורך דעם פאקטישן מציאות צו עס איז דא א גיהנום צו נישט. דאס אז מען זאל נישט לייגן קיין געוויכט דערויף האבן שוין די תלמודי בעש"ט אויסגעלערנט. אבער דאס אז מען וועט צוטיילן גרויסע צער פאר די רשעים, איז א זאך וואס קיינער לייקנט נישט. פולע מאמרי חז"ל זענען פול דערמיט, צואה רותחת, די מעשה פון די שווארצע וואל ביי די לאך פון קורח, מצננן לו גיהנום, ועוד ועוד...ווי אנדערע האבן שוין געשריבן געפינט זיך די גיהנם אויף דער וועלט. I for one, קען נישט משיג זיין וויאזוי א מענטש קען מאכן א קשר מיט זיין קריעטער, ווען מען האט אים אויסגעלערנט אז דער באשעפער גייט אים הענגן אויף זיין צינג און אים בראטן אויף מערדערליכע קוילן. ווער וואלט געוואלט דינען אזא ג-ט? די ערוואקסענע ג-ט ווייסט אז דער ראשית חכמה דיסקריפציע אויף גיהנם איז געווען וויאזוי מען האט מעניש געווען מענטשן אין זיין דור. מענטשן קענען נישט אויסוואקסן די די 15 יעריגער ג-ט, נישט קיין וואונדער מענטשן קענען נישט דאווענען.
שמן למאוריעצט ליין איבער מיין תגובה, וועסטו זען ווי מיין גאנצע תגובה איז א דירקעטער ענטפער צו די קשיא.די נושא דא איז, צו איז דאס בלויז אן אמונה הכרחי. היות גאט איז דאך כלו טוב, קען ער דאך ממש נישט מאכן באשעפענישן אדער נשמות ליידן.
שמן למאוראויב ליינסטו אונזערע היסטאריע אנגעהויבן פון יהושע און שופטים ביז נאך די שואה, שטעלט זיך ליידער אלעס ארויס מיט א מורא'דיגע פונקטליכקייט.אם סארי, אבער אויב איז טאקע אמת וואס דו זאגסט אז אויב וואלט די באשעפער איינגעהאלטן דאס וואס ער שרייבט אין זיין תורהדער באשעפערהשמרו לכם פן יפתה לבבכם וסרתם ועבדתם אלהים אחרים והשתחויתם להם וחרה אף ה' בכם ועצר את השמים ולא יהיה מטר והאדמה לא תתן את יבולה ואבדתם מהרה מעל הארץ הטבה אשר ה' נתן לכם.
