דאס אידישע לעבן אין די שטאט מאנטעווידעא, אורוגוויי

המשך פון פריער: דער געבורט און אויפשטייג פון די (טעראריסטן) טופאמאראס... TUPAMAROS.

די טופאמאראס האבן זיך ארגאניזירט און אנגעהויבן ארבעטן אלס פאליטישע סטודענטן ארגאניזאציע אין די אוניווערזיטעטן פון די שטאט מאנטעווידעא, אין יאר 1962. י"א אז זיי האבן זיך ארגאניזירט אין יאר 1961. זיי זענען געווען מערסטנס קינדער וועמענ'ס עלטערן האבן באלאנגט צום העכערן מיטל קלאס. ווי דאקטוירים, ארכיטעקטן און ענזשיניערס. אויך פראמינענטע ביזנעסלייט. זייער ציל איז געווען זיך אננעמען פאר די קריוודעס פון די ארימע קלאסן, פון וועלכע ס'איז געווען זייער אסאך, אזוי ווי אין די אנדערע דרום-אמעריקאנער לענדער.

ווען זייערע פיהרערס האבן איינגעזעהן אז זיי וועלן נישט קענען קיין סאך טוישן מיט ווערטער אליין, זענען זיי אריבערגעגאנגען צו מעשים. איינס פון זייערע ערשטע מעשים איז געווען די קידנעפינג פון א גרויסן (גוי'אישן) באנקיר. זיי האבן פארלאנגט א גרויסע סומע געלט פאר זיין באפרייאונג. ווען זיין משפחה האט צוגעשטעלט דאס געלט האבן זיי איהם באפרייט. נאכדעם האבן זיי געקידנעפט א הויכ'ן רעגירונגס באאמטער (דעפיוטי מיניסטער) . און זיי האבן ארויסגעשטעלט פארשידענע פאליטישע פארלאנגען. ווען די רעגירונג האט נישט געוואלט נאכגעבן זייערע פארלאנגען, האבן זיי איהם געהרג'ט.

איינמאל זיי האבן זיך אריינגעלאזט אין קרימינאלע מעשים, האבן זיי שוין אדורכגעפיהרט פשוט'ע רויבערייען, ווי האלד-אפס אויף בענק, און סתם איבערפאלן אויף גרויסע עשירים. אויך האבן זיי אנגעהויבן א טעראר קאמפיין מיט סטראשענונגען און ווארענונגען אז זיי וועלן אדורכפיהרן באמבארדירונגען. און זיי האבן טאקע מקיים געווען זייערע ווערטער. זיי האבן אונטערגעלייגט באמבעס אין פארשידענע עפנטליכע פלעצער. און די באפעלקערונג האט טאקע אנגהויבן מורא צו האבן.

זייער (די טעראריסטן'ס) ציל איז געווען אז די אלגעמיינע באפעלקערונג זאל לייגן פרעשור אויף די גאווערנמענט נאכצוגעבן זייערע פארלאנגען. אבער זיי האבן נישט געצילט אויף די אידן (אזוי ווי די לאקאלע נאציס, ימ"ש). איינס פון זייערע טאקטיקן איז געווען אנצושטעללן טעראריסטישע שטיק און אנטלויפן. זיי האבן זיך באהאלטן אין די הייזער און געשעפטן פון די שטאטישע איינוואוינערס, וואו זיי האבן געהאט א סאך שטיצע פון די באפעלקערונג. אויך אין אונזער (אידישע) געגנט האבן זיי געהאט זייערע שטיצערס (פארשטייצעך נישט צווישן די אידן.) למשל דער בעה"ב פון די אפטייק. די פארמאסי אויפ'ן קארנער פון איביקואי און מאלדאנאדא. די זעלבע בלאק פון ביהמ"ד איז אויך געווען איינער פון זייערע שטיצערס. ווען איך בין איינמאל אריינגעגאנגען אין בעק פון זיין פארמאסי, צוליעב א ניעדל וואס כ'האב געדארפט באקומען וועגן אן אינפעקשן, האביך געזעהן א גאנצע שורה פון בעטלעך (קאטס) אין דעם גרויסן צימער. אויך אין בעיסמענט האט ער געהאט בעטן און אנדערע איינריכטונגען. איך האב דאמאלס נישט פארשטאנען דעם פשט פון דעם. אבער שפעטער, ווען די מיליטער האט געמאכט אן איבערפאל ביי איהם און פארברענט זיין געשעפט און איהם ארעסטירט. אזוי ווי מיר וועלן אי"ה פארציילן שפעטער. דאמאלס האביך שוין פארשטאנען דעם פשט פון די אלע זאכן. אויך האט די מיליטער באפאללן אנ'אנדער געשעפט, א ביוטי פארלאר אין איינס פון די שכינות'דיגע גאסן. אבער, די נעבעכ'דיגע, שלימזל'דיגע און קארופטירטע פאליציי זענען פארשטענדליך געווען מאכטלאז אקעיגן די יונגע ראצערס, טעראריסטן.

המשך יבוא, אי"ה...!

יישר כח זייער אינטרעסאנט

berlbalaguleh

המשך יבוא, אי"ה...!

אבער שוין מארגן 😂 😂 😂

לית דין בר נש

יישר כח זייער אינטרעסאנט

berlbalaguleh

המשך יבוא, אי"ה...!

אבער שוין מארגן 😂 😂 😂

לית דין בר נש: יא, מארגן, בלי"נ. מחר יהיה האות הזה...וכל המרבה לספר ביציאת מאנטעווידעא, אורוגוויי, הרי זה משובח... 🙂

המשך פון פריער:

די טופאמאראס גרופע טעראריסטן האבן פארשפרייט און פארמערט זייערע טעראריסטישע אקטיוויטעטן פון אונטערלייגן באמבעס אין עפנטליכע פלעצער און סתם רויבערייען ווי איבערפאלן בענק און קידנעפן ביזנעסלייט... זיי האבן אויך געקידנעפט און דערמארדעט אן אמעריקאנער (באהאלטענעם) סי.איי.עי. אגענט.

אבער די מיליטער האט דאך געארבעט מיט אביסל צוריקגעהאלטנקייט, ווייל סוכ"ס איז דאס געווען א דעמאקראטיש לאנד, אנגעפיהרט דורך א דעמאקראטישע דערוויילטע רעגירונג. נאר נאכדעם וואס די טופאמאראס האבן געהרג'ט דעם סי.איי.עי. עידזשענט, האט זיך אמעריקע, וועלכע האט געהאלטן אן עינא פקיחא אויף די אנטוויקלונגען אין די שטאט, אויפגעוועקט. זיי האבן סיי ווי געהאט א גרויסן סטעף פון סי.איי.עי. אגענטן אין די אמעריקאנער עמבאססי, ווייל ס'זענען געווען נאך גרופעס וועלכע האבן געהעצט די ארבייטערס, ווי למשל די גרויסע יוניאן'ס. און אמעריקע האט געהאלטן אז דאס אלעס ווערט אנגעפיהרט דורך פידעל קאסטרא פון קובא, וועלכער האט געוואלט מזכה זיין די אלע איבריגע סאוטה און סענטראל אמעריקאנער לענדער מיט די שיטה פון קאמוניזם.

מ'דארף אויך געדענקען אז די צייטן זענען געווען זייער שטארק אנגעשטרענגט צווישן די יו.עס.עי. און קובא. ס'איז נאך געווען פריש דער טעם פון די מיליטערישע מפלה וואס די אמעריקאנער שלוחים האבן געליטן ביי די "בעי אוו פיגס" אינוואזיע קיין קובא. און אויך קורץ נאך דעם מיסיל קריזיס, וואו אמעריקע איז געווען אין דירעקטע קאנפראנטאציע מיט רוסלאנד, וועלכע האט אריינגעשמוגלט נוקלעארע מיסילס קיין קובא, ואכמ"ל.

און די יו.עס. האט געשיקט גרויסע געלטער און א סאך געווער צו פארשטערקערן די ארמיי. און די אמעריקאנער אגענטן האבן איבערגעגעבן פאר זייערע בעלי בתים אין וואשינגטאן אז די ארטיגע רעגירונג באקעמפט נישט די אלע נעגאטיווע גרופעס, און ספעציעל די טופאמאראס, מיט א פעסטע האנט. האבן די אמעריקאנער סי.איי.עי. עידזשענטס אנגעווירטשפאט אז איינער פון די גענעראלן (כדרכם פון רוב דרום אמעריקאנער לענדער) זאלל פארכאפן די מאכט. און די נייע מיליטערישע רעגירונג האט סוספענדירט כמעט אלע סיוויל רייטס און זיי האבן פארמאכט דעם פארלאמענט. און זיי האבן זיך גענומען רודפ'ן די טופאמאראס גרופע עד חרמה. זיי זענען אריינגעגאנגען אין די אוניווערזיטעטן און זיי האבן געקלאפט הושענות אויף רעכטס און לינקס. צוערשט האבן די סטודענטן פראבירט צוריקצושלאגן, אזוי ווי דא אינדעהעים אין דע גוד אלד יו.עס.אוו עי. נאר די מיליטער האט זיי צוריקגעגעבן ביד חזקה, און עטליכע סטודענטן זענען גע'הרג'ט געווארן.

זיי (די מיליטער) מיט די אקטיווע הילף פון די סי.איי.עי. האבן אויך איבערגענומען א ריזיגן בילדינג ביים עק פון די אידישע געגנט. וועלכע האט באלאנגט פאר א גרויסע דריי קליענינג פירמע וועלכע איז ארויס פון ביזנעס. דארט אהין האבן זיי געברענגט די חברה וואס זיי האבן חושד געווען אז זיי זענען אקטיוו, אדער געבן שטיצע און הילף פאר די טעראריסטישע טופאמאראס. מענטשן, וועלכע זענען דארט אדורך געגאנגען ביינאכט האבן פארציילט פאר די מידיא, אז זיי האבן א סאך מאל געהערט קולות און געשרייען פון די וועלכע זענען געפייניגט געווארן דורך די אמעריקאנער אויספארשונג ספעציאליסטן.

די ארמיי האט אויכעט אנגעפיהרט אקטיווע איבערפאלן אויף הייזער און געשעפטן פון די סימפאטיקערס פון די טופאמאראס, צווישן וועלכע ס'זענען געווען אינטעלעקטואלן, און אויך סתם עמך פון די באפעלקערונג. אויך איבער די פארמאסי אין די אידישע געגענט האבן זיי געמאכט אן איבערפאל און זיי האבן עס אינגאנצן פארברענט מיט פייער באמבעס, און ארעסטירט דעם בעה"ב, וועלכער איז געווען איינער פון די גוטע פריינט און שטיצערס פון די טעראריסטן. אויך א ביוטי פארלאר, וועלכע איז געווען צוויי גאסן אוועק פון די צענטראלע אידישע געגנט האבן די ארמיי איבערגעפאלן און זיי האבן געפאדערט אז דער בעה"ב זאל ארויסגעבן די טעראריסטן וועלכע באהאלטן זיך דארט. ווען זיי האבן נישט געוואלט, זענען די סאלדאטן אריינגעגאנגען מיט כח און זיי האבן אויסגעבראכן און אויסגעלעכערט א פאר פענסטערס, אבער נישט פארברענט כליל אזוי ווי זיי האבן געטון צו די פארמאסי, כמו שסיפרנו לעיל.

נאך בערך עפעס מער ווי א יאר, האט די מיליטערישע רעגירונג באקומען די אויבערהאנט, און זיי האבן די טופאמאראס ארויסגעטריבן פון ביזנעס. די פיהרערס זענען ארעסטירט און פאר'משפט געווארן צו לאנגע תפיסה טערמינען. ווען ס'איז אדורך נאך צוויי יאר פון ווען די ארמיי האט איבערגענומען די מאכט, האבן זיי פאררופן נייע עלעקשאנס און זיי האבן ערלויבט אויפצומאכן דעם פארלאמענט און מ'האט אויפגעשטעלט א נייע, דעמאקראטישע רעגירונג.

היינט צוטאגס זענען די טופאמאראס בלויז א פאליטישע ארגאניזאציע און זיי האבן רעפרעזענטאטיווס אין פארלאמענט. אויך דער מייסד און אנפיהרער פון די גרופע, מיט'ן נאמען כאסעי מוכיקא, וועלכער איז בימים ההם געווען א לאו סטודענט און ער איז אפגעזיצן א שיינע פאר יאר אין תפיסה זיצט היינט אין דעם דעמאקראטישן פארלאמענט, און איז א געהעריגער פאליטישן...!

המשך יבוא, אי"ה

אין די נעקסטע פארזעצונג וועלן מיר בל"נ אביסל אויסרעכענען די נעמען פון עטליכע חשוב'ע בעלי בתים, חברי קהילתנו הק' און זייערע אקטיוויטעטן.

שכוח פאר די כסדר'דיגע באריכטן, א שטיק היסטאריע, שרייב ווי מער, למען ידעו דור אחרון

זייער אינטרעסאנט ר' בערל דו פאראייביגסט פארגעסענע וועלטן.

אנאנים: לקיים דברי צדיק. כאטש איך האלט אום מוצאי תשעה באב שוין נאך די ג' כוסות. (מיט'ן בריסקער שיעור.) לויט ווי מיין זכרון דינט מיר.

ווען איך בין אנגעקומען קיין מאנטעווידעא, אורוגוויי, און איך בין אריינגעגאנגען אין ביהמ"ד אלס יונגל, האב איך מיך נאכגעפרעגט ביי מיינע חברים אויף די בעלי בתים, און זייערע פרנסות/דזשאבס. האבן זיי מיר געענטפערט כמעט אויף א יעדן איינעם אז ער האט א פעקטארי. און איך האב געפרעגט מיט וואונדער.... א יעדער האט א פאבריק...?! יא. איז געווען דער ענטפער. למשל, ר' אברהם חיים הכהן פיליפ, ז"ל איז געווען פאררעכנט אלס דער גרעסטער עושר און אומ-אפיציעלער ראש הקהל. ער האט געהאט דריי פעקטאריס. איינס אין מאנטעווידעא, אורוגוויי און 2 אין בוענאס איירעס, ארגענטינע, וואו ער איז געפארן כמעט א יעדע וואך אויף מסחר. פארשטייצעך אויף שבת איז ער אייביג אהיימגעקומען.

דער מרחק פון בוענאס איירעס ביז מאנטעווידעא איז בערך אזוי ווי פון מאנטריאל צו ניו יארק. און דער עולם איז טאקע געפארן מהכא להתם ומהתם להכא אזוי ווי מ'פארט פון מאנטריאל צו ניו יארק. און פארקערט. חוץ וואס ער האט פארמאגט א סאך ריעל עסטעיט, איז ער אויכעט געווען דער אפיציעלער רעפרעזענטאטיוו פון די מאנופעקטשורער'ס הענאווער טראסט קא. א גרויסע און פראמינענטע באנק וועלכע האט אמאל פונקציאנירט אין ניו יארק.

נאכדעם איז געווען ר' חיים אביגדור קאהן, ז"ל. וועלכער האט געהאט א גרויסע ניטטינג און עקספארט פאבריק. און ער האט געהאט זיין הערליכע בעל בתישע דירה אין זעלבן בילדינג. זיינע קינדער וואוינען היינט אין מאנטריאל, קענעדע און זענען ב"ה גבירים אדירים אין די סאטמאר'ע קהילה דארט.

אויך, לאמיר געדענקען ר' משה עלקאן/עלקין, וועלכער איז געווען א גרויסער גביר און נדבן ובעל צדקה. זיין היסטאריע איז זייער אן אינטרעסאנטע. ער איז אריגינאל געווען א רוסישער סאלדאט וועלכער איז אנטלאפן פון זיין מיליטערישן יוניט, און ער האט זיך אויסבאהאלטן ביי א אידישע משפחה מיט'ן נאמען איזשאק, וועלכע זענען געווען פליטים און האבן געוואוינט אין איטאליע, וואו ער האט חתונה געהאט און געווארן א טייל פון זייער משפחה. ער צוזאמען מיט זיין שווער'ס משפחה האבן אימיגרירט קיין מאנטעווידעא, אורוגוויי. ר' משה, איז אריגינאל געווען א שטודירטער עלעקטריקל ענזשיניר. און ווען ער איז אנגעקומען אין די פרימיטיווע מדינה, האט ער אויסגענוצט די געלעגנהייט און האט אליינס דעזיינט און אריינגעבויעט דעם עלעקטרישן סיסטעם אין זיין בילדינג, וועלכעס האט געדינט סיי אלס פעקטארי (אויף די ערשטע שטאק און בעיסמענט) און סיי אלס רעזידענשל אפארטמענט בילדינג מיט א סאך דירות, אזוי אז ס'זאל איהם נישט קאסטן קיין סאך הוצאות פאר די פעקטארי. ברם יזכר לטובה, ער האט געהאט אין זיין בילדינג צוויי אידישע משפחות, וועלכע ער האט געלאזט וואוינען כעמט אומזיסט. מיט ווייניג רענט. ער האט זייער שטארק מחשיב געווען די אידן ת"ח און שטארק ערליכע און איידעלע אידן.

אויך, ר' יוסף פאסטערנאק ז"ל, וועלכער איז נישט געגאנגען מיט א בארד מכח צורך הפרנסה. ער איז געווען א תלמיד פון סאטמאר'ע רבי'ן דער בעל דברי יואל. אבער דארט איז ער נישט געווען איינער פון די קנאים. פארקערט, ווען ס'איז געקומען אמאל דער ירושלימ'ער מגיד הרב אלי' שטיינבערג און געזאגט א שארפע דרשה אקעגן די ציונים און מדינת ישראל, האט ער איהם פארשריגן און געהייסן אראפגיין...!

אויך, זענען געווען דארט 2 שוחטים פון די קהילה. ר' אהרן קליין ז"ל און ר' ישראל שלום שטערן ז"ל. זיי זענען אויך געווען די אפיציעלע בעלי קריאה. זיי האבן זיך איינגעטיילט. א יעדע וואך האט אן אנדערער געליינט שבת אין ביהמ"ד די פרשת השבוע. פארשטייצעך אז זיי זענען געווען אונטער די מרות פון מרא דאתרא הרב אברהם לייטנער ז"ל, וועלכער האט געהאט די פולע קאנטראל איבער די שחיטה המהודרת. און ער האט זיך טאקע נישט געפוילט, נאר אראפגעגאנגען אין בית השחיטה א יעדע וואך נישט איינגעמאלדן. און ער האט באקוקט די חלפים פון די שוחטים.

המשך יבוא, אי"ה

ער איז געווען א תלמיד פון סאטמאר'ע רבי'ן דער בעל דברי יואל. אבער דארט איז ער נישט געווען איינער פון די קנאים. פארקערט. ווען ס'איז געקומען אמאל דער ירושלימ'ער מגיד הרב אלי' שטיינבערג און געזאגט א שארפע דרשה אקעיגן די ציונים און מדינת ישראל, האט ער איהם פארשריגן און געהייסן אראפגיין...!

זייער אינטערסאנט מילא נישט קנאיש געשטימט אבער זיין פרא און הייסען אראפגיין איז זייער מאדנע און אינטערסאנט! איז דא נאך עפעס דיטעלס וואס סהאט זיך אפגעשפילט ביי די מעשה? זענען געווען מענטשען בעד המגיד הנ''ל? וואס האט דער מגיד הנ''ל אזוי שארף אריינגעזאגט?

קאמענטירער

ער איז געווען א תלמיד פון סאטמאר'ע רבי'ן דער בעל דברי יואל. אבער דארט איז ער נישט געווען איינער פון די קנאים. פארקערט. ווען ס'איז געקומען אמאל דער ירושלימ'ער מגיד הרב אלי' שטיינבערג און געזאגט א שארפע דרשה אקעיגן די ציונים און מדינת ישראל, האט ער איהם פארשריגן און געהייסן אראפגיין...!

זייער אינטערסאנט מילא נישט קנאיש געשטימט אבער זיין פרא און הייסען אראפגיין איז זייער מאדנע און אינטערסאנט! איז דא נאך עפעס דיטעלס וואס סהאט זיך אפגעשפילט ביי די מעשה? זענען געווען מענטשען בעד המגיד הנ''ל? וואס האט דער מגיד הנ''ל אזוי שארף אריינגעזאגט?

קאמענטירער: לאמיר דיר ענטפערן על ראשון ראשון וכו'. איך בין נאך דאמאלס געווען א יונגל. אבער איך געדענק די מעשה כמו שהיה. אז ער איז געווען א סאטמאר'ע תלמיד האביך פארשטייצעך נאך דאמאלס נישט געוואוסט. דאס האביך ערשט אויסגעפונען מיט עטליכע יאר צוריק דאהי בעיר ה'טעירע והקדישע בארא פארק, יצ"ו. אויך האט ער זיך דאהי געלאזט וואקסן א בארד. ר'האט געהאט א לאנגע בארד. איך האב דאס אין מיין זיכרון צוגעגלייכט צו זיין קליען-געשעיווט פנים דארט אינדערהעים. רוב מענטשן זענען געבליבן שטיל בשעת זיין דרשה. נאר ער און נאך איין בעה"ב (כ'האב שוין פארגעסן זיין נאמען) האבן ארויסגעשריגן מנהמת ליבם הטהור. ער, דער מגיד ר' אליה שטיינבערג, אליינס א בעל תשובה און א תולדות אהרן חסיד, האט טאקע זייער שארף גערעדט און אטאקירט די מדינת ישראל רעגירונג און די איינוואוינערס. איך האב דאך נישט אלעס פארשטאנען. נאר איך געדענק גוט דעם טומל אין ביהמ"ד שבת נאכמיטאג...!

יישר כח ר' בערל זייער שיין און ארגינעל אראפ געשריבן
#WeWantMore

המשך פון פריער:

דער אפיציעלער ראש הקהל איז געווען הרה"ח ר' שמעון ווייס ע"ה. ער איז אויכעט געווען א גרויסער עושר און א שותף מיט ר' אברהם חיים הכהן פילאף. א יעדעס יאר אויף די ימים נוראים (ר"ה, יוכ"פ און סוכות) פלעגן קומען איינער פון די 2 שותפים קיין ניו יארק צום סאטמארע רבי'ן זי"ע. זיי האבן זיך איינגעטיילט. א יעדע יאר איז געקומען אן אנדערער. זיי האבן אויכעט געטון ביזנעס דאהי.

איך געדענק אויך וויאזוי מ'האט געפראוועט כ"א כסליו. אזוי ווי די סעזאנען זענען דאך פארקערט דארט. איז דאמאלס געווען זומער. האט מען געמאכט די סעודה אינדרויסן. אין בעק פון ביהמ"ד און אויף די זייט פון די קלאסרומס איז געווען א גרויסער הויף (בעקיארד, בלע"ז) האט מען דארט אויפגעשטעלט טישן און בענק איבער'ן גאנצן הויף. און מ'האט אויך גערופן א (גוי'אישן) עלעקטרישן. און ער האט געצויגן לייטס איבער דעם גאנצן שטח. און ס'איז געווען היימישע מוזיק. און מ'האט געהאלטן דרשות. פון וואס איך האב זייער ווייניג פארשטאנען. אזויפיהל האביך געוואוסט אז ס'גייט זיין א געשמאקע סעודה. בימים ההם, ווען דער האלאקאוסט איז נאך געליגן אין די ביינער פון די מענטשן האט מען נישט דיסקרימינירט אקעיגן קינדער. מ'האט געלאזט די קינדער זיצן ביים טיש און הנאה האבן פון די סעודה. און מ'האט זיי נישט פאריאגט אזוי ווי היינט, ליידער. (איך וועל נאך צוריקגיין און רעדן איבער די בעלי בתים פון ביהמ"ד. נאר צוערשט וויל איך א ביסל רעדן וועגן די סיזנס.זומער/ווינטער.)

אין דרום אמעריקע (און אויסטראליע) זענען די סיזנס פארקערט ווי ערגעץ אנדערש אויף די וועלט. נאך סוכות הייבט זיך אן ספרינג און זומער און ס'איז זייער הייס. און נאך פסח איז פאלל און ווינטער . נאר די ווינטער דארט קומט נישט צו די קעלט פון ניו יארק אדער מאנטריאל/טאש, למשל. ס'קומט קיינמאל נישט צו צו די פריעזינג מארק פון 32 דיגריס. די קעלטסטע טעמפעראטור דארט איז בערך 40 דיגריס. נאר ס'איז דא שטארקע ווינטן און א סאך רעגן. לויט דעם קומט אויס זייער מאדנע און אינטרעסאנטע מצבים. סוכות איז שוין כמעט ספרינג. און ס'בלאזט שוין א ביסל א ווארימערע ווינט. און חנוכה איז שוין זייער הייס. און מ'דארף ווארטן ביז די חנוכה לעכט לעשן זיך אויס כדי מ'זאלל קענען אויפמאכן א פענצטער. נאך חנוכה פארט דער עולם (דער וואס פארט) אין די קאנטרי. און מ'בלייבט דארט ביז א וואך אדער צוויי וואכן פאר פורים. ווייל דאמאלס איז שוין סוף זומער. און ס'הייבן זיך אן צו ווייזן סימנים פון ווינטער. פאר פסח, ווען מ'גייט באקן מצות איז שוין דא שטארקע ווינטן און רעגן. און שבועות איז שוין אינמיטן פון ווינטער. איך געדענק אז איינער פון די בעלי בתים האט געגעבן א קידוש אום שבועות און ער האט אויך געגעבן 2 ריזיגע טענקס מיט הייסע קאווע...! שבעה עשר בתמוז און תשעה באב זענען די קורצסטע תעניתים. און עשרה בטבת איז די לענגסטע...! אונזער סוכה איז געווען אויפגעשטעלט אויף א מין פארטש אויפ'ן 2'טן שטאק פון אונזער הויז. ס'איז אבער געווען באדעקט מיט א ריזיגן סקיילייט, געמאכט פון שיינע,, קאלירטע גלאז. ס'איז געפארן אויף טרעקס. און מ'האט עס געקענט אויפמאכן און פארמאכן לויט די וועטער. דאס איז שוין געווען בימים ההם ובזמן הזה. ס'א חידוש אז מ'זעהט עס נישט דאהי.

דער אייבישטער האט אונז אויכעט מזכה געווען מיט אן אורח (אפשר גאר א תושב.) א ספרד'ישע איד א בעל תשובה, וועלכער האט געוואוינט אין בוענאס איירעס, ארגענטינע. נאר ער האט געפלאנט אריבערצוברענגען זיין משפחה קיין מאנטעווידעא, אין אונזער קהילה. ווייל דארט איז נישט געוון קיין געהעריגע תלמוד תורה, אין יענע צייטן פאר זיינע קינדער. מיין טאטע ע"ה האט איהם אהיימגעברענגט פון ביהמ"ד י"ג מידות/עיוכ"פ ביינאכט נאך מעריב. ס'האט געהייסן פאר א וואך. אבער למעשה איז ער פארבליבן כמעט א יאר. ער האט געהאט זייער אינטרעסאנטע מנהגים/מסורות. ער האט למשל א יעדע זאך וואס ער האט געטון פרייטיג האט ער געזאגט ..."לכבוד שבת"...שאפינג. און אויספוצן די שיך. אלעס איז געווען לכב' שבת. מיט זיין זיסן הברה ספרדית. (נישט עברית, ח"ו). ער האט געזינגען זיינע ספרד'ישע זמירות, וואס מיין טאטע האט איהם מכבד געווען צו זינגען מיט אזא מתיקות. א יעדן שבת נאכמיטאג האט ער געלערנט פון דעם ילקוט מעם לועז אויף די אריגינאלע שפראך, לאדינא. און ער האט עס ארויסגעזאגט מיט אזא מתיקות'דיגן ניגון. ער האט אויכעט געהאט א מנהג צו זאגן אויף א יעדע זאך וואס האט געברענגט עגמת נפש..."כפרת עוונות"...אונז האבן אויך געהאט ראולינג געיטס אויף די פענסטערס וואס די גוי'אישע לענדלארד האט אינסטאללט. ס'איז דאך געווען פארצייטישע געיטס נישט מיט עלעקטריק. ס'האט געהאט א ברייטן פאסיג/שטריק צו אויפמאכן די געיט. און ווען מ'פארמאכט עס דארף מען עס אראפלאזן זייער שטארק פארזיכטיג ווייל ס'קען זיך צורייסן די פאסיג. דאמאלס איז מען אויף צרות. און אונזער חשוב'ער אורח האט זייער שטארק ליעב געהאט זיך מתעסק זיין מיט די געיטס. און בשעת ער האט עס אראפגעלאזט צו פארמאכן האט ער אייביג געגעבן א ווילדן שלעפ און ס'איז אראפגעפלויגן. מיין מאמע ע"ה האט איהם אייביג געבעטן אז ער זאל זיין קעירפול בשעת ער לאזט עס אראפ. אבער זי האט גערעדט צום לאמפ. איין טאג, ווען ער האט געגעבן אזא ווילדן לאז אראפ די געיט האטציך עס צובראכן. און ער האט געזאגט..."כפרת עוונות"...כדרכו בקודש. האט איהם מיין מאמע געזאגט. כפרת עוונות. אבער זיי מוחל באצאל וואס ס'קאסט צו פיקסן. מ'האט געמוזט רופן א פראפעשיאנאל בעל מלאכה דאס צו פיקסן.

ער איז נישט געווען קיין ארימאן. ער האט שפעטער (נאך בשעת ער האט געוואוינט ביי אונז) אויפגעמאכט א גראסערי. מיין טאטע האט איהם געהאלפן ערלעדיגן די פעיפערס אז זיין גאנצע משפחה זאלל קענען אריבערקומען. און זיי זענען איינגעשטאנען ביי אונז פאר בערך א וואך ביז זיי האבן זיך מסדר געווען א דירה...!

המשך יבוא, אי"ה

berlbalaguleh

המשך פון פריער:


איך געדענק ווען איינער פון די מתפללים אין אונזער ביהמ"ד האט געגעבן קידוש אום שבועות האט ער אויך געגעבן הייסע קאווע. און דער עולם האט זיך מחיה געווען דערמיט, ווייל ס'איז געווען קאלט און ווינטיג.

berlbalaguleh

איך געדענק אז איינער פון די בעלי בתים האט געגעבן א קידוש אום שבועות און ער האט אויך געגעבן 2 ריזיגע טענקס מיט הייסע קאווע...!

איך זעה אז די קאווע ליגט דיר נאך אין די ביינער !! [emoji12] [emoji301] [emoji477]

ביליג: איין זאך זעה איך אז דו האסט די תגובה געשריבן אויף דיין סמארטפאון, רח"ל. ווייל די סארט סמייליס/אימאדזשי'ס זענען נאר דא אויף מיין געלעקסי עס. 7.
פרעגט די גמרא...מאי קא משמע לן בערל בעל עגלה?...ענטפערט די גמרא. קא משמע לן תרתי. אז ס'נישט דא די סארט סמייליס אויפ'ן דעסקטאפ (אפשר ביי דיר יא. נישט ביי מיר.) און אויך אז ער האט שוין ב"ה דעם געלעקסי 7, וועלכער איז א סאך א בעסערע כלי לעומת דעם דזשאנק וועלכער רופטציך געלעקסי 6. ומעשה שהיה כך היה. מיין געלעקסי 6 איז געגאנגען פייפן. נאך א סאך אומזינסטיגע הוצאות און עגמת נפש, איז ער מיר ליידער אפגעשטארבן אינגאנצן. איך האב אבער נישט געהאט קיין אינשורענס אויפ'ן פאון. האט מיר דער דילער געוואלט טשארדזשן 5 מאות פאר א נייע דזשי6. איראניש (אדער זענען זיי בהמות) האט מיך געקאסט אן אפגרעיד א נישטיגע פאר דאללער, און כ'האב באקומען א נייע דזשי.7...ע"כ הסיפור...!

איכא למפרך ...די סמייליס איז פון טעפעטאלק !!

ביליג

איכא למפרך ...די סמייליס איז פון טעפעטאלק !!

ביליג: איך באנוץ מיך (נאך) נישט מיט טעפעטאלק. (כ'ווייס נישט פארוואס) אפילו ווען איך וויל ליינען קאווע שטיבל מצד נייגעריגקייט...!

ר' בערל אז איר האט זיך צירוק גענומען שרייבן היסטאריע, אפשר זענט איר ממשיך דא אויך, און רעדענדיג פון ארוגוויי איז כדי צו הערן אביסל וועגען אורוגווי פון פ"ק של ר' שלמה קארליבאך זצ"ל אליינס:

<a class="postlink" href="https://www.youtube.com/watch?v=zPPo33x22qQ">https://www.youtube.com/watch?v=zPPo33x22qQ</a>

מתוק מדבש!

וואלווי: ייש"כ. דו האסט מיך ממש מחיה געווען מיט די מעשה. איך וועלל בלי"נ קאמענטירן און א ביסל מרחיב את הדיבור זיין איבער דעם עניפון צדקה און משולחים דארט אין די שטאט. און די גבירים וועלכע זענען געווען חסידים און תלמידים פון מרן רביה"ק רבינו יואל מ'סאטמאר זי"ע. נאר יעצט אייל איך מיך א ביסל. ועוד חזון למועד, אי"ה...!

נ.ב.: דו ליינסט א ביסל מיינע שרייבערייען דארט אין יענעם אשכול. גארנישט איז אויסגעטראכט אדער פאנטאזירט.נאר וואס איך האב געליינט אדער געזעהן אויף קליפס פון די געשעענישן פון יענע תקופה...ייש"כ...!

berlbalaguleh

יעקב מענטש

רבי בערל.

לויט ווי איך ווייס זענען געווען אפאר שיינע עשירים וואס זענען געווען אין די קניטטינג ליין עקספארטירענדיג סחורות קיין אמעריקע, און ווילאנג די פאר רייכע אידן האבן דארט געהאט געלט, האט מען אהינגעברענגט היימישע (סאטמערע) מלמדים פון אמעריקע, איך 'מיין' אז רבי בנציון אינדיג ע"ה האט דארט געדינט אלץ מלמד, (קארעקט מי איף איים ראנג)

אויך לויט ווי איך פארשטיי איז דארט געווען גאר גוטע בשר בהמה, און דאס פאלק בכלל פלעגן זיין גרויסע קאנסומערס פון רויט פלייש.

נאך א אינטערסאנטע זאך, אזוי ווי די קהילה איז געווען קליין, און ס'איז נישט געווען אזוי סאך קינדער אין כיתה א' (?) פלעגן די אינגלעך אין מיידלעך לערנען צוזאמען ביי א טיטשער רבי שרה... ( open orthodoxy...)

יעקב מענטש: די מערסטע פארמעגליכע בעלי בתים פון ביהמ"ד זענען טאקע געווען אין די ניטטינג ביזנעס. עטליכע זענען געווען אין די דזשולערי ליין. און איינער האט געהאט א געלט אויסטויש ביזנעס.. לגבי ר' בנציון אינדיג, און אין וועלכע כיתה ער איז געווען מלמד, געדענק איך נישט. ווייל ער האט שוין נישט געוואוינט דארטן אין מיינע צייטן. אין די אנפאנג תש"כ יארן (1960'ס למספ.')
אמת. ס'איז געווען א קלאס פון יונגלעך און מיידלעך צוזאמען. נאר איך בין דארט נישט געגאנגען, ווייל איך בין שוין געווען גרעסער. מיין יונגערער ברודער איז טאקע געגאנגען אין אזא (מיקס'ד) קלאס. און די רבי...איז געווען די גרויסע טאכטער פון הרב מרדכי הירש. א מלמד אין די ת"ת. ער פלעגט סוף וואך אהיימקומען פון חדר, זינגענדיג די ווערטער פון די פרשה. ווייל קיין עברי האט ער נאכנישט געקענט.
דאס פלייש, וועלכעס ווערט דארט פראדוצירט, און אויך אין ארגענטינע איז איינס אין די וועלט. ס'דא דערפון בשפע און ביליג. מהאי טעמא שיקט די בד"ץ העדה החרדית אהין שוחטים, פאר די לעצטע פופציג יאר.

איך האב יעצט געזען די אשכול, זייענדיג אביסל באקאנט מיט אורוגוויי, וויל איך זאגן מיינע הערות, ר' בנציון אינדיג ז"ל איז געווען דארט לכאורה שפעטער פון דיר, ער איז געווען בערך תשכ"ט און תש"ל

berlbalaguleh

אין די תקופה פון הרב בעק, האט מען אנגעהויבן בויען דאס נייע פראכטפולע ביהמ"ד אויף די מאלדאנאדא גאס. אבער ער איז אינצווישן אוועקגעפארן. איז געקומען זיין דער מרא דאתרא, הרב ר' אשר שמואל כ"ץ ז"ל.

ר' בערל, איר מאכט א טעות, הרב בעק איז געקומען שפעטער פון הרב כ"ץ

הרב בעק איז געווען דער לעצטער רב דארט בערך אין די יארן סוף כ'ס און די ל' יארן, ווען ער איז דארט געווען איז די ת"ת ביהמ"ד שוין געשטאנען, אין פראנט איז געווען די ביהמ"ד, דערנאך א גרויסע הויף מיט די חדרים, דערנאך די טרעפ אראפ צו די מקוה, מצה בעקעריי
און ווייטער אין די בעק איז געווען דעם רב'ס הויז, גערעכט?

שפעטער אין די מ"םס האט זיך די קהלה אויפגעלעזט האט רב בעק זיך געצויגן קיין מעלבורן

א חסיד פון ווילנא: גערעכט. הרב בעק איז געווען נאכדעים וואס איך בין שוין געהאט אוועקגעפארן פון דארט. קורץ פאר מיין קומען דארט וואוינען איז געווען הרב אשר שמואל כ"ץ ז"ל דער מרא דאתרא. נאכדעים. (אין מיין תקופה) איז געווען דער מרא דאתרא הרב אברהם לייטנער. ס'איז כדאי צו באמערקן אז הרב לייטנער איז בכלל נישט געווען דאס וואס מ'האט געהאלטן דאהי פון איהם. דא האט מען געהאלטן אז ער איז געווען אן עקסטרעמיסט. בלשון המעטה. דארט איז ער געווען זייער אן אקטיווער רב. מיט ביידע פיס אויף די ערד. ער האט געגעבן (דירעקטע השגחה אויף די כשר'ע מילעך. אויף די שחיטה. אויפ'ן ברויט. (די ברויט איז געווארן דעליווערט דורך א גוי. האט מען געמאכט א סימן אין א יעדן ברויט.) אויך האט ער געגעבן השגחה אויף אויל פון א גוי'אישע קאמפעני. אלע אידן האבן געקויפט יענע ברענד. ס'איז גארנישט געשטאנען אויף די קאנטעינער. אויסער דער נאמען פון די קאמפעני. אבער מ'האט געוויסט אז הרב לייטנער געט די השגחה אויף דעים...!

אויך איז ער געקומען פארהערן א יעדע וואך אין די ת"ת. אויך האט ער אנגעפיהרט מיט א ישיבה קטנה פאר אויסלענדישע בחורים. וועלכע זענען געקומען פון פארשידענע מדינות ווי ארגענטינע, בראזיל און טשילע...!