דעם מוצש"ק זענען זיך צאמגעקומען אין אסאך בתי מדרשים צענדליגער תמימות'דיגע בחורים אין יונגעלייט צו וויינען אביסל ביי די געדעקטע טישן וואס איז נאך אנגעשמירט פון די שמאלץ הערינג וואס מען געטיילט ביי של"ס און איז נאכנישט געהעריג אויפגעקלינט געווארן פון שלש סעודות, אויף די שובבי"ם טעיפ'ס וואס איז איבערגעבליבן פון רביה"ק מסאטמאר זי"ע.
איך וויל נישט ח"ו פוגע בכבוד פונעם הייליגן סאטמאר'ן רב זי"ע וואס הכל מודים אז ער איז געווען פון די צדיקים אין די פריערדגע דור צוזאמען מיט נאך אסאך צדיקים וואס איז אונז איבערגעבליבן פון די צווייטע וועלט מלחמה, וואס פארשטייען מיר דען צו זיין הייליגן הארץ וואס האט געקאכט ווי א קעסל ווען עס איז געקומען צו עניני קדושה, נאכדערצו ווען מען שטעלט דאס צוזאם מיט די חורבן פון ציונות וואס אין זיינע הייליגע אויגן אין זיין איידל הארץ האט נישט געקענט פארטראגן דאס אז ביאת המשיח איז אפגעשטופט געווארן צוליב דעם אומדערהערטן חוצפה אז אידן האבן גענומען א מדינה פאר די צייט, און ער האט מיט אלע כוחות פראבירט אז כאטש זאל מען אים נישט ווייטער אפשטופן דורכ'ן זיך נישט אפהיטן בעניני קדושה ומי יבוא אחר המלך.
אבער די טראמא וואס ווערט אריינגעלייגט אין די קליינווארג און דאס קליינקעפיגקייט וואס הערשט צווישן דעם עולם איבער דעם ענין דאס איז שוין עפעס וואס איז ווערט א שטיקל אנאליז.
נו מילא די סאטמארע אידן וואס געדענקן נאך די אטמאספעיר וואס האט געהערשט בשעת ווען דער סאטמאר רב זי"ע האט געזאגט תורה אין זיינע הייליגע דיבורים האבן אריינגעדרינגן עד דיכדוכו של נפשם בבחינת דברים היוצאים מן הלב נכנסים ללב, נו די טיעפ'ס ברענגט זיי צוריק צו דעם אטאספעיר כל הכבוד פאר זיי איך פארשטיי זייער הארץ.
אבער פאר די בחור'ליך וואס הייבן ניטאמאל אן צו ווייסן וואס שובבי"ם איז אלל עבאויט, און דער סאטמאר רב האבן זיי אויכנישט געקענט, פארוואס גייען זיי הערן די טעיפט'ס? זיי האבן ליעב אביסל צו וויינען?! צו מיינען זיי אז ווען זיי וועלן זיך זייער שטארק דרוקן וועט אפשר ארויסקומען פון זייערע אויגן אביסל טרערן צוזאמען מיט א גענעץ פון זייער מויל וואס וועט זיי מאכן שפירן אביסל בעסער אז זיי זענען אמת'דיגע פיינע בחורים?!
פארוואס דארף א בחור מיינען אז ער הייסט א פיינע בחור נאר אויב ער הערט די טיעפ'ס פונעם רבי'ן און וויינט מיט מיט אים אין די זעלבע צייט וואס ער פארשטייט אליינ'ס נישט פארוואס דער רבי וויינט אזוי?!
זיין רבי אין חדר אדער מגיד שיעור אין ישיבה איז ביזי מיט רציפות אין שובבי"ם, מען הרג'ט אויס די בחורים יותר מכפי כוחותם פון א פיזישע שטאנדפונקט מיט ליל שישי'ס און א רציפות קאנטעסט, און נאכדערצו געט מען זיי אביסל צו קאסטן וואס דאס מיינט אביסל אימאשענעל טראמא מיטן זיי מאכן שפירן אז עס קומט שוין ווייטער די טעג וואס מען מעג זיך נישט רורן, זעהט אויס אז דאס אפאטעמען נאך יום כיפור איז נאר געווען צייטווייליג ווייל יעצט קומט זעקס וואכן רציפות
ווען וועט מען שוין מאכן אונזערע קינדער שפירן אביסל מער באקוועם מיט זייער אידישקייט, אידישקייט האט גארנישט מיט דעם אז אונז זעמער פול מיט עבירות, דאס איז א קריסטליכע טהיאלעגי, אידישקייט דארף זיין מיט א געשמאק, דער שפראך דארף זיין אז מיר זענען טאקע נישט קיין בני אדם השלמים אבער, יעדע קלייניגקייט וואס מען טוט איז גרויס עד אין ערך, די דגוש דארף זיין אז שובבי"ם איז א צייט וואס מען האט א געלעגנהייט און א תיקון איז אסאך גרינגער ווי א גאנץ יאר נישט א צייט וואס מען דארף איבערקנעטען אלע שטינקעדיגע צואה וואס מען האט געטוהן א גאנצע יאר, און האלטן אין איין וויינען ווי ווייט מיר זענען נעבעך פון אמת'ע תשובה
דאס איז נאר א אויסבראך וואס איך האב נישט געקענט איינהאלטן אין מיר
איך האב עס געהערט צום ערשטן מאל אלס ערוואקסענער בחור און איך בין געווען שאקירט אז בימינו אלה זאל האבן געווען א איד מיט אזא כוח מעורר וואס זאל קענען אזאנס איינרייסן פאר קדושת ישראל. אזא הארץ איז א חידוש נפלא .
די דיסעגריסט נישט מיט יעדע שורה ממש ווייל דאס ערשטע העלפט אז דער סאטמאר רב זי"ע האט דאס געמיינט אמת'דיג גלייך ארויס פון זיין הייליג הארץ וואס דאס איז בערך א האלבע פון מיין תגובה דאס ביסטו אודאי אויך מודה.
דאס וואס די שרייבטסט אז איך בין ארויסגעלאפן בעפאר ער האט געענדיגט איז סתם אזוי געשאסן, די ווייסט נישט ווער איך בין און ווען איך בין ארויסגעלאפן - אויב איך בין בכלל ארויסגעלאפן, אבער לכאורה שרייבסטו אזוי ווייל די פראבירסט אפצולערנען פון מיין תגובה פארוואס איך בין אזוי ברוגז (לויט דיינע ווערטער) אויף זיין סטייל, וויל איך דיר מגלה סוד זיין איך בכלל נישט ברוגז אויף וואס דער הייליגער איד האט ארויסגערעדט מתוך עמקי לבבו הטהור, איך בין ברוגז אויף די טראמא וואס מען לייגט אריין אין אונזערע קינדער זיך צו האלטן אין איין אראפקוקן, און פון די אנדערע זייט געט מען זיי נישט קיין חיזוק און האפענונג אז עס איז נישט עק וועלט און דער אייבישטער האט דיך נאכאלץ ליעב אפילו די האסט געמאכט א טעות ביודעין (ווייל עס איז אים אריינגעגאנגן א רוח שטות) ובלא יודעין ווייל זיין גוף דעוועלפאט זיך און דער גאנצער ענין איז אומפארמיידבאר, מיט וואס פארא טעם קומט אזא בחור ארויס פון די גאנצע שובבי"ם? איך בין א שלעכטער, איך האב שוין פראבירט צו פאסטן און צו לערנען רציפות אבער דער אייבישטער האט מיך נישט ליעב והא ראיה קוק וואס איז געשעהן מיט מיר דעי נאכט.... די היינטיגע בעלי מחנכים זענען נאר ביזי וואס מען טאר נישט טוהן (ווער געדענקט נאך וויאזוי די רבי'ס אין חדר פלעגן רעדן וועגן די מוקצה הלכות וואס איז שייך פאר אינמיטן די וואך...) און ווי מען קומט אן א שאול תחתית וואס צוליב דעם דארף מען זיך פייניגן אין די שובבי"ם טעג מיט כל הנ"ל, אבער זיי זאגן קיין ווארט נישט איבער דעם וואס שטייט אין פסוק כי הדבר הזה לא נפלאת הוא ממך וגו' כי קרוב אליך הדבר מאוד בפיך ובלבבך לעשותו, און דאס וואס שטייט אין רמב"ם (פ"ז מהל' תשובה)
ואל ידמה אדם בעל תשובה שהוא מרוחק ממעלת הצדיקים מפני העונות והחטאות שעשה אין הדבר כן אלא 'אהוב ונחמד הוא לפני הבורא כאילו לא חטא מעולם' ולא עוד אלא ששכרו הרבה וכו' התשובה מקרבת את הרחוקים אמש היה זה שנאוי לפני המקום משוקץ ומרוחק ותועבה והיום הוא אהוב ונחמד קרוב וידיד וכן אתה מוצא שבלשון שהקב"ה מרחיק החוטאים בה מקרב את השבים בין יחיד בין רבים שנאמר והיה במקום אשר יאמר להם לא עמי אתם יאמר להם בני אל חי וכו' כמה מעולה מעלת התשובה אמש היה זה מובדל מה' אלהי ישראל שנאמר עונותיכם היו מבדילים ביניכם לבין אלהיכם צועק ואינו נענה שנאמר כי תרבו תפלה וגו' ועושה מצות וטורפין אותן בפניו שנאמר מי בקש זאת מידכם רמוס חצרי מי גם בכם ויסגר דלתים וגו' והיום הוא מודבק בשכינה שנאמר ואתם הדבקים בה' אלהיכם צועק ונענה מיד שנאמר והיה טרם יקראו ואני אענה ועושה מצות ומקבלין אותן בנחת ושמחה שנאמר כי כבר רצה האלהים את מעשיך ולא עוד אלא שמתאוים להם שנאמר וערבה לה' מנחת יהודה וירושלם כימי עולם וכשנים קדמוניות
ע"כ דברי הרמב"ם החמודות. אין אפילו אויב מען דערמאנט דאס שוין יא איז דאס נאך אזוי די לעצטע פאר ווערטער, אבער דער עיקר איז די שרעק אויף זיי קענען זיך ניטאמאל אן עצה געבן
און אפילו אויב איך בין ארויסגעלאפן בעפארן ענדיגן, וואס לויט מיין מיינונג איז דאס אמת ביי אסאך וואס הערן די טעיפ'ס, זאג נאר די פארשטייטסט דען נישט אז עס זענען דא אסאך בחורים וואס וואלטן אזוי געוואלט זיין ערליך און אפגעהוטן און די סארט שפראך צוברעכט נאר אויף שטיקער, פון איין זייט ווייסט ער אז פון זיין אריינגעבאקענע חינוך - אזוי ווי די זאגסט, אז די עיקר צו דינען אייבישטן איז דורך יראה הקודמות לאהבה, אבער פון די צווייטע זייט צוברעכט אים דאס אויף שטיקער און ווארפט אין אריין א יאוש, און ער האט שוין נישט קיין צווייטע וועג צו זיין א פיינע בחור, אדער בין איך א פיינע בחור און איך לייד מיך צאם ווייל איך קען זיך סייווי נישט קיין עצה געבן און דאס מאכט מיך שלעכט שפירן אדער בעסער געב איך אויף דאס גאנצע פיינע בחור'שאפט און איך לעב א לעבן פון מנוחה...
דאס אז דער סאטמאר רב זי"ע האט צום סוף אויסגעפירט אז סוכ"ס איז דער אייבישטער מחשיב יעדן קלייניגקייט, דאס מאכט נאך נישט אז די פרעסעפציע פון די קינדער זאלן זיין אז ער קען אויך זיין וואויל, ער הערט אויף די טעיפ'ס דאס וואס זיין רבי האט אים ארייגעפרעגלט אין חדר, און אפילו אויב ער האלט שוין אויס ביז צום סוף ביי די דברי חיזוק איז דאס נישט וואס ער טראגט אהיים מיט זיך, נאכדערצו ווען פאר א גאנצע שעה הערט ער ווי גוט אין דער ערד ער איז, און די לעצטע צוואנציג מינוט הערט ער אביסל חיזוק וואס איז אויך אויסגעמושט מיט פול פון די געדאנקן ווי שווער דאס איז און כולי האי ואולי וועט ער נישט נדחה ווערן, און מיין וויקעבילערי ווערט דאס אנגערופן 'פרוץ מרובה על העומד', און די צייט וואס אונזערע קינדער מיט איידעלע הערצער דארפן פאר יעדן לעפעלע מוסר א טאפ פון חיזוק הערט ער נאר דאס פארקערטע. (איך וויל נאכאמאל אויסדרוקן אז דאס הערן די תורה פון סאטמאר רב זי"ע אן דעם וואס קומט אריין דערצו מיט די הקדמות וואס מען האט זיך אנגעהערט פון אונזערע מחנכים און נאכדערצו איינער וואס האט אים געקענט אין געדענקט די אטמאספער פון תשובה וואס האט גערוהט אין ביהמ"ד בשעת די תורה איז גאר א צווייטע זאך)
דאס וואס די שרייבסט בשם די ראשונים אז וחטאתי נגדי תמיד, און יראת חטא איז אן א יסודות'דיגע חלק אין אידישקייט און אין הל' תשובה, קיינער האט זיך נישט אויף דעם געקריגט, די שאלה איז וואס איז דער עיקר און וואס איז דער טפל, די הייליגע תלמידי בעש"ט האבן אויך געוואוסט פון די ראשונים און האבן שוין געשריבן וויאזוי מען זאל זיך באנוצן מיט די יראה צו איינמאל א וואך אזוי עס שטייט אין תניא, אדער איינמאל א טאג בעפאר מען לייענט קר"ש וכו' וכו' איך האב אמאל געזעהן א ווארט איך מיין פון הייליגן רבי'ן רבי' זושא אז די גמרא זאגט בעקבתא דמשיחא יראי חטא ימאסו, זאגט ער אז אין די לעצטע צייטן וועלן די אידן וואס דינען דעם אייבישטן נאר מיט יראה און שרעק, אזא עבודה וועט זיין מאוס ביים אייבישטן ווייל דאס וועט נישט ברענגן קיין גוט סוכ"ס ווער ער נמאס ווערן פון זיין שרעק און די גאנצע יראה וועט בעקפייערן, סאטמאר רב זי"ע האט זיכער אויך געוואוסט פון דעם און איך שטעל זיך פאר אז זיין מהלך איז נישט די זעלבע וואס מען האט איבערגעגעבן פאר די יונגע דור, און אזוי די שרייבטס אליינס וועגן די תשובה אין דברי יואל איבער די אופני התשובה, אבער די תשובה לערנט מען נישט מיט אונזערע קינדער און אוודאי מאכט מען נישט וואס דעם אן עיקר, אז א קינד זאל שפירן ווי ער האט א וועג ארויס.
עניני שובבי"ם בקיצור מספר דברי יואל. ואלה שמות בני ישראל הבאים מצרימה. דער נביא זאגט (ירמי' ג כב) שובו בנים שובבי"ם. ס'איז מקובל אז די וואכן וואס איז מרומז אין שובבי"ם איז מסוגל פאר תשובה פאר הארבע עבירות. אין זוה"ק שטייט (ויחי דף רי"ט) תנן אמר רבי יהודה לית לך חובא בעלמא דלא אית ליה תשובה בר מהאי. און אויבן אויף קען מען נישט תשובה טאן. שטייט אין דברי חיים (פ' נח) א טעם ווייל דא איז ער נישט פוגם בלויז אין איין צינור נאר אין אלע צינורות און מען ווערט ח"ו פארשניטן פון קדושה. אויך זאגט די גמרא (נדה יג) אמר רבי אמי איינער וואס זינדיגט קען נישט זיין במחיצתו של הקב"ה. אויך שטייט אין פסוק (ישעי' א טו) גם כי תרבו תפלה איננו שומע ידיכם דמים מלאו מיינט מען די המנאפים ביד רח"ל. קומט אויס אז זיי זענען גענצליך פארטריבן פון השי"ת ממילא קענען זיי נישט תשובה טאן. איז דאך שווער ווייל ס'שטייט אין חז"ל (ירושלמי פאה פ"א ה"א) אין לך דבר העומד בפני התשובה. ווערט געברענגט אין ספר הקדוש ראשית חכמה (שער הקדושה פי"ז) אז די זוהר מיינט נישט ממש אז ס'העלפט נישט. ס'מיינט אז ס'איז שווער ווייל תשובה העלפט אלעמאל. ווי די גמרא ברענגט (חגיגה טו.) איבער אלישע ווי סאיז ארויס א בת קול שובו בנים שובבי"ם חוץ מפלוני. עכ"ז האט מען אנגענומען זיין תשובה ווייל רבי מאיר האט מתפלל געווען פאר אים וכ"ש אויב ער וואלט תשובה געטאן. אויך ברענגט דער ר"ח די גמרא (פסחים פו:) כל מה שיאמר לך בעה"ב עשה חוץ מצא. דער בעה"ב איז הקב"ה. עשה איז די מצוות. חוץ מצא מיינט אויב מיין בעה"ב הייסט מיר ארויסגיין מוז איך נישט פאלגן נאר איך גיין יא תשובה טאן. (חוץ מצא... אבער ולא אצא מיר ווילן נישט ארויסגיין... קולות וברקים מיט בכיות נוראות וואס מען קען נישט באשרייבן שרייט דער רבי אויף איין טעיפ. איך באקום די טשילס יעדעס מאל וואס איך הער עס) איין עצה שטייט אין דברי יחזקאל ואלה שמות וגו' ר"ת השבי"ם וסופי תיבות תהלי"ם. אז אין די שובבי"ם טעג איז א סגולה צו זאגן תהלים. אויך שטייט אין חז"ל (יומא יט) ודברת בם ולא בדברים בטלים. ב"ם איז מרומז די מ"ב ימי השובבים אז מען זאל ליגן אין תורה ותפלה און טאן ווי מער מצוות און אוודאי וועט דער אויבערשטער אנעמען אונזער תשובה.
איין זאך געדענק איך פון יענע יארן, אז אין שובבים האט די עולם געזינדיגט טויזענט מאל מער ווי א גאנץ יאר.. א איד האט מיר אמאל געזאגט אז ער געדענקט נאך ווי ס'פלעגט עם --- בשעת די תורות.. רח''ל. [נישט די איינציגסטע טעות וואס די סאטמארע רבי זי''ע האט געהאט..] ה' ירחם!
א איד האט מיר אמאל געזאגט אז ער געדענקט נאך ווי ס'פלעגט עם --- בשעת די תורות.. רח''ל. [נישט די איינציגסטע טעות וואס די סאטמארע רבי זי''ע האט געהאט..] ה' ירחם!
עס איז שוין כמעט פארלאפן די צווייטע וואך פון שובבי"ם, און ווי האלטס עטס? וואס קען מען ענק פארהערן? וויפיל שעות רציחו"ת האט עטס שוין? וויפיל מאל האט עטס שוין אויסגעזאגט תהילים שטייעדיגערהייט בלי הפסק? ווי אזוי קענט עטס קוקן דעם באשעפער אין פנים??.....
איינער געדענקט בערך אזאנע לאזונגען?.... כ'דערמאן מיר ווי מיין מנהל פלעגט יאמערן מיט אזא עמאציענאלע שטימע.....
#איי איז דאס געווען צייטן!
איך דערמאן מיר ווי איך פלעג האלטן א אויג אויף מיין מנהל אין ישיבה קטנה, און זעהנדיג אז ער איז פארטיפט אין זיין תהלים, האב איך געכאפט דעם שעת הכושר, און אפגעטראגן....
איך עגרי מיט דיר הונדערט פראצענט אז עס איז הייליגע טעג, וואס מען קען אויסנוצן זיך צו דערנענטערן צו השם יתברך, און מיין נישט אז איך ווייס נישט פון אזעלכע באגריפן ווי לערנען רציפות מתוך אהבה, און לאזן טרערן ביים הערן די טעיפס. למען האמת, איך האב אסאך שעות אין מיין לעבן געלערנט רצופים, און איך האב אסאך זיך געוואשן דאס הארץ ביי די הייליגע תורות פון רבי'ן ז"ל. כ'האב מיר נאר באצויגן אויף איין געוויסע מנהל וואס איך האב געהאט, וואס ער האט גענומען די דערהויבענע טעג און עס טראנספארמירט צו אנגעצויגענע פארביטערטע טעג, במלוא מובן המילה, און אויף דעם האב איך טענות!!
אין די ישיבה קאלאנדער איז שובבים געווען די ימים נוראים.
די ראש ישיבה אונזערע האט מעורר געווען איבער תאות אכילה, ווי נישט שמירן פוטער אויף די ברויט, אדער מ'זאל טרינקען וואסער אנשטאט די זיס'לאזע פאנטש.
אונזער נאכמיטאג מגי"ש האט אזאנס געהירזשעוועט ביים טעגליכע מוסר שמועס, אז מ'האט געקענט דאס קרי טרעפן פון גרויס פחד און אימה.
די קעכער איז געווען פון די פרומע סארט. זיין וואלענע טלית קטן איז געווען זיין cook book. ער האט אויסגעזעהן ווי חייקל פון די מחנים ביכער, נאכן ווערן ארויסגעשלעפט פון די פריץ'ס גרוב נאך דריי חדשים. אין שובבים פלעגט ער פארטוישן די זאלץ במקום צוקער און פארקערט. אנטשולדיגס, דאס איז גראדע געווען אן הנהגה טובה זיינער א גאנצע יאר.
ביים רציפות שובבים סדר פלעגט אונזער אומדייעגנאזירטער בייפאלער/בארדערליין משגיח ארומלויפן ווי א וואנזיגער. מיט זיין רויט שטעכעדיג בארד האט ער געזוכט א קרבן ווי א מאסקיטא אין די ימי המצרים. זיין אומסטאבילע אויגן ווארפן נאך א פחד אויף מיר עד היום הזה.
מי יגלה עפר מעל עיניך רבינו משה סופר זי"ע? אלס האט ער איננגעזען מיט זיין תשובה אין או"ח סי' ק"צ! ער האט פון די זיידע געזען אז ער וועט האבען אן אייניקעל וואס וועט זיך אזוי פיהרען און ער האט עס געוואלט אויסמיידען מיט זיין דברי חכמה, ולא אסתייעא מלתא.
דאס רודפ'ן יעדער בחור צו לערנען רצופות, און יעדער בחור מוז לערנען אזויפיל שעה'ן, און אין די שעה'ן דווקא, איז דער זינד דא.
לאמיר נאכגעבען אז שובבי"ם איז א דערהויבענע צייט, הגם אין די מקורות איז עס בעיקר א צייט צו פאסט'ן און דאווענען, אדער שלא תפיל אשה את עוברה, אדער וועגען די הפסק גדול צווישען בה"ב און בה"ב (איין מינוט! וואס איז דאס בה"ב? וויאזוי געדענק'ט מען די טפל און מ'פארגעסט די עיקר?! שוין היינו טעמא ד.... היינו טעמא ד......).
יא, די ספרי קבלה דערמאנען אז מ'קען מתקן זיין ענייני היסוד (ספוק"י סטא"ף, רוף עס אן ביים נאמען, נישט he who must not be named). אבער דאס האט קיין שייכות נישט.
מתקן זיין גייט אזוי. ווען מ'זינדיגט אין עפעס א זינד, למשל חורש בשור וחמור יחדיו. קודם כל, דארף מען אויפהערען זינדיגען, דערנאך טוט מען תשובה ווי ס'שטייט אין רמב"ם. אפילו נאכ'ן תשובה טוהן, וואס דער מענטש איז א צדיק ווי אלע צדיקים, אבער א חסיד וואס איז מתחסד עם קונו וויל אפוואשען דער זינד. מ'דארף נישט אפוואשען דער זינד זוכה צו זיין צו תשובה, ס'איז גענוג אז מ'האט זיך אפגעהאקט פונ'ם זינד (עי' נפש החיים בזה בארוכה) און דאס טוט מען דורך די פיהר יסודות פון תשובה. דערנאך אבער, איז מעגליך צו מתקן זיין די פראבלעם פונ'ם זינד. די ראשונים גיבען אויף דעם סיגופים ועוד, וואס היינטיגער צייטען האבען שוין אלע מייעץ געווען אז ס'שטערט נאר, און ממילא איז עס נישט מתקן. נאך דעם איז דא סגולות אויף תיקון החטא, אלס געווידמעט פאר דער חסיד המתחסד עם קונו, אבער ס'ארבעט פונקט ווי אלע סגולות, אמאל יא אמאל נישט, נישט יעדער איינער איז קראנט וכו'. פאר דער תיקון איז ימי שובבי"ם מסוגל, ס'שטייט נישט אז דעמאלס טוט מען תשובה, נאר דעמאלס איז מען מתקן דער חטא.
פאר א בחור וואס איז שקוע אין חטא, און אפילו ער דערהייבט זיך און זינדיגעט קיינמאל נישט, אבער שקוע אין די יצר הרע איז ער נאכאלס, איז נישט דא קיין שום סבה אז ער זאך זיך בכלל מאכען צו טוהן פון די תיקונים, ער האלט נאך ביי תשובה, און דאס פארדרייען די יוצרות קען נאר ברענגען שלעכט'ס. איך ווייס נישט וואס יעדער איינער קען זאגען פון זיין עקספיריענץ, אבער קיינער ווייסט נישט וואס וואלט געווען אן דעם וואס ער הערט אט די תורות, און קיין ראיה איז עס נישט.
אפילו מ'גיבט אלס נאך אז מ'דארף מתקן זיין מיט שעות רצופות וכדו', איז נאכאלס לאו כל אנפי שווין. סדרי הישיבה מוזען צולאזען דער נאטור פון א בחור און דורכאויס די יאר, קען א בחור וואס קען נישט זיצען פיהר שעה אין א צי, אויף א נושא וואס ציט איהם נישט, מיט א חברותא וואס וואשט זיך נישט, אויף א בענקעל וואס האלט איהם נישט, זיך אויפהייבען אפאר מאל אינמיט'ן זיך אויסצולופטער'ן. ער קען אביסל חלומ'ן אינדערמיט, ער קען טרעפען זיין וועג וויאזוי זיך צו ספראווען מיט זיין פראבלעם, און נאכאלס לערנען און שטייגען, כפי זיין געברויכ'ן. אבער אז ער וויל ווערען בעסער און תשובה טוהן במשך ימי השובבי"ם, און רצופות איז זיין דורכפאל וואס ער דארף מתקן זיין, און ער האט שוין תשובה געטוהן און ס'פעלט נאר אויס א תיקון, איז נאכאלס נישט פארזיכערט אז די צאל שעות וואס איז נייטיג צו איהם איז פונקט ווי דאס פון א צווייט'ן. אפשר איז פאר איהם וויכטיגער ווייניגער שעות? אפשר מער? אפשר אן אנדערע צייט? אפשר אן אנדערע לימוד? אז ס'האט מיט תיקון החטא, איז עס זיין חטא און זיין תיקון. ס'באלאנגט אינ'ם כלליותדיג'ען סדרי הישיבה וואס זענען געמאכט צו זיין שווים לכל נפש.
-------------------------------
אגב אורחא, באשולדיגען דער רבי אויף די הנהגה איז נישט אין פלאץ. דער רבי האט געזאגט שלש סעודות ותו לא. פון ווי קומט די רציפות ביזנע"ס? ווער האט איינגעפיהרט רעדען פון דעם יעדען טאג? זייט ווען גייט מען צו צו בחורים און מ'פרעגט זיי ווי זיי האלטען אין דער הינזיכט? דאס האט גארנישט מיט קיין רבי'ס, סתם תאוות ותו לא, ודו"ק.
מי יגלה עפר מעל עיניך רבינו משה סופר זי"ע? אלס האט ער איננגעזען מיט זיין תשובה אין או"ח סי' ק"צ! ער האט פון די זיידע געזען אז ער וועט האבען אן אייניקעל וואס וועט זיך אזוי פיהרען און ער האט עס געוואלט אויסמיידען מיט זיין דברי חכמה, ולא אסתייעא מלתא.
דאס רודפ'ן יעדער בחור צו לערנען רצופות, און יעדער בחור מוז לערנען אזויפיל שעה'ן, און אין די שעה'ן דווקא, איז דער זינד דא.
.
א ליטוואק זאל אזוי רעדן?
ואולי אפשר לומר אז דער בריעף פון חתם סופר האט יא אויפגעטוהן אז די יונגעלייט זאל מען כאטש צורוה לאזן משא"כ ביי די ממשיכי דרך הגר"א.
