אראומע 29#: ומרדכי רצוי לאחיו
מאטי אילאוויטש איז א יונגער בא'חנ'טער יונגערמאן, וואס האט געמאכט זיין אריינטריט אין עולם הבדחנות והמוזיק אין א יונגען עלטער, תיכף נאכ'ן גראדואירן ישיבת שערי יושר, און באלד האט ער פארכאפט א באקוועמען אויבן-אן זיץ אלס איינער פון די פראמינענטסטע בדחנים אין היינטיגן ערא. ער איז דער טאלאנטפולסטער, יונגסטער און פרישסטער טאלאנט, וואס דער חרדי'שער ספעקטרום האט געזען אין יארן. גאר אפט ווערט ער באצייכנט אלס דער פינקי פון דער יונגער גענעראציע.
מאטי איז גאט-געבענטשט מיט פילע אייגנשאפטן, און עס איז יעדע איינס פון זיינע הימל-געשאנקענע טאלאנטן וואס זענען קובע ברכה לעצמו און מאכן אים אזוי ארויסשטיין.
מאטי איז א באצויבערנדער בעל מנגן, מיט א שארפן חוש הנגינה באגלייט מיט א קריסטאל-קלארער, הערליכער, זיסער און הארציגער שטימע, וואס שיקט שטורמישע כוואליען פון א געפילישן הארץ. מאטי איז א טאלאנטפולער הארמאניסט. הערט נאר ווי ער זינגט וואונדערליכע הארמאני מיט א פידלישן מתיקות אויף "כלל", דער לעצטיג-ערשינענער אלבום פון שמעי ענגעל.
מאטי איז אן ערשטקלאסיגער גראמער. זיינע חרוזים זענען שיין, קאלירפול, און אינהאלטספול, מיט ספאנטאנישע חידושים, וואס מאכן איר א געשמאק מיטצוהאלטן און אויסהערן.
מאטי איז דער פארפאסער פון אן ערשטקלאסיגער קאלעקציע פון ניגונים און קאמפאזיציעס. אנגעהויבן פון "יענער" פאר ליפא'ס אלבום 'א פשוטע'ר איד'. ליפא האט אים באלד אין די ערשטע פאזעס געשאנקען זיין גלויבן און טראסט. ביז צו זיין לעצטיגן 'דוכנ'ען' ניגון אויף מיכאל'ס 'יא דו קענסט', וואו ער האט מיך ווידעראמאל באוויזן צו איבערראשן. דער ניגון איז לדעתי א דיאמאנט, וואו צווישן די נאטן זינגט זיך ארויס טרויער-קלאנגען וואס שילדערן די ליידן און פיין פון א פאלק ביום צרה וזעם.
מאטי'ס אפשטאם וואלט אים בכלל נישט פארגעשריבן א פראפעסיאנאלע קאריערע. אלס א רבניש קינד א זון פון הרב יוסף הערש אילאוויטש, א ריכטיגער כאניאקישער געשטעל פון די עשרה בטלנים -- א שאמשאנער אייניקל און איידעם ביי הרב מטשענגער, האט זיך עס פארלאנגט היבשע טראציגקייט און ווילן, זיך צו מאנערווירן ביז צו זיינע גלענצנדע דערגרייכונגען. אן איידעם איז ער ביי ר' יצחק לייב וויינגארטן, וועלכער האט א געשיכטע אונטער זיך א לענגס און א ברייטס...
מאטי'ס רעזומעי ענטהאלט א רייע עפנטליכע פרעזענטאציע-אויפטריטן. אין אן אינטערוויו אויף קול מבשר (נומער #248) פארציילט ער אז זיין ערשטער אויפטריט פאר די מאסן איז געווען פאר רופא חולים אין וויליאמסבורג. עס איז געווען דער אוידענץ פון 'רופא חולים', און שפעטער אין קרית יואל, וואס האט ערמעגליכט זיין שטערן אויפצושיינען פאר'ן פובליקום, געבנדיג צום ערשטן מאל פאר די מאסן די געלעגנהייט זיך צו באקענען מיט זיין טאלאנט.
ווען מאטי האט אויפגעטרעטן ביים בארא-פארקער דינער פאר רופא חולים מיט עטליכע יאר צוריק, האט דער טשערמאן געמאלדן מיט פאטאס, אז ער האט זיך נארוואס אריבערגעצויגן פון וויליאמסבורג קיין בארא פארק, וואס האט מיך געמאכט קלערן: וועמען גייט עס אן?!... און פארוואס ער האט פארלאזט דעם ארץ אוכלת יושבי' איז אויך נישט קיין גרויסע קשי'...
עס האט דאן נאכגעפאלגט א הערליכע פרעזענטאציע איבער א יונגעלע מאיר'ל וואס ליידט נעבעך פון דער ביטערער מחלה ל"ע וואס האט אלעמען גערירט ביז טרערן. דער תוכן און די גראמען זענען געווען הפלא'דיג. שפעטער האב איך אבער געהערט א שמועה אז די גראמען האט איינער גראס געשריבן ...
יאנקל האט דא געווידמעט עטליכע ווערטער איבער זיין אקטיארישן פעאיגקייט:
איך בין עטוואס מחולק מיט יאנקל, און איך נעם די שטעלונג פון די קאמענטירער דארט אז ער פארמאגט רויע טאלאנט. וואלט אבער געווען א פלאטפארמע פאר חרד'ישן קונסט, וואלט ער געוויס זיך געקענט גוט אויסשארפן, און זיך דראפן העכער אין דעם הינזיכט.
מאטי איז א פריינטליכער און צוגעלאזענער טיפ, אן אפטער באזוכער אין מעגא 53 וואו ער באגריסט אלעמען מיט א שמייכל. ווען עס איז פאר דעם שרייבער אמאל אויסגעקומען צו קומען מיט אים אין בארירונג איבער מוזיקאלישע אנגעלעגנהייטן, איז עס געווען אן אנגענעמער עקספעריענס. מאטי האט קאמפלימענטירט, און אפגעווארפן מיין פארשלאגע מיט העפליכקייט... מאטי, אדאנק פאר דעם קאמפלימענט!...
גאנץ לעצטנס האט מאטי אויפגעטרעטן ביי דעם הצלה דינער אין בארא פארק אהערשטעלנדיג א גאר הארציגע פרעזענטאציע אונטער דער טעמע "ווען א הצלה מעמבער וויינט", וועלכע איז אבער געקומען אין שאטן דורך די אלגעמיינע דיסאריענטאציע וואס האט געהערשט ביי דעם פריערדערמאנטן דינער.
מאטי האלט זיך נאנט מקושר מיט הרה"צ מהר"א יודקאווסקי, האדמו"ר מסטיטשין, און דאוונט אפט אין סטיטשינער ביהמ"ד. ווען דער צדיק האט חתונה געמאכט א קינד אין לאס אנזשעלעס, האט מאטי געגראמט דערביי אינאיינעם מיט ליפא שמעלצער.
מיר וואונטשן אים פיל הצלחה. זיין אייפער, שנעלער-גאלאפ און פלייס, אמביציע און מאטיוואציע, (ער גראמט אפילו אויף ענגליש...) זאל אונז דינען פאר אינספיראציע, און זאל גאט אים באגלייטן אויסצונוצן זיינע כוחות ווייטער, צו מהנה זיין אידישע קינדער, כיד ה' הטובה עליו.
מאטי איז גאט-געבענטשט מיט פילע אייגנשאפטן, און עס איז יעדע איינס פון זיינע הימל-געשאנקענע טאלאנטן וואס זענען קובע ברכה לעצמו און מאכן אים אזוי ארויסשטיין.
מאטי איז א באצויבערנדער בעל מנגן, מיט א שארפן חוש הנגינה באגלייט מיט א קריסטאל-קלארער, הערליכער, זיסער און הארציגער שטימע, וואס שיקט שטורמישע כוואליען פון א געפילישן הארץ. מאטי איז א טאלאנטפולער הארמאניסט. הערט נאר ווי ער זינגט וואונדערליכע הארמאני מיט א פידלישן מתיקות אויף "כלל", דער לעצטיג-ערשינענער אלבום פון שמעי ענגעל.
מאטי איז אן ערשטקלאסיגער גראמער. זיינע חרוזים זענען שיין, קאלירפול, און אינהאלטספול, מיט ספאנטאנישע חידושים, וואס מאכן איר א געשמאק מיטצוהאלטן און אויסהערן.
מאטי איז דער פארפאסער פון אן ערשטקלאסיגער קאלעקציע פון ניגונים און קאמפאזיציעס. אנגעהויבן פון "יענער" פאר ליפא'ס אלבום 'א פשוטע'ר איד'. ליפא האט אים באלד אין די ערשטע פאזעס געשאנקען זיין גלויבן און טראסט. ביז צו זיין לעצטיגן 'דוכנ'ען' ניגון אויף מיכאל'ס 'יא דו קענסט', וואו ער האט מיך ווידעראמאל באוויזן צו איבערראשן. דער ניגון איז לדעתי א דיאמאנט, וואו צווישן די נאטן זינגט זיך ארויס טרויער-קלאנגען וואס שילדערן די ליידן און פיין פון א פאלק ביום צרה וזעם.
מאטי'ס אפשטאם וואלט אים בכלל נישט פארגעשריבן א פראפעסיאנאלע קאריערע. אלס א רבניש קינד א זון פון הרב יוסף הערש אילאוויטש, א ריכטיגער כאניאקישער געשטעל פון די עשרה בטלנים -- א שאמשאנער אייניקל און איידעם ביי הרב מטשענגער, האט זיך עס פארלאנגט היבשע טראציגקייט און ווילן, זיך צו מאנערווירן ביז צו זיינע גלענצנדע דערגרייכונגען. אן איידעם איז ער ביי ר' יצחק לייב וויינגארטן, וועלכער האט א געשיכטע אונטער זיך א לענגס און א ברייטס...
מאטי'ס רעזומעי ענטהאלט א רייע עפנטליכע פרעזענטאציע-אויפטריטן. אין אן אינטערוויו אויף קול מבשר (נומער #248) פארציילט ער אז זיין ערשטער אויפטריט פאר די מאסן איז געווען פאר רופא חולים אין וויליאמסבורג. עס איז געווען דער אוידענץ פון 'רופא חולים', און שפעטער אין קרית יואל, וואס האט ערמעגליכט זיין שטערן אויפצושיינען פאר'ן פובליקום, געבנדיג צום ערשטן מאל פאר די מאסן די געלעגנהייט זיך צו באקענען מיט זיין טאלאנט.
ווען מאטי האט אויפגעטרעטן ביים בארא-פארקער דינער פאר רופא חולים מיט עטליכע יאר צוריק, האט דער טשערמאן געמאלדן מיט פאטאס, אז ער האט זיך נארוואס אריבערגעצויגן פון וויליאמסבורג קיין בארא פארק, וואס האט מיך געמאכט קלערן: וועמען גייט עס אן?!... און פארוואס ער האט פארלאזט דעם ארץ אוכלת יושבי' איז אויך נישט קיין גרויסע קשי'...
עס האט דאן נאכגעפאלגט א הערליכע פרעזענטאציע איבער א יונגעלע מאיר'ל וואס ליידט נעבעך פון דער ביטערער מחלה ל"ע וואס האט אלעמען גערירט ביז טרערן. דער תוכן און די גראמען זענען געווען הפלא'דיג. שפעטער האב איך אבער געהערט א שמועה אז די גראמען האט איינער גראס געשריבן ...
יאנקל האט דא געווידמעט עטליכע ווערטער איבער זיין אקטיארישן פעאיגקייט:
[ציטאט אראפגענומען]
איך בין עטוואס מחולק מיט יאנקל, און איך נעם די שטעלונג פון די קאמענטירער דארט אז ער פארמאגט רויע טאלאנט. וואלט אבער געווען א פלאטפארמע פאר חרד'ישן קונסט, וואלט ער געוויס זיך געקענט גוט אויסשארפן, און זיך דראפן העכער אין דעם הינזיכט.
מאטי איז א פריינטליכער און צוגעלאזענער טיפ, אן אפטער באזוכער אין מעגא 53 וואו ער באגריסט אלעמען מיט א שמייכל. ווען עס איז פאר דעם שרייבער אמאל אויסגעקומען צו קומען מיט אים אין בארירונג איבער מוזיקאלישע אנגעלעגנהייטן, איז עס געווען אן אנגענעמער עקספעריענס. מאטי האט קאמפלימענטירט, און אפגעווארפן מיין פארשלאגע מיט העפליכקייט... מאטי, אדאנק פאר דעם קאמפלימענט!...
גאנץ לעצטנס האט מאטי אויפגעטרעטן ביי דעם הצלה דינער אין בארא פארק אהערשטעלנדיג א גאר הארציגע פרעזענטאציע אונטער דער טעמע "ווען א הצלה מעמבער וויינט", וועלכע איז אבער געקומען אין שאטן דורך די אלגעמיינע דיסאריענטאציע וואס האט געהערשט ביי דעם פריערדערמאנטן דינער.
מאטי האלט זיך נאנט מקושר מיט הרה"צ מהר"א יודקאווסקי, האדמו"ר מסטיטשין, און דאוונט אפט אין סטיטשינער ביהמ"ד. ווען דער צדיק האט חתונה געמאכט א קינד אין לאס אנזשעלעס, האט מאטי געגראמט דערביי אינאיינעם מיט ליפא שמעלצער.
מיר וואונטשן אים פיל הצלחה. זיין אייפער, שנעלער-גאלאפ און פלייס, אמביציע און מאטיוואציע, (ער גראמט אפילו אויף ענגליש...) זאל אונז דינען פאר אינספיראציע, און זאל גאט אים באגלייטן אויסצונוצן זיינע כוחות ווייטער, צו מהנה זיין אידישע קינדער, כיד ה' הטובה עליו.
