אידישקייט: די ריכטיגע רעליגיע -חקירה

‏

עצי שיטים

לאמיך דא איבער שרייבן פאר דיר, וואס איך האב שוין געשריבן אונעם 'טענות הכוזרי' אשכול, וואס מיין פראבלעם מיט אמונה פשוטה איז,
איך פול מיך ווי א נאר, און ווי א סטופיד מענטש, צו גלייבן אז אידישקייט איז די אמת, 'בלויז' ווייל מיין טאטע האט מיר אזוי אויסגעלערנט, און איך בין געבוירן אין אזא סביבה,
און דער צייט וואס איך ווייס אז די מוסלאמענער טאטע לערנט זיין זוהן איסלאם, און די קריסט לערנט זיין זוהן, די קריסטליכע גלויבונג,
נאר איינער איז גערעכט, און אלע אנדערע זענען נישט, סאו, בלויז גלייבן, לשם גלייבן? אן קיין פארוואס און אן קיין פארווען? נאר ווייל איך בין דא געבוירן? עס מאכט דאך נישט קיין טראפ סענס

ווי איך האב דא געשריבן איז דא צוויי סארטן ״חקירות״. צו מער מסביר זיין איז דא א חילוק צווישן ווערן אויפגעוואוזן אויף צו ״אָננעמען/אקצעפטירן״ א גלויבונג, און דאס האבן אויפווייזונגען אויף נישט צו ״אפּווארפן/רעדזשעקטן״ א גלויבונג וואס מ׳האט שוין מחמת איזה סיבה חיצונית - אפּאלאדזשעטיקס. אין אנדערע ווערטער, עס איז א חילוק צווישן ״אפענסיווע״ חקירה און ״דיפענסיווע״ חקירה. יעצט, מען קען באטראכטן ווי אמונה פשוטה באציהט זיך צו דאס׳ן דאס שוין האבן, און רוּדימענטערעלי אָנהאלטן, דאס גלויבונג. פון דארט און ווייטער אויף נישט צו ״אפּווארפן״ די גלויבונג מכח ראציאנאלע קושיות און דאס אָנהאלטן ווייטער, לעומת דאס׳ן דארפן דאס ״אָננעמען״ מעיקרא לגמרי, איז גענוג די צווייטע סארט ״דיפענסיווע״ חקירה - אפּאלאדזשעטיקס.

דאס האט טאקע השלכות אויף ווי אזוי מ׳באטראכט די אנדערע ״נארישע״ רעליגיעס - עס קומט מיט מיט אן עפּיסטעמיק ענוה. און ווי @אנאנים ברענגט ארויס. עס איז אויך מן הראוי לציין צו זיינע פאלגענדע דריי מאמרים וואס זענען קילורין לעינים.

עצי שטים

רבינו: קום אריין קלאר מיט וואס די ווילסט זאגן, פארוואס זאגסטו אז חקירה ברענגט נישט אין ערגעץ? אלע צדיקים פארן בעש''ט זענען געגאנגען אויפן מהלך פון חקירה, אויב וואלט מען מיט חקירה אנגעקומען צום אויספיר אז ג-ט איז שטיתים, דאן גיימיר שוין עסן א שטיקל חזיר, עס איז גאר שטארק נוגע...

און בנוגע די מעשה פונעם רב, עס זעט מיר שטארק אויס אז די ביסט נוטה, נאר אנצינעמען תורה שבכתב, און נישט תורה שבע''פ, בין איך גערעכט?

א. גאט איז איררעלעוואנט ווייל אויב קענסטו אויפווייזן אז אויב מ׳עסט חזיר פלאקערט מען דערנאך אין גיהנם איז שוין ממש נישט קיין נפקא מינה צו ס׳איז גאט וואס ווארפט אריין אין גיהנם צו ס׳געשעהט אויטאמאטיש צו דורך קוואנטום מעכאניקס.

ב. איך בין נישט נוטה צו גארנישט.

ג. תורה שבתב אליינס קען מען פארטייטשן זיבעציג וועגן, די גרינגסטע וועג עס צו פארטייטשן איז אז די סופרים קורט קען פארטייטשן די תורה ווי זיי ווילן. וּבָאתָ אֶל הַכֹּהֲנִים הַלְוִיִּם וְאֶל הַשֹּׁפֵט אֲשֶׁר יִהְיֶה בַּיָּמִים הָהֵם וְדָרַשְׁתָּ וְהִגִּידוּ לְךָ אֵת דְּבַר הַמִּשְׁפָּט, ואין לך אלא שופט שבימיך. נאך א וועג צו פארטייטשן איז ווי דער רמב״ן אז די תורה איז נאר נוגע אין ארץ ישראל, איך קען אזוי ווייטער אנגיין נאך צעהן יאר די שאלה איז נאר וואס דו גייסט טוהן למעשה דערמיט, סתם רעדן אין דער וועלט אריין איז א שאד די צייט.

רביה''ק זי''ע

עצי שטים

רבינו: קום אריין קלאר מיט וואס די ווילסט זאגן, פארוואס זאגסטו אז חקירה ברענגט נישט אין ערגעץ? אלע צדיקים פארן בעש''ט זענען געגאנגען אויפן מהלך פון חקירה, אויב וואלט מען מיט חקירה אנגעקומען צום אויספיר אז ג-ט איז שטיתים, דאן גיימיר שוין עסן א שטיקל חזיר, עס איז גאר שטארק נוגע...

און בנוגע די מעשה פונעם רב, עס זעט מיר שטארק אויס אז די ביסט נוטה, נאר אנצינעמען תורה שבכתב, און נישט תורה שבע''פ, בין איך גערעכט?

א. גאט איז איררעלעוואנט ווייל אויב קענסטו אויפווייזן אז אויב מ׳עסט חזיר פלאקערט מען דערנאך אין גיהנם איז שוין ממש נישט קיין נפקא מינה צו ס׳איז גאט וואס ווארפט אריין אין גיהנם צו ס׳געשעהט אויטאמאטיש צו דורך קוואנטום מעכאניקס.

ב. איך בין נישט נוטה צו גארנישט.

ג. תורה שבתב אליינס קען מען פארטייטשן זיבעציג וועגן, די גרינגסטע וועג עס צו פארטייטשן איז אז די סופרים קורט קען פארטייטשן די תורה ווי זיי ווילן. וּבָאתָ אֶל הַכֹּהֲנִים הַלְוִיִּם וְאֶל הַשֹּׁפֵט אֲשֶׁר יִהְיֶה בַּיָּמִים הָהֵם וְדָרַשְׁתָּ וְהִגִּידוּ לְךָ אֵת דְּבַר הַמִּשְׁפָּט, ואין לך אלא שופט שבימיך. נאך א וועג צו פארטייטשן איז ווי דער רמב״ן אז די תורה איז נאר נוגע אין ארץ ישראל, איך קען אזוי ווייטער אנגיין נאך צעהן יאר די שאלה איז נאר וואס דו גייסט טוהן למעשה דערמיט, סתם רעדן אין דער וועלט אריין איז א שאד די צייט.

איך פארשטיי נישט וואס די רעדסט, וואס הייסט ג-ט איז אירעלעוואנט? ווער דען גייט מיר אריינלייגן אין גהינם? סתם א כח רוחני, וואס האט באשאפן די וועלט, און לאזט נישט טון דאס וואס איך האב געטון? נא אים ריף איך טאקע אן ג-ט, די איינציגסטע וועג איך זע מיך פלאקערן פארן עסן חזיר, איז נאר אויב ס'דא איינער וואס לאזט נישט, און איך פאלג אים נישט, און עס יא, ריף אים וויאזוי די ווילסט, איך ריף אים גראדע ג-ט, און איך וויל שטארק וויסן צו 'ער' עקזעסטירט בכלל, און אויב יא, צו לאזט ער נישט עסן חזיר? אדער גאר גייט אים עפעס אנדעש גאר אן,

און בנוגע חלק ג', פרעגסטו א שטארקע שאלה, ווער זענען די חכמים וואס קענען ריכטיג אויסטייטשן, וויאזוי זיך צו פירן למעשה, אויב קען מען עס אויסטייטשן אויף זיבעציג וועגן? און אויף דעם איז טאקע די תירוץ אז די חכמים פון יעדע דור, זיי זענען די וואס זענען מחליט, וויאזוי זיך צו פירן, אזוי ווי עס שטייט טאקע און די פסוק וואס די ברענגסט

וואס ווערט נאר יא שווער איז, ווער איז מחליט ווער עס זענען די חכמי הדור? אפשר זענען די צדוקים, אדער די רעפארמער, אויך חכמי הדור, און זיי קענען אויך זאגן וואס די תורה מיינט בזמנינו?

מי אני

‏
ווי איך האב דא געשריבן איז דא צוויי סארטן ״חקירות״. צו מער מסביר זיין איז דא א חילוק צווישן ווערן אויפגעוואוזן אויף צו ״אָננעמען/אקצעפטירן״ א גלויבונג, און דאס האבן אויפווייזונגען אויף נישט צו ״אפּווארפן/רעדזשעקטן״ א גלויבונג וואס מ׳האט שוין מחמת איזה סיבה חיצונית - אפּאלאדזשעטיקס. אין אנדערע ווערטער, עס איז א חילוק צווישן ״אפענסיווע״ חקירה און ״דיפענסיווע״ חקירה. יעצט, מען קען באטראכטן ווי אמונה פשוטה באציהט זיך צו דאס׳ן דאס שוין האבן, און רוּדימענטערעלי אָנהאלטן, דאס גלויבונג. פון דארט און ווייטער אויף נישט צו ״אפּווארפן״ די גלויבונג מכח ראציאנאלע קושיות און דאס אָנהאלטן ווייטער, לעומת דאס׳ן דארפן דאס ״אָננעמען״ מעיקרא לגמרי, איז גענוג די צווייטע סארט ״דיפענסיווע״ חקירה - אפּאלאדזשעטיקס.

ווילסט מיר זאגן אז די רמב"ם חקירה מהלך איז נישט צו אנעמען/אקעצפטירן, די גאנצע בנין פון די רמב"ם איז געבויעט אז אויב מ'האלט יודישקייט מחמת סיבות חיצונית אז מ'זאל נישט אפווארפן/רעדזעקטן ?

מ׳דארף אפבאכט געבן פון א פּרעזענטיסט מהלך. מיינענדיג, מ׳דארף אין אכט נעמען אז מציאות הא-ל בזמנו איז געווען אַן אָנגענומענער זאך בכל קצוי תבל ביי די בעלי שכל. וממילא, איה״נ אז ער איז בעצם צוגעקומען להוכחת הא-ל למשל בריש ח״ב ממו״נ אין א סארט דעמאנסטרעטיוו וועג וכעין ״סוג א׳ של חקירה״ הנ״ל, אבער דאס איז שוין געווען בעצם אָנגענומען עקראָס די בּאָרד; עס זענען בּעיסיקעלי נישט געווען קיינע אטעאיסטן אין דעם רעספּעקט בימיו. ואפילו די הוכחה איז בתוכו יא אפּאלאגעטיש: ער וויל אויפווייזן מציאות הא-ל אפילו לפי דעם אריסטעטעליען סיסטעם וקדמות; אז עס שטימט דערמיט מיט המדע בימיו ע״ש.

און טאקע לגבי קדמות העולם ווס. בריאת העולם איז זיין מהלך דארט שפעטער אויך מער אפּאלאגעטיש. כידוע געבט ער אוועק עטליכע פרקים דארט שפעטער להוכיח אז קדמות איז נישט אויפגעוואוזן פונקט אזוי נישט ווי בריאת העולם, וממילא איז עס אינטעלעקטשועלי שקול און מען קען אָנהאלטן אמונה בבריאה. ווי אויך קען מען, צב״ש, באטראכטן ח״א וואו ער האלט אין איין פארטייטשן די לשונות הגשמה בהתורה אז עס איז נישט אזוי, ווי אַן אפּאלדזשעטיק דאס צו מאכן שטימען מיט דאס וואס איז פילאזאפיש אויפגעוואוזן אז הגשמת הא-ל קען נישט זיין און מאכט נישט קיין פילאזאפישע סענס. וכן אפשר לומר לגבי די אנדערע נושאים וואס ער טוהט דורך.

עצי שטים

איך פארשטיי נישט וואס די רעדסט, וואס הייסט ג-ט איז אירעלעוואנט? ווער דען גייט מיר אריינלייגן אין גהינם? סתם א כח רוחני, וואס האט באשאפן די וועלט, און לאזט נישט טון דאס וואס איך האב געטון? נא אים ריף איך טאקע אן ג-ט, די איינציגסטע וועג איך זע מיך פלאקערן פארן עסן חזיר, איז נאר אויב ס'דא איינער וואס לאזט נישט, און איך פאלג אים נישט, און עס יא, ריף אים וויאזוי די ווילסט, איך ריף אים גראדע ג-ט, און איך וויל שטארק וויסן צו 'ער' עקזעסטירט בכלל, און אויב יא, צו לאזט ער נישט עסן חזיר? אדער גאר גייט אים עפעס אנדעש גאר אן

לאמיר פרובירן זיך מסביר זיין מיט א משל, אז דו ווילסט איינעם איבערצייגן פארוואס ער זאל נישט עסן קיין פארדארבענע פלייש איז דא צוויי וועגן זיך אומצוגיין דערמיט. די ערשטע וועג איז אז דו קענסט איהם מסביר זיין וואס באצילן איז, איהם ברענגען הוכחות און ראיות אז ס׳עקזיסטירן באצילן, וויאזוי קען דער וועלט אפילו עקזיסטירן אן באצילן, האט זיך עס דען אליינס באשאפן? אוודאי איז עס באשאפן געווארן דורך באצילן! דערנאך גייסטו גיין נאך טיפער און איהם מסביר זיין אז באצילן האבן שטארק ליעב פארדארבענע פלייש, העק די גאנצע סיבה פארוואס די פלייש איז בכלל פארדארבן איז דורך די באצילן, און די סיבה פארוואס באצילן האבן ליעבן פארדארבענע פלייש איז ווייל בשר איז בגימטריא במספר קטן באקטעריע מיט׳ן כולל דורך א״ת ב״ש, און אז מ׳עסט די באצילן ווערט א יחוד א״ח בא״ח פון די ס״מ מיט לאה און די עטרת יסוד דאבא איז משפיע פאר די חיצונים וואס גייען דערנאך צו לילית און איז מעורר דינים דורכ׳ן דערמאנען דעם חטא העגל און די דינים קומען אראפ אויפ׳ן מענטש וואס האט געגעסן די פארדארבענע פלייש און ס׳פארדארבט זיין מאגן און ס׳קען גורם זיין מיתה בסוד מיתת פרצופין. און כאטש וואס פונעם פרי מגדים איז משמע אז מ׳מעג יא עסן פארדארבענע פלייש אבער מיר חסידים פסק׳נען ווי דעם רב וואס איז מחמיר און באמת איז די פרי מגדים א טעות וואס א תלמיד טועה האט אריינגעלייגט, וכו׳ וכו׳

דאס איז איין וועג, די צווייטע וועג איז פיל פשוט׳ער, עס נישט שלא תמות כמו שמת פלוני. די שאלה צו באצילן עקזיסטירן אין איררעלעוואנט, און באמת האט נאך קיינער נישט אויפגעוויזן אז באצילן זענען גורם מחלות, דערפאר הייסט עס germ theory ווייל ס׳נאר א theory, ס׳האט זיי קיינער נאכנישט געכאפט רויטהאנטיג פארשפרייטן א קרענק, וואס איז רעלעוואנט איז צו ס׳געשעהט עפעס ווען מ׳עסט פארדארבענע פלייש צו נישט. אז דו קענסט אויפווייזן אז עפעס געשעהט ווען מ׳עסט פארדארבענע פלייש איז גוט, אז נישט נעם דיר אלע פשט׳לעך דיינער און גיי דיר צו אלע בייזע רוחות. די אלע פשט׳לעך און חקירות זענען געהעריג הוצאת אנרגיה לבטלה (שובבי״ם!), דערפאר הייסט עס טאקע אוננות אינטלקטואלית.

עצי שטים

ליב צו וויסן

די נקודה אז 600,000 מענטשן האבן איבער געגיבן פאר זייערע קינדער וכו, איז שוין אויסגעשמועסט געווארן מערערע מאל דא אויף ק"ש.
למעשה: די נקודה האט קיין האפט אין זיך און איז פשוט נישט אמת ווען מען נעמט אין באטראכט די פילע תקופות ווען "כלל" ישראל האט נישט געהאלטן און נישט געוואוסט פון תורה ומצוות.

ביטע צייכן אהן די צייטן און היסטאריע, וואס גאנץ כלל ישראל האט טאטאל פארגעסן די גאנצע תורה, ביז עס איז געקומען איינער און אלעס דערמאנט, איך וויל עס שטאדירן, ייש''כ

אין נ"ך איז זייער קלאר אז אידן האבן נישט געהאט די תורה אין די פארעם וואס מיר האבן עס היינט.

זעה:
מלכים ב פרק כב (די זעלבע מעשה מיט קליינע שינויים אין דברי הימים ב פרק לד)
נחמיה פרק ח פסוקים יד-יז

דאס איז שוין חוץ פון דעם וואס ווען מען לערנט תורה כפשוטו און אן קיין פריעדיגע מסקנות (געוויסע רופן עס 'ביקורת המקרא'...), איז היפש פשוט אז די 5 ספרים זענען נישט געשריבן געווארן דורך איין סופר ביים בארג סיני, די תורה אליינס קלעימט קיין ערגעץ נישט אזא זאך (דאס איז א פיל שפעטערע אויסטרעף).

רביה''ק זי''ע

תורה שבתב אליינס קען מען פארטייטשן זיבעציג וועגן, די גרינגסטע וועג עס צו פארטייטשן איז אז די סופרים קורט קען פארטייטשן די תורה ווי זיי ווילן. וּבָאתָ אֶל הַכֹּהֲנִים הַלְוִיִּם וְאֶל הַשֹּׁפֵט אֲשֶׁר יִהְיֶה בַּיָּמִים הָהֵם וְדָרַשְׁתָּ וְהִגִּידוּ לְךָ אֵת דְּבַר הַמִּשְׁפָּט

ס'איז כדאי צו געדענקען אז די תורה שרייבט בכלל נישט דא אז א כהן שבימיך האט א כח צו מאכן נייע מצוות אדער אפילו גזירות (משמרת למשמרתי)..
בס"ה שטייט דא אז ווען ס'איז פאראן א ספק אויף אן Existing הלכה וויאזוי דאס דארף צו ווערן אויסגעפירט האבן זיי די לעצטע ווארט (ענדליך צו די סופרים קאורט אין וואשינגטאן בנוגע אמעריקאנע געזעץ).

רביה''ק זי''ע

עצי שטים

איך פארשטיי נישט וואס די רעדסט, וואס הייסט ג-ט איז אירעלעוואנט? ווער דען גייט מיר אריינלייגן אין גהינם? סתם א כח רוחני, וואס האט באשאפן די וועלט, און לאזט נישט טון דאס וואס איך האב געטון? נא אים ריף איך טאקע אן ג-ט, די איינציגסטע וועג איך זע מיך פלאקערן פארן עסן חזיר, איז נאר אויב ס'דא איינער וואס לאזט נישט, און איך פאלג אים נישט, און עס יא, ריף אים וויאזוי די ווילסט, איך ריף אים גראדע ג-ט, און איך וויל שטארק וויסן צו 'ער' עקזעסטירט בכלל, און אויב יא, צו לאזט ער נישט עסן חזיר? אדער גאר גייט אים עפעס אנדעש גאר אן

לאמיר פרובירן זיך מסביר זיין מיט א משל, אז דו ווילסט איינעם איבערצייגן פארוואס ער זאל נישט עסן קיין פארדארבענע פלייש איז דא צוויי וועגן זיך אומצוגיין דערמיט. די ערשטע וועג איז אז דו קענסט איהם מסביר זיין וואס באצילן איז, איהם ברענגען הוכחות און ראיות אז ס׳עקזיסטירן באצילן, וויאזוי קען דער וועלט אפילו עקזיסטירן אן באצילן, האט זיך עס דען אליינס באשאפן? אוודאי איז עס באשאפן געווארן דורך באצילן! דערנאך גייסטו גיין נאך טיפער און איהם מסביר זיין אז באצילן האבן שטארק ליעב פארדארבענע פלייש, העק די גאנצע סיבה פארוואס די פלייש איז בכלל פארדארבן איז דורך די באצילן, און די סיבה פארוואס באצילן האבן ליעבן פארדארבענע פלייש איז ווייל בשר איז בגימטריא במספר קטן באקטעריע מיט׳ן כולל דורך א״ת ב״ש, און אז מ׳עסט די באצילן ווערט א יחוד א״ח בא״ח פון די ס״מ מיט לאה און די עטרת יסוד דאבא איז משפיע פאר די חיצונים וואס גייען דערנאך צו לילית און איז מעורר דינים דורכ׳ן דערמאנען דעם חטא העגל און די דינים קומען אראפ אויפ׳ן מענטש וואס האט געגעסן די פארדארבענע פלייש און ס׳פארדארבט זיין מאגן און ס׳קען גורם זיין מיתה בסוד מיתת פרצופין. און כאטש וואס פונעם פרי מגדים איז משמע אז מ׳מעג יא עסן פארדארבענע פלייש אבער מיר חסידים פסק׳נען ווי דעם רב וואס איז מחמיר און באמת איז די פרי מגדים א טעות וואס א תלמיד טועה האט אריינגעלייגט, וכו׳ וכו׳

דאס איז איין וועג, די צווייטע וועג איז פיל פשוט׳ער, עס נישט שלא תמות כמו שמת פלוני. די שאלה צו באצילן עקזיסטירן אין איררעלעוואנט, און באמת האט נאך קיינער נישט אויפגעוויזן אז באצילן זענען גורם מחלות, דערפאר הייסט עס germ theory ווייל ס׳נאר א theory, ס׳האט זיי קיינער נאכנישט געכאפט רויטהאנטיג פארשפרייטן א קרענק, וואס איז רעלעוואנט איז צו ס׳געשעהט עפעס ווען מ׳עסט פארדארבענע פלייש צו נישט. אז דו קענסט אויפווייזן אז עפעס געשעהט ווען מ׳עסט פארדארבענע פלייש איז גוט, אז נישט נעם דיר אלע פשט׳לעך דיינער און גיי דיר צו אלע בייזע רוחות. די אלע פשט׳לעך און חקירות זענען געהעריג הוצאת אנרגיה לבטלה (שובבי״ם!), דערפאר הייסט עס טאקע אוננות אינטלקטואלית.

איך האב דיר געלייקט, ווייל עס איז גוט געשריבן מיטן טיפישער רביה''ק הומאר,
אבער לעצם הטענה, איז אין הנידון דומה לראיה, ווען איך וויל דיר איבערצייגן עפעס צו טון, אדער און אונזער משל, 'נישט' צו טון, דאן אויב האט די אקט פאקטישע קאנסעקווענצן, וואס מען קען זען מיט די אויגן, דאן ביסטו גערעכט, לאז אפ די גמטריות און סברות, און גיי גראד צום פונקט, 'פאקט! טאמער וועסטו דאס עסן, וועסטו שטארבן' ענד אוו סטארי!
אבער ווען עס קומט צו עווירות, ווי למשל עסן חזיר, (פרישע) וואס הרבה עשו כן ועלתה בידם, ס'איז זיי גארנישט געשען, עס דרייען זיך ארום פילע עוברי עווירה, זיי לעבן א חיים טובים, פרעסן כל דבר אסור כל ימיהם, און שטארבן בשיבה טובה, און עס פעלט זיי נישט גארנישט, דאן אויב ווילסטו אים איבערצייגן נישט צו עסן, דאן האסטו נישט קיין ברירה נאר צו איבערצייגן אז ער וועט חרטה האבן אויף 'יענע וועלט'
און אויף דעם וועסטו מיזן אויפווייזן מיט ראיות וואס זענען טאקע נישט קיין הארטע באווייזן, נאר מיט חקירה סברות, וואס וועלן איבערצייגן אז ס'דא א ג-ט וואס ער האט באשאפן די וועלט, אוו ער לאזט נישט עסן חזיר, און אויב וועסטו יא עסן, דאן וועסטו בראטן און גהינם

איז נאך איינער איטערסירט דא צו חקר'ענען, אדער זאל איך מיך אפלאזן און פערטיג?

עצי שטים

איז נאך איינער איטערסירט דא צו חקר'ענען, אדער זאל איך מיך אפלאזן און פערטיג?

איך בין אויך אריבער די תקיפה פון חקר'נען, איך בין אריין אין א טיפע משבר, ווייל איך בין געוועין זיכער אז אלע הוכחות וועלן מיך ציען גלייך אז אידישקייט איז די ריכטיגע רעליגיע, למעשה טאר מען נישט שרייבן וכו' והיבין מבין....., בקיצור איך בין געוועין ציפליקט צווישן 2 וועלטן, א באהאלטענע אט"ד, למעשה האב איך מחליט געוועין מיר איז באקוועים צי זיין א יוד, און איך וועל נישט גיין אין גיהנם אפילו אויב די תורה איז נישט אמת, זייט דעמאלטס גלייב איך מיט אמונה פשוטה (ווייל אויב גלייבט מען נישט בכלל קען מען נישט דאווענען, מען רעדט צים וואנט, פאר וועים פאסט מען, פארוועים מאכט מען קידוש) און דאס לעיבן גייט מיך גיט, מען נעמט אן יעדע קולא וואס מען טרעפט נאר, גלייב מיר חסידים קענען כמעט פינקט אזוי האקן א לעיבן ווי גויים.


צים פוינט, די זיכסט א מסקנה וואס די גייסט נישט טרעפן, אדער הער יעצט אויף חקר'נן און גלייב מיט אמונה פשוטה, אדער די אנדערע אפציע טאר מען נישט שרייבן דא, וואס גראדע איך רעקעמענדיר עס נישט ווייל ס'סאך שווערער מיט א סאך קלענערע סוקסעס רעיט.

עצי שטים

איך האב דיר געלייקט, ווייל עס איז גוט געשריבן מיטן טיפישער רביה''ק הומאר,
אבער לעצם הטענה, איז אין הנידון דומה לראיה, ווען איך וויל דיר איבערצייגן עפעס צו טון, אדער און אונזער משל, 'נישט' צו טון, דאן אויב האט די אקט פאקטישע קאנסעקווענצן, וואס מען קען זען מיט די אויגן, דאן ביסטו גערעכט, לאז אפ די גמטריות און סברות, און גיי גראד צום פונקט, 'פאקט! טאמער וועסטו דאס עסן, וועסטו שטארבן' ענד אוו סטארי!
אבער ווען עס קומט צו עווירות, ווי למשל עסן חזיר, (פרישע) וואס הרבה עשו כן ועלתה בידם, ס'איז זיי גארנישט געשען, עס דרייען זיך ארום פילע עוברי עווירה, זיי לעבן א חיים טובים, פרעסן כל דבר אסור כל ימיהם, און שטארבן בשיבה טובה, און עס פעלט זיי נישט גארנישט, דאן אויב ווילסטו אים איבערצייגן נישט צו עסן, דאן האסטו נישט קיין ברירה נאר צו איבערצייגן אז ער וועט חרטה האבן אויף 'יענע וועלט'
און אויף דעם וועסטו מיזן אויפווייזן מיט ראיות וואס זענען טאקע נישט קיין הארטע באווייזן, נאר מיט חקירה סברות, וואס וועלן איבערצייגן אז ס'דא א ג-ט וואס ער האט באשאפן די וועלט, אוו ער לאזט נישט עסן חזיר, און אויב וועסטו יא עסן, דאן וועסטו בראטן און גהינם

א. מ׳שרייבט עבירות, עוויירות זעהט אויס ווי טראלל שפראך. איך זאג נישט אז דו ביזט, ס׳מאכט אבער נישט קיין גוטן רושם.
ֿֿֿ
ב. אויב אידישקייט וואלט געווען א רעליגיע וואס וואלט גארנישט פארקויפט אויסער ״יענע וועלט״ וואלסטו עס רואיג געקענט איגנארירן און טראכטן קיין צוויי מאל, דאס טראגט יעדע סימן פון א הרוצה לשקר ירחיק עדותו זיבעציג בתולות פאר מארטירער סקעם.

ג. אידישיקייט איז בפירוש א רעליגיע וואס פארשפרעכט יא ריעל לייף טענדישבל בענעפיטן, אז מ׳רעדט פון חזיר שטייט בפירוש אין פסוק ונטמאתם בם - ונטמטם בם. די וועג דאס צו מעסטן איז נישט דורך מדייק זין אין ש״ך און משנה ברורה, אידישקייט איז נישט ווי קאוויד וואס איז א נייע זאך וואס מ׳ווייסט נאכנישט וויאזוי זיך צו באגיין דערמיט, דאס איז שוין א קנאפע פיר טויזענט יאר אלט, מ׳וואלט שוין געמעגט אויפקומען מיט עפעס א וועג דאס צו מעסטן. אזעלכע שאלות צו א בריה ווערט בטל, בראקעל טשיקען, שיעור כזית וואלטן געמעגט האבן א בעסערע געידש ווי א דיוק אין פרי מגדים. וויפיל שעה דארף מען ווארטן צווישן מילכיגס און פליישיגס אז דאס הארץ זאל נישט פארשטאפט ווערן? חסידים ווארטן זעקס שעה, אין באבוב ווארט מען נאר פינעף שעה און איין מינוט ווייל צאנזער רב האט אזוי אפגעמאכט, די יעקעס נאר דריי שעה, די קראים עסן לכתחילה מילכיגס מיט פליישיגס, א מין מפגרישע פאלק. ווען מיר וואלטן באמת געגלייבט אין די תורה וואלט מען איינמאל פאר אלעמאל געמאכט א שטודיע ווילאנג מ׳דארף ווארטן צווישן מילכיגס און פליישיגס אז דאס הארץ זאל נישט פארשטאפט ווערן, מ׳וואלט גענומען טויזענט מענטשן און זיי איינגעטיילט אין צעהן גרופעס פון הונדערט מענטשן, איין גרופע זאל ווארטן זעקס שעה, די צווייטע נאר פינעף שעה און איין מינוט, די דריטע דריי שעה, די פערטע איין שעה, די פיפטע זאל נאר מאכן קינוח והדחה, די זעקסטע זאל בכלל נישט ווארטן, א.א.וו., און איין קאנטראל גרופע וואס זאל עסן בשר בחלב למהדרין מיט א כביצה כשיעור חזון איש, און מ׳וואלט זיי געגעבן אן IQ און EQ טעסט פארדעם און נאכדעם און געזעהן וועלכע גרופע האט געליטן פון הארץ פארשטאפעכץ און וועלכע נישט און אזוי גלעהזט דעם הארבן שאלה איינמאל פאר אלעמאל.

טא פארוואס מאכט מען טאקע נישט אזא סארט שטודיע? וועל איך אייך פארציילן פארוואס. ווען איך בין געווען בערך א 15 יעריג בחור האב איך געזעהן אין דברי תורה פון מונקאטשער רב אז א שפין (ספיידע״ר בלע״ז) איז מלכות דקליפה און דערפאר אויב איינער וויל אפשטעלן א שפין זאל ער זאגן דאס ווארט ״שבת״ וואס שבת איז דאך מרמז אויף מלכות דקדושה און די שפין וואס איז מלכות דקליפה וועט פארלירן איר כוח פון די קדושה פון שבת און בלייבן שטיין. שוין, ס׳אדורך נישט קיין לאנגע צייט, ס׳געקומען דער זוממער און איך בין געווען א שבת ביי מיינע עלטערן אין קאנטרי, זיץ איך מיר אזוי אינדרויסן אונטערן פרייען הימל פארטיפט אין א סוגיא, מיטאמאל זעה איך א שפין פארנט פון מיר, ספאנטאניש האב איך געגעבן א שריי אויס ״שבת!״ אבער ס׳האט געהאלפן א קדוחת, די שפין האט זיך טאקע דערשראקן און זיך גענומען אנטלויפן פון מיר... שנעל האב איך מיר געמאכט א חשבון אז די חסידישע הברה איז דאך לכאורה נישט די אויטענטישע הברה און מיין מוח האט אנגעפאנגען ארבעטן פיבערהאפטיג אויסצורעכענען וויאזוי צו זאגן ״שבת״ אין די תימנ׳ע הברה. נאך א צוויי סעקונדעס טראכטן געב איך א שריי אויס ״Shabboth" ווי די תימנ׳ע הברה, און וואונדער איבער וואונדער, די שפין וואס האט נאך געהאלטן אינמיטן אנטלויפן פון מיר האט ספאנטאניש צאמגעלייגט אירע פיסעלעך דקליפה און געבליבן שטיין ווי א גולם.

שיכור פון פרייד פון מיין אנטדעקונג בין איך מיט איין אימפעט געלאפן צו מיין טאטע און איהם דערציילט מיט עקסטאז וואס האט אקוראשט פאסירט, נישט נאר וואס מונקאטשער רב׳ס טריק האט געארבעט, כ׳ווייס אויך פונקטליך די ריכטיגע וועג ארויסצוזאגן דאס ווארט שבת... צו מיין אנטוישונג האט ער אינגאנצן נישט געטיילט מיין איבערראשונג, ער הייבט אויף די אויגן פונעם טור שולחן ערוך און זאגט מיר בערך כזה הלשון: ״איך וואלט נישט געטוהן אזא מין עקספערימענט ווייל וואס טוה איך אויב ס׳ארבעט נישט? וואלט איך דאך געווען חוזק...״ איך שטיי קעגנאיבער איהם מיט יראת הכבוד און ווארט מיט דארשט צו הערן עפעס דברי חכמה פון מיין חשוב׳ן פאטער׳ס מויל ווי איך בין צוגעוואוינט, און אזא אנטוישונג, די פה מפיק מרגליות איז מיטאיינמאל נהפך געווארן צו א פה מפיק צואת שוורים. איך האב געוואלט צוריקשרייען ״אבער ס׳האט דאך יא געארבעט, ביזטו נישט פרייליך אויסצוגעפינען אז דו ביזט נישט חוזק?!״, אבער די ווערטער זענען מיר שטעקן געבליבן אין האלז, כ׳האב גארנישט געקענט זאגן ווייל כ׳האב איינגעזעהן אז די מצב מיט איהם איז FUBAR ווי מ׳זאגט, גיי לערן אן אלטן בער טאנצן, אבער כ׳האב געטראכט צו מיר אזוי. אויב איז עס אמת אז ס׳ארבעט טאקע נישט וואלסטו נישט געוואלט וואוסן אז דו ביזט א חוזק? דו רעדסט דאך שוין באלד ווי אן אנטי וואקסער וואס וויל נישט נעמען קיין וואקסין ווייל ער האט מורא אז ער וועט אויסגעפינען אז ס׳שאדט נישט און ער וועט זיין חוזק... א מין גערעדעכץ דאס. אויב חוזק ביזטו שוין חוזק. אלא מאי דו גלייבסט נישט און פערטיג, און פון דעמאלטס און ווייטער איז מיין טאטע ארויף אויף מיין שווארצע ליסטע פון אפיקורסים, איבעריג צו זאגן אז נאך אפאר אזעלכע סארט עפיזאדן מיט אנדערע מענטשן איז מיין שווארצע ליסטע אלץ גרעסער און לענגער געווארן ביז ס׳שוין קיינער נישט איבערגעבליבן אויפ׳ן ווייסע ליסטע, בלאפן זאלט עטץ בלאפן מיט א צווייטן, א גוטע נאכט.

קהל'ס נער

עצי שטים

איז נאך איינער איטערסירט דא צו חקר'ענען, אדער זאל איך מיך אפלאזן און פערטיג?

איך בין אויך אריבער די תקיפה פון חקר'נען, איך בין אריין אין א טיפע משבר, ווייל איך בין געוועין זיכער אז אלע הוכחות וועלן מיך ציען גלייך אז אידישקייט איז די ריכטיגע רעליגיע, למעשה טאר מען נישט שרייבן וכו' והיבין מבין....., בקיצור איך בין געוועין ציפליקט צווישן 2 וועלטן, א באהאלטענע אט"ד, למעשה האב איך מחליט געוועין מיר איז באקוועים צי זיין א יוד, און איך וועל נישט גיין אין גיהנם אפילו אויב די תורה איז נישט אמת, זייט דעמאלטס גלייב איך מיט אמונה פשוטה (ווייל אויב גלייבט מען נישט בכלל קען מען נישט דאווענען, מען רעדט צים וואנט, פאר וועים פאסט מען, פארוועים מאכט מען קידוש) און דאס לעיבן גייט מיך גיט, מען נעמט אן יעדע קולא וואס מען טרעפט נאר, גלייב מיר חסידים קענען כמעט פינקט אזוי האקן א לעיבן ווי גויים.


צים פוינט, די זיכסט א מסקנה וואס די גייסט נישט טרעפן, אדער הער יעצט אויף חקר'נן און גלייב מיט אמונה פשוטה, אדער די אנדערע אפציע טאר מען נישט שרייבן דא, וואס גראדע איך רעקעמענדיר עס נישט ווייל ס'סאך שווערער מיט א סאך קלענערע סוקסעס רעיט.

איך בין נישט אריבער קיין תקיפות, שוין אלץ אינגע בחור האב איך געהאט די אלע קשיות, און ציגעקומען צו די אלע זאכן וואס איך שרייב דא, און די אשכול, פארוואס איך האלט אז סטאטיסטיקלי איז יא שטארק מסתבר צו זאגן אז ס'דא א ג-ט, (זעט אויס אז מיין מסקנה איז אויסגעקומען אנדערש ווי דיינע)
אבער ווי געזאגט איז דאס אלעס געווען בחורישע מחשבות, און איך האב געוויסט, אז עס פעלט מיר פאקטן, און ידיעות, און אויך חכמה, וועגן דעם האב איך געשריבן אז אלעס וואס איך שרייב איז בעיבי טאלק, עס איז אלטע בחורישע מחשבות אהן קיין דערפרישונג
די פראבלעם איז אז מען קען זיך נישט אויסקאכן מיט חבירים אין די האקעלע ענינים, איך קען נישט הייסן די 'אפיקורס', און בכלל האט יעדער מורה צו טאטשן די נושא,
איך האב שוין פראבירט אסאך מאל אנצופאנגען א שמועס מיט ידידים, און זיי האבן מיר געלאזט וויסן אז 'זיי ווילן נישט רעדן איבער דעי ענין'...
שטיי איך טאקע מיט ווייניג נאלידזש, אבער מיט אן אפענע קאפ, און איך ווייס נישט ווי צו גיין, האב איך געעפנד די אשכול, ווי דא קען מען יא חקר'ענען,
אבער אפילו דא האט זיך די שמועס שנעל פארמאכט, און איך האב באקומען און אישי ווי מען האט מיר געזאגט אז איך זאל מיך האלטן אין מיין ליין און זיך אפלאזן פון חקירה, ווייל ס'אבי געהאקט

רביה''ק זי''ע

עצי שטים

איך האב דיר געלייקט, ווייל עס איז גוט געשריבן מיטן טיפישער רביה''ק הומאר,
אבער לעצם הטענה, איז אין הנידון דומה לראיה, ווען איך וויל דיר איבערצייגן עפעס צו טון, אדער און אונזער משל, 'נישט' צו טון, דאן אויב האט די אקט פאקטישע קאנסעקווענצן, וואס מען קען זען מיט די אויגן, דאן ביסטו גערעכט, לאז אפ די גמטריות און סברות, און גיי גראד צום פונקט, 'פאקט! טאמער וועסטו דאס עסן, וועסטו שטארבן' ענד אוו סטארי!
אבער ווען עס קומט צו עווירות, ווי למשל עסן חזיר, (פרישע) וואס הרבה עשו כן ועלתה בידם, ס'איז זיי גארנישט געשען, עס דרייען זיך ארום פילע עוברי עווירה, זיי לעבן א חיים טובים, פרעסן כל דבר אסור כל ימיהם, און שטארבן בשיבה טובה, און עס פעלט זיי נישט גארנישט, דאן אויב ווילסטו אים איבערצייגן נישט צו עסן, דאן האסטו נישט קיין ברירה נאר צו איבערצייגן אז ער וועט חרטה האבן אויף 'יענע וועלט'
און אויף דעם וועסטו מיזן אויפווייזן מיט ראיות וואס זענען טאקע נישט קיין הארטע באווייזן, נאר מיט חקירה סברות, וואס וועלן איבערצייגן אז ס'דא א ג-ט וואס ער האט באשאפן די וועלט, אוו ער לאזט נישט עסן חזיר, און אויב וועסטו יא עסן, דאן וועסטו בראטן און גהינם

א. מ׳שרייבט עבירות, עוויירות זעהט אויס ווי טראלל שפראך. איך זאג נישט אז דו ביזט, ס׳מאכט אבער נישט קיין גוטן רושם.
ֿֿֿ
ב. אויב אידישקייט וואלט געווען א רעליגיע וואס וואלט גארנישט פארקויפט אויסער ״יענע וועלט״ וואלסטו עס רואיג געקענט איגנארירן און טראכטן קיין צוויי מאל, דאס טראגט יעדע סימן פון א הרוצה לשקר ירחיק עדותו זיבעציג בתולות פאר מארטירער סקעם.

ג. אידישיקייט איז בפירוש א רעליגיע וואס פארשפרעכט יא ריעל לייף טענדישבל בענעפיטן, אז מ׳רעדט פון חזיר שטייט בפירוש אין פסוק ונטמאתם בם - ונטמטם בם. די וועג דאס צו מעסטן איז נישט דורך מדייק זין אין ש״ך און משנה ברורה, אידישקייט איז נישט ווי קאוויד וואס איז א נייע זאך וואס מ׳ווייסט נאכנישט וויאזוי זיך צו באגיין דערמיט, דאס איז שוין א קנאפע פיר טויזענט יאר אלט, מ׳וואלט שוין געמעגט אויפקומען מיט עפעס א וועג דאס צו מעסטן. אזעלכע שאלות צו א בריה ווערט בטל, בראקעל טשיקען, שיעור כזית וואלטן געמעגט האבן א בעסערע געידש ווי א דיוק אין פרי מגדים. וויפיל שעה דארף מען ווארטן צווישן מילכיגס און פליישיגס אז דאס הארץ זאל נישט פארשטאפט ווערן? חסידים ווארטן זעקס שעה, אין באבוב ווארט מען נאר פינעף שעה און איין מינוט ווייל צאנזער רב האט אזוי אפגעמאכט, די יעקעס נאר דריי שעה, די קראים עסן לכתחילה מילכיגס מיט פליישיגס, א מין מפגרישע פאלק. ווען מיר וואלטן באמת געגלייבט אין די תורה וואלט מען איינמאל פאר אלעמאל געמאכט א שטודיע ווילאנג מ׳דארף ווארטן צווישן מילכיגס און פליישיגס אז דאס הארץ זאל נישט פארשטאפט ווערן, מ׳וואלט גענומען טויזענט מענטשן און זיי איינגעטיילט אין צעהן גרופעס פון הונדערט מענטשן, איין גרופע זאל ווארטן זעקס שעה, די צווייטע נאר פינעף שעה און איין מינוט, די דריטע דריי שעה, די פערטע איין שעה, די פיפטע זאל נאר מאכן קינוח והדחה, די זעקסטע זאל בכלל נישט ווארטן, א.א.וו., און איין קאנטראל גרופע וואס זאל עסן בשר בחלב למהדרין מיט א כביצה כשיעור חזון איש, און מ׳וואלט זיי געגעבן אן IQ און EQ טעסט פארדעם און נאכדעם און געזעהן וועלכע גרופע האט געליטן פון הארץ פארשטאפעכץ און וועלכע נישט און אזוי גלעהזט דעם הארבן שאלה איינמאל פאר אלעמאל.

טא פארוואס מאכט מען טאקע נישט אזא סארט שטודיע? וועל איך אייך פארציילן פארוואס. ווען איך בין געווען בערך א 15 יעריג בחור האב איך געזעהן אין דברי תורה פון מונקאטשער רב אז א שפין (ספיידע״ר בלע״ז) איז מלכות דקליפה און דערפאר אויב איינער וויל אפשטעלן א שפין זאל ער זאגן דאס ווארט ״שבת״ וואס שבת איז דאך מרמז אויף מלכות דקדושה און די שפין וואס איז מלכות דקליפה וועט פארלירן איר כוח פון די קדושה פון שבת און בלייבן שטיין. שוין, ס׳אדורך נישט קיין לאנגע צייט, ס׳געקומען דער זוממער און איך בין געווען א שבת ביי מיינע עלטערן אין קאנטרי, זיץ איך מיר אזוי אינדרויסן אונטערן פרייען הימל פארטיפט אין א סוגיא, מיטאמאל זעה איך א שפין פארנט פון מיר, ספאנטאניש האב איך געגעבן א שריי אויס ״שבת!״ אבער ס׳האט געהאלפן א קדוחת, די שפין האט זיך טאקע דערשראקן און זיך גענומען אנטלויפן פון מיר... שנעל האב איך מיר געמאכט א חשבון אז די חסידישע הברה איז דאך לכאורה נישט די אויטענטישע הברה און מיין מוח האט אנגעפאנגען ארבעטן פיבערהאפטיג אויסצורעכענען וויאזוי צו זאגן ״שבת״ אין די תימנ׳ע הברה. נאך א צוויי סעקונדעס טראכטן געב איך א שריי אויס ״Shabboth" ווי די תימנ׳ע הברה, און וואונדער איבער וואונדער, די שפין וואס האט נאך געהאלטן אינמיטן אנטלויפן פון מיר האט ספאנטאניש צאמגעלייגט אירע פיסעלעך דקליפה און געבליבן שטיין ווי א גולם.

שיכור פון פרייד פון מיין אנטדעקונג בין איך מיט איין אימפעט געלאפן צו מיין טאטע און איהם דערציילט מיט עקסטאז וואס האט אקוראשט פאסירט, נישט נאר וואס מונקאטשער רב׳ס טריק האט געארבעט, כ׳ווייס אויך פונקטליך די ריכטיגע וועג ארויסצוזאגן דאס ווארט שבת... צו מיין אנטוישונג האט ער אינגאנצן נישט געטיילט מיין איבערראשונג, ער הייבט אויף די אויגן פונעם טור שולחן ערוך און זאגט מיר בערך כזה הלשון: ״איך וואלט נישט געטוהן אזא מין עקספערימענט ווייל וואס טוה איך אויב ס׳ארבעט נישט? וואלט איך דאך געווען חוזק...״ איך שטיי קעגנאיבער איהם מיט יראת הכבוד און ווארט מיט דארשט צו הערן עפעס דברי חכמה פון מיין חשוב׳ן פאטער׳ס מויל ווי איך בין צוגעוואוינט, און אזא אנטוישונג, די פה מפיק מרגליות איז מיטאיינמאל נהפך געווארן צו א פה מפיק צואת שוורים. איך האב געוואלט צוריקשרייען ״אבער ס׳האט דאך יא געארבעט, ביזטו נישט פרייליך אויסצוגעפינען אז דו ביזט נישט חוזק?!״, אבער די ווערטער זענען מיר שטעקן געבליבן אין האלז, כ׳האב גארנישט געקענט זאגן ווייל כ׳האב איינגעזעהן אז די מצב מיט איהם איז FUBAR ווי מ׳זאגט, גיי לערן אן אלטן בער טאנצן, אבער כ׳האב געטראכט צו מיר אזוי. אויב איז עס אמת אז ס׳ארבעט טאקע נישט וואלסטו נישט געוואלט וואוסן אז דו ביזט א חוזק? דו רעדסט דאך שוין באלד ווי אן אנטי וואקסער וואס וויל נישט נעמען קיין וואקסין ווייל ער האט מורא אז ער וועט אויסגעפינען אז ס׳שאדט נישט און ער וועט זיין חוזק... א מין גערעדעכץ דאס. אויב חוזק ביזטו שוין חוזק. אלא מאי דו גלייבסט נישט און פערטיג, און פון דעמאלטס און ווייטער איז מיין טאטע ארויף אויף מיין שווארצע ליסטע פון אפיקורסים, איבעריג צו זאגן אז נאך אפאר אזעלכע סארט עפיזאדן מיט אנדערע מענטשן איז מיין שווארצע ליסטע אלץ גרעסער און לענגער געווארן ביז ס׳שוין קיינער נישט איבערגעבליבן אויפ׳ן ווייסע ליסטע, בלאפן זאלט עטץ בלאפן מיט א צווייטן, א גוטע נאכט.

👍 👍 👍 👍 👍 👍 👍
שוין לאנג נישט געליינט אזא זאפטיגע תגובה, מחשבה, הומור, ליצונותא דע"ז, no nonsense, חידושים.
רביה"ק בתפארתו.

רבינו: מורה'דיגע פערל ווערטער, אבער איך בין נאכאלץ נישט מסכים,
איך מיז עס איבערשלאפן צו שרייבן אן ענטווארט, עס איז עמוק עמוק..

עצי שטים

איך בין נישט אריבער קיין תקיפות, שוין אלץ אינגע בחור האב איך געהאט די אלע קשיות, און ציגעקומען צו די אלע זאכן וואס איך שרייב דא, און די אשכול, פארוואס איך האלט אז סטאטיסטיקלי איז יא שטארק מסתבר צו זאגן אז ס'דא א ג-ט, (זעט אויס אז מיין מסקנה איז אויסגעקומען אנדערש ווי דיינע)

פאר די רעקארד איך האלט אויך אז ס'איז דא א גאט, נישט אלץ סטאטיסטיק, מאלעריי וכו' נאר פשוט די כח ראשון איז זיכער גאט נישט קיין חילוק וויאזוי מען ריפט עס.
מיין פראבלעים איז אין הכי נמי גאט איז דא ווער זאגט אבער אז ער האט געגעיבען די תורה, וואס אויף דעים איז נישטא קיין ראיות, לפענ"ד.
אדרבה @מי אני ווערט פארבעיטן זיך אויף צי שטעלן און ברעינגען ראיות אויף מתן תורה, (און עס ביטע מסביר זיין פאר אינז בהמות וואס פארשטייען נישט קיין איבערגעשלאגענע אונטערגעדרייטע פאראויסגעווארפענע פונאנדערגעשייטע ווערטער 😂 )

פטור בלא כלום אי אפשר:
אלעס מיז מען סייענטיפיש אויפווייזן? דאן קענסטו פארמעקן רוב תורה,
בשר בחלב פארשטאפט עפעס? וועליכע סייענטיסט האלט אזוי?
זיכער איז אלעס געבעיסט אויף 'יענע וועלט' און נישט יעדע 'ריחוק' איז א סימון אויף 'שקר'
וועגן דעם מיז מען מיט חקירה, פארנאנדעטשיידן, די גן עדן, פון די מוסלאמענער פ''ד בתילות (וויפול די העק עס איז)

קהל'ס נער

עצי שטים

איך בין נישט אריבער קיין תקיפות, שוין אלץ אינגע בחור האב איך געהאט די אלע קשיות, און ציגעקומען צו די אלע זאכן וואס איך שרייב דא, און די אשכול, פארוואס איך האלט אז סטאטיסטיקלי איז יא שטארק מסתבר צו זאגן אז ס'דא א ג-ט, (זעט אויס אז מיין מסקנה איז אויסגעקומען אנדערש ווי דיינע)

פאר די רעקארד איך האלט אויך אז ס'איז דא א גאט, נישט אלץ סטאטיסטיק, מאלעריי וכו' נאר פשוט די כח ראשון איז זיכער גאט נישט קיין חילוק וויאזוי מען ריפט עס.
מיין פראבלעים איז אין הכי נמי גאט איז דא ווער זאגט אבער אז ער האט געגעיבען די תורה, וואס אויף דעים איז נישטא קיין ראיות, לפענ"ד.
אדרבה @מי אני ווערט פארבעיטן זיך אויף צי שטעלן און ברעינגען ראיות אויף מתן תורה, (און עס ביטע מסביר זיין פאר אינז בהמות וואס פארשטייען נישט קיין איבערגעשלאגענע אונטערגעדרייטע פאראויסגעווארפענע פונאנדערגעשייטע ווערטער 😂 )

יא, אבער די 'כח ראשון' איז א גרויסע נפק''מ וואס עס איז, אויב איז עס נאטור, דאן קענסטו פרעסן חזיר, אויב איז עס ג-ט, און ער לאזט נישט, דאן וועט נישט טויגן

רביה"ק זי"ע, איי לאָוו יאָו!

עצי שטים

קהל'ס נער

עצי שטים

איך בין נישט אריבער קיין תקיפות, שוין אלץ אינגע בחור האב איך געהאט די אלע קשיות, און ציגעקומען צו די אלע זאכן וואס איך שרייב דא, און די אשכול, פארוואס איך האלט אז סטאטיסטיקלי איז יא שטארק מסתבר צו זאגן אז ס'דא א ג-ט, (זעט אויס אז מיין מסקנה איז אויסגעקומען אנדערש ווי דיינע)

פאר די רעקארד איך האלט אויך אז ס'איז דא א גאט, נישט אלץ סטאטיסטיק, מאלעריי וכו' נאר פשוט די כח ראשון איז זיכער גאט נישט קיין חילוק וויאזוי מען ריפט עס.
מיין פראבלעים איז אין הכי נמי גאט איז דא ווער זאגט אבער אז ער האט געגעיבען די תורה, וואס אויף דעים איז נישטא קיין ראיות, לפענ"ד.
אדרבה @מי אני ווערט פארבעיטן זיך אויף צי שטעלן און ברעינגען ראיות אויף מתן תורה, (און עס ביטע מסביר זיין פאר אינז בהמות וואס פארשטייען נישט קיין איבערגעשלאגענע אונטערגעדרייטע פאראויסגעווארפענע פונאנדערגעשייטע ווערטער 😂 )

יא, אבער די 'כח ראשון' איז א גרויסע נפק''מ וואס עס איז, אויב איז עס נאטור, דאן קענסטו פרעסן חזיר, אויב איז עס ג-ט, און ער לאזט נישט, דאן וועט נישט טויגן

כח ראשון איז גאט אפילו אויב די ווילסט עס רופן נאטור, נאכאלץ קען איך עסן חזיר, פארוואס נישט?
Unless די קענסט מיך אויפווייזן אז די כח ראשון/גאט לאזט נישט עסן חזיר און ער האט א קאלך אוייווען/גיהנום ווי ער ווארפט אריין יעדער וואס פאלגט עים נישט.

המוציא מחבירו עליו הראיה, כל עוד דעיס איז נישט אויפגעוויזן קען זיין א גאט ביז מארגען, ס'זאגט נאך גארנישט, פארוואס קען נישט זיין אז די ועד ארבע ארצות האט אויפגעמאכט די תורה לגמרי? אויב די פרעיגסט מצד סברא און הוכחה האט זיך יודישקייט אנגעהויבען ערגעץ דארט.

קהל'ס נער

עצי שטים

קהל'ס נער

עצי שטים

איך בין נישט אריבער קיין תקיפות, שוין אלץ אינגע בחור האב איך געהאט די אלע קשיות, און ציגעקומען צו די אלע זאכן וואס איך שרייב דא, און די אשכול, פארוואס איך האלט אז סטאטיסטיקלי איז יא שטארק מסתבר צו זאגן אז ס'דא א ג-ט, (זעט אויס אז מיין מסקנה איז אויסגעקומען אנדערש ווי דיינע)

פאר די רעקארד איך האלט אויך אז ס'איז דא א גאט, נישט אלץ סטאטיסטיק, מאלעריי וכו' נאר פשוט די כח ראשון איז זיכער גאט נישט קיין חילוק וויאזוי מען ריפט עס.
מיין פראבלעים איז אין הכי נמי גאט איז דא ווער זאגט אבער אז ער האט געגעיבען די תורה, וואס אויף דעים איז נישטא קיין ראיות, לפענ"ד.
אדרבה @מי אני ווערט פארבעיטן זיך אויף צי שטעלן און ברעינגען ראיות אויף מתן תורה, (און עס ביטע מסביר זיין פאר אינז בהמות וואס פארשטייען נישט קיין איבערגעשלאגענע אונטערגעדרייטע פאראויסגעווארפענע פונאנדערגעשייטע ווערטער [emoji38] )

יא, אבער די 'כח ראשון' איז א גרויסע נפק''מ וואס עס איז, אויב איז עס נאטור, דאן קענסטו פרעסן חזיר, אויב איז עס ג-ט, און ער לאזט נישט, דאן וועט נישט טויגן

כח ראשון איז גאט אפילו אויב די ווילסט עס רופן נאטור, נאכאלץ קען איך עסן חזיר, פארוואס נישט?
Unless די קענסט מיך אויפווייזן אז די כח ראשון/גאט לאזט נישט עסן חזיר און ער האט א קאלך אוייווען/גיהנום ווי ער ווארפט אריין יעדער וואס פאלגט עים נישט.

המוציא מחבירו עליו הראיה, כל עוד דעיס איז נישט אויפגעוויזן קען זיין א גאט ביז מארגען, ס'זאגט נאך גארנישט, פארוואס קען נישט זיין אז די ועד ארבע ארצות האט אויפגעמאכט די תורה לגמרי? אויב די פרעיגסט מצד סברא און הוכחה האט זיך יודישקייט אנגעהויבען ערגעץ דארט.

ר' עצי די האסט געגעבן א לייקל וויבאלד דו שטימסט מיט, מיט קהל'ס נער?

איך בעט אייך, ווען איר לייגט זיך היינט נאכט שלאפן, גרייט נאך אָן נעגל וואסער, האלט דיך פעסט!

ברוינשטיין: מען לאזט נישט אפ די תורה פון איין מינוט אויפן צווייטן, טאמער גיי איך צוקומען אז ס'נישטא קיין ג-ט,
אדער אז די תורה איז נישט פון אים, דאן גייט עס נעמען צייט ביז איך וועל אנקומען דערצו, אויף א למעשה'דיגן אופן, און איך וועל פרעגן קליגע לייט אויב זיי קענען פארענטפערן מיינע קשיות, וכ', עס איז א פראצעדור...
א לייק מיינט בלויז אז איז הער וואס ער זאגט, עס מיינט נישט אז איך בין מסכים 100%

עצי שטים

ברוינשטיין: מען לאזט נישט אפ די תורה פון איין מינוט אויפן צווייטן, טאמער גיי איך צוקומען אז ס'נישטא קיין ג-ט, דאן גייט עס נעמען צייט ביז איך וועל אנקומען דערצו, אויף א למעשה'דיגן אופן, און איך וועל פרעגן קליגע לייט אויב זיי קענען פארענטפערן מיינע קשיות, וכ', עס איז א פראצעדור...
א לייק מיינט בלויז אז איז הער וואס ער זאגט, עס מיינט נישט אז איך בין מסכים 100%

Somewhere ביזטו געבליבן סטאק...
ווי מערערע האבן שוין דערמאנט האט א Creator מיט א תורה 0 שייכות.

ס'קען זיין 100% פרוף פאר ג-ט, און נאכאלס 0% פרוף פאר תורה.

ברוינשטיין

[quot]ר' עצי די האסט געגעבן א לייקל וויבאלד דו שטימסט מיט, מיט קהל'ס נער?

איך בעט אייך, ווען איר לייגט זיך היינט נאכט שלאפן, גרייט נאך אָן נעגל וואסער, האלט דיך פעסט!

איר האט דאך אים אויך געלייקט...

ליב צו וויסן

עצי שטים

ברוינשטיין: מען לאזט נישט אפ די תורה פון איין מינוט אויפן צווייטן, טאמער גיי איך צוקומען אז ס'נישטא קיין ג-ט, דאן גייט עס נעמען צייט ביז איך וועל אנקומען דערצו, אויף א למעשה'דיגן אופן, און איך וועל פרעגן קליגע לייט אויב זיי קענען פארענטפערן מיינע קשיות, וכ', עס איז א פראצעדור...
א לייק מיינט בלויז אז איז הער וואס ער זאגט, עס מיינט נישט אז איך בין מסכים 100%

Somewhere ביזטו געבליבן סטאק...
ווי מערערע האבן שוין דערמאנט האט א Creator מיט א תורה 0 שייכות.

ס'קען זיין 100% פרוף פאר ג-ט, און נאכאלס 0% פרוף פאר תורה.

מען פרעגט די שאלה איינמאל און נאכאמאל, איז לאמיך עס אויסקלארן איינמאל פאר אלעמאל,

גערעכט, עס איז צוויי באזונדערע זאכן,
א. עס איז דא א ג-ט
ב.ער האט געגעבן די תורה, און די תרי''ג מצות וואס מיר מוזן היטן, אויב נישט וועט נישט גוט זיין, אויב מען וועט יא היטן, ווער ער דיר באלוינען וכ'

יעצט, אמת אז נאכן אננעמען אות א. מוז מען נישט גיין ווייטער צו אות ב. (צו אננעמען ב. מוז מען יא קודם אננעמען א. ) עס קען זיין אז ער האט באשאפן די וועלט און עס געלאזט אויף הפקר, אדער ער האט עס באשאפן, אבער גאר איסלאם איז וואס ער וויל,
סאו כדי מיר צו מאכן אויס איד, קען מען טון איינס פון צוויי, מיר אויפוויזן אדער מאכן סקעפטיש אז די תורה איז פון ג-ט מסיני, אדער קענסטו גיין גראד צום שורש, און אויפווייזן אדער מיר מאכן סקעפטיש, און די מציאות השם בכלל, אויב איז נישטא קיין ג-ט, דאן זענען אלע רעליגיעס נארישקייטן
איך מאך טאקע א קיגל פון די צוויי, און מען דארף עס טאקע אפטיילן,
איך האב פאראכטן די תגובה אויבן, אז עס זאל טאקע זיין מער צוגעפאסט

‏

רביה״ק זי״ע

שיכור פון פרייד פון מיין אנטדעקונג בין איך מיט איין אימפעט געלאפן צו מיין טאטע און איהם דערציילט מיט עקסטאז וואס האט אקוראשט פאסירט, נישט נאר וואס מונקאטשער רב׳ס טריק האט געארבעט, כ׳ווייס אויך פונקטליך די ריכטיגע וועג ארויסצוזאגן דאס ווארט שבת... צו מיין אנטוישונג האט ער אינגאנצן נישט געטיילט מיין איבערראשונג, ער הייבט אויף די אויגן פונעם טור שולחן ערוך און זאגט מיר בערך כזה הלשון: ״איך וואלט נישט געטוהן אזא מין עקספערימענט ווייל וואס טוה איך אויב ס׳ארבעט נישט? וואלט איך דאך געווען חוזק...״ איך שטיי קעגנאיבער איהם מיט יראת הכבוד און ווארט מיט דארשט צו הערן עפעס דברי חכמה פון מיין חשוב׳ן פאטער׳ס מויל ווי איך בין צוגעוואוינט, און אזא אנטוישונג, די פה מפיק מרגליות איז מיטאיינמאל נהפך געווארן צו א פה מפיק צואת שוורים. איך האב געוואלט צוריקשרייען ״אבער ס׳האט דאך יא געארבעט, ביזטו נישט פרייליך אויסצוגעפינען אז דו ביזט נישט חוזק?!״

גראדע איך האב מורא׳דיג הנאה פונעם טאטן דא; געבענדיג אים די פּרינציפּ פון טשעריטי. מיינענדיג, ווי כ׳האב ארויסגעברענגט דא איז לגבי רעליגיעזע אמונות האלטן נישט חרדים אז דאס איז תחת די עמפּירישע ״[פילאזאפישע] וועלט״. מיינענדיג, עס נישט ניתן צו פאלסיפיצירן ע״י הוכחה חושית. אבער אויב אזוי דארף מען אנערקענען אז פונקט אזוי איז עס אויך נישט ניתן להוכיח ע״י הוכחה חושית אויך נישט. דאס האב איך אויך ארויסגעברענגט דא מיט מיין פראבלעם מיט די סארט מעשיות.

דא איז דער טאטע נישט נתפעל געווארן פון א הוכחה חושית אויף עפעס א רעליגיעזע קלעים ווייל ער אנערקענט אז אויב אזוי וואלט ער ווען געדארפט פונקט אזוי נתפעל ווערן אויף פארקערט פון א פירכא חושית אויף אזא סארט קלעים אויך. און דאס וואלט ער דאך נישט אקצעפטירט, וממילא קען ער פונקט אזוי נישט אקצעפטירן אזא סארט הוכחה לזכות דערויף אויך נישט. ער וועט לכאורה האלטן אז די סארט ״אמת״ פון די קלעים איז אן ״ענין למעלה מהשגה״, ולכן נישט ניתן לא להקשות ולא להוכיח בהוכחות חושיים.

רביה''ק:איך האב געספענד די לעצטע פאר שעה ליינענדיג דיינע תגובות, אין די נושא פון חקירה, און איך האב מיך נישט געכאפט אז די ביסט דא די leading voice פון די אפיקורסים, איך האב נישט פארשטאנען פארוואס די שרייבסט אנהויב פונעם שמועס אז די האסט אסאך וואס צו שרייבן אויף דעם ענין נאר מען וועט דיר פארמעקן, איך האב נישט געכאפט אז די ווארענונג פונעם מנהל איז לכאורה געווען געוואנדן צו דיר, עפעס האט מיין סובקאנטשעס נישט געלאזט די ווארט 'רביה''ק' צאמגעשטעלט ווערן מיט אפיקורסות, אבער קוקענדיג אביסל און די חקירה אשכולות פון העמק דבר זעה איך ווי איין פלאץ מעקט דיר די מנהל מיט א חוט של שני אז 'כפירה איז נישט ערלויבט' און א צווייטע אשכול פון העניך בעט ער דיך נישט צו שרייבן כפירה און זיין אשכול, בקיצור כהאב נישט געוויסט מיט וועמען איך הייב זיך אהן

אבער עס גייט מיר נישט אהן, ווי געשריבן בין איך דא פארן אמת, און אז די שרייבסט די אנדערע זייט פונעם בטבע, אדרבה דאס וויל איך הערן, און דאס איז וואס האט מיר געפעילט אלע מיינע יארן, איינער וואס זאל מיר גאר טשעלענדזען מיין מהלך המחשבה און ארויסברענגען פארקערטע סברות פון וואס מען איז געוואונט צו הערן

פון ליינען אזויפיל זעט מיר אויס ווי די האסט א גאנצע אויפגעבויטע מהלך, איך האב עס נאכאלץ נישט איגאנצן ארויס, אבער עס זעט מיר אויס ווי די האלטסט יא פון מציאות השם, און די האלטסט יא אז תורה איז מסיני, נאר די האטס גאנצעטע שיטות וויאזוי תורה שבע''פ בעיקר איז פארדרייט געווארן, און עס איז אונגאנצן נישט וואס די תורה מיינט בלא בלא בלא, איך בין אויך נישט זיכער פונקטליך, און איך ווייס נישט אויף זיכער אויב די האלטסט טאקע בכלל פון ג-ט און תורה, בקיצור כ'בין צעמישט,

לעצם הענין, די שרייבסט, אויב די איינציגסטע זאך וואס די תורה פארקויפט איז 'יענע וועלט' דאן קען איך עס אונגאנצן איגנארירן, הרוצה לשקר וכ', וכ' וכ'

איך ווייס נישט פון ווי די האסט גענימען דעם טעות אז די תורה איז דא צו מאכן די גשמיות'דיגן לעבן פונעם מענטש בעסער, מען זאל נישט עסן בשר בחלב ווייל עס וועט נודערן די IQ אדער אז עסן חזיר וועט פארשטאפן די אדערן, אויב וואלט דאס געווען די תורה, דאן וואלט מען עס טאקע נישט געדארפט, איך וועל פרעגן מיין מאמע וואס די דאקטורים זאגן איז געזונט צו עסן און וואס איז נישט,

באמת האסטו אנגעכאפט איין משל פון מאכלות אסירות וואס אויף דעם כאפסטו זיך ארויף אויפן טומטום הלב, כאילו מען מיינט א גשמיות'דיגן פארשטאפונג,
וואס איז מיט כל התורה כולה? רוב תרי''ג מצות, און בפרט די מצוות וואס האבן נישט קיין טעם,?
ווען איך וויל ארויסשלעפן די ביינער פון מיין סעלמאן פיש אויף שבת, איז מיין מבחן צו זען אויב עס איז א סכנה? איך זאל מאכן א גוגל סירטש צו זען וויפיל מענטשטן א יאר שטארבן פון עסן אהן א ברכה? איך זאל פרעגן א פראפעסאר, אויב אנצינדען א פייער שבת איז מיר נישט געזונט? וואט די העק רעדסטו פון? מען זאל מאכן גרופעס צו מאכן א טעסט וועלעכע שיעור בשר בחלב איז ריכטיג כאילו אזוי גייט עס,

זיכער איז אלעס א 'יענע וועלט' זאך, יא מען קען אפשר זאגן אז דא אויך האט מען א בעסערע לעבן, אבער נישט דאס איז די געדאנק, גיי עס פלייש צוזאמען מיט פיש און זע וואס גייט געשען, אסאך גוים טוען עס, און עס געשעט נישט גארנישט, און דא רעדט מען שוין פון א זאך וואס איז נאר אסור וועגן סכנה

סאו זיכער איז די מהלך צו מאכן חקירה צוצוקומען אז עס איז דא א ג-ט וואס הייסט די תרי''ג מצות, און ער וועט שטראפן אויף 'יענע וועלט' לעוברי רצונו און פארדעם זאל מען פאלגן די תרי''ג מצות, נישט ווייל יעדע בעל עווירה (סארי, כ'וויל נישט זיין א 'טראל, 'עבירה', וואטעווער הודו האט מיט קוש) וועט לעבן א פיילפולער לעבן דא אויף די וועלט, ניין און נאכאמאל ניין, נאר ווייל עס וועט אפווארטן א הייסע גהינם ווי מען בראט פאר יעדע איינציגע חטא

איי מען זעט עס נישט, הרוצה לשקר וכ'? עס דערמאנט די מעשה ווי די רוסישער לערער האט געזאגט אז ס'נישט דא קיין ג-ט ווייל א זאך וואס מען זעט נישט, עקזעסטירט נישט, האט זיך די אידישע אינגל זיך אנגעריפען, אז די טיטשער האט נישט קיין שכל ווייל מען קען עס נישט זען, און הגם די מעשה איז סתם א ווערטל, און מען קען יא אויפקראכן א קאפ און טרעפן די דזעלי מח, און שכל קען מען דאך זען אז מען טראכט, אבער די נקודות הדברים איז אמת, ווייל מען זעט עס נישט, מיינט נישט אז עס איז נישט,

א. לגבי טענדשיבל בענעפיטן פון ״אידישקייט״ קען מען רעדן פון עשר בשביל שתתעשר, וּבְחָנוּנִי נָא בָּזֹאת אִם לֹא אֶפְתַּח לָכֶם אֵת אֲרֻבּוֹת הַשָּׁמַיִם וַהֲרִיקֹתִי לָכֶם בְּרָכָה עַד בְּלִי דָי, אלו דברים שאדם אוכל פירותיהם בעולם הזה, גורל הגר״א, בייבל קאודס, פארשטאפטע קעפ פון בני נידה, ציצית אלס שמירה פון אלעס בייזן, תפילה, ישועות וואס מענטשן זעהען דורך זאגן תהילים, שיר השירים, שאלות חלום, קמיעות, ערבה בלעטער און י״ב חלות, קברי צדיקים, לייגן ציגל ביי חעזקעלע מערץ, א.א.וו. פארוואס טוט/גלייבט מען די אלע זאכן, ווייל מ׳איז איבערצייגט אז ס׳ארבעט נישט במציאות נאר ס׳איז א בחינה? אפשר איז גאט און גיהנום אויך נאר א בחינה? איך גראדע לייג תפילין וואס מ׳קען נישט אויפווייזן מיט די חושים אז ס׳עקזיסטירט טאקע, מ׳קען אבער אויך נישט אויפווייזן אז ס׳עקזיסטירט נישט, איין זאך איז זיכער אז איך שפאר מיך אסאך צייט און געלט מיט די ספעציעלע תפילין, און ווי אויך דארף מען עס קיינמאל נישט בודק זיין. מ׳קען באשטעלן ביי מיר די ספעציעלע סארט תפילין די צוגענגליגע פרייז פון $5,000, און דאס קומט א קאמפלעט סעט פון נישט נאר רש״י און ר״ת שימושא רבה און ראב״ד נאר מיט אלע 64 שיטות וואס דער גר״א האט אויסגערעכנט. דיעס ליין טראגט אויך אינוויזיבל טליתים, מצות, ארבעה מינים, און נאך אסאך פארשידנארטיגע חפצי קודש אלס פאר זייער צוגענגליגע פרייזן. לאמיר זיך אבער נישט פארטיעפן דערין ווייל ס׳זעהט מיר נישט אויס ווי דאס איז די אישו דא.

ב. וואס איז די חילוק וואס איך האלט? איך בין נישט קיין ט״ז וואס מ׳דארף מדייק זיין און נאך אלעם פארשטייט מען נישט זיינע סברות סייווי און מ׳דארף צוקומען אז ס׳איז העכערע זאכן, איך בין נאר דא קלארצומאכן די פאקטן און יעדער זאל ציען די מסקנות וואס איהם שמעקט, אז דו זוכסט דווקא אריינצועיפן אין א סקעם האב איך א גאנצע ליסטע פון בריקן דיר צו פארקויפן, פרטים אין אישי. ווי ס׳זעהט מיר אויס איז די אישו נישט אז דו פארשטייסט נישט וואס איך זאג, דו פארשטייסט שוין איינמאל, וואס שטערט דיר איז אז דו האסט מורא ארויסצוקריכן פונעם באקס איינער אליינס דערפאר ביזטו פארנומען וואס רבינו הקדוש האלט כדי צו וואוסן ביז וואו דו קענסט גיין און נישט זיין אליינס אויפ׳ן וואסער. אויב פילסטו אז דו דארפסט עס האבן כדי ארויסצוקריכן פונעם באקס קען איך דיר פארציילן אין אישי פונקטליך וואו איך האלט און וואו איך פלאן צו גיין ווייטער, איך זעה אבער נישט פארוואס ס׳פעלט אויס, ס׳דא גענוג סעלעבריטיעס וועם נאכצוטאנצן, פעלט נישט אויס נאכצוטאנצן עפעס אן אנאנימער לץ פון קאוועשטיבל. אז דו זוכסט וועם נאכצוטאנצן קענסטו נאכטאנצן מיינע ראול מאדעלס אין די ענינים, Sam Harris און Megan Phelps, ביידע פלעגן זיין פארגלייבט אין רעליגיע ביז איבער די נאז מיט א פעלזן פעסטע אמונה פשוטה וחקירה ביז זיי האבן איינגעזעהן וואס זיי האבן איינגעזעהן, אויף אנצופאנגען האסטו דא א שמועס צווישן די צוויי, העכסט רעקאמענדירט. <a class="postlink" href="https://m.youtube.com/watch?v=hyUO2ZAX5X0">https://m.youtube.com/watch?v=hyUO2ZAX5X0</a>

רביה''ק זי''ע

א. לגבי טענדשיבל בענעפיטן פון ״אידישקייט״ קען מען רעדן פון עשר בשביל שתתעשר, וּבְחָנוּנִי נָא בָּזֹאת אִם לֹא אֶפְתַּח לָכֶם אֵת אֲרֻבּוֹת הַשָּׁמַיִם וַהֲרִיקֹתִי לָכֶם בְּרָכָה עַד בְּלִי דָי, אלו דברים שאדם אוכל פירותיהם בעולם הזה, גורל הגר״א, בייבל קאודס, פארשטאפטע קעפ פון בני נידה, ציצית אלס שמירה פון אלעס בייזן, תפילה, ישועות וואס מענטשן זעהען דורך זאגן תהילים, שיר השירים, שאלות חלום, קמיעות, ערבה בלעטער און י״ב חלות, קברי צדיקים, לייגן ציגל ביי חעזקעלע מערץ, א.א.וו. פארוואס טוט/גלייבט מען די אלע זאכן, ווייל מ׳איז איבערצייגט אז ס׳ארבעט נישט במציאות נאר ס׳איז א בחינה? אפשר איז גאט און גיהנום אויך נאר א בחינה? איך גראדע לייג תפילין וואס מ׳קען נישט אויפווייזן מיט די חושים אז ס׳עקזיסטירט טאקע, מ׳קען אבער אויך נישט אויפווייזן אז ס׳עקזיסטירט נישט, איין זאך איז זיכער אז איך שפאר מיך אסאך צייט און געלט מיט די ספעציעלע תפילין, און ווי אויך דארף מען עס קיינמאל נישט בודק זיין. מ׳קען באשטעלן ביי מיר די ספעציעלע סארט תפילין די צוגענגליגע פרייז פון $5,000, און דאס קומט א קאמפלעט סעט פון נישט נאר רש״י און ר״ת שימושא רבה און ראב״ד נאר מיט אלע 64 שיטות וואס דער גר״א האט אויסגערעכנט. דיעס ליין טראגט אויך אינוויזיבל טליתים, מצות, ארבעה מינים, און נאך אסאך פארשידנארטיגע חפצי קודש אלס פאר זייער צוגענגליגע פרייזן. לאמיר זיך אבער נישט פארטיעפן דערין ווייל ס׳זעהט מיר נישט אויס ווי דאס איז די אישו דא.

ב. וואס איז די חילוק וואס איך האלט? איך בין נישט קיין ט״ז וואס מ׳דארף מדייק זיין און נאך אלעם פארשטייט מען נישט זיינע סברות סייווי און מ׳דארף צוקומען אז ס׳איז העכערע זאכן, איך בין נאר דא קלארצומאכן די פאקטן און יעדער זאל ציען די מסקנות וואס איהם שמעקט, אז דו זוכסט דווקא אריינצועיפן אין א סקעם האב איך א גאנצע ליסטע פון בריקן דיר צו פארקויפן, פרטים אין אישי. ווי ס׳זעהט מיר אויס איז די אישו נישט אז דו פארשטייסט נישט וואס איך זאג, דו פארשטייסט שוין איינמאל, וואס שטערט דיר איז אז דו האסט מורא ארויסצוקריכן פונעם באקס איינער אליינס דערפאר ביזטו פארנומען וואס רבינו הקדוש האלט כדי צו וואוסן ביז וואו דו קענסט גיין און נישט זיין אליינס אויפ׳ן וואסער. אויב פילסטו אז דו דארפסט עס האבן כדי ארויסצוקריכן פונעם באקס קען איך דיר פארציילן אין אישי פונקטליך וואו איך האלט און וואו איך פלאן צו גיין ווייטער, איך זעה אבער נישט פארוואס ס׳פעלט אויס, ס׳דא גענוג סעלעבריטיעס וועם נאכצוטאנצן, פעלט נישט אויס נאכצוטאנצן עפעס אן אנאנימער לץ פון קאוועשטיבל. אז דו זוכסט וועם נאכצוטאנצן קענסטו נאכטאנצן מיינע ראול מאדעלס אין די ענינים, Sam Harris און Megan Phelps, ביידע פלעגן זיין פארגלייבט אין רעליגיע ביז איבער די נאז מיט א פעלזן פעסטע אמונה פשוטה וחקירה ביז זיי האבן איינגעזעהן וואס זיי האבן איינגעזעהן, אויף אנצופאנגען האסטו דא א שמועס צווישן די צוויי, העכסט רעקאמענדירט. <a class="postlink" href="https://m.youtube.com/watch?v=hyUO2ZAX5X0">https://m.youtube.com/watch?v=hyUO2ZAX5X0</a>

האטס אויסקעפיקט אפאר מצות (און סגילות) וואס מען דארף יא אפישילי צו קענען זען דערביי זאכליכע רעזולטאטן,
אבער אויב גייסטטו אפמעסטן די קראנטקייט פון אידישקייט מיט די מאס כח וואס די זאכן האבן צו פאקטיש דעליווערן, דאן איז עס נישט קיין גיטע מעסטער,
זאגן תהילים קען קיינער נישט אויפוויזן סייענטיפיש אז עס העלפט, גענוג מאל געשעהן מיריקלס, און חולים ווערן נתרפה, וכ', אהן קיין תהילים, און גענוג מאל וואס וויפול תהילים מען זאגט נאר, זענען די 'שערי שמים ננעלו' און די חולה ווערט נפטר, און ס'דא כל מיני תריצים, אז די תפילות זענען נישט געגאנגען לאיבוד וכ', אבער מען זאגט תהילים ווייל מען האפט עס וועט העלפן גיבן די שטיפ וכ', אבער ס'נישט קיין זיכערע זאך

מאיר טורנהיים יוכיח, ער האט אויסגעטראפן א מהלך וואס האט געארבייט ביי איבער צוואנציג עלעקשינס ציצוטרעפן וואס די תורה איז מרמז, און ער האט אייביג צוגעטראפן, מען וואלט פון דעם אליין געקענט ווערן א בעל תשובה און גלייבן אז תורה מן השמים, נישט אזוי? עד שבא 2020 און ער האט קלאר 'געזען' אין די תורה אז טראמפ האט עס, און.... מען האט געזען קלאר אז ער האט פשוט געהאט א גאר גוטע מזל ביז אהער, אבער קיין רמזים אין די תורה קען ער נישט, נו, איז אפילו ביז ער איז געווארן חוזק איז עס אויך נישט קיין פרופ, עס איז סובסטענשיל עווידענס בסך הכל

בנוגע דיין חלק ב', איז אזוי, האסט געשריבן און איין אשכול (כ'וואלט צוגעוויזן מיט א בלויע 'דא', נאר כ'קען מיך נישט אויס, אפשר קען מיר איינער אויסלערנען) אז די האסט נאכנישט באגעגנט איינער און ריל לייף וואס זיכט די אמת, און די האסט מיר טאקע נאכנישט באגעגנט, איך זיך עס טאקע, אויב קום איך צו אז אלעס איז שטותים, דאן גיי איך עסן יוה''כ, יא איך גיי עס טון באהאלטן, איך זיך נישט קיין בזיונות און א גט, און קיינמאל קענען זען מיינע קונדער וכ', אבער איך פאר נאך די אמת, און ווי איך האלט יעצט, איז ג-ט און תורה, ביי מיר 90% אז עס איז אמת, און איך בין יא מדקדק קלה כחמירה, און איך לייג גשמיות'דיגע תפילין, ווייל אזוי שטייט אין שו''ע, און איך האלט אז דאס וואס שטייט און שו''ע, דאס וויל ג-ט אז איך זאל טון,

איך האב געליינט דיין סברה בנוגע comfort zone, במקום אחר, און עס איז טאקע אמת, אבער נאר אויף גרויסע טוישן, אבער צו טון עפעס וואס קיינער וועט נישט וויסן דערפון, אויב האלט איך אז ג-ט אין אידישקייט איז פאלש, דאן האב איך בכלל נישט קיין פראבלעם דערמיט, און איך דארף נישט וויסן אז רביה''ק טוט עס אויך, אז איך זאל עס קענען טון,

די סיבה פארוואס איך האב געוואלט וויסן וואס די האלטסט, איז פשוט ווייל די שרייבסט נישט ברחל בתך הקטנה וואס די האלטסט, און מען זעהט קלאר אז ס'איז הרבה יותר ממה שכתיב כאן יש כאן, און איך וויל ארויסהאבן די זאך קלאר,
קוק צוריק אויף אונזער בעק ענד פארט דא, איך מיין אז איך שרייב גאנץ שכל'דיג, איך דארף נישט קיינעם נאכצוטאנצן, איך דארף בלויז מיט וועמען צו רעדן אין זיך אויסקאכן, און אויב פארשטיי איך נישט קלאר וואס יענער וויל פינקטליך, וועל איך פרעגן און וועלן פארשטיין בעסער

אקעי, איך בין אפשר געגאנגען צו עקסטרעם פארלאנגענדיג סייענטיפשיע הוכחות, דער אמת איז אז עמפירישע הוכחות קענען אויך זיין גענוג. למשל, איך קען טרעפן א היתר אין א רגע צו נוצן א פאון שבת, איי פארוואס טוה איך עס נישט? ווייל ווען איך נוץ א פאון שבת פיל איך נישט קיין מנוחה. די גאנצע ענין פון שבת איז בא שבת בא מנוחה, אז איך פיל נישט קיין מנוחה מוז זיין אז איך טוה עפעס wראנג, זאכן וואס איך בין זיך מקיל לויט דעם מעסטער פעלט נישט אויס אויסצושרייבן. 😃 איינער וואס פילט נישט קיין טעם אין שבת קען רואיג אריינפארן צום ארבעט מיט׳ן קאר און פאון אויף מיין אחריות.

און אז מ׳רעדט פון טורנהיים, אדרבה, אויב איינער פילט אז דאס איז א גוטע מעסטער פאר איהם זאל ער גיין דערמיט עד הסוף, trial & error איז די איינציגסטע וועג צו דערגיין די מציאות. טורנהיים איז נישט קיין חוזק, אין לו לדיין אלא מה שעיניו רואות, חוזק איז ער ווען ער בלאפט ארום.

רביה''ק זי''ע

איינער וואס פילט נישט קיין טעם אין שבת קען רואיג אריינפארן צום ארבעט מיט׳ן קאר און פאון אויף מיין אחריות.

איז שייך זיך פארלאזן אויף אייער אחריות באופן כללי? אדער נאר אויף ארבעט, קאר, און פאון וואס איז מפורש

ואת"ל אז דוקא במפורש, טאמער מ'קען זיך נישט געהעריג אפרייסן פונעם טעם שב"ק בעצם, קען מען מתיר זיין אלס נותן טעם לפגם, עכ"פ פאר בן יומו..?

אוודאי באופן כללי, ודיבר הכתוב בהווה.

הער אויס, איך גיי נישט צולאזן אז דו זאלסט פון מיר אויך מאכן א ש״ך פון וואס מ׳קען מדייק זיין וויאזוי בית דין של מעלה פסק׳נט אויס ווער ס׳גייט אין גן עדן און ווער אין גיהנום, איך זאג איין זאך, אין ענגליש רופט זיך דאס elimination diet, אויב גייסטו נאכאיינמאל פרובירן אריינצולערנען בריסקע מאטעמאטישע חשבונות אין מיינע רייד ועל איך דיר פארוואנדלען אין א העכערע בחינה וואס מ׳קען נישט סייענטיפיש אויפווייזן אז ס׳עקזיסטירט נישט בבחינת והייתם כאלוקים, און דעמאלטס וועסטו שוין מוזן קויפן מיינע אינוויזיבל טליתים סקעם. געדענק, ועשית ככל אשר יורוך, המלעיג על דברי חכמים נקרא יהודי, ואין לך אלא רביה״ק שבימיך.

גערעכט, אזוי שטייט טאקע ביי חנוך, ואיננו כי לקח אותו אלקים. יעצט אלס elimination diet דארפסטו אלעס צירוק שטעלן חוץ פון די שאור שבעיסה, אזוי ווי ביי מתן תורה האבן זיי צירוק באקומען די נשמות כקטן שנולד, וועט יעצט מותר ווערען די עריות? א"כ מה הועילי חכמים בתקנתם. איז א טאקע א ראי' פון דעם אז היכי דמי אפיקורס המלעיג על דברים חכמים.

נ.ב. אז די בעטסט אז כ'זאל נישט דרייען מיט בריסקער חקירות, אפשר דרוש ארבעט יא פאר דיר?

וואלווי

גערעכט, אזוי שטייט טאקע ביי חנוך, ואיננו כי לקח אותו אלקים.

נאר אז די בעטסט אז כ'זאל נישט דרייען מיט בריסקער חקירות, דרוש ארבעט יא פאר דיר? אדער דאס אויך נישט

קענצט אנהייבן צי גיין בדרך רמז, דעיס איז א get out of jail free card, ווען די זיכסט עפעס א מקור, ריק אריין עפעס א רמז, און די ביסט גיט צי גיין.

קהל'ס נער

וואלווי

גערעכט, אזוי שטייט טאקע ביי חנוך, ואיננו כי לקח אותו אלקים.

נאר אז די בעטסט אז כ'זאל נישט דרייען מיט בריסקער חקירות, דרוש ארבעט יא פאר דיר? אדער דאס אויך נישט

קענצט אנהייבן צי גיין בדרך רמז, דעיס איז א get out of jail free card, ווען די זיכסט עפעס א מקור, ריק אריין עפעס א רמז, און די ביסט גיט צי גיין.

אפשר נאך בעסער עלַ פי' סוד. ליבא לפומיה לא גליא, ולא נודע כי באו אל קרבנה.

איך בין צוגעקומען צו די החלטה אז מ'קען מסביר זיין אלע רעליגיעס מיט איין ווארט: "tribalism".

טרייבעליזם איז אזוי טיף איינגעווארצלט אין אונזער דנ"א אז מיר האבן זייער א שטארקע געפיל פון באלאנגען צו א גרופע און האבן שטארקע אידיאלגיעס און זיין זייער איבערגעגעבן צו זיי. די אידיאלגיעס קענענן זיין אזוי שטארק ביז "ייהרג ואל יעבור" אדער גאר "יהרוג ואל יעבור". פאר רוב פון היסטאריע האט עס געהאט א שטארקע בענעפיט פאר סורווייוועל, וויבאלד מענטשן פלעגן אמאל לעבן אין גרופעס פוןו שבטים און שבטים פלעגן אפט קאמפיטן מיט אנדערע שבטים איבער עסן און טערעטאריע. שבטים וואו די מענטשן וואס זענענן געווען געטריי צו זייער שבט און האבן געפאלגט אלעס וואס די פירער פון דער שבט האבן מחליט געווען און געווען גרייט צו שטארבן אויף דעם זענענן געווען בעסער אויסגעשטעלט צו סורווייווען ווי אנדערע שבטים וואס די מענטשן זענענן נישט געווען אזוי געטריי. אבער היינטיגע צייטן מיין איך מאכט עס מער שאדן ווי גוטס.

מענטשן האבן אזא שטארקע דארנג צו האבן שטארקע אידיאלאגיעס אז זיי קענען איבערוועגן אלע אנדערע געפילן פון א מענטש. זיי זענענן גרייט אלעס צו טוהן פאר זייער אידיאלאגיעס. פראבירן מסביר זיין מיט לאגיק האט נישט קיין שום פשט. ס'איז פשוט איינגעווארצלט אין דער מענטש'ס דנ"א. ס'איז אזויווי די ליבשאפט פון א טאטע צו א קינד, אדער פחד, אדער אלע אנדערע געפילן. געפילן האט גארנישט מיט לאגיק. מענטשן וואס האבן אידיאלאגיעס גייט זיי ווייניג אן צו ס'שטימט מיט'ן מציאות אדער נישט. זיך טענה'ן מיט איינער איבער רעליגיע צו ס'שטימט לאגיש אדער נישט איז א שאד די צייט. דער איינציגסטע סיבה פארוואס ס'איז דא מענטשן וואס פראבירן מסביר זיין רעליגיע מיט "לאגיק", איז ווייל געווענלעך עפעס וואס שטימט נישט מיט לאגיק קוקן אן מענטשן שלעכט, און דו האסט אטאקירט זייער רעליגיע און עס געמאכט אויסזעהן שלעכט און זיי דארפן עס דיפענדן. זיי וועלן אויפקומען מיט אלע באבע תירוצים פארוואס זייער רעליגיע שטימט יא מיט לאגיק. אויב וואלט זאכן וואס שטימן נישט מיט לאגיק נישט אויסגעזעהן שלעכט, וואלטן זיי בכלל נישט געווען פארנומען צו עס פארענטפערן מיט לאגיק.

רעליגיע איז נישט דיא איינציגסטע וועג וויאזוי מ'קען שטילן דער דארשט פון טרייבעליזם. ס'איז דא נאך זאכן, ווי למשל פאליטיקס און ספארטס. איך האב גראדע נישט אזא שטארקע געפיל פון טרייבעליזם אין מיך, וועגן דעם האט קיין איינער פון די זאכן מיך קיינמאל נישט געצויגן.

אגב, איך זאג נישט אז דאס איז די איינציגסטע זאך וואס ציען מענטשן צו רעליגיע. קען זיין ס'איז דא נאך זאכן, אבער איך מיין אז רוב פון עס איז טרייבעליזם, בעיקר די וואס שרייען נאך מענטשן אויפ'ן גאס שבת אדער מענטשן וואס שרייען כפירה איז זיכער טרייבעליזם.

וואלווי

קהל'ס נער

וואלווי

גערעכט, אזוי שטייט טאקע ביי חנוך, ואיננו כי לקח אותו אלקים.

נאר אז די בעטסט אז כ'זאל נישט דרייען מיט בריסקער חקירות, דרוש ארבעט יא פאר דיר? אדער דאס אויך נישט

קענצט אנהייבן צי גיין בדרך רמז, דעיס איז א get out of jail free card, ווען די זיכסט עפעס א מקור, ריק אריין עפעס א רמז, און די ביסט גיט צי גיין.

אפשר נאך בעסער עלַ פי' סוד. ליבא לפומיה לא גליא, ולא נודע כי באו אל קרבנה.

אדער גאר "טעם הכמוס" וגמרנו, די קענסט מיך נישט אפפרעיגן ווייל די ווייסט נישט מיין טעם.
אזוי ווי צאנזע רב מיט די מאשין מצות.

זאגט נאר רבי וואלווי, זענט איר אפשר נישט דער לץ פון די לייף אוו ברייען וואס ווען יעדער האט צוזאמען אויסגעשריגן "We are all individuals! We are all different!" האט ער אויסגעשריגן "I'm not"? אדער אפשר ביזטו דער בריסקער וואס ווען ברייען האט איהם אנגעשריגן ״עף אף״ האט ער צוריקגעפרעגט "?How should we F off lord", אדער אפשר ביזטו גאר דער כהן וועם מ׳האט פארשטיינערט ווייל ער האט בטעות געזאגט Jehovah?

ענדיוועיס, כ׳האב לעצטנס באמערקט אז איינער האט ארויפגעשטעלט לייף אוו ברייען אויף יוטיוב, אויב פילסטו אין שבת א נותן טעם לפגם קענסטו דאס וואטשן פרייטאג צונאכטס אונטער די דאכענע ווען קיינער זעהט נישט. און ווען דיין ווייב וועט דיר קומען זוכן און זי וועט זיך נעמען שרייען אויף דיר אז דו ביזט מחלל שבת וועסטו איר זאגן אז דו האסט דורכגעטוהן גאנץ פסקי תשובות און דו האסט נישט געטראפן וואו ס׳שטייט די ווערטער ״וואלווי איז מחלל שבת״. אויסערדעם זאלסטו איר זאגן אז דו האסט גענומען אירע אונטערוועש צו א רב און ער האט נישט געקענט אויפווייזן אז ס׳נישט דא א העכערע סארט כתם וואס מ׳קען נישט סייענטיפיש אויפווייזן צו ס׳עקזיסטירט אדער נישט סאו זי וועט מוזן ווארטן פאר נעקסטע חודש ווייל דו האסט איינגעזעהן אז דער בית ישראל האט געהאט אפענע אויגן און ער האט געזעהן וואס טוט זיך אין הימל און דו האסט אפגעמאכט צו היטן זיינע תקנות ווייל ער האט זיכער געזעהן אין הימל אז אזוי דארף מען צו טוהן.

און אז מ׳האט ערווענט טרייבעליזם איז אינטערעסאנט צוצוצייכענען א שמועסן מיט הגאון הרב עקיבא וויינגארטן שליט״א וואו ער איז מסביר בתוך הדברים אז מ׳דארף נישט צוקומען צו די אלע בריסקע נערוון צו נהנה זיין פון די ענין פון טרייבעליזם, אידישקייט קען זיין עכט און געשמאק אן די אלע קטנות׳ן אויך. אפילו מ׳איז נישט מסכים מיט זיינע מסקנות איז נאכאלץ אינטערעסאנט צו זעהן א רב רעדן אזוי צום זאך אן קיין בלאפערייען און מיינד געימס, ס׳איז ניכרים דברי אמת אז ער גלייבט טאקע אין וואס ער פארקויפט, זעלטן צו טרעפן אזא סארט רב, שמעו ותחי נפשכם.

איך האב שוין געזעהן פיל ווידיאוס פון הרב עקיבא וויינגארטן. ער איז גוטע נייעס. ער פארדינט זיך אן עקסטער אשכול.

רביה''ק זי''ע

ענדיוועיס, כ׳האב לעצטנס באמערקט אז איינער האט ארויפגעשטעלט לייף אוו ברייען אויף יוטיוב, אויב פילסטו אין שבת א נותן טעם לפגם קענסטו דאס וואטשן פרייטאג צונאכטס אונטער די דאכענע ווען קיינער זעהט נישט. און ווען דיין ווייב וועט דיר קומען זוכן און זי וועט זיך נעמען שרייען אויף דיר אז דו ביזט מחלל שבת וועסטו איר זאגן אז דו האסט דורכגעטוהן גאנץ פסקי תשובות און דו האסט נישט געטראפן וואו ס׳שטייט די ווערטער ״וואלווי איז מחלל שבת״. אויסערדעם זאלסטו איר זאגן אז דו האסט גענומען אירע אונטערוועש צו א רב און ער האט נישט געקענט אויפווייזן אז ס׳נישט דא א העכערע סארט כתם וואס מ׳קען נישט סייענטיפיש אויפווייזן צו ס׳עקזיסטירט אדער נישט סאו זי וועט מוזן ווארטן פאר נעקסטע חודש ווייל דו האסט איינגעזעהן אז דער בית ישראל האט געהאט אפענע אויגן און ער האט געזעהן וואס טוט זיך אין הימל און דו האסט אפגעמאכט צו היטן זיינע תקנות ווייל ער האט זיכער געזעהן אין הימל אז אזוי דארף מען צו טוהן.
.

קוק, אויב כ'בין אריינגעטוהן אין לייף אוו ברייען שפעט היינט נאכט, מן הסתם איז עס מחמת שאני מינות דמשכי, מילא זיך איך נישט קיין דיין'ס מותר לך היינט נאכט סיי ווי, זאל שוין די דאכענע בלייבן צו געדעקט.

מענין עונת ליל שב"ק, לענין צו "ענינים" אדער "התנהגות" ווערט גענוצט צו עוקר'ן הלכה, מוטשעט זיך די בן איש חי אין שו"ת תורה לשמה, אז אויב עונת ת"ח משבת לשבת, דעמאלטס קומט אויס אז די ולד ווערט געבוירן שבת, מעג מען לכתחילה האבן א סדר אויף א זאך וואס קען זאך גורם זיין חילול שבת? (עיי"ש, כ'געדענק נישט די חשבון און כ'ווייס נישט צו כ'זאג עס גוט נאך, אבער עפעס אזוי..). זעהט אויס אז ס'איז עם נישט איינגעפאלן אז עשה דוחה לא תעשה "בעידניה"...

קהל'ס נער

עצי שטים

איז נאך איינער איטערסירט דא צו חקר'ענען, אדער זאל איך מיך אפלאזן און פערטיג?

איך בין אויך אריבער די תקיפה פון חקר'נען, איך בין אריין אין א טיפע משבר, ווייל איך בין געוועין זיכער אז אלע הוכחות וועלן מיך ציען גלייך אז אידישקייט איז די ריכטיגע רעליגיע, למעשה טאר מען נישט שרייבן וכו' והיבין מבין....., בקיצור איך בין געוועין ציפליקט צווישן 2 וועלטן, א באהאלטענע אט"ד, למעשה האב איך מחליט געוועין מיר איז באקוועים צי זיין א יוד, און איך וועל נישט גיין אין גיהנם אפילו אויב די תורה איז נישט אמת, זייט דעמאלטס גלייב איך מיט אמונה פשוטה (ווייל אויב גלייבט מען נישט בכלל קען מען נישט דאווענען, מען רעדט צים וואנט, פאר וועים פאסט מען, פארוועים מאכט מען קידוש) און דאס לעיבן גייט מיך גיט, מען נעמט אן יעדע קולא וואס מען טרעפט נאר, גלייב מיר חסידים קענען כמעט פינקט אזוי האקן א לעיבן ווי גויים.


צים פוינט, די זיכסט א מסקנה וואס די גייסט נישט טרעפן, אדער הער יעצט אויף חקר'נן און גלייב מיט אמונה פשוטה, אדער די אנדערע אפציע טאר מען נישט שרייבן דא, וואס גראדע איך רעקעמענדיר עס נישט ווייל ס'סאך שווערער מיט א סאך קלענערע סוקסעס רעיט.

מען דארף ערלעדיגן א קנעפל אויף קול מבשר פאר א וועכנטליכן שמועס צווישן ר' קהל'ס נער און ר' רביה"ק זי"ע שליטא.

עגלה ערופה

איך בין צוגעקומען צו די החלטה אז מ'קען מסביר זיין אלע רעליגיעס מיט איין ווארט: "tribalism".

טרייבעליזם איז אזוי טיף איינגעווארצלט אין אונזער דנ"א אז מיר האבן זייער א שטארקע געפיל פון באלאנגען צו א גרופע און האבן שטארקע אידיאלגיעס און זיין זייער איבערגעגעבן צו זיי. די אידיאלגיעס קענענן זיין אזוי שטארק ביז "ייהרג ואל יעבור" אדער גאר "יהרוג ואל יעבור". פאר רוב פון היסטאריע האט עס געהאט א שטארקע בענעפיט פאר סורווייוועל, וויבאלד מענטשן פלעגן אמאל לעבן אין גרופעס פוןו שבטים און שבטים פלעגן אפט קאמפיטן מיט אנדערע שבטים איבער עסן און טערעטאריע. שבטים וואו די מענטשן וואס זענענן געווען געטריי צו זייער שבט און האבן געפאלגט אלעס וואס די פירער פון דער שבט האבן מחליט געווען און געווען גרייט צו שטארבן אויף דעם זענענן געווען בעסער אויסגעשטעלט צו סורווייווען ווי אנדערע שבטים וואס די מענטשן זענענן נישט געווען אזוי געטריי. אבער היינטיגע צייטן מיין איך מאכט עס מער שאדן ווי גוטס.

מענטשן האבן אזא שטארקע דארנג צו האבן שטארקע אידיאלאגיעס אז זיי קענען איבערוועגן אלע אנדערע געפילן פון א מענטש. זיי זענענן גרייט אלעס צו טוהן פאר זייער אידיאלאגיעס. פראבירן מסביר זיין מיט לאגיק האט נישט קיין שום פשט. ס'איז פשוט איינגעווארצלט אין דער מענטש'ס דנ"א. ס'איז אזויווי די ליבשאפט פון א טאטע צו א קינד, אדער פחד, אדער אלע אנדערע געפילן. געפילן האט גארנישט מיט לאגיק. מענטשן וואס האבן אידיאלאגיעס גייט זיי ווייניג אן צו ס'שטימט מיט'ן מציאות אדער נישט. זיך טענה'ן מיט איינער איבער רעליגיע צו ס'שטימט לאגיש אדער נישט איז א שאד די צייט. דער איינציגסטע סיבה פארוואס ס'איז דא מענטשן וואס פראבירן מסביר זיין רעליגיע מיט "לאגיק", איז ווייל געווענלעך עפעס וואס שטימט נישט מיט לאגיק קוקן אן מענטשן שלעכט, און דו האסט אטאקירט זייער רעליגיע און עס געמאכט אויסזעהן שלעכט און זיי דארפן עס דיפענדן. זיי וועלן אויפקומען מיט אלע באבע תירוצים פארוואס זייער רעליגיע שטימט יא מיט לאגיק. אויב וואלט זאכן וואס שטימן נישט מיט לאגיק נישט אויסגעזעהן שלעכט, וואלטן זיי בכלל נישט געווען פארנומען צו עס פארענטפערן מיט לאגיק.

רעליגיע איז נישט דיא איינציגסטע וועג וויאזוי מ'קען שטילן דער דארשט פון טרייבעליזם. ס'איז דא נאך זאכן, ווי למשל פאליטיקס און ספארטס. איך האב גראדע נישט אזא שטארקע געפיל פון טרייבעליזם אין מיך, וועגן דעם האט קיין איינער פון די זאכן מיך קיינמאל נישט געצויגן.

אגב, איך זאג נישט אז דאס איז די איינציגסטע זאך וואס ציען מענטשן צו רעליגיע. קען זיין ס'איז דא נאך זאכן, אבער איך מיין אז רוב פון עס איז טרייבעליזם, בעיקר די וואס שרייען נאך מענטשן אויפ'ן גאס שבת אדער מענטשן וואס שרייען כפירה איז זיכער טרייבעליזם.

קוקט מיר אויס אז דו מישט אויס צווישן עקסטרעמע טרייבעליזם און א פשוטע נויט פאר פאמיליע און געמיינדע. על פי רוב, איז נישט דא קיין שטארקע אידעאלאגישע פרינציפן צווישן דעם המון עם אפילו פון די מערסטע עקסטרעמיסטישע הויפן. דער בחור טוט און גלייבט וואס זיין טאטע האט געטון ווייל סאסייעטי פארלאנגט דאס פון אים צו קענען זיין א מיטגליד. קען זיין אז ער האט זיך איינגעוואוינט צו גלייכן רוב (אדער האט ער באוויזן זיך איינצורעדן אז ער גלייכט אלע) פון די געמיינדעס מנהגים, אדער קען זיין אז עסן לאטקעס, שאקלן לולב און עסן טשיעזקעיק קרענקט אים עד דכדוכה של נפש, אבער ער וויל נישט אנווערן זיין פאמיליע און געמיינדע.
דאס האט נישט מיט טרייבעליזם.

יעקב מעקסוועל

ברוינשטיין

איז בחירה חופשית אנגענומען אין די סייענטיפישע וועלט? בעסער געפרעגט זענען פארהאן סייענטיפישע באווייזן אז עס עקזיסטירט בחירה חופשית?

איך ווייס נישט ווי וויסנשאפטלעך די שאלה איז, (אביסל מער וויסנשאפטלעך ווי דער קעפל פון די אשכול). אין די מאדערנע פיליזאפישע וועלט איז ע"פ רוב אנגענומען אז עס איז נישט פארהאן קיין בחירה.

אין די זעלבע צייט איז אויך אנגענומען, אז א מענטש וואס ווייסט ער האט א בחירה איז מער פראדאקטיוו, און א בעסערע מענטש בכללות. דעריבער לוינט זיך צו שפילן ווי עס איז דא א בחירה, ווייל אפילו אויב עס איז עכט נישטא קיין בחירה וועט מען האבן א בעסערע לעבן אויב מען וועט גלייבן עס איז יא דא.

אויף צו וויסן אז ער האט א בחירה האט ער יא א בחירה?

דאס דערמאנט מיר פון וואס דר. פּעטרישא טשורטשלענד האט געשריבן: 📎 D600EBF0-8E31-4706-AB1C-A59591002638.jpeg זי ברענגט צו אז די קשיא קומט שוין בעצם פון אפיקורוס היווני.