תולדות שלמה מיימון - א פרק אין היסטוריא אויף אידיש

עפ"י בקשת ידידינו @ירא שמים, האב איך ארויף געלייגט אויף עמעזאן צו קויפען דער בוך תולדות שלמה מימון דא. איך האב עס אליינס לעצטענס אביסל געליינט און ס'איז געווען עפעס אויסנאמליך. דער שבת נאכמיטאג, ביים שנה בשבת תענוג, האב איך געליינט א פאר פרקים און ס'האט מיר געמאכט לאכען אויפ'ן קול. ער שילדערט זיין לעבען מיט אזא פשטות, מיט אזויפיל הומאר און פארשטאנד אז איך האב מחליט געווען צו פארטייטשען איין פרק אויף אידיש, אז מ'זאל קענען עפעס טועם זיין דערפון.
ס'איז געשריבען אויף גאר א לייכטע לשה"ק (געטייטשט פון די אריגינעלע אידיש - דויטש) און ס'גיבט א בליק אויף די לעבען אין יענער צייטען. איך האב נאך נישט גע'ענדיגט דער בוך, ס'דוכט זיך אז ס'שטייט דארט וויאזוי ער האט געטראפען תלמידי בעש"ט און געשמועסט מיט זיי.

דא האט איהר מן העולה באמתחתי

-----------------------------------------

אין צווישען האט זיך דער געלט צושטאנד פונ'ם פאטער שטארק פאר'ערגערט. איין טאג איז מיין טאטען געפארען צום גרויס שטאט נ. (נישוויז) זיך צו טרעפען ארבעט דארט אלס א מלמד, נעמענדיג מיר מיט איהם. ס'איז איהם דארט געלונגען און גאנץ שנעל האט זיך איהם אויסגע'ארבעט צו עפענען א חדר אין יענעם שטאט, מיט גאר גוטע תנאים, און איך בין געווען זיין באהעלפער.
אין שטאט נ. איז געווען א פרוי אן אלמנה, די פארוואלטער פון א שענק, וואס האט געשמ'ט אלס גאר א קלוגע און א געלונגענע, ווי אויך א רעגעדיגע וואס האט זיך געשלאגען מיט יעדער איינער ווי קסטינפה די ווייב פון סאקראטעס. זי האט געהאט א טאכטער וואס האט אין איהר שטארק איינגעראטען אין די אלע אויבענדערמאנטע מעלות, און זי האט געהאלפען אין פיהרען דער ביזנעס. ווען מיין נאנמען איז באקאנט געווארען אין די לאנד, און מיין לויב איז אנגעקומען צו די אויערען פון ריסיא (די נאמען פון די אלמנה), האט זי אפגעמאכט ביי זיך צו געבען איהר טאכטער פאר מיר אלס א פרוי, די איידעלע מיידעל שרה. אומזיסט האבען איהר משפחה מיטגעלידער פראבירט איהר אפצונויגען פון די רעיון, אומזיסט האבען זיי אויפגעוויזען און אויסגעשטעלט פאר זי מיין טאטע'ס שטאלץ און זעלבסט שעצונג וואס טרייבט איהם צו פאדערען פאר מיינעטוועגען שווערע אומדערטרעגליכע תביעות, אומזיסט האבען זיי איהר אויסגעלערנט אז מיין נאמען האט שוין געצויגען די אויגען פון די גרויסע און רייכער פון די קהלה, אומזיסט האבען זיי קלאר אויפגעוויזען אז לויט איהר מיטעלמעסיגע געלט צושטאנד מעג זי נישט שטרעבען צו הויכע פענסטער'ס און זוכען א טייערע חתן, א חתן וואס פאדערט אזא הויכע פרייז אזוי ווי מיר, אלס אומזיסט! זי האט באשטימט איהר ווילען אויף מיר אלס אן איידעם פאר די טאכטער, און פון די פלאן גייט זי זיך נישט רירען, וויפיהל ס'וועט איהר קאסטען!
די געראטענעם אלמנה איז ארויס צו איהר ארבעט, און זי האט געשיקט שדכנים און חברים צו מיין טאטע, זי איז זאגאר אליינס געקומען צו מיין טאטע איהם איבערצורעדען צו איהר ווילען, צוזאגענדיג אויסצופיהלען אלע זיין פאדערונגען, אבער מיין טאטע האט זיך אלס אויסגעדרייט פון איהר, און געבעטען צייט זיך איבערצורעכענען, פראבירענדיג אפצושטופען דער ענין פון טאג צו טאג.
והנה, דער סוף פונ'ם ערשטען זמן פון די חדר האט זיך דערנענטערט, און דער צייט צוריק צו פארען צו אונזער שטוב איז אנגעקומען. מיין טאטע איז געגאנגען מיט מיר צום שענק פונ'ם אלמנה אפצוווארטען די בעל עגלה וואס פארט צו אונזער שטאט, ווארום איהר שטוב איז געשטאנען אויפ'ן עק שטאט און איז געווען די באשטימטע פארזאמעלונג ארט פון די בעלי עגלות. די גבירה ריסיא האט זיך באנוצט מיט די געלעגענהייט אויסצופיהרען איהר ווילען, און זי האט מיט מיר געשמועסט, געהאלדזט און געקושט, און פארגעשטעלט פאר מיר איהר טאכטער די כלה און מיר געפרעגט צו זי געפעלט מיר. דערנאך האט זי געשטופט מייט טאטע'ן צו ענטפערען א קלארען תשובה. מיין טאטע האט אבער ווייטער זיך אויסגעדרייט, און זיך אנגעשטרענגט איהר צו ערקלערען ווי שווער איז די זאך פאר איהם.
בשעת'ן זיך ארומטענה'ן און האנדלען, האט זיך פלוצלונג א גרויסע ציבור אריין געפלאצט אינ'ם צימער; דער רב, דער שטאט'ס מגיד, די הויפטען פון די קהלה, און מיט זיי א גרויסע ציבור גע'ערטע קהל'ישע מיטגעלידער. נישט א נס האט זיי אריינגעפיהרט, קיין כישוף האט זיך נישט אויסגעפעלט פאר זייער זיך באווייזען פלוצלונג אין שטוב פונ'ם שענק, דער ענין איז לייכט פארשטענדליך. די גע'ערטע ציבור האבען זיך באטייליגט אין א סעודת ברית אין דער שטוב פון איינער וואס וואוינט אין יענעם גאס, און ווען ריסיא האט זיך דערוואוסט דערפון, האט זי זיך געאיילט און געשיקט איהר זון צו רופען די פארזאמעלטע נאכ'ן ברית צו א תנאים אין איהר שטוב. אזוי זענען זיי אלע אנגעקומען, אנגעלייגט פון דער סעודת ברית, אונטער'ן איינדרוק אז די ביידע זייטען האבען זיך שוין אפגעמאכט, און ס'פעלט נאר אויס אויסצושרייבען די תנאים. מ'האט זיך צוגעזעצט אזוי ווי דער מנהג, דער 'מחותן' מיין טאטע האבען זיי זיך געזעצט אין צווישען זיי, און דער רב האט באפוילען דער שמש אנצוהויבען שרייבען דער תנאים.
מיין טאטע האט זיך אבער ווייטער געשטעלט אויף זיינס, נישט לאזענדיג דער כיטרע אלמנה איהם אריינצושטופען אינ'ם לאך וואס זי האט פאר איהם געגראבען. ער האט געשריגען אז אויף דער גאנצע שידוך האט ער נאך נישט מסכים געווען, און זיכער נישט אויף די פרטי התנאים. דער מאדנע ערשטע טענה זיינער האט שטארק אויפגערעגט דער רב, טראכטענדיג אז מיין טאטע וויל איהם צו שפאט לייגען, צוזאמען מיט די אלע גע'ערטע איינגעליידענע. ער האט זיך אויסגעדרייט צו די פארזאמעלטע מיט א גאווה'דיגע לשון "ווער איז דער רבי יהושע וואס פיהרט זיך אויף מיט אזא התנשאות?". מיין טאטע האט איהם גע'ענטפערט "דער רבי איז דא איבעריג, איך בין א פשוט'ע איד. איך מעג אבער זיך זארגען פאר מיין זון און איהם אוועק שטעלען א צוקונפט אויף א ריכטיגע יסוד".
די ווערטער וואס מיין טאטע האט געזאגט "דער רבי איז דא איבעריג", האבען געהאט צוויי באדייטען און דער רב האט עס גוט פארשטאנען. צוביסלעך האט ער איינגעזען אז אין אזא נושא האט ער נישט קיין כח צו צווינגען מיין טאטע אנצונעמען זיין מיינונג. ער האט אויך פארשטאנען אז די נגידי'טע ריסיא האט זיך צוגע'איילט צו רופען די איינגעליידענע צו א תנאים סעודה איידער די צוויי צדדים זענען אויסגעקומען. ער האט אויפגעהערט צו רעדען שטרענג צו מיין פאטער און מיט א ווייכע קול האט ער אנגעהויבען צו שילדערען צו מיין טאטע די גוט'ס וואס ס'ליגט אין די שידוך, די כלה איז א גרויסע מיוחסת, אפשטאמענדיג פון רבנים און גאונים, און אייגענע יחוס האט זי אויך, זייענדיג א פארזאמלונג פון אלע מעלות. צו דעם וועט דאך די מחותנת'טע ערפיהלען אלס וואס ער פארלאנגט.
די ווערטער האבען ווייך געמאכט מיין טאטענ'ס הארץ, און וויבאלד דער עצם שידוך איז נישט געווען קעגען זיין ווילען, האט ער מסכים געווען און מ'האט געשריבען תנאים. לויט די תנאים האט די מחותנת'טע ריסיא געדארפט געבען די שענק מיט איהר געהאלט אלס א נדן פאר איהר טאכטער. זי האט געדארפט אויסהאלטען די פאר'ל אויף איהר טיש זעקס יאר נאכאנאנד, און אויך געבען זייער קליידערונג און אלס וואס זיי נויטען אין די יארען. צו דעם האט זי אויך זיך אונטערגענומען מיר צו געבען א מתנה פון א ש"ס מיט אלע מפרשים, וואס איהר פרייז איז אנגעפער צוויי הונדרעט שקלים. זי האט זיך אויך אונטערגענומען מיר צו געבען קליינע מתנות. צו דעם האט זי אויך זיך אונטערגענומען צו געבען מיין פאטער זעלבסט פופציג שקל במזומנים. אויף די לעצטע תנאי האט מיין טאטע זיך נישט באגענוגט מיט דברים שבכתב, ער האט געפאדערט די מחותנת'טע זאל איבערגעבען דאס געלד נאך איידער דער חתמנ'ן דער תנאים.
אזוי האט מען געשריבען א תנאים, און די פארזאמעלטע האבען זיך אנגעגעסען און אנגעטרונקען.
אויף מארגען איז מיין טאטע מיט מיר אהיים געפארען. דער מחותנת'טע האט צוגעזאגט צו שיקען די קליינע מתנות וואס שנעלער, און די קליידער וואס זי האט אויף זיך אונטערגענומען און האט נישט געקענט אנגרייטען ווי עס דארף צו זיין באצייטענ'ס. וואכען זענען אבער אריבער, און די מתנות און קליידער זענען נישט אנגעקומען. מיין טאטע האט שוין געהאט א שלעכטער טעם אויף דער גאנצע ענין, ווי אויך וואס ער האט שוין געקענט די נאטור פון די מחותנת'טע און איהר הארץ פול מיט שטיק, און ער האט געהאלטען אז די כיטרע פרוי זוכט שוין וועגען זיך אויסצודרייען פון האלטען איהרע פליכטען וואס זענען צו שווער פאר איהר אויסצופיהלען. ער האט מחליט געווען איהר צו לערנען לעקיש צוריק געבען א טעם פון איהרע מעדיצין.
אין צווישען האט פאסירט עפעס וואס האט איהם פארלייכטערט אויסצופיהלען דער פלאן. א רייכע ארענדע, וואס פלעגט שלאפען ביי אונז ווען ער פלעגט דורכפאהרען די שטאט מוהילנה אויפ'ן וועג צו נישוויז צו פארקויפען זיין בראנפין, האט אויפגעהויבען זיין אויגען אויף מיר און מחליט געווען מיר חתונה צו מאכען מיט זיין איין און איינציגסע טאכטער. ער האט געוואוסט אז מיין טאטע וועט נישט אזוי גרינג מסכים זיין ווען ער קומט אזוי גלייך מיט'ן הצעה, האט ער זיך געקלוגט צו גייען א קרומע וועג צו באקומען זיין ציל. ער האט זיך געמאכט פאר מיין טאטענ'ס בעל חוב, וויסענדיג אז ביום הפרעון וועט מיין טאטע שוין נישט האבען פון וואו צו באצאלען, און אזוי וועט ער איהם קענען צווינגען מיר חתונה מאכען מיט איהם בתנאי ער איז מוחל דער חוב. געטראכט און געטוהן, ער האט מציע געווען צו מיין טאטע'ן צו קויפען פון איהם בראנפין אויף קרעדיט, און ווען ר' הירש דוקר (דאס איז די נאמען פון די ארענדע) איז געקומען איינמאנען זיין חוב, האט מיין טאטע געטענה'ט 'אין לי' און זיך געבעטען ביי איהם ער זאל איהם פארלענגערען די צייט. האט דער ארענדע געזאגט "הער זיך צו ר' יהושע, איך וויל רעדען אפען און וואר, איך ווייס אז אייער מצב גייט שווערער פון טאג צו טאג, און אן א נס וועסטו נאך קיינמאל נישט קענען צוריק געבען דאס געלט. איך וויל אייך פארשטעלען אן עצה וואס איז גוט פאר אונז ביידע; דער אויבישטער האט אייך געשאנקען מיט א זון, און מיר האט ער געגעבען אן איינציגסטע טאכטער וואס וועט נאך ירשנ'ן מיין גאנצע פארמעגען. לאמיר זיך משדך זיין צווישען זיך, און אחוץ דעם וואס איך וועל דערפאר מוחל זיין די גאנצע חוב, איך וועל אויך צוגעבען כפי אייער ווילען און איך וועל באופן כללי פראבירען אייך צו פארבעסערען די מצב כפי מיין מעגליכקייטען".
ווי גרויס איז געווען מיין טאטענ'ס פרייד צו הערען די דאזיגע רייד! פארשטייט זיך האט ער נישט מסרב געווען צו די ארענדע'ס הצעה, און ס'איז גלייך געשריבען געווארען תנאים. לויט די תנאים האט דער מחותן זיך אונטערגענומען צו געבען א נדן פאר זיין טאכטער און מיר צו געבען מתנות אזוי ווי מיין טאטע וועט באשטימען, און זיין פארמעגען וועט ער מיר מנחיל זיין נאך הונדרעט יאר. דער שטר חוב פון פופציג שקלים וואס ער האט געהאט אויף מיין טאטע'ן האט ער גלייך צוריסען, און צו דערצו האט ער אויך געגעבען מיין טאטע'ן פופציג שקלים במזומנים.
ויהי אחר הדברים האלה, נאך די רייד איז מיין נייעם מחותן געפארען קיין נישוויז אויף ביזנעס, און ווי פון טייוויל'ס פלאן איז אויסגעקומען אז ער איז איינגעשטאנען ביי מיין ערשטע'ן שוויגער. מיין שוויגער, וואס איז געווען א גרויסער פלוידערער, האט נישט פארשפעטיגט צו פארציילען וועגען די געוואלדיגע שידוך וואס איהר איז געלונגען פון הימעל אריינצונעמען אין שטוב. "דער טאטע פון די חתן", זאגט די מחותנת'טע, "איז אויך א גרויסע למדן, אבער דער זון איז א באלויבטע עילוי, אן עלף יעריג ינגעל וואס האט נישט זיין גלייכען אין זיין יארגאנג".
"מיר אויך", האט דער ארענדע געזאגט, "האט דער אויבישטער געשאנקען א טייערע'ן חתן אין שטוב. געוויס האסטו געהערט פון דער ריזיגע למדן ר' יהושע פון מוהילנה און זיין זון דער באלויבטע עילוי שלמה. דער שלמה איז איצט א חתן צו מיין טאכטע!"
די ווערטער זענען ארויס פון מויל פון ארענדע, און די שענקערין האט געשפרינגען פון איהר פלאץ און געשריגען פון צארען "ליגענט רעדסטו! דער קינד שלמה איז א חתן מיט מיין טאכטער, נא דיר די כתב התנאים!". דער ארענדע האט אויך ארויסגענומען זיין כתב תנאים און געוויזען פאר'ן אלמנה און זיי זענען ביידער געשטאנען ערשטינט. צום סוף האט די אלמנה גערופען מיין טאטע צו דין תורה ער זאל פארציילען וואס איז דא פארגעקומען. מיין טאטע האט זיך נישט וויסענדיג געמאכט פון איהר און איהר רופען צו ב"ד, טראץ דעם וואס זי האט צוויי מאל גערופען צו ב"ד.
נאך אביסל צייט איז מיין מאמע אוועק און מ'האט איהר געפיהרט קיין נישוויז צום קבורה. מיין שוויגער דער שענקערין איז געגאנגען צו ב"ד און פראבירט מיט הצלחה אפצושטעלען מיין מאמע'ס קבורה ביז ס'וועט זיך אויסארבעטען צווישען זיי. מיין טאטע איז געצוואונגען געווארען צו גייען אין דין תורה און ווי פארשטענדליך האט מיין טאטע פארלוירען אין ב"ד און איך בין א צווייטע מאל, עפ"י פסק ב"ד, א חתן געווארען מיט מיין ערשטע כלה. בכדי זיך צו פארשפארען נאך אזא מעשה, נישט וועלענדיג געבען מיין טאטע א תירוץ נאכאמאל טרעפען א שידוך פאר מיר, האט מיין שוויגער גלייך ערפיהלט אלע מיין טאטע'ס פאדערונגען. זי האט מיר באקליידערט מיט נייע קליידער פון קאפ ביז פיס, און זי האט געצאלט פאר מיין טאטע מיין שפעזען פון די טאג פונ'ם תנאים ביז צו מיין חתונה. נאכ'ן אויסארבעטען אלעס צווישען די צוויי צדדים, האט מען באגראבען מיין מאמען, און איך מיט מיין טאטע זענען צוריק געפארען קיין מוהילנה.
דערנאך איז מיין צווייטע שווער געקומען און געפאדערט אז מיין טאטע זאל אויספיהרען זיין תנאים. מיין טאטע האט אבער אויפגעוויזען אז די גאנצע תנאים איז געווען גארנישט מיט נישט, ס'איז דאך אלס א גרייז ווייל מ'האט דאך נאר געשריבען די צווייטע תנאים אונטער'ן איינדרוק אז מיין שוויגער האט זיך צוריק געצויגען פון די שידוך, און יעצט וואס ס'איז נישט אזוי, איז זעלבסט פארשטענדליך אז די צווייטע שידוך איז בטל ומבוטל. דער ארענדע האט טאקע געדארפט מודה זיין אז מיין טאטע'ס רייד איז ריכטיג און ער האט געמאכט אן אנשטעל ווי איינער וואס בייגט זיין קאפ פאר'ן נויט און ער פראבירט זיך צו טרייסטען אויף זיין פארלוסט, אבער דאס איז נאר געווען אן אנשטעל, ווייל טיף אין הארצ'ן האט דער ארענדע זיך גענומען שפינען עצות און פלענער צו טוהן באיסור וואס ער האט נישט געקענט טוהן בהיתר. איין נאכט איז דער ארענדע (וואס איז איינגעשטאנען ביי אונז אין שטוב) ארויס פון בעט, און באפוילען שפאנען פערד און וואגען. ער איז מיר צוגעקומען שטילעהייט און מיר גענומען פון די טיש אויף וואס איך בין געשלאפען, אריינגעלייגט אינ'ם וואגען און געפארען מיט זיין בוטי צום טויער פון שטאט. נאר טראץ זיין פארזיכטיגקייט און שנעלקייט, זענען אונזער שטוב מענטשען זיך אויפגעוועקט פון זייער שלאף פון דער גערודער און די גניבה איז זיי שנעל באוואוסט געווארען, און זיי זענען נאכגעלאפען דער גנב און מיר געראטעוועט פון זיין הענט. ביי מיר איז די גאנצע געשיכטע געווען ווי א חלום, א נאכט וויזיע.
דער 'תנאי הטעות' איז געווען א גרויסע ישועה פאר מיין טאטע'ן, זיין חוב איז פארגעבען געווארען און מ'האט נאך צוגעגעבען פופציג שקלים פאר א מתנה. דער גניבה האט אבער געשטופט מיין שוויגער זיך צו יאגען און געציילטע טעג נאך דער מורא'דיגע געשיכטע האט זי מיר גענומען צו איהר שטוב מיר חתונה צו מאכען.
איך מוז מודה זיין אז מיין טאטע'ס מעשים קענען זיך נישט אויפשטעלען פאר די געזעצען פון עטיקע פליכטען, און נאר זיין ארימקייט איז איהם א שטיקל תירוץ.

----------------------------------------

פאר נאך פרקים, קויפט'ס דער בוך דא.

אומגלויבליך! ממש ווי א יונגע פעקל צוקער. מ'האט א ווערטפולע חפצא און מ'ווארפט זיך ארום מיט אים פאר ביזנעס צוועקן. דאס טוט מען נאך היינט.

מ'קען מיינען שלמה'ס מעשים קענען זיך יא אויפשטעלן פאר עטיקע פליכטן?

Sent from my SM-G903F using Tapatalk

הרבה יותר ממה שקריתי לפניכם כתוב. אינ'ם פריעדיקען פרק זעט מען אז ער איז שוין געווען א חתן פאר דעם, עי"ש. אינ'ם נעקסטען פרק זעט מען וויאזוי ער האט צוגעפיקסט זיין שוויגער ועוד ועוד

Sent from my HTC Desire 510 using Tapatalk

איך זעי יעצט אז איינער האט עס טאקע געקויפט זיין נעכטען. מיין רעקלאמע איז געלונגען!

איראניש אז ס'איז איבערגעטייטשט צו אידיש פון לשה"ק וואס איז איבערגעטייטשט פון אידיש..

ליטוואק, די בוך איז איבערגעטייטש געווארן 1927 צו אידיש.

ס'איז איראניש אז די מערקסט נישט אן די היסטארישע ווערד פון די ליטוואק שלמה מיימון'ס ביאגראפיע. ער באשרייבט זיין וויזעט ביים מעזריטשע מגיד און זיין וויילן דארט מיט די חסידים פאר א וויילע ביז ער איז מיד געווארן פון זיי.

דא האסטו די ערשטע בלאט פון די פרק וואס די האסט איבערגעטייטש.

פארהאנען א ביכל אויף אידיש וואס א היימישער שרייבער האט ארויסגעגעבן, און לויט ווי עס זעהט מיר אויס פון די אויסצוגן איז דאס מער ווייניגער קראנט (כ'האב געמיינט יענער האט דאס אויסגעטראכט). כ'געדענק נישט דעם נאמען פונעם ביכל.

איך געדענק נישט ער זאל ברענגען דארט וועגן א באזוך ביים מעזריטשער מגיד, וואס ליגט מיר אין קאפ איז וויאזוי ער האט צוגעפיקסט זיין שוויגער איינמאל, מיט א גאנצע חלום וואס ער האט מאנופעקטשערד פאר איר, ער האט עפעס גענומען א טאפ און אריין געשריגן דערין אינמיטן איר שלאף און זי האט געמיינט זי חלום'ט.

ער האט לענגערע זייערע אינטערעסאנטע פיליזאפישע בייהאנדלונגן אויף אידישקייט און חסידים בפרט. דא איז א קאפי פון די בלאט ווי ער שרייבט וועגן זיין וויזיט.

ס'איז מיר געווען א חידוש זיין מסיח לפי תומו אויספיר פארוואס חסידישקייט און איר נאכפאלגער זענען מער נישט ווי אמאל און די דרך ציפאלט זיך. די ביך איז געדריקט געווארן אין דייטש אין יאר 1793 !

דעת תורה, דאס איז די בוך. אין די נעקסטע פרק דערמאנט ער די חלום וואס ער האט געמאכט פאר זיין שוויגער.
דער באזוך מיט'ן רבי ר' בער איז אינ'ם צווייטען טייל, אבער ס'גיבט גאר א שוואכען בילד. ער מאכט איהם פאר א שארלאטאן און קיין האנדלעריי האבען זיי נישט געהאט. אז איהר האט א לינק צום אידישער ווערזיע, און ס'איז דא אינטערעסע, קען איך יענס ארויף לייגען אויף עמעזאן. מיר פערזענליך איז לייכטער אויף לשה"ק, אבער פאר'ן עולם......

Sent from my HTC Desire 510 using Tapatalk

זיין באזוך ביים מגיד איז זייער אינטערסאנט, ס'איז צום באמערקען אז ער ברענגט אפילו דברי תורה פונעם מגיד וואס ווערט געברענגט אין אנדערע מקורות בשם דעם מגיד.
ס'קומט בדווקא נישט ארויס א שוואכן בילד, ער רעדט פונעם מגיד אלס א געלונגענער מענטש וואס האט געהאט א חוש צו דערשמעקן אויף מענטשן ווי זיי שטייען, נאר זיין פרשנות איז אז ער האט געהאט שפיאנען און אויך ער האט פון חכמת היד והפרצוף דאס אלס געזען, אויב גלויבט איר אין חכמת היד והפרצוף אלס אן אקוראטע חכמה דאן קענט איר גלויבן זיין פרשנות וואס מאלט אים אפ אלס א מייסטער בלאפער, מיר קוקט אויס אז ער איז געווען געלונגען.

"On another occasion I went to take a walk with some of my friends. It chanced that a goat lay in the way. I gave the goat some blows with my stick, and my friends blamed me for my cruelty. "What is the cruelty?" I replied. "Do you believe that the goat feels a pain, when I beat it? You are greatly mistaken; the goat is a mere machine." This was the doctrine of Sturm as a disciple of Descartes.

My friends laughed heartily at this, and said, "But don't you hear that the goat cries, when you beat it?" "Yes," I replied, "of course it cries; but if you beat a drum, it cries too." They were amazed at my answer,[Pg 109]and in a short time it went abroad over the whole town, that I had become mad, as I held that a goat is a drum."



Sent from my SM-G903F using Tapatalk

"It is remarkable, that at the time when I still observed the rabbinical regulations with the utmost strictness, I yet would not observe certain ceremonies which have something comical about them. Of this kind, for example, was the Malketh (Beating) before the Great Day of Atonement, in which every Jew lays himself on his face in the synagogue, while another with a narrow strip of leather gives him thirty-nine lashes. Of the same sort is Haphorath Nedarim, or the act of setting free from vows on New Year's Eve.....This phenomenon can be explained only by the fact, that in all my actions I had regard first to the nature of the action in itself (whether it was right or wrong, proper or improper), then to its nature in relation to some end, and that I justified it as a means, only when it was not in itself incapable of being justified."

Sent from my SM-G903F using Tapatalk

נהורא נפישא

...און אויך ער האט פון חכמת היד והפרצוף דאס אלס געזען, אויב גלויבט איר אין חכמת היד והפרצוף אלס אן אקוראטע חכמה דאן קענט איר גלויבן זיין פרשנות וואס מאלט אים אפ אלס א מייסטער בלאפער, מיר קוקט אויס אז ער איז געווען געלונגען.

חכמת היד והפרצוף, לאו דוקא.
אין די ענגלישע טראנסלעישאן :
By means of correspondence and spies and a certain knowledge of men, by physiognomy and skilful questions, the superiors were able to elicit indirectly the secrets of the heart,

physiognomy ווי פארטייטשט אין דיקשאנערי האט נאך באדייטן.

- a person's facial features or expression, especially when regarded as indicative of character or ethnic origin;
- the general form or appearance of something.

אויך אין וויקיפידיע:

The term can also refer to the general appearance of a person, object, or terrain, without reference to its implied characteristics

אפשר אין די ארגינעלע ווערסיע שטייט קלאר חכמת היד והפרצוף? ווייס איך נישט. אויב נישט האסטו נאך ערגעץ א ראיה אז ער האט געגלייבט אין דעם חכמה עז סאטש?

Sent from my SM-G903F using Tapatalk

ביזט גערעכט אז די עצם ווארט מיינט נישט דוקא די חכמה פון פארשטיין די געזיכטליכע אויסדרוקן און שטריכן, ס'קען פשוט מיינען די עצם געזיכטיליכע פארשידענארטיגקייטן אן פארבינדונג מיט וואס מ'קען איבער זיי אנאליזירן.
אבער ווען ער זאגט אז די רבי ר' בער האט זיך באנוצט מיט פיזיאגנעמי צו דערגיין אלע פארבארגענקייטן, רעדט ער דאך קלאר פון זיך באנוצן מיט די פארשידענארטיגייטן צו דערגיין עפעס איבער יענעמ'ס כאראקטער, דער פארבינדונג איז דאס וואס די פסוועדא וויסענשאפט באקאנט אלס חכמת הפרצוף קלעימט צו מאכן.

דאס אידאך שוין נישט חכמת היד והפרצוף.(אינקלודט אויך די שעיפ, און די האר וכו' ארבעט חכמת היד והפרצוף אויך אזוי?) פיזיאגנאמי איז אן אלטער איינרעדעניש פון די גריכן נאך, וואס איז יענע יארן ווידעראויפגעלעבט געווארן דורך אזעלכע איינגערעדטע פסוועדא סייענטיסטס און טעאלאג יאהאן קאספער לאוואטער (באקאנט פאר די קאנטראווערסיע וואס ער האט אנגעמאכט ווען ער האט געטשאלענדזשד מענדעלסון בגלוי זיך צו שמדן און ער האט מיט א פרעכהייט געדרוקט א שמועס וואס ער האט געהאט אין פרייוועט מיט מנדלסון). פיזיאגנאמי איז אייביג מוטל בספק געווען און אפילו אפגעלאכט געווארן פון ערנסטע פיליזאפען און סייענטיסטן. כ'שטעל מיך פאר ס'איז געווען אזא דיפעק טשאפרא ווינט ואס האט עקסטאזירט די מאסן, געברענגט א באנטש מיט געלט פאר אפאר פיפיגע ביזנעסלייט און שפעטער אנגעמאכט א היבש ביסל ראסיזם און אנטיסעמיטיזם. און אפי' ער האט עס יא אנגענומען איז עס נישט געווען מכח מיסטישקייט. ער האט געמיינט דאס איז אן עמפירישע סייענס וואס ער האט נאכנישט געלערנט. איך דאובט אבער אז ער האט געהאלטן אז ר' בער האט עס יא געלערנט. אמער, איינער פון די טענות דארט געגן די צווייטע גרופע - די חסידים זאגט ער דאך דאס - אז זיי זענען גארנישט מוסיף קיין נאלידזש מחוץ. זיי לערנען נישט די סייענסעס.

אבער דזשאדזשן פון א מענטשנס אויסזעה (און אלעס אינקלודעד, ווצבש עטניסעטי, פרישקייט, פאקסן, וכו') הילוך, דיבור קליידונג איז דאך עפעס וואס עקספערטן נוצן נאך היינט - אויספארשער, פסיכאלאגן, טריקסטערס, מידיאומס און סתם געריבענע ביזנעסלייט. פארוואס קען נישט זיין ער האט דאס פשוט געמיינט?

Sent from my SM-G903F using Tapatalk

וואס מיינסטו דען אז חכמת הפרצוף איז במקורו א אידישע מיסטישע חכמה ? אוודאי איז עס במקורו א חכמה וואס גריכן האבן ערפינדן, און עס איז אריין צעווישן די אידישע חכמות, די גאונים רעדן דערפין, די רמב"ן און אנדערע ברענגן דאס. און ספרי קבלה ווערט גערעדט דערפין אין פרטים, אבער אוודאי איז עס מתחלה פארשטאנען געווארן אלס א וויסענשאפטליכע אין נאטור.
שטריכן אויפן געזיכט האט נישט קיין שום משמעות, אבער די לעבעדיקע אויסדרוקן האט אוודאי א שטארקע משמעות, די אויגן, די פנימליכע אויסדרוקן און רעאקציע. די באוועגונג שפראך איז בוודאי קלוגער ביי קלוגע מענטשן ווי ביי דוממע מענטשן. אבער דא קומט אריין פארשידענע קאמפליקאציעס און בייעס, ווען א מענטש נעמט זיין גאנצע דעטע וואס ער האט אנגעזאמעלט פון ערפארונג פון כלערליי צורות משונות פון פנימער, און ווען ס'שטעלט זיך ארויס אז יענער איז קלוג און שארף איז דאס משפיע אז די צורות קריגן א געוויסע חן, אזוי אז ס'שאפט זיך א פערזענליכע בילד פון ערפארונג וויאזוי קלוגע מענטשן דארפן אויסזען ובצירוף מיט די געזיכטליכע אויסדרוקן און רעאקציעס וואס ווי אויבנדערמאנט ליגט טאקע אסאך דערין, אבער עס איז דא אסאך פאלשע נטיות דערביי וואס זענען בכלל נישט באגרונדעט.

טאמבל סאס

דיפעק טשאפרא ווינט ואס האט עקסטאזירט די מאסן, געברענגט א באנטש מיט געלט פאר אפאר פיפיגע ביזנעסלייט

Sent from my SM-G903F using Tapatalk

כ'האב געזעהן ממליץ זיין אויף איהם די טייערע ווערטער פון דזשעי זי:

I'm not a businessman, I'm a business, man...

לענייננו, צו ער האט יא געגלייבט אין דעם צו נישט האט ער זיכער געהאלטן, און דער מעסעדזש געזוכט צו קאמיוניקירן צום לייענער, אז רבי רעב בער איז געווען א שארלאטאן. כ'מיין די מעשה וואס ער ברענגט אז ער האט געזען דער מגיד הייסן ברבים זיינע חסידים אנרייסן א איד פאר די חטא פון געבוירן א מיידל, זאגט ער, האט אים גוט צערידערט. וועלכע רעבע וועט אזאנס טוהן היינט חוץ אפשר די לב טהור? אויב וועט דער לעצטער געדענקט ווערן ביי אזא ציבור אידן ווי דער מגיד היינט זענען מיר אויף גרויסע צרות. דאס איז נישט א געלונגענער עז סאטש, דאס איז א פסיכאפאט.

Sent from my SM-G903F using Tapatalk

א שארלאטאן איז נישט קיין סתירה מיט געלונגענקייט, אדרבה.
איך וואלט נישט גערופן רבי ר' בער א שארלאטאן ווייל סוכ"ס האט ער נישט אויסגענוצט זיין פאזיציע נאר פאר זיין פערזענליכע באדערפעניש, ער האט דאך זיי למעשה געפירט אין עבודת השם, וא"כ לא שבקת חיי לכל בריה.
דוכט זיך אז די בעל התניא, די הפלאה, ר"ר שמעלקא ועוד זענען נאך געווען גענוג געריבן, און זיי זענען זיינע תלמידים געווען.
די נערישע מנהג פון בא'מקל'ן דעם אבי הבת, איז נישט עפעס וואס די ר"ר בער האט איינגעפירט, איך ווייס אפילו נישט צו ער רעדט דערפון אז ער ( ר"ר בער) האט דאס אליין צוגעזען אדער געמוטיגט. מ'דארף אויך באמערקן אז מ'האט נישט געשלאגן בדרך ציעור, דוכט זיך אז ער ברענגט אז זיי האבן דאס געטאן מיט א שמחה והוללות, וואס לייגט זיך אויפן שכל אז חסידים האבן דאן געטאן די אלע פרייליכע טראדיציעס, דאס אן אלטע פאלקישע טראדיציע, ס'איז דא וואס זאגן בדרך צחות וירא כי אין איש ויך. עכ"פ לויט ווי איך געדענק איז דער מנהג געווען בימים ההם שטארק פארשפרייט ביי די ספרדים. ואם זכרוני אינו מכזיב פארדאמט די פלא יועץ די תופעה.מ'דארף עס קענען גרינג טרעפן.
בקיצור נישט קיין גרעסערע שארלאטאן פון בנימין אייזנבערגער, און somehow האט ער אריינגעכאפט גרעסערע פישלעך ווי דאס וואס בנימן אייזענבערגער האט, וואס דאס מאכט מיר טראכטן אז ער האט עפעס געמוזט האבן צו זיך. איך זאג נישט אז דאס איז די איינציגסטע וועק צו קוקן, אבער ס'איז מיר עכ"פ אזוי מסתבר.

מסתמא.

נהורא נפישא, יא אין פלא יועץ רייסט ער אראפ דעם מנהג

<a class="postlink" href="http://www.iep.utm.edu/maimon/">http://www.iep.utm.edu/maimon/</a>
ווער וויל מאכן א חברותא?

Sent from my SM-G903F using Tapatalk

וואו האט עמיצער דערמאנט דא די געשיכטע וואס ער שרייבט מיטן דעלאפידעיטעד draw בריקל וואס די סטוערדס האבן געשלעפט צו פארריכטן פאר יארן און זיין זיידע האט להכעיס זיך געעקשנט נישט אויסצוגעבן די געלט הימסעלף, די געהארגעטע מכות וואס זיי האבן געכאפט אויב זענען זיי נישט באצייטנס אנטלאפן אויב און נאכוואס א נאבלמאן האט אריינגעפלאטשקעט אין די זומפ מיט זיין סוויטע. כ'טראכט, די קורת רוח וואס זיין זיידע האט געמוזט האבן צוריקומענדיג פון וואלד , ווען ער איז לאקי געווען נישט געכאפט צו ווערן, הערנדיג נאכדעם די זאפטיגע דיטעילס פון סוס ורכבו רמה בפלאטשקע, האט געמוזט איבערוועגן די צער פון די מכות אין די מאלן וואס זיי זענען נישט אזוי מזלדיג געווען. מסתמא האט ער דאס געזען ווי א פערזענליכע נקמה אין די לענדלארד וואס זיצט זיך אין ווארשע און פארריכט נישט זיינע נכסים ווי אין קאנטראקט. נאבלמאן נאבלמאן גז"ש, און יוסטיץ דערגרייכט.

מיך איז אינטרעסאנט געווען דער פאקט אז טראצדעם וואס שלמה האט צוגעזען דער 'פערסעקיושען' וואס זיין זיידע און זיין טאטע שפעטער (איבער די לייפציגער סחורה וואס ראזדיווילי'ס ארטיגער סטוערד/רעפרעזענטעטיוו האט נישט באפרייט און זיין טאטע האט אים געווינען אין קאורט (כבין נייגעריג אויב צוליבן נישט האבן געצאלט מכס); זיין פעטער וואס האט באהאלטן זיינע ווירקשאפט ביי זיי אין חצר וועגן א קרעדיטאר א איד מיטן נאמען Schwersen; און צום לעצט דער שווערצען אוועקרויבענדיג זייער גיט דורכן אויסקויפענדיג די רעכטן אפפערענדיג די סטוערד א העכבר פרייז) האבן זיך אנגעליטען פון די נישט אידישע באאמטע אין די לאקאלע גאווערנמענט, האט דאס אים נאכאלץ נישט אפגעהאלטן פון ציען לינקס. אפשר טאקע דערפאר. ער איז אפערענטלי וויליג געווען איינצוזעהן אויך אין אייגענע חסרונות.

דא רעדט ער וועגן אידישע לענדלארדס:
"Disregarding the clamour of their brethren, they increased the rents, and enforced payment by the sub-lessees with the utmost stringency. They themselves exercised a direct oversight of the farms; and wherever they found a farmer who, instead of looking after his own interests and those of his landlord in the improvement of his farm by industry and economy, spent the whole day in idleness, or lay drunk about the stove, they soon brought him to his senses, and roused him out of his indolence by a flogging. This procedure of course acquired for the farmers-general, among their own people, the name of tyrants."

"There is perhaps no country besides Poland, where religious freedom and religious enmity are to be met with in equal degree. The Jews enjoy there a perfectly free exercise of their religion and all other civil liberties; they have even a jurisdiction of their own. On the other hand, however, religious hatred goes so far, that the name of Jew has become an abomination; and this abhorrence, which had taken root in barbarous times, continued to show its effects till about thirteen years ago. But this apparent contradiction may be very easily removed, if it is considered that the religious and civil liberty, conceded to the Jews in Poland, has not its source in any respect[Pg 5] for the universal rights of mankind, while, on the other hand, the religious hatred and persecution are by no means the result of a wise policy which seeks to remove out of the way whatever is injurious to morality and the welfare of the State. Both phenomena are results of the political ignorance and torpor prevalent in the country."

ער פארפאסט אבער נישט זיך אנצונעמען בזכותם ווען ער האלט סקומט זיך זיי:
"With all their defects the Jews are almost the only useful inhabitants of the country, and therefore the Polish people found themselves obliged, for the satisfaction of their own wants, to grant all possible liberties to the Jews; but, on the other hand, their moral ignorance and stupor could not fail to produce religious hatred and persecution."

"As far as rabbinical morals in other respects are concerned, I know in truth nothing that can be urged against them, except perhaps their excessive strictness in many cases. They form in fact genuine Stoicism, but without excluding other serviceable principles, such as perfection, universal benevolence, and the like. Holiness with them extends even to the thoughts. This principle is, in the usual fashion, referred to the following passage in the Psalms, "Thou shalt have no strange God in thee";[40] for in the human heart, it is argued, no strange God can dwell, except evil desires. It is not allowed to deceive even a heathen either by deeds or by words—not even in cases where he could lose nothing by the deceit. For example, the common form of courtesy, "I am glad to see you well," is not to be used, if it does not express the real sentiments of the heart.

The[Pg 130] examples of Jews who cheat Christians and heathens, which are commonly adduced against this statement, prove nothing, inasmuch as these Jews do not act in accordance with the principles of their own morals."


Sent from my SM-G903F using Tapatalk

דא אין די תגובה אויף אן אשכול פון איינער וואס מאכט כסדר א @טאמבל סאס און ער האט געוואלט ארומשמועסן שלמה מימון

א דאנק. אגב, רעדט ער נישט צום זאך ממרום, ואינו ראיה ווייל כמובן זאגט ער נישט גענוי וואסערע סארט בריק ס'געווען און וויאזוי ס'האטצעך צעבראכען ווען ס'האטצעך.
די שטיקל וואס איך ברענג נאך אויבן קען לכאורה אויך גיין אין דעם אשכול פון סברות התלמוד זענען זיי א פתח פאר חכמה אדער פאר דריידעלעך.
ווי אויך דאס:
"The pen falls from my hand, when I remember that I and others like me were obliged to spend in this soul-killing business the best days of our lives when the powers are in their full vigour, and to sit up many a night, to try and bring out some sense where there was none, to exercise our wits in the discovery of contradictions where none were to be found, to display acuteness in removing them where they were obviously to be met, to hunt after a shadow through a long series of arguments, and to build castles in the air."
און דאס:
"I found more pleasure in some of these books than in the Talmud. And this result was surely natural. Take the subjects of the Talmud, which, with the exception of those relating to jurisprudence, are dry and mostly unintelligible to a child—the laws of sacrifice, of purification, of forbidden meats, of feasts, and so forth—in which[Pg 28] the oddest rabbinical conceits are elaborated through many volumes with the finest dialectic, and the most absurd questions are discussed with the highest efforts of intellectual power; for example, how many white hairs may a red cow have, and yet remain a red cow; what sorts of scabs require this or that sort of purification; whether a louse or a flea may be killed on the Sabbath,—the first being allowed, while the second is a deadly sin;—whether the slaughter of an animal ought to be executed at the neck or the tail; whether the highpriest put on his shirt or his hose first; whether the Jabam, that is, the brother of a man who died childless, being required by law to marry the widow, is relieved from his obligation if he falls off a roof and sticks in the mire. Ohe jam satis est! Compare these glorious disputations, which are served up to young people and forced on them even to disgust, with history, in which natural events are related in an instructive and agreeable manner, with a knowledge of the world's structure, by which the outlook into nature is widened, and the vast whole is brought into a well-ordered system; surely my preference will be justified."

Sent from my SM-G903F using Tapatalk

טאמער ער זעט נישט די סברות און לאגיק וואס ס'ליגט אינ'ם סוגיא פון שער לבן שקדמה לבהרת צו וואס, קען איך איהם נישט העלפען. איך בין נאר נייגעריג צו ער האט פראבירט ערוואקסענעהייט צו לערנען די סוגיו, צו אלס איז גירסא דינקותא. אפשר וואלט ער געהאט אן אנדערען בליק ווען ער לערנט עס ערוואקסענעהייט.

ליטוואק פון בודאפעסט

טאמער ער זעט נישט די סברות און לאגיק וואס ס'ליגט אינ'ם סוגיא פון שער לבן שקדמה לבהרת צו וואס, קען איך איהם נישט העלפען. איך בין נאר נייגעריג צו ער האט פראבירט ערוואקסענעהייט צו לערנען די סוגיו, צו אלס איז גירסא דינקותא. אפשר וואלט ער געהאט אן אנדערען בליק ווען ער לערנט עס ערוואקסענעהייט.

אדער אין די סוגיא פון ..."היזק שאינו ניכר"..."תשע חנויות/תשע ציבורין"...
נאר איך האב געליינט פון אנדערע מקורות (וואו זיי אידענטיפיצירן נישט שלמה מיימון ביים נאמען) אז די מתנגדים צו חסידות. ליין משכילים. האבן געהאלטן אז דער מגיד פון מעזריטש איז א שארלאטאן. און ער נוצט אט די מעטאדן פון וועלכע מיימון רעדט. אז ער האט שפיאנען, און פרעגט זיך נאך אויף געוויסע מענטשן, איבער זייער פערזענליכקייט און התנהגות. נאכדעם ווען אט די מענטשן קומען צו איהם, פרעטענדירט ער אז ער ווייסט אלץ איבער זיי דורך רוח הקודש...! עפ"ל...!

מימון פארציילט איבער א פרומער רב וואס האט געסטאפט איהם צו פידן נאכן הערן אז מימון איז געקומען מעמיק זיין בחכמות. Among these was a brother of these young men, in other respects an honourable man, who was not without attainments. But as he was a zealous Talmudist, he inquired earnestly whether with my inclination towards the sciences I had not quite[Pg 213]neglected the Talmud; and as soon as he learnt, that I was so Maamik Bechochmah as to neglect the study of the Talmud, he gave up sending me my meals.

Sent from my SM-G903F using Tapatalk

מימון איבער רעליגעיזע as well as פליזאפישע היפאקריטסווע:

On the other hand I consider it wrong in Jews, who from family attachments and interests profess the Jewish religion, to transgress its laws, where, according to their own opinion, these do not stand in the way of those motives. I cannot therefore understand the conduct of Mendelssohn in reference to a Jew of Hamburg who[Pg 231] openly transgressed the laws of his religion, and who was on that account excommunicated by the chief rabbi. Mendelssohn wanted to cancel the excommunication on the ground that the church has no rights in civil matters. But how can he then maintain the perpetuity of the Jewish ecclesiastical state? For what is a state without rights, and wherein consists, according to Mendelssohn, the rights of this ecclesiastical state? "How," says Mendelssohn, (in the preface to Manasseh ben Israel, p. 48), "can a state allow one of its useful and respected citizens to suffer misfortune through its laws?" Surely not, I reply; but the Hamburg Jew suffers no misfortune by virtue of the excommunication. He required only to say or do nothing which legally leads to this result, and he would then have avoided the sentence. For excommunication is merely tantamount to saying:—"So long as you put yourself in opposition to the laws of our communion, you are excluded from it; and you must therefore make up your mind whether this open disobedience or the privileges of our communion can most advance your blessedness." This surely cannot have escaped a mind like Mendelssohn's, and I leave it to others to decide how far a man may be inconsistent for the sake of human welfare.

דא האט מען שוין דערמאנט
<!-- l --><a class="postlink-local" href="/post/323500">viewtopic.php?p=323500#p323500</a><!-- l -->

Sent from my SM-G903F using Tapatalk

מנדלסון פאדערט א רעוויאו. א חשבון הנפש ווי מ'רופט עס. מימון אבער האט א גערעכטע טענה:
At last Mendelssohn asked me to come and see him, when he informed me of this alienation, and pointed out to me its causes. They complained, (1) that I had not made up my mind to any plan of life, and had thereby rendered fruitless all their exertions in my behalf; (2) that I was trying to spread dangerous opinions and systems; and (3) that, according to general rumour, I was leading a rather loose life, and was very much addicted to sensual pleasures.

The first of these complaints I endeavoured to answer by referring to the fact, which I had mentioned to my friends at the very first, that, in consequence of my peculiar training, I was indisposed for any kind of business, and adapted merely for a quiet speculative life, by which I could not only satisfy my natural inclination, but also, by teaching and similar means, provide for my support in a certain fashion. "As to the second point," I proceeded, "the opinions and systems referred to are either true or false. If the former, then I do not see how the knowledge of the truth can do any harm. If the latter, then let them be refuted. 


Sent from my SM-G903F using Tapatalk

מימון האט ליב צו קוקן אויף די גראף'ס הייסע טאכטער. זיין טאטע אויך. אבער ער איז זיך מנחם אז ער וועט איר האבן לאחר מאה. אשפג
 Among the party was his daughter who afterwards married Prince Rawuzki. The young princess, in order to enjoy rest at noon, betook herself with the ladies of her court, the servants in waiting and the lackeys, to the very room, where as a boy I was sitting behind the stove. I was struck with astonishment at the magnificence and splendour of the court, gazed with rapture at the beauty of the persons and at the dresses with their trimmings of gold and silver lace; I could not satisfy my eyes with the sight. My father came just as I was out of myself with joy, and had broken into the words, "O how beautiful!" In order to calm me, and at the same time to confirm me in the principles of our faith, he whispered into my ear, "Little fool, in the other world the duksel will kindle the pezsure for us," which means, In the future life the princess will kindle[Pg 26] the stove for us. No one can conceive the sort of feeling which this statement produced in me. On the one hand, I believed my father, and was very glad about this future happiness in store for us; but I felt at the same time pity for the poor princess who was going to be doomed to such a degrading service. On the other hand, I could not get it into my head, that this beautiful rich princess in this splendid dress should ever make a fire for a poor Jew.

(אגב, כ'סוספעקט אז @דולה ומשקה האט פון דעם בוך גענומען דער סצענע, אילוסטרירונדיג א בחורל וואס שטייט ביים פענצטער און קוקט אויף די פריילינס וואס וואשען זיך אין טייך..)

Sent from my SM-G903F using Tapatalk

דער מאדערן געקליידעטער בערלינער ראביי נארט ארויס פון דער נאאיווער צעפייערטער מימון דער ריכטיגער אורזאך פאר זיין קומען צו בערלין, אנשטעלענדיג א פארשטאנדיג טאלערירענדיג פנים. 'עקסעפינג' וואלט מען עס היינט געטוירמד. נאכדעם פארשיקט ער אים צו אלע רוחות. At last I reached this city. Here I believed that I should put an end to my misery, and accomplish all my wishes. But alas I was sadly deceived. In this capital, as is well known, no Jewish beggars were allowed. Accordingly the Jewish community of the place, in order to make provision for their poor, have built at the Rosenthaler gate a house, in which the poor are received, and questioned by the Jewish elders about what they want in Berlin. According to the results of such inquiry, they are either taken into the city, if they are sick or want employment, or they are sent forward on their journey. I was therefore conducted to this house, which was filled partly with sick people, partly with a lewd rabble. For a long while I looked round in vain for a man, with whom I might talk about my affairs.

At last I observed a man, who, to judge by his dress, was surely a rabbi. I went to him, and how great was my joy to learn from him, that he was really a rabbi, and pretty well known in Berlin! I conversed with him on all sorts of subjects connected with rabbinical learning; and as I was very open-hearted, I related to him[Pg 194] the course of my life in Poland, revealed to him my purpose of studying medicine in Berlin, showed him my commentary on the Moreh Nebhochim, and so forth. He listened to all, and seemed to interest himself very much in my behalf. But all at once he disappeared out of sight.

At length towards evening came the Jewish elders. Each of the persons in the house was called, and questioned about his wants. When my turn came, I said quite frankly, that I wished to remain in Berlin, in order to study medicine. The elders refused my request point-blank, gave me a pittance in charity, and went away. The reason of this conduct towards me in particular was nothing else than the following.

The rabbi, of whom I spoke, was a zealot in his orthodoxy. Accordingly when he had discovered my sentiments and purposes, he went into town, and informed the elders about my heretical mode of thinking. He told them, that I was going to issue a new edition of the Moreh Nebhochim with a commentary, and that my intention was not so much to study medicine, but mainly to devote myself to the sciences in general, and to extend my knowledge. This the orthodox Jews look upon as something dangerous to religion and good morals. They believe this to be specially true of the Polish rabbis, who, having by some lucky accident been delivered from the bondage of superstition, suddenly catch a gleam of the light of reason, and set themselves free from their chains.[Pg 195] And this belief is to some extent well-founded. Persons in such a position may be compared to a man, who, after being famished for a long time, suddenly comes upon a well spread table, who will attack the food with violent greed, and fill himself even to surfeiting.

Sent from my SM-G903F using Tapatalk

מימון מאקט די סופירסטישענס וואס ער האט באגעגנט אין פויזנא. עס קוקט אויס ווי א רעדענדיגע פיש איז א איבערחזרנדע theme ביי איינגערעדטע פארגלייבטע מענטשן:

In the first place the esteem entertained for me in this house went so far, that malgré moi they were going to make me a prophet. My pupil was betrothed to the daughter of a chief rabbi, who was a brother-in-law of the chief rabbi in Posen. The bride, a girl of about[Pg 207] twelve years, was brought to Posen by her parents-in-law at the feast of Pentecost. On the occasion of this visit I observed that the girl was of a very phlegmatic temperament and somewhat consumptive. I mentioned this to the brother of my host, and added with a significant look, that I was very anxious for the girl, as I did not believe that her health would last long. After the feast was over the girl was sent home, and a fortnight afterwards a letter was received announcing her death. On this account, not only in the house where I lived, but in the whole town, I was taken for a prophet, who had been able to foretell the death of this girl. As I wished nothing less than to deceive, I endeavoured to bring these superstitious people to a different train of thought. I told them that anybody, who had made observations in the world, would have been able to foretell the same thing. But it was of no use. Once for all I was a prophet, and had to remain one.

Another incident occurred in a Jewish house one Friday when they were preparing fish for the Sabbath. The fish was a carp, and it seemed to the cook who was cutting it up as if it uttered a sound. This threw everybody into a panic. The rabbi was asked what should be done with this dumb fish that had ventured to speak. Under the superstitious idea that the carp was possessed with a spirit, the rabbi enjoined that it should be wrapped in a linen cloth, and buried with pomp.
At the entrance to the Common Hall in Posen there has been, no one knows for how long, a stag-horn fixed into the wall. The Jews are unanimously of the conviction, that any one who touches this horn is sure to die on the spot; and they relate a multitude of instances in proof. This would not go down with me at all, and I made fun of it. So one day when I was passing the stag-horn with some other Jews, I said to them, "You Posen fools, do you think that any one who touches this horn must die on the spot? See, I dare to touch it!"[Pg 209] Horror-struck, they expected my death on the spot; but as nothing happened, their anxiety for me was converted into hatred. They looked on me as one who had profaned the sanctuary.

Sent from my SM-G903F using Tapatalk

אזא יששכר וזבולון עסק אויף מיר געוואונטשן..."די שיעור שבת נאכמיטאג אין מו"נ געגיבן דורך רעב שלמה מימון שליטא וועט פארקומען אום פינף דרייסיג. ס'איז נישט געמאכט פאר באקעס!"


 The young scholars of the town passed a resolution at their meeting to make up for me a salary, for which I was to deliver lectures to them on the celebrated and profound work of Maimonides, Moreh Nebhochim. This proposal, however, was never carried out, because the parents of these young people were anxious lest their children should be thereby led astray, and by independent thinking on religion be made to waver in their faith. They acknowledged indeed that, with all my fondness for religious speculation, I was still a pious man and an orthodox rabbi. But they could not rely upon their children having sufficient judgment, to be able to enter upon this course without passing from one extreme to the other, from superstition to unbelief; and therein perhaps they were right.

Sent from my SM-G903F using Tapatalk

נהורא נפישא

איך וואלט נישט גערופן רבי ר' בער א שארלאטאן ווייל סוכ"ס האט ער נישט אויסגענוצט זיין פאזיציע נאר פאר זיין פערזענליכע באדערפעניש, ער האט דאך זיי למעשה געפירט אין עבודת השם, וא"כ לא שבקת חיי לכל בריה.

פשיהא נאכאמזל ,וואס וואלטן מיר געטוהן ווען יא?

טאמבל סאס: אין דיין תגובה פון 8:53 עי.עם., היינט, איז אלץ פיין און וואויל. נאר אין די לעצטע שורה וואו די זאגסט אז דולה ומשקה האט גענומען זיין שילדערונג פון אט די סצענע, איז די איבערזעצונג א פאקטישער טעות. ווייל ער שילדערט א סצענע וואו די יונגע נישט-אידישע פריילינס וואשן די וועש. נישט אז זיי באדן זיך אין טייך. אזוי ווי די גמ' (וועלכע רעדט איבער ..."דרכא אחרינא") מיינט אויכעט נישט אז די נשים באדן זיך אין טייך. נאר זיי וואשן די וועש. ..."נשים העומדות על הכביסה". טאקע אזוי ווי דולה ומשקה שילדערט עס אין זיין ארטיקל...! אבער דא. (מיימון) איז גאנץ אן אנדערע סצענע...!

טאמבל סאוס: אין דיין תגובה פון 12:34 נ.מ. אין ערשטן פאראגראף וואו דו ברענגסט די פארציילונג פון שלמה מיימון, איז דא דאס ווארט ..."קאנסומפטיוו"...איבער זיין דיאגנאז פונ'ם געזונט-צושטאנד פונ'ם מיידל. וואס, פונקטליך מיינט דאס ווארט ..."קאנסומפטיוו"...אין אידישער איבערזעצונג...?! פארשטייט זיך אז ס'איז נאר א רעטארישע שאלה. ווייל איך וויל הערן דעם ענטפער פון אן אינטעלעקטואל...!

דולה ומשקה

די עלטערן האבן דאן נישט געלאזט די אינגלעך מיטקומען און פארשטייט זיך אז בחורים אוודאי נישט, גרויסע נסיונות האבן בחורים געהאט אויב האבן זיי געוואוינט לעבן טייך. בחורים זענען געגאנגען צו הייזער פון זייערע חברים וועלעכע האבן געוואוינט נעבן טייך צו קענען ארויסקוקן פון פענסטער, און געהאפט אז דער טאטע ברודער אדער שוועסטער זאל זיי נישט כאפן ביים מעשה

דולה ומשקה

די מקוה איז געבויט געווארען גאר נאהנט צום טייך, פון וואו דאס וואסער איז געקומען צו פליסן.

כהאב געזאגט פון 'דעם בוך', נישט פון דער ציטוט וואס כהאב צוגעברענגט. אז דו ווילסט זען דעם שטיקל, בעט! שעם דיך נישט!

אט איז עס:
"A poor, but very pretty, girl about my own age was taken into our house as a servant. She charmed me uncommonly. Desires began to stir in me, which till this time I had never known. But in accordance with the strict rabbinical morals, I was obliged to keep on my guard against looking on the girl with attentive gaze, and still more against speaking with her, so that I was able only now and then to throw at her a stolen glance.

It happened once however that the women of the house were going to bathe, which by the usage of the country they are accustomed to do two or three times a week. By chance my instinct drove me without reflection[Pg 60] towards the place where they bathed; and there I suddenly perceived this beautiful girl, as she stepped out of the steam-bath and plunged into the river flowing by. At this sight I fell into a sort of rapture. After my feelings had calmed down again, being mindful of the strict Talmudic laws, I wished to flee. But I could not; I remained standing, as if rooted in the spot. As I dreaded however lest I might be surprised here, I was obliged to return with a heavy heart. From that time I became restless, was sometimes beside myself; and this state continued till my marriage."




Sent from my SM-G903F using Tapatalk

berlbalaguleh

טאמבל סאוס: אין דיין תגובה פון 12:34 נ.מ. אין ערשטן פאראגראף וואו דו ברענגסט די פארציילונג פון שלמה מיימון, איז דא דאס ווארט ..."קאנסומפטיוו"...איבער זיין דיאגנאז פונ'ם געזונט-צושטאנד פונ'ם מיידל. וואס, פונקטליך מיינט דאס ווארט ..."קאנסומפטיוו"...אין אידישער איבערזעצונג...?! פארשטייט זיך אז ס'איז נאר א רעטארישע שאלה. ווייל איך וויל הערן דעם ענטפער פון אן אינטעלעקטואל...!

שטארק פארקרענקט

Sent from my SM-G903F using Tapatalk

ס'מיינט tuberculosis

Sent from my HTC Desire 510 using Tapatalk

ליטוואק פון בודאפעסט

ס'מיינט tuberculosis

Sent from my HTC Desire 510 using Tapatalk

טאמבל סאוס: מער ספעציפיש. די מחלה וואס הייסט טובערקולאסיס. ווייל דאס האט אויפגעגעסן דעם מענטש. מ'האט פארלוירן וואג אלץ מער. פאר די אנטי-ביאטיקס זענען ערפונדן געווארן. ליטוואק פון בודאפעסט איז גערעכט...ראה תגובתו למעלה/למטה...!

דאס איז וויאזוי מימון האט געזען מיסטעריעס:
"Natural religion has no mysteries any more than merely positive religion. For there is no mystery implied in one man being unable to communicate his knowledge to another of defective capacity with the same degree of completeness which he himself has attained; otherwise mysteries might be attributed to all the sciences, and there would then be mysteries of mathematics as well as mysteries of religion. Only political religion can have mysteries, in order to lead men in an indirect way to the attainment of the political end, inasmuch as they are made to believe that thereby they can best attain their private ends, though this is not always in reality the case. There are lesser andgreater mysteries in the political religions. The former consist in the materialknowledge of all particular operations and their connection with one another. The latter, on the contrary, consist in the knowledge of the form, that is, of the end by which the former are determined. The former constitute the totality of the laws of religion, but the latter contains the spirit of the laws."

Sent from my SM-G903F using Tapatalk