איך וויל פשוט מיט דעם אשכול ארויס ברענגען דאס שיינקייט פונעם גוי'אישן פאלק. ווער עס האט עפעס א מעשה פון א שיינע מדה, פעולה אדער הנהגה א.ד.ג. פון א גוי, פון וואס ער איז נתפעל געווארן איז מכובד דא צו שרייבן, עס קען זיין אפילו גאר פשוטע מעשיות.
איך וועל אנהייבן מיט עטליכע קליינע זעער פשוטע עפיזאדן, און איך האף אז אנדערע משוגעים ווי מיר - וועלעכע קענען דערהערן אז אינעם כללות הגוי קען זיין הויפענעס גוט'ס און ערהאבנקייט, אן דעם וואס זיי זאלן זיין גלגלים פון ברזילי הגלעדי און אנטנינוס, - וועלן אויך שרייבן זייער עקספיריענס.
- מיר זענען אלס בחורים געגאנגען שפאצירן א לאנגע וועג פון עטליכע שעה. אויפן וועג צוריק ווען מיר זענען געווען העט ווייט פון סיי וועלעכער ישוב, האט איינעם געכאפט א פיבער, אבער אינמיטן א רויט וואו טרעפט מען אפילו א פוין צו קלינגען (עס איז נאך געווען אין די צייטן נאך פאר יעדער האט פארמאגט א סעלפאן). מיר שטרעקן אויס די הענט צו די דורך פארנדע קארס אלץ צייכן אז מיר ווארטן פאר הילף, נאך עטליכע מינוט שטעלט זיך אפ א יונגע פריינדליכער פאר פאלק און ליידנט אונז איין אין קאר און פרעגט אונז וואו מיר דארפן אנקומען, און זיי האבן אונז געפירט ביז אהין. פון די שמועס וואס מיר האבן געהאט מיט זיי קוקט נישט אויס אז זיי זענען געווען אידן.
-אלס בחור ווען איך בין אמאל געגאנגען וואשן אין לאנדרי, האב איך געזיכט צו קויפן אויפן פלאץ די דופטיגע פאפירלעך אריין צו לייגן אינעם טריקן מאשין, אבער איך האב נישט געטראפן, בין איך צוגעגאנגען צו א פארטעריקאנער גוי וועלעכע איז געזעסן נעבן זיין ווייב און געווארט אויף זיין לאויד, און איך האט אים געפרעגט צו ער ווייסט צו עס איז דא דא אין איינע פון די וועדיג מאשינען, האט ער געזאגט אז עס איז נישטא, אבער ער קען מיר געבן, זיין ווייב איז ארויס געגאנגען צו זיין קאר און געברענגט א באקס פון די פעיפער און עס אויסגעשטרעקט אז איך זאל נעמען. איך האב גענומען צוויי, זאגט ער נעם נאך עס שמעקט גוט.
איך קום נישטא מיקר זיין שם אלילים. איך ברענג פשוט ארויס אז שיינע מדות והנהגות ליגט אין די מענטשהייט און לאו דוקא ביי אידן אזוי ווי מיר ווילן זיך איינרעדן. איך וואלט געמאכט אזא אשכול אויף די בעלי חיים אויך.
איך מיין אז איך האב מיר זייער גוט מסביר געווען אין מיין צווייטער תגובה פאר דער וואס וויל עס פארשטיין, און אז דו קענסט נישט ארויס קריכן פון דיין באבל דאן מיין איך אז דו זאלסט טון דאס וואס דיין ניק נאמען זאגט.
אנטשולדיגט, גויים זענען נישט קיין פאלק, און יא! דאס יודישע פאלק צייכנט זיך ספעציעל אויס מיט די מדה פון גומלי חסדים. כ'מיין מ'דארף א היפש מאס שנאה המקלקלת את השורה דאס נישט צו קענען איינזען...
קלערסטו טאקע אז איך האב ביז יעצט געמיינט אז גוים איז א פאלק עד שבא קפה וגילה לי אז נישט?!
דו זאגסט אז אידן צייכענען אויס אלס גומלי חסדים מער ווי גוים, נו, אדרבא, דערפאר האב איך געעפנט דעם אשכול, זאל מען הערן מעשיות פון די אידן און פון די גוים און לאמיר זעען בחוש צו עס איז טאקע אזוי.
וואס שטערט דיר אז אנשטאט איך זאל גלייבן דערין בלינדערהייט, זאל איך עס זעען באשיינפערליך עין בעין.
דיינע שמועסן מיט די דרייוער ברענגען בסך הכל ארויס אז דער אידישער קאמיונעטי איז בסך הכל א מעסיגער קאמיונעטי, אזוי ווי א סך אנדערע קאמיונעטיס אין אמעריקא, ווי די אמיש, מאנאניטן, מארמאנס, און אנדערע טויזנטער פרידליכע געגנטער אין שטעטלאך.
אין די פאבליק וועלטאין די גרויסע שטעט וואו אלע סארט שיכטן און קרייזן לעבן בערבוביה, אודאי דארף מען זיין פארזיכטיג להבחין בין טוב לרע. הכלל דער אידישער סעפטינעס איז ווייל עס איז "אינווייניג" אוו די גוי'אישע (ליין פאבליק וועלט אין די גרויסע שטעט) נאן סעיפטינעס איז ווייל עס איז אינדרויסן. אז א אינווייניגסטער מאכט טראבל, וואו קומט ער אן? אינדרויסן! עס איז נישט דער אידישער טעדענץ, נאר דער אינעווייניג טעדענץ.
אינדרויסן זענען אודאי פאראן א סך מער שוידערליכע שלעכטץ ווי אינווייניג, אבער אפשר אויך מער וואונדערליכער גוטס.
און לאמיר זאגן אז אינדרויסן איז בדרך כלל ערגער לכל דבר. וואס וועסטו זאגן צו אנדערע מובדלים אינעווייניגסטע קאמיונעטיס ווי פריער דערמאנט די מאנאניטן און די אמיש און איידעלע אינדידזשיט רעזערוון וכדו'?
לאמיר מעסטן זייער גדלות, פיינקייט ריינקייט און ארענטליכקייט כלפי די אידן.
דו זאגסט אז אידן צייכענען אויס אלס גומלי חסדים מער ווי גוים, נו, אדרבא, דערפאר האב איך געעפנט דעם אשכול, זאל מען הערן מעשיות פון די אידן און פון די גוים א
ספר לקוטי אמרים פרק א: משא"כ נפשות אומות עובדי גלולים הן משאר קליפות טמאות שאין בהן טוב כלל כמ"ש בע"ח שער מ"ט פ"ג וכל טיבו דעבדין האומות עובדי גלולים לגרמייהו עבדין
אנטשולדיגט, גויים זענען נישט קיין פאלק, און יא! דאס יודישע פאלק צייכנט זיך ספעציעל אויס מיט די מדה פון גומלי חסדים. כ'מיין מ'דארף א היפש מאס שנאה המקלקלת את השורה דאס נישט צו קענען איינזען...
קלערסטו טאקע אז איך האב ביז יעצט געמיינט אז גוים איז א פאלק עד שבא קפה וגילה לי אז נישט?!
דו זאגסט אז אידן צייכענען אויס אלס גומלי חסדים מער ווי גוים, נו, אדרבא, דערפאר האב איך געעפנט דעם אשכול, זאל מען הערן מעשיות פון די אידן און פון די גוים און לאמיר זעען בחוש צו עס איז טאקע אזוי.
וואס שטערט דיר אז אנשטאט איך זאל גלייבן דערין בלינדערהייט, זאל איך עס זעען באשיינפערליך עין בעין.
מושב זקנים: או.קעי. דו ווילסט הערן מעשיות פון גמילות חסדים פון אידן אויך וועל איך דיר פארציילן א מעשה וואס איך האב אליינס צוגעזעהן.איך בין אמאל אריבערגעגאנגען אויף דרייצנטע עוו. אין בארא פארק און כ'האב געזעהן אז ס'איז דא א טומל אויפ'ן גאס. א שעריף האט געוואלט אוועקשלעפן א איד'ס קאר פאר נישט באצאלטע טיקעטס. ער האט געזאגט אז אויב מ'גיט איהם 500 דאללער שלעפט ער נישט אוועק די קאר. דער יונגערמאן, דער בעה"ב פון די קאר האט זיך געוואנדן צום עולם. אלעס פרעמדע מענטשן. און האט ביז א פאר מינוט צוזאמגעשטעלט דאס געלט. כ'ווייס נישט צו ס'געווען הלוואות אדער סתם געגעבן. אבער ער האט מצליח געווען צו באצאלן די סכום. איך האב נישט געזעהן קיין איין גוי וועלכער זאלל אפפערן צו געבן א פאר דאללער. נאר אידן. אין מיין סידור שטייט טאקע אזוי..."ומי כעמך ישראל גוי אחד"...! ס'שטייט נישט ומי כעמך איטאליענער אדער פארטא-ריקאנער...!
וואס טוט זיך מיט לא תחנם?! רש''י: לא תחנם. לא תתן להם חן. אסור לו לאדם לומר כמה נאה גוי זה. דבר אחר אל תתן להם חניה בארץ:
לויט רוב פוסקים גייט נאר אן דער לאוו פון לא תחנם אין ארץ ישראל...! און ספעציעל ווען ס'קען ארויסקומען א קידוש השם פון דעם איז עס א מצווה צו קאמפלימענטירן א גוי אדער צוריקגעבן זיין אבידה...!
כבין א קנאפע ת״ח און כווייס נישט פון וועלכע רוב פוסקים דו רעדסט אבער סאיז מסתבר אז זיי גייען ארויף אויף די אנדערע פשטים אויף לא תחנם, וואס האט צו טון מיט פארקויפן קרקע , ווייל נתינת חן האט נישט מיטן לאנד צו טוען.
מושב איז גערעכט, אויך אין בעלי חיים האט דער אייבישטער אריינגעלייגט אן אינסטינקט צי טון חסד און העלפן איינעם דעם אנדערען אויך די נאציס און אלע אנדערע פעלקער וואס האבן מיט געארבעט מיט זיי האבן געהאט די אינסטיקנט, אויך די אנדערע פעלקער וואו אידען האבן זיך אנגעגעסען מיט צרות אלע ימי הגלות האבן געהאט די אינסטיקנט.
וואסערע אינטערעסע איינער זאל האבן און עפענען אזא אשכול פארשטיי איך נישט
ביי אינז אידן אין חסד אן עבודה פין זיך מתדמה לקונו און נאך.
"מי כעמך ישראל" האט נישט קיין דירעקטע שייכת מיט חסד - אויסער אין די צייטונגען
אבער מי כעמים וכגוים וואס האבן אונז געשלאגן און געריסן שטיקער פלייש. פארברענט עלטערן לעיני השמש. די אלע אייסיס מעטאדן וואס סכאפט דיר א ציטער זיי צו קוקען האבן שוין רוב אומות ליידער געטאן מיט אונזערע עלטערן אלעס פאר איין טעם ווייל מיר זענען דער מי כעמך ישראל. ובכל זאת שמך לא שכחנו. דעריבער נא אל תשיבני.
לאמיר זאגן בכוונה הבט משמים וראה כי היינו לעג וקלס בגוים נחשבנו כצאן לטבח יובל להרוג ולאבד ולמכה ולחרפה.וגו. שומר ישראל
לא תחנם גייט נאר אן ביי די אמאליגע עובדי כוכבים ומזלות, ארויסצוברענגען דעם חביבין בני אדם שנבראו בצלם אלקים, איז נישט קיין שום איסור.
וואס טוט זיך מיט לא תתחתן וואס שטייט גלייך דערנעבן?!
ירא שמים: אז דו ווילסט קענסטו אדער דיינע קינדער (ח"ו) חתונה האבן מיט א גוי'טע...היל"ת. די רעפארמער אין דייטשלאנד און דאהי אין אמעריקע האלטן טאקע אז דער לאוו גייט נישט אן היינטיגע צייטן...!
איך כאפ פריער א שמועס מיט אן מענאניטישער קריסט ( Mennonites), און איך דערצייל אים אז איך האב מיר גע'טענה'ט מיט א איד וואס האט מיר געזאגט אז אידן זענען דאס איידלסטע און וואוילטעטיגסטער פאלק, און איך האב גע'טענה'ט אז יעדער גרופע האלט אזוי אויף זיך, למשל די מאנאניטן האלטן אז זיי זענען די בעסטע.
"ניין - האקט יענער איבער- מיר האלטן נישט אז מיר זענען די בעסטע, טאמער האלט מען אז מען איז די בעסטע דאן איז מען נישט קיין קריסט.
"דאס איז א טייל פון די אידישע מענטאליטי צו האלטן אז מען איז די בעסטע.
איך כאפ פריער א שמועס מיט אן מענאניטישער קריסט ( Mennonites), און איך דערצייל אים אז איך האב מיר גע'טענה'ט מיט א איד וואס האט מיר געזאגט אז אידן זענען דאס איידלסטע און וואוילטעטיגסטער פאלק, און איך האב גע'טענה'ט אז יעדער גרופע האלט אזוי אויף זיך, למשל די מאנאניטן האלטן אז זיי זענען די בעסטע.
"ניין - האקט יענער איבער- מיר האלטן נישט אז מיר זענען די בעסטע, טאמער האלט מען אז מען איז די בעסטע דאן איז מען נישט קיין קריסט.
"דאס איז א טייל פון די אידישע מענטאליטי צו האלטן אז מען איז די בעסטע.
ודפכ"ח
א גוי וועט על פי רוב נאר געבן געלט פאר א טשערעטי, ווייל דארט באקומט ער כבוד אא״וו. אבער פאר א אינדעווידועלע מענטש וועט ער געבן 2 דאלער. ווידער ביי איד איז נישט אזוי, די מושג ביי אידן אז יעדע איד איז א עולם מלא און מען קען אוועקגעבן אוצרות מיט געלט פאר ״איין״ איד, צו ראטעווען ״איין״ איד, טרעפט מען נישט ביי קיין שום אומה ולשון. אזא מושג איז די גרעסטע חידוש ביי די מין אנושי.
איך כאפ פריער א שמועס מיט אן מענאניטישער קריסט ( Mennonites), און איך דערצייל אים אז איך האב מיר גע'טענה'ט מיט א איד וואס האט מיר געזאגט אז אידן זענען דאס איידלסטע און וואוילטעטיגסטער פאלק, און איך האב גע'טענה'ט אז יעדער גרופע האלט אזוי אויף זיך, למשל די מאנאניטן האלטן אז זיי זענען די בעסטע.
"ניין - האקט יענער איבער- מיר האלטן נישט אז מיר זענען די בעסטע, טאמער האלט מען אז מען איז די בעסטע דאן איז מען נישט קיין קריסט.
"דאס איז א טייל פון די אידישע מענטאליטי צו האלטן אז מען איז די בעסטע.
ודפכ"ח
מושב זקנים: דאמאלץ האבן זיי (די מענאניטן) נאך א מעלה זיי האבן עניוות אויך. חוץ די אלע אנדערע מעלות....אזוי וואלט איך געזאגט אויף א איד וואס האלט זיך קליין...!
ער לייקענט נישט אפ אין דעם פסור מי כעמך ישראל, ער נוצט א לשון המושאל ארויסצוברענגן א נקודה אז חסד איז פארהאן ביי גוים אויך, ווי חז"ל האבן שוין ערווענט אזא נקודה מיטן דערמאנען חסידי אומות העולם. אוודאי איז דא חסד ענווה און וותרנות ביי אידן, אבער אידן האבן נישט קיין מאנופאל אויף דעם. יעדער בר דעת פארשטייט אז דאס מיינט ער און גארנישט מער.
מושב איך מוז אנהייבען מיט דיסעגריען. סאיז קלאר אז ביי די אידען איז דא די מערסטע חסד אין אז א איד וועט זיך אוועקגעבן צו העלפען א צווייטע איד אבער סאיז אויך קלאר אז מקען טרעפן אסאך איידעלע גוים וואס זענען אויך גרייט צו העלפען אין טון חסד מיין מעשה מיט א גוי איך בין אמאל געפארען אויף א ביציקעל אויף א טרעיל טיף אין א וואלד אין איך האב מיך גוט אויסגעגליטשט אין מיך גוט צושניטען מיין פוס אז איך האב נישט געקענט גיין ווייטער. איך האב כמעט נישט געהאט קיין בעטערי אויף מיין טעלעפאון אין איך האב מיך אנגעהויבען זארגען וויאזוי זעהט מען זיך ארויס פון דא אינמיטען פארט אדורך א גוי אין ווי נאר ער זעהט מיין מצב שטעלט ער זיך אפ אין נעמט ארויס א האנטוך פון זיין בעקפעק אז איך זאל קודם קענען אפשטעלן די בלוט. ער איז גראד געגאנגען רופען הילף אין נישט אוועק געגאנגען ביז הילף איז אנגעקומען פון אידישע חסד וועל איך ניטאמאל אנהייבען צו שרייבען ווייל איך וועל קיינמאל נישט ענדיגען
איך בין לעצטנס געווען אין א געז סטעישן אונטערוועגנס אנצופילן מיין ליידיגער טאנק. באמערק איך אבער אז איך האב בלויז פעניס מיט דיימס. דער מעקסיקאנער פרוי וואס איז דארט געשטאנען רופט זיך אן "דאנט ווארי, פיל אן די טאנק, איך וועל עס באצאלן!
ענדליך האב איך געהאט מיט אפאר יאר צוריק אום קריסמעס צייט אויף א סיטי באס, איך האב נישט געהאט קיין געלט, א שווארצער פרוי אפערט מיר עטליכע דאלאר זאגנדיג, לכבוד קריסמעס.
איך בין לעצטנס געווען אין א געז סטעישן אונטערוועגנס אנצופילן מיין ליידיגער טאנק. באמערק איך אבער אז איך האב בלויז פעניס מיט דיימס. דער מעקסיקאנער פרוי וואס איז דארט געשטאנען רופט זיך אן "דאנט ווארי, פיל אן די טאנק, איך וועל עס באצאלן!
