בעטוף עולל ויונק: למאי נפקא מינה?

עס זאגט מיר היינט א פרייער איד, אז זיין ווייב איז זיך נוהג נישט צו עסן קיין פלייש פון יונגע באשעפענישן, אזוי ווי ניי געבוירענע קעלבער, אדער שאף, זי קען נישט פארנעמען אז מען הארגעט בעיביס.
דערצייל איך עס שפעטער פאר א גוי מיין מיטארבייטער, זאגט מירי ענער אז ער ווייסט גראדע פון עטליכע מענטשן וואס ווילן נישט עסן קיין פלייש פון ניי געבוירענע באשעפענישן, וויבאלד זיי קוקן אויס קיוט און אינעסענט און עס רייסט ביים הארץ צו עסן זייער פלייש.

עס איז ברייט אנגענומען אין די מערב וועלט עטיק, צו זיין שטארק פארזיכטיג אויפן געפילישן חלק פונעם טשיילד, כאטש עס איז אויפן חשבון פונעם ערוואקסענעם. א טראגעדיע אדער מעשה אכזריות דערהערט זיך א סך שטערקער אין פאל עס איז דא קינדער אינוואלווד, ווי ווען עס האנדלט זיך מיט בלויז ערוואקסענע מיט האלב גרויע בערד.

אין תנ"ך און אין קינות, אין פאלקס לידער און אין אלטע באשרייבונגען, איבעראל ווי א טראגעדיע נעמט אריין קינדער, ווערט די צרה ארויסגעהויבן פיל פאכיג.

איז מיין שאלה: איז דער קינדס בלוט רויטער ווי פון אן ערוואקסענער מיטל יעריגער מענטש? אדער אפשר איז דאס קינדס טראגעדיע בלויז א בעסערע טרערן קוועטשער, צוליב זיין אומשולדיגער זיסער געשטאלט, אזוי ווי די ניי געבוירענע בעלי חיים?!

דער ענין פון אומבאהאלפן קייט קומט דא נישט אריין, ווייל בעת אן אטאקע פון א שטערקערע שונא זענען די ערוואקסענע פונקט אזוי אומבאהאלפן. און בנוגע באוואוסטזייניגקייט איבערן צרה זענען טיילמאל די ערוואקסענע מער ווי די יונגע. אין איין ווארט: די יסורים, פיזיש צו גייסטיש, קען ביים ערוואקסענעם זיין פונקט אזוי שטארק ווי ביים קינד, אבער אויף צו קוועטשן טרערן וועט מען שרייען "בעטוף עולל ויונק"

אבער איז עס באמת א נפקא מינה ווער עס איז זיך מתבוסס בדמיו?

הכלל, דו זאגסט אז הגם דער געפיל איז פונעם אונטערבאוואוסטזיין וואס דער מענטש קען נישט ערקלערן, איז עס אבער א בארעכטיגטע געפיל.

אבער מיין עפיזאד פון די התנזרות מבשר גורי בעלי חיים צייגט אז נישט דאס איז די סיבה פארוואס קינדער טראגעדיעס ערוועקט מער די הרגישים, ווייל ערוואקסענע שאף זענען פונקט אזוי אומשולדיג ווי ניי געבוירינע. (חוץ טאמער איך וועל זאגן אז די רחמנות אויף גורי בעלי חיים איז געבויט אויף די רחמנות מאדעל אויף מענטשן).

בפשטות איז די ווייטאג אויף די החמצה און חוסר הזדמנות צו האבן א שאנס אויף דער וועלט. אן עלטערער מענטש האט שוין ווי נישט ווי עפעס אפגעלעבט אויף דער וועלט און געהאט א טשענס צו פרובירן זיין גליק. ביי א קינד איז עס בבחינת נטע כרם ולא חללו, וואס מ'טרעפט שוין אין די תורה אלץ עניין פון מורא'דיגער עגמת נפש.
אז מ'גראבט טיפער, קען זיין אז ס'איז כאב כללי פון יאוש און חוסר תקווה. יעדער מענטש הייבט אן זיין לעבען מיינענדיג אז ער וועט אייננעמען די וועלט אבער ביז ער געט זיך א דריי זענען אלע חלומות שוין אויסגעוועפט. אבער ער האט נאך א האפענונג אויפן קומענדיגען דור, מילא איך האב שוין פארפאטשקעט מיין לעבן אבער פון זיי וועט נאך עפעס ווערן. ווען מען זעהט א קליין קינד זעהט מען האפענונג. און ווען אזא איינער וואס האט דער וועלט אפען פאר אים ווערט פריצייטיג פארשניטן, ברענגט עס ארויס דעם דערדריקענדער געפיל פון "על מה שוא בראת כל בני האדם" מיטן גאנצער שארפקייט.

איך טראכט יעצט אז עס איז אויך די אומבאהאלפנקייט פון א קליין קינד וואס גיבט צו צו די רחמנות געפיל, קוים געבוירן נאכנישט טועם געווען טוב ורע גלייבט נאך אין די גוטס פון די וועלט, זיין לעבן איז נאך געפארבט לעכטיג פינק, און דא קומט אזא טראגעדיע און דרייט איבער זיין וועלט צו א גרויסע שווארץ רויטע פלעק אן קיין מעגליכקייט צו אליין באגרייפן די ביטערקייט פון דעם מצב.

ביי קינדער קען איך נאך דערהערן, עס איז א נאטורליכע געפיל וואס דער בורא האט איינגעפלאנצט אין די בריאה, אז א בעבי איז קיוט, זיס, אומשולדיג, און א אומגליק פון א בעבי מאכט א שטארקערן רושם ווי פון אן עדאלט.
אבער שכל'דיג איז עס זיכער נישט, אויב עפעס איז נאר איפכא מסתברא, אן עלטערער מענטש וואס האט שוין אזויפיל אינוועסטירט אין זיין לעבן, האט לכאורה א שטארקערע חשיבות און value ווי א קינד וואס האלט נאך פארן לערנען די א"ב.

אבל אי קשיא הא קשיא, פארוואס אין די היינטיגע ליבעראלע וועלט זענען פרויען חשוב'ער פון מענער?
כ'האב שוין דוכט זיך ערגעץ אין שטיבל אויסגעשמועסט דעם ענין, ווי למשל ביים טיטאניק טראגעדיע. פארוואס ראטעווען פרויען און קינדער בעפאר די מענער? ווי שטעקט זייער חשיבות? אדער איז עס טאקע צוליב דעם ווייל זיי קוקן אויס מער אומבאהאלפן?
כ'מיין נאך אלעם האבן קיינער פון די מענער זיך נישט געראטעוועט... אלע זענען דערטרונקען געווארן צו זייער גרויזאמען טויט... אלזא וואס איז פשט? איז עס בלויז געפילן? ווייל מענטשן האבן מער געפילן צו פרויען און קינדער? בלויז געפילן אן א טראפ שכל?

כמפוזרי ועוד, טראכט איך צו צולייגן מיין געפיל דערויף, ווען עס געשעהט א טראגעדיע און עלטערע מענטשן זענען אינוואלווד, עס ציפט ביים הארץ אבער עס איז דא אן המשכה פון עם ווייטער, ער האט איבערגעלאזט א זכר נאך זיך.
משא״כ א קינד/בחור/אינגערמאן vs מיידל/ווייבל וואס שטארבט אן דורות, איז עס פילפאכיג שטערקער, ער איז אפגעשניטן דא ענדיגט זיך זיין קייט.

כ׳האב א חבר נישט קיין היימישער, ער קומט פונדערהיים פון א חסידישע משפחה, און נאך די קריג זייענדיג א אינג קינד, אן קיין קרוב וגואל איז ער אויפגעוואקסן אינעם ציוניסטישן שמעלץ טאפ, שפעטער האט ער זיך צוריקגעכאפט.
לעצטנס האט ער פארלוירן א קינד, וואס איז געווען א גרוש און ער האט קינדער וואס זיי האבן אפגעהאקט מיט עם (צוליב די העץ פון די מאמע א פרענקינע פון ישראל) בשעת די שבעה האב איך אסאך פארברענגט מיט די טאטע, ער איז געווען שטארק צובראכן פון די פטירה, זאגט ער מיר ער האט שוין פארלוירן א קינד יארן צוריק, אבער דא פילט ער סאך א שטערקערע ווייטאג, ווי כאילו ער איז אוועק אן קיין קינדער, און עס איז נישטא קיין דורות נאך עם, זיין פאריגע קינד האט יא איבערגעלאזט קינדער.
כהאב עם פרובירט צו שטארקן אז למעשה האט ער איבערגעלאזט דורות, קינדער קענען זיך נישט גט׳ן ער האט מיר אנגעשריגן אז איך פרוביר עם צו מחזק זיין מיט דעם, ביי מיר זענען זיי טויט.