[ציטאט אראפגענומען]
דו רעדסט בלשון נוכח אדער דאס איז וואס דו האלסט באמת?
די זאך איז אזוי. עס איז נישטא קיין צופאל, א יעדעס ריהר אין אזא מעגניטוט איז השגחה עליונה, און דער וואס פירט זיין וועלטל איז משגיח אויף די געשעענישן. מיר ווייסן נישט וואס איז פארוואס, אבער וואס מיר ווייסן יא איז, אז אין מחלוקת סיי ווען, ווער און ווי האט געוואוסט אז עס איז זייער שרעקעדיג ווען עס קומט צו א פייט. ווער עס שטייט נאנט צו דעם ווערט אפגעבריהט. איינער מער, איינער ווייניגער, און ווייטער מיר ווייסן נישט פארוואס איז וואס.
ווי די גמ' זאגט אין מס' ברכות דף ה' ע"א: אם רואה אדם שיסורין באין עליו יפשפש במעשיו. יסורים קומען נישט סתם אזוי אויף א מענטש אן א חשבון. ומי חשיד הקב"ה דעביד דינא בלא דינא.
און נאך אסאך מאמרי חז"ל אויף דעם ענין פון השגחה פרטיות, וא"א לפורטם כי רבים הם.
אפי' די ראשונים וואס לערנען אז השגחה איז לאו דוקא פרטיות, נאר אלעס האט א דרך הטבע'דיגע אוטקאם Outcome וועלן אבער אויך לערנען לגבי פורעניות לבני אדם איז עס דוקא מיט א דירעקטע השגחה פאר סיי וואספארא סיבה די זאך האט פאסירט.
ראה שער הגמול אות קי"ט ד"ה אז נהפך (אין די דרוק וואס איז געדריקט מיטן פירוש חזון יואל סי' צ').
וע"ע רמב"ן סוף פ' בא, וזל"ק "ומהם שיודו בידיעה ומכחישים בהשגחה ויעשו אדם כדגי הים שלא ישגיח האל בהם ואין עמהם עונש או שכר, יאמרו עזב ה' את הארץ, מתאר דעת הכופרים שגם על בני אדם אין השגחה כמו שאין בדגים אליבא דאמת".