מקור פונעם מאכל קוגל והמסתעף

קיגל איז א מאכל שבת מטעם השו"ע זכר למן, די ארגינעלע קוגל איז לאקשן קוגל, ווייל קארטאפל איז א שפעטערע ערפונדונג

פערפעל איז א מנהג פון בעל שם טוב,

גאלד

קיגל איז א מאכל שבת מטעם השו"ע זכר למן, די ארגינעלע קוגל איז לאקשן קוגל, ווייל קארטאפל איז א שפעטערע ערפונדונג

פערפעל איז א מנהג פון בעל שם טוב,

ס'ווערט נישט געברענגט אין מחבר, נאר אין רמ"א אז מ'פירט זיך צו עסן א מאכל וואס הייסט פשטיד"א זכר למן, און מ'לערנט אפ פשט אז דאס מיינט א קוגל, און בפשטות לאקשן קוגל ווייל פאטעיטא איז נאך נישט געווען דאן. אבער איך האב געהערט אז יש חולקים ואומרים אז פשטיד"א איז עפעס אנדערש.

אגב מ'זאגט נאך פון ר' מאיר'ל פרעמישלאנער אז לאקשן קוגל איז מסיני.

לאקשן קוגל מסיני זאגט מען מיין איך נאך פון די קרעטשניפער.
איך מיין אז מ'האט שוין געגעסן פערפעל און קוגל פאר דעם, די בעש"ט האט נאר געזאגט די טעם.

פשטיד"א איז זיכער נישט פונקטליך די קוגל וואס אונז עס מיר, אבער עס איז פארט מטעם הפשטיד"א

לאדיך אפ

לאקשן קוגל מסיני זאגט מען מיין איך נאך פון די קרעטשניפער

דער קרעטשניפער האט עס נישט מחדש געווען ער האט עס נאכגעזאגט פון זיין זיידע ר' מאיר'ל פרעמישלאנער

שמעתי, אז קוגל שטאמט פון די ווארט כעיגול, און טאקע ווייל ס'איז רונדיג,
דאס אז לאקשן קוגל איז די ארגינעלע קוגל האב איך געהערט בשם דער צעלימער רב בשם אבותיו

איך מיין אז דער נושא פון קוגל כדאי לעצמו, אין מ'זאל מיר עפענען א קוגל אשכול,

גאלד

איך מיין אז דער נושא פון קוגל כדאי לעצמו, אין מ'זאל מיר עפענען א קוגל אשכול,

אפגעטיילט

שמואל הלוי

לאדיך אפ

לאקשן קוגל מסיני זאגט מען מיין איך נאך פון די קרעטשניפער

דער קרעטשניפער האט עס נישט מחדש געווען ער האט עס נאכגעזאגט פון זיין זיידע ר' מאיר'ל פרעמישלאנער

ער האט מחדש געוועהן אז רבי מאיר'ל אז געזאלט אזוי זאגען.
אויב מסיני האט מען עס געגעסן מיטן מן.
בכלל דער גזע האט מימרות וואס איז גוט נאכצוזאגען אבער עס האט גארנישט מיט דער מציאות.


בנוגע צו דעם וואס כעלעמע מגיד שרייבט אז קוגעל איז אינאיינעם מיט פלייש, דעריבער זענען דא מדקדקים וואס זענען זיך נוהג צו עסן דעם מאכל הנקרא 'יאפטשע קוגעל'.

שלאפען ערב שבת קודש

לכאורה "מסיני" מיינט אז דאס איז אויך איינע פון זאכען וואס דער באשעפער האט געהייסען משה רבינו איבער געבען צו די אידישע קינדער, ולפי זה האבען די אידען געהאט יעדע שבת א חיוב ביים עסן די מן צו טראכטען ביים עסן איינע פון די שטיקלעך פון דער טעם 'פשטידה'.

וואס מיינט "הלכה למשה מסיני"? מען האט עס צענזורירט פון די עשרת הדברות?
קאם אן. דו ווייסט נישט אז משה רבינו האט דאן געלערנט די גאנצע תורה מיט די אידן?

האומר לאקשין קוגל מסיני אינו אלא טועה.
הם סומכים על רש"י פרשת וזאת הברכה, שישראל אוכלים מאכל אחד.
עכ"פ פאטעטע קוגל איז זיכער נישט מסיני... ס'איז דאך א מאכל חדש

כ'ווייס נישט, פרעג א זידישוטבע אייניקעל, זייער זיידע האט דאס מחדש געווען.

דו כעלעמער... זידישטוב איז מסיני...........

לענין מסורת לאקשן קוגל מסיני, שמעתי ממגידי אמת שהלאקשן שיש לנו כיום אינו אותו מין שהיה בסיני, והלאקשין שנמצא אתנו אין לנו מסורת עליו. ויש מי שאומר שמין לאקשן ההוא נגנז, עד שיבא אליהו זל"ט.
[הציונים ימ"ש נלאו זמן רב לחפש במדבריות ובחפירות אריכאולוגיות, וטוענים שלפי הממצאים שלהם, מה שנמצא בינינו הוא הוא הלאקשין הקדום. אשר פיהם דיבר שוא וכו'].

ישבב הסופר

לענין מסורת לאקשן קוגל מסיני, שמעתי ממגידי אמת שהלאקשן שיש לנו כיום אינו אותו מין שהיה בסיני, והלאקשין שנמצא אתנו אין לנו מסורת עליו. ויש מי שאומר שמין לאקשן ההוא נגנז, עד שיבא אליהו זל"ט.
[הציונים ימ"ש נלאו זמן רב לחפש במדבריות ובחפירות אריכאולוגיות, וטוענים שלפי הממצאים שלהם, מה שנמצא בינינו הוא הוא הלאקשין הקדום. אשר פיהם דיבר שוא וכו'].

שפתיים ישק!

געוויסע פוסקים נעמען אן אז נתמעטו הלוקשין. אנדערע האלטן אז אין לו לחכם אלא מה שעיניו רואות ואין לך לאקשים אלא שבימיך.

איך האב נעכטן געזעהן אין א ליקוט ספר נאכברענגען בשם ר' איציקל מפשעווארסק אז די לאקשן פונעם לאקשן קוגל דארף זיין אזוי ברייט ווי די רצועות פון די תפילין...

און לאקשאן קוגל מאכט מען טאקע געווענליך מיט די ברייטערע

אבער זעלטן וואס מען זעהט אזעלכע ברייטע ממש ווי רצועות

ווייל ס'דאך נישטא צו באקומען! איך בין זיכער אויב ס'וואלט געווען וואלט מיין טאטע גענומען די ברייטסטע און די גרעסטע

נו קענסט נאך אריינגיין אין די ליין פון מאכן ברייטע רצועות לאקשן, דיין טאטע וועט קויפן גאנצעטע קוואנטומ'ס, און די אלע זידיטשויבע קרעטשניפע און פשעווארסקע חסידים וועלן קויפן, בקיצור ס'איז א גוטע ביזנעס.

מן הראוי להעיר כאן, מענין לענין - להבדיל - ביאור בדרך פשוט ומתיישב על הדעת למאמרם ז"ל "כל מה שתלמיד ותיק עתיד לחדש וכו' " מצאתי בהקדמת התויו"ט למשניות. המעיין שם ימצא נחת.