אשכול אן א טיטל #11068

איך האב געהאט א שמועס מיט איינע פון די מנהלים דארטן, זאגט ער מיר אז עס זענען נאך פאראן גרויסע פלענער אויפ'ן עתיד בעז"ה, ווי מ'וועט אויסלערנען די קינדער פירוש המלות פון דאווענען און תהלים (אויפן זעלבן שטייגער ווי די אני מאמין'ס אז א קינד וועט פארזאגן די טייטש פון יעדן שטיקל), מ'וועט זיי אויך אויסלערנען מער מענטשליכקייט בין אדם לחבירו אינדערהיים ווי אויפ'ן גאס, ווי אויך מער ידיעות (זיי פלאנען אפשר צו נוצן דעם 'קינדליין' פאר דעם צוועק, צווישן אנדערע), סיי אידישע און סיי וועלטליכע - כשר'ע פארשטייט זיך - וועלכע וועט זיי העלפן זיין אינפארמירט אויף די וויכטיגע יסודות פונעם סאציאלן און פינאנציעלן לעבן, בעפאר יעדן יו"ט וועט פארקומען א שיעור כללי צו וויסן די הלכות פון יו"ט ווי אויך דעם גוטן געפיל און ציל פונעם יו"ט, בכלל וועט זיין שמועסן אין השקפת החיים, תכלית החיים, ווי אויך וועט מען לערנען די יסודות פון מענטשליכקייט, ווי געזונטע סעלף עסטיעם, סעלף קאנטראל, געזונטהייט ענינים, און נאך אסאך גוטע חלומות.

אנאנים: דו הערסט...? הערן איז דאך נישט געווען א חלק פון דיין קבלה. קודם א יישר כח. ווען איך האב געליינט די צווייטע שורה האב איך שוין דערשמעקט אז די וואונדערליכע תלמוד תורה וואו אלעס איז אזוי פערפעקט אויפ'ן פלאץ און אלעס קלאפט על צד היותר טוב, איז נאך דערווייל נישט ארויס מכח אל הפועל. נאר דאס אליינס אז ס'דרייען זיך שוין ארום אזעלכע מחשבות און פלענער איז שוין א גוטער סימן. א גוטע התחלה.
אבער דער פראגראם פון די וואונדערליכע תלמוד תורה איז א ביסל צו שטארק סטראקטשור'ד פאר מיין טעם. איך וואלט שנעל מיעד געווארן פון די אלע פראגראמען און טוישונגען אין פארלויף פונ'ם טאג.
ווען איך בין געווען א יונגל און אנגעהויבן גיין אין חדר, האביך געהאט א וואונדערליכן רבי. ר' בערל ראזנפעלד ע"ה. ער איז געווען זייער א פריינטליכער רבי. ער אליינס האט געהאט פיהר קלאסן. פון נוירסערי ביז כיתה ג'. און ר'האט אלעס געפיהרט אויפ'ן בעסטן פארנעם. ווען ער האט געענדיגט מיט די גאנץ קליינע קינדער האט ער געלערנט מיט די קינדער וועלכע זאגן שוין עברי אין א סידור. נאכדעם מיט די גרעסערע קינדער. פאר ער האט גענימען די 2'טע גרופ צו לערנען האט ער די ערשטע געשיקט שפיעלן, אין קלאס. פון וואס איז דאס שפיעלן באשטאנען...? קיין טויס ווי לעגאו און ביגוויהלס זענען דארט נישט געווען. דארט איז געווען א קלאזעט מיט שעלווס. און אונז האמיר אויספאנטאזירט די מעשיות פון חומש וואס די רבי האט אונז דערציילט. אזוי ווי די מערת המכפלה. אויך האמיר געשפיעלט א יוסף שפיעל אויף אונזער קינדערישן אופן...!

ביים ליינען די ארטיקל אין דער אסיף אויסגאבע, האט מיר עפעס געשטער, עפעס גענאגט אין קאפ. איך וועל פראבירען אויסצושרייבען דערפון.

א. דער חדר איז גאר געוואלדיג אויסגעשטעלט. די פראבלעם איז אז קינדער זענען נישט אזוי. זיי זענען נישט קיין מאשינען און מ'קען נישט אויסשטעלען דער לערנען כאילו אלס איז געוואנדען אויף דער מלמד. נאך א שווערע דאווענען האבען זיי נישט קיין געדולד פאר א שיעור אויף הכרת הטוב, און בכלל זענען שיעורים בעסער ווי גארנישט, אבער אסאך פאלט דאך ארויס פון קאפ.

ב. אין אמעריקא הערשט א מין גלויבונג אז מ'קען רעדען צו א הרגש. דאס איז אבער נישט אמת. אסאך פון וואס ס'פעלט ביי געוויסע חניכים איז נישט וויסענשאפט, נאר געפיהל צו געוויסע זאכען. זינגען אני מאמין איז נישט קיין מיטל אריינצובאקען אמונה. לעבען מיט א פשטות פון די י"ג עיקרים (און קיין אנדערע נישט!) איז דער וועג. דאס קומט בעיקר פון שטוב, נישט פון מוסד. יא, דער אינפארמאציע דארף מען זיי געבען, אבער דער הרגש קען מען נישט.

ג. קינדער קאמאנדעווען ווייל זיי זענען קינדער, נישט ווייל זיי ווייסען נישט בעסער. א כתה פון ראבאט'ס איז א חרבן.

באופן כללי מערק איך אז דער נייעם מהלך פון נאכ'ן קריג, אז מ'דארף בויען קינדער נישט מחנך זיין, און פון דעם האט אויסגעשפראצט חסידות'ער/קהלות מיט תקנות און וועגען ווי אזוי ארויפצולייגען מדרגות אויף מענטשען, איז א דורכפאל. מדרגות און חומרות, ווי אויך אמונה און אלע מצות הלבבות זענען אינערליכע אויסדרוקען פון אהבה ויראה. מ'קען עס נישט פארוואנדלען אויף א מהלך צו מסורה.
און אין אמת'ן אריין, דער עקסטרעם פון אט דער גאנג איז העלבראנץ און ווייטער דארף מען נישט מאריך זיין

ליטוואק: מיט וואס דו זאגסט אין לעצטן פאראגראף ביניך נישט מסכים. דער חינוך וואס מ'האט געגעבן באלד נאך די צווייטע וועלט מלחמה האט נישט געהאט קיין סאך פאזיטיוון תוכן. אבער ס'איז נישט געווען קיין שעדליכער.בבחינת, אים לא יועיל לא יזיק. די פראבלעמען האבן זיך אנגעהויבן מיט בערך 30 יאר צוריק, ווען די מענטשן וועלכע האבן געהאט זייערע אגענדאס זענען אריינגעקומען אין חינוך. און זיי האבן איינגעפיהרט אלע זייערע קרומע דיעות און בויכווייטאג. למשל, איינס פון די זאכן וואס זיי האבן איינגעפיהרט, איז, צו האלטן די תלמידים ותלמידות אומוויסנד. נישט געלערנט. נישט קיין אידישע אדער וועלטליכע היסטאריע. אדער געאגראפיע. אדער סאציאלע שטודיעס. מיט'ן ציהל אז די אומוויסנדע מענטשן וועלן נישט האבן די מעגליכקייט צו טראכטן. און מ'וועט א יעדע זאך מקטון ועד גדול. צו ס'מאכט יא סענס אדער נישט, גיין פרעגן א..."דעת תורא"...!

נ"ך טאר מען נישט לערנען מיט די קינדער. ווייל וואס וועט מען לערנען...? די סקאנדאלן, אינטריגעס און קאנספיראציעס וועלכע האבן זיך אפגעטון בבית המלכים...?! איז נאר געבליבן צו לערנען גמרא-תוס'. יעצט איז די שאלה, אויב די רעבעס/מלמדים וועלכע לערנען גמ' מיט די קינדער, קענען זיך אריינלייגן אין די היסטארישע תקופה אין וועלכע די חכמי התלמוד האבן געלעבט. צי דאס האט צו טון מיט הילכות טומאה וטהרה. אדער תרומות ומעשרות, וכו' אדער גאר הילכות שבת...! דער ענטפער איז אין רוב פאללן א גרויסער ניין...! איז נאר געבליבן די אלע משוגעת'ן און אמונות טפילות מיט וועלכע מיר לעבן היינט. ואי אפשר לפורטם כי רבים הם...!

א ערנסטע דיסאפוינטעט ארטיקל, שיינע געדאנקען באגלייט מיט בילדער, אבער נאר א פאנטאזיע עכט אנטוישנד.

בערל - ס'האט גענומען צייט זיך צו אנטוויקלען, אבער נאכ'ן קריג האט זיך אנגעהויבען דער סיסטעם עפאכע, ווי די גאנצע ארבעט און הצלחה האט נאר געקענט זיין אינ'ם סיסטעם. וואס מער סיסטעם אלס בעסער. נישט גרינדען א שיעור פאר א פאר אידן צו לערנען, נאר אוועקשטעלען א באוועגונג פון דף הקהלה צו משנה ברורה יומי. נישט ראטעווען אידען פון עבירות, נאר אריינבאקען אין די יונגווארג אן עקל צו די זאך צו א צווייטען. נישט ברענגען אידן נאנט צו תורה, נאר אוועקשטעלען א מויער און דער וואס איז אריין איז צום זאך.
די וואס וואוינען אין קליינע שטעט, האבען נישט אזעלכע געלעגענהייטן, און טאקע דערפאר זענען זיי אונטערשטעליג אין סיסטעם. דו און איך זענען נישט אויפגעהאדעוועט אין ברוקלין און דערפאר קען מען מיינען אז ס'איז א שפעטערע ערשיינונג.

לכאורה האבען די שורשים אנגעהויבען סיי ביים א.ג. טיילונג אין אונגארן און דער אגודה אין פולין.
מיר ליידן נאך די קאנסעקווענצען היינט צו טאגס.