די היגס באסאן איז א חלק פונעם סטענדערד מאדעל אין פארטיקל פיזיקס, א באסאן איז א מין סאב אטאמישע פארטיקל, וואס האט באקומען די נאמען פועם אינדיאנער פיזיקער פרופ' באוז, און די נאמען היגס קומט פון פרופ' פיטער היגס, איינער פון די סייענטיסטען וואס האבן מחדש געווען די הייפאטעסיס פון דעם פארטיקל. על רגל אחת, וואס האט זיי געמאכט זוכן דעם פארטיקל איז ווייל זיי האלטן אז דאס איז וואס געט פאר אלע אנדערע עלעמענטרי פארטיקעלס זייער מעסס.
דעם נאמען די גאט פארטיקל, (וואס האלוקי איז נישט די ריכטיגע אפטייטש, האלוקי איז געטליך, נישט גאט) האט איר פרופ ליאן לעדערמאן אין זיין בוך "די גאט פארטיקל: אויב די יוניווערס איז דער ענטפער, וואס איז די פראגע?" און האט געזאגט אז די סיבה פארוואס ער האט איר געגעבן דעם נאמען איז ווייל איר עקזיסטענס איז אזוי וויכטיג פאר אונזער פארשטאנד צו פיזיקס, דאך אזוי פארהוילן.
די פארטיקלען באקומען זייערע אייגנשאפטן פון אנדערע פארטיקלען. פאר כמעט אלע פונקציעס און כוחות פון דער סובאטאמישער וועלט ווייסט סייענס וועלכער פארטיקל איז דער אחראי פאר יענעם כוח/אייגנשאפט. די טעאריע פון דעם סטאנדארד מאדעל, וואס האנדלט מיט די סובאטאמישע פארטיקלען, דיקטירט אז עס מוז זיין א פארטיקל, דער "היגס באוזאן", וועלכער איז דער וואס גיט מאסע צו די פארטיקלען. די עקזיסטענץ פון דעם פארטיקל איז א מוז, כדי די טעאריע זאל שטימען. דער היגס באוזאן איז געווען דער לעצטער פרט וואס האט נאך געפעלט אז די טעאריע זאל באשטעטיגט ווערן. מען זוכט אים שוין זינט די 60ער יארן. און דערפאר, די גרויסע שמחה.
זה היום עשה וכו' נגילה ונשמחה בו. וואו זענען די קינדער מיט די ווייסע העמדער? עס איז געקומען דער גליקליכער טאג ווען מען האט באשטעטיגט (אקעי, נישט באשטעטיגט, נאר 99.9935, אדער ענליך) דעם היגס (עכ"פ זיכער עפעס פון יענע משפחה).
פשוט קאמפליצירט, איך גלייך זייער דיין חתימה... (מיינט דאס יעצט אין דער ענדע אז איך גלייך דיינס אדער מיינס? אריין אין חידה אשכול. און אגב גרייט שוין אן א פלאן אין פאל עס שמעקט מיר אן אן אנדערע וואס גלייכט דיר נישט...) און יידל, א דאנק פאר'ן מיר אויפמערקזאם מאכן דערוועגן.
יא, א פשוטע מליצה. פונקט ווי גאט ב"ה איז דער צענטער פון אלעמען, אזוי איז דער פארטיקל אין א געוויסן זין דער צענטער פון די בריאה.
אינטערעסאנטע זאך האב איך געזען אז ליאן לעדערמאן, מח"ס "די גאט פארטיקל" פון וואו די נאמען שטאמט האט געזאגט אז מעיקרא האט ער עס געוואלט א נאמען געבן "די גאדעמנד פארטירל" צוליב די שוועריקייט וואס מ'האט געהאט איר צו טרעפן. דער עדיטאר פונעם בוך האט אבער געהאלטן אז אזא נאמען איז צו רייסעריש און ער האט פארגעשלאגן מ'זאל רופן דעם בוך די גאט פארטיקל אנשטאט די גאטדעמנד פארטיקל.
וויקיפעדיע
Lederman said he gave or his editor gave the nickname "The God Particle" because the particle is "so central to the state of physics today, so crucial to our final understanding of the structure of matter, yet so elusive," but jokingly added that a second reason was because "the publisher wouldn't let us call it the Goddamn Particle, though that might be a more appropriate title, given its villainous nature and the expense it is causing."
למעשה איז דאס די ענטפלעקונג פונעם יאר-הונדערט, כדי עס אביסל בעסער מסביר זיין האב איך געזעהן עטליכע גייען מיט די משל, א ליידיגע טאץ/פלעיט טראכט אז דאס איז די יוניווערס פאר עפעס געשעהט ד.ה. פאר בריאת העולם, יעצט ווען אלע פארטיקלס וואס גייען עווענטועל צוזאמשטעלן די וועלט וכל מה שבו זענען שוין דא, אין אונזער משל טראכט פון קליינע טאבעס וואס לויפן אייניג ארום אינעם טאץ, טוען אבער נאך אלע נאך אלס לויפן מיט די זעלבע שנעלקייט די שנעלקייט ווי ליכטיקייט, יעצט נעם זאלץ אדער צוקער און גיס עס ארויף אויפן טאץ און גראב אריין א חלק פון די פארטיקלס/באליס אין די זאלץ, א חלק לאז ווייטער פריי ארומלויפן, קומט אויס אז די זאלץ איז,דאס וואס מאכט די פארטיקלס אז זיי זאלן האבן א אפהאלט און נישט ארומפליען, און מציאות איז דאס די היגגס באסאן וואס פילט אן די גאנצע יוניווערס און מאכט אז געוויסע פארטיקל וואס איטערעקן מיט די היגגס באסאן זאל באקומען זייער מעסס, משא"כ די פארטיקלס וואס אינטערעקטן נישט מיט די היגגס באסאן זיי גייען ווייטער פראנק און פריי אדער און אנדערע ווערטער זיי פארמאגן נישט קיין מעסס
נארמאל וואלט איך געפרעגט מיינע שאלות אינעם ״זאכן וואס כ׳וויל וויסן״ אשכול, אבער ווייל דאס איז איינער פון די שטארקע וויסענשאפטלעכע פראיעקטען , לייג איך עס אין א עקסטערע אשכול.
איך ווייס נישט קיין סאך וועגן דעם נאר אז עס שטופט שטארק פארטיקעלס. אבער עס איז אסאך מאל אין די נייעס אויסער אין די היימישע פעפערס. אפשר איז עס א פראבלעם פאר אידישקייט לויט די דעת תורה פון די צייטונגס שרייבער?
קען איינער מער מסביר זיין וואס דאס מיינט און וואס איז די ציהל פון אויסגעבן ביליענס פאר דעם?
א געריכט אין גערמאניע האט ארויסגעווארפן א אנקלאגע אנקעגן סערן'ס לארדזש-היידראן-קאליידער. די אנקלאגע האט געלויטעט אז עס איז דא א ריזיקע אז די קאליידער וועט פראדוצירן א "שווארצע לאך" וואס וועט איינשלינגען און חרוב מאכן די וועלט. די געריכט האט איבערגעקוקט פאפירן איבער די יזכערהייט פונעם קאליידער און איז געקומען צו די מסקנא אז עס איז נישטא קיין שאנס אין די וועלט אז די קאליידער זאל קענען פראדוצירן א שווארצע לאך.
נניח אז די ענטפער איז יא, און די עקספערימענט/אבזערוואציע קען ווערן איבערגע'חזר'ט מיט די זעלבע רעזולטאטן, איז דא נאך א טעסט וועלכע די נייע דעטע מוז דורכגיין: צו פארשטייסטו פון ווי דיינע טעותים אין נישט פונקטליכע דעטע קומען?
דאס איז זייער וויכטיג וויבאלד אין דעם נקודה פאלן רוב איבערראשענדע אנטדעקונגען דורך. (דא איז סגל מסביר פארוואס פארשטיין, אדער בעסער געזאגט, נישט פארשטיין די טעותים און אומפונקטליכע דעטע ("נויז" ווי ער רופט עס) קען משפיע זיין אויף די אבזערוואציע און די רעזולטאטן פונעם עקספערימענט).
אלזא, עס איז אייביג דא הייפ וואס גייט ארום וויבאלד מענטשן ווערט איבערגענומען פון נייע רעוואלוציאנערישע געדאנקן. איך קען זיי נישט בלעימען דערפאר; איך טו די זעלבע זאך. אבער דאס איז סייענס און מיר פארלאנגן הויעכע סטאנדארטן פון עווידענס! לדוגמא, אויב וועט איר טענה'ן אז די אוניווערס וועט זיך בקרוב ענדיגן וויבאלד די קוואנטום וועקיום איז נישט סטאביל, זאלט איר -אויב ווייסט איר וואס איז גוט פאר אייך - מאכן זיכער אז די קוואנטום וועקיום איז טאקע אומסטאביל (עס איז אייגענטליך גאר סטאביל, אזוי ווי סייענטיסטן טענה'ן שוין פאר יארן).
די היגס באסאן איז גענוי די מאסע וואס עס דארף זיין צו סטאבילעזירן די סטענדערד מאדעל, ארויף ביז צו גאר הויכע ענערגיעס, און באקוועם אין די "טעות באר" פון אלע געמאסטענע מאסעס פון פארטיקלס*. אלזא, איר קענט ליינען וויפיל הייפ ארטיקלן איר ווילט אבער זיי זענען נאך אלץ נישט אמת.
(דא פרעדיקט סגל סארקאסטישערהייט די קומענדיגע סייענטיפישע פיזיקס הייפ).
געדענק: אויסערארדנטליכע טענות פארלאנגן אויסערארדנטליכע באווייזן.
